Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 14:25

Ιδού λοιπόν, αυτό που θεωρείται από τους ανθρώπους ως μωρία του Θεού εξαιτίας του σταυρού, έχει καταστεί το πιο έντιμο από όλα. Διότι η ανάστασή μας εναπόκειται σε αυτόν· και πλέον δεν είναι μόνο ο Ισραήλ, αλλά και όλα τα έθνη πια, όπως έχει προείπει ο προφήτης, τα οποία εγκαταλείπουν τα είδωλά τους και αναγνωρίζουν τον αληθινό Θεό, τον Πατέρα του Χριστού. Και η μεν πλάνη των δαιμόνων έχει καταργηθεί, ενώ προσκυνείται μόνο ο όντως Θεός στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Το δε ότι ο Κύριος, αφού έλαβε σώμα και ονομάστηκε Ιησούς, προσκυνείται, και πιστεύεται ότι είναι Υιός του Θεού, και μέσω αυτού αναγνωρίζεται ο Πατέρας, είναι φανερό, όπως έχει λεχθεί, ότι δεν έλαβε ο Λόγος μια τέτοια χάρη, καθόσον είναι Λόγος, αλλά εμείς. Διότι, εξαιτίας της συγγένειάς μας με το σώμα του, έχουμε γίνει και εμείς ναός του Θεού, και έχουμε πλέον καταστεί υιοί του Θεού, ώστε ο Κύριος να προσκυνείται ήδη και μέσα μας, και όσοι βλέπουν να ομολογούν, όπως έχει πει ο Απόστολος, ότι όντως ο Θεός βρίσκεται ανάμεσά τους. Όπως ακριβώς και ο Ιωάννης αναφέρει στο Ευαγγέλιο: «Σε όσους δε τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· ενώ στην Επιστολή του γράφει: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα σας, από το Πνεύμα του, το οποίο μας έδωσε».

Ιδού, λοιπόν, αυτό που θεωρείται από τους ανθρώπους ως «το μωρόν του Θεού» εξαιτίας του σταυρού, έχει γίνει το πιο έντιμο από όλα. Διότι η ανάσταση εναπόκειται «σε εμάς» μέσω αυτού· και δεν είναι πλέον μόνο ο Ισραήλ, αλλά και όλα τα έθνη πια, όπως προείπε ο προφήτης, τα οποία εγκαταλείπουν τα είδωλά τους και επιγινώσκουν τον αληθινό Θεό, τον Πατέρα του Χριστού· και η μεν πλάνη των δαιμόνων έχει καταργηθεί, ενώ μόνος ο όντως Θεός προσκυνείται στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Το γεγονός δε ότι ο Κύριος, αφού έλαβε σώμα και ονομάστηκε Ιησούς, προσκυνείται, και ότι πιστεύεται πως είναι Υιός του Θεού και δι' αυτού επιγινώσκεται ο Πατέρας, καθιστά σαφές, όπως έχει ειπωθεί, ότι δεν έλαβε ο Λόγος τέτοια χάρη, καθόσον είναι Λόγος, αλλά εμείς. Διότι, εξαιτίας της συγγένειάς μας προς το σώμα του, έχουμε γίνει και εμείς «ναός Θεού» και έχουμε πλέον κατασταθεί «υιοί Θεού», ώστε και μέσα μας ήδη να προσκυνείται ο Κύριος και όσοι βλέπουν να «αναγγέλλουν», όπως είπε ο απόστολος, «ότι όντως ο Θεός είναι μέσα τους», όπως ακριβώς και ο Ιωάννης λέει στο Ευαγγέλιο: «σε όσους δε τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· στην δε επιστολή του γράφει: «από τούτο γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα του το οποίο μας έδωσε».

Και πάλι: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους· και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας». Θεό, λοιπόν, ονόμασε το Άγιο Πνεύμα, το οποίο μιλούσε μέσα τους. Και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Έδειξε ότι είμαστε ναός του Θεού· και όπου υπάρχει ναός, εκεί υπάρχει ο Θεός· το δε Πνεύμα κατοικεί, όπως στον δικό του ναό. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό που κατοικεί μέσα σας». Εάν όμως δεν δοξάζεις αυτόν που κατοικεί μέσα σου ως Θεό, έχεις γίνει ναός ειδώλων. Διότι λέγει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Και αλλού λέγει: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μην σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό, την ημέρα του πειρασμού στην έρημο, όπου με επείρασαν οι πατέρες σας· με δοκίμασαν, και είδαν τα έργα μου επί σαράντα έτη». Λέγεται δε ότι το Άγιο Πνεύμα τα είπε αυτά· διότι λέγει ο Απόστολος: «Γι' αυτό, καθώς λέγει το Άγιο Πνεύμα: Σήμερα εάν ακούσετε τη φωνή του», και τα εξής. Άρα λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα επείρασε ο Ισραήλ και δοκίμασε στην έρημο· και είδαν τα έργα του, δηλαδή τα θαυμάσια.

Αλλά ο νους τους, με ανώτερη δύναμη, έφθασε στη θεωρία αυτών, καθώς το Πνεύμα φανέρωνε τη θεία φύση μέσω αινιγμάτων. Οι δε Προφήτες δεν βλέπουν μόνο τα μέλλοντα, αλλά και τα κρυφά των παρόντων, όπως λέει ο Παύλος: Εάν όμως προφητεύετε, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αδαής, τα κρυπτά της καρδιάς του γίνονται φανερά· ή όπως ο Ελισσαίος: Δεν πορευόταν η καρδιά μου μαζί σου, όταν επέστρεψε ο άνδρας με το άρμα του για να σε συναντήσει;

Και τον προφήτη και τον στοχαστή. Κάθε προφητεία στους Ιουδαίους έφθασε μέχρι τον Ιωάννη· από τότε και έπειτα όμως, εξέλιπε από αυτούς. Και εκείνος που στοχάζεται πνευματικά το θέλημα του νόμου δεν υπάρχει πλέον ανάμεσά τους, εξαιτίας της πωρώσεως που επήλθε στον Ισραήλ. Αλλά και στην Εκκλησία υπάρχει προφητικό χάρισμα, εξαιτίας Εκείνου που έθεσε στην Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες. Εάν λοιπόν ποτέ εισέλθουν άπιστοι ή αμύητοι, και δεν ελεγχθούν ούτε ανακριθούν, είναι και αυτό γνώρισμα εγκαταλείψεως. Διότι, λέγει, «εάν προφητεύετε, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, και τα κρυπτά της καρδίας του γίνονται φανερά». Επομένως, προφήτης μεν είναι αυτός που, κατά αποκάλυψη του Πνεύματος, προαναγγέλλει το μέλλον· στοχαστής δε, είναι αυτός που χάρη στη σύνεσή του, παραβάλλοντας παρόμοιες καταστάσεις και έχοντας την πείρα των όσων έχουν προηγηθεί, βγάζει συμπεράσματα για το μέλλον· εκείνος δηλαδή που λέγει: «Εάν πράξουμε τα έργα των Σοδόμων, θα πάθουμε τα ίδια με εκείνους» ή ότι «Εάν μετανοήσουμε όπως οι Νινευίτες, θα ελεηθούμε παρομοίως με εκείνους».

Κεφάλαιο ΙΣΤ΄ Ότι το Άγιο Πνεύμα είναι από κάθε άποψη αχώριστο από τον Πατέρα και τον Υιό, τόσο κατά τη δημιουργία των νοητών όντων, όσο και κατά την οικονομία για τους ανθρώπους, αλλά και κατά την προσδοκώμενη κρίση. Ας επανέλθουμε λοιπόν στο αρχικό μας θέμα, για να δείξουμε πώς το Άγιο Πνεύμα είναι σε όλα αχώριστο και εντελώς αδιαίρετο από τον Πατέρα και τον Υιό. Στο χωρίο σχετικά με το χάρισμα των γλωσσών, γράφοντας προς τους Κορινθίους ο Παύλος αναφέρει: «Εάν, λέει, όλοι προφητεύετε, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αδαής, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη, θα προσκυνήσει τον Θεό, διακηρύσσοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας». Εάν, λοιπόν, μέσα από την προφητεία, η οποία ενεργείται σύμφωνα με τη διανομή των χαρισμάτων του Πνεύματος, αναγνωρίζεται ότι ο Θεός βρίσκεται μέσα στους προφήτες, ας σκεφτούν αυτοί ποια θέση θα αποδώσουν στο Άγιο Πνεύμα· είναι άραγε πιο δίκαιο να το κατατάσσουν μαζί με τον Θεό ή να το εξωθούν προς την κτίση; Και ο λόγος του Πέτρου προς τη Σαπφείρα: «Γιατί συμφωνήσατε μεταξύ σας να πειράξετε το Άγιο Πνεύμα; Δεν είπατε ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό», αποδεικνύει ότι τα αμαρτήματα ενάντια στο Άγιο Πνεύμα και ενάντια στον Θεό είναι τα ίδια.

Παρατήρησε λοιπόν ότι ο Θεός απευθύνθηκε στους παλαιότερους και αρχαιότερους λέγοντας: «Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, και το Πνεύμα μου στέκεται ανάμεσά σας, έχετε θάρρος·» σε εμάς πάλι απευθύνεται ο θεσπέσιος ευαγγελιστής λέγοντας: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένει μέσα μας, από το Πνεύμα το οποίο μας έδωσε.» Με ποιον τρόπο, πες μου, ήταν ο Θεός στους αρχαιότερους, όταν το Πνεύμα στεκόταν ανάμεσά τους; Ή πώς θα μπορούσε να είναι ο Θεός και σε εμάς τους ίδιους που έχουμε το Πνεύμα; Διότι, βεβαίως, δεν θα μπορούσε το Πνεύμα να πραγματοποιήσει μέσα μας την παρουσία του κατά φύσιν Θεού, εάν ήταν ετεροφυές προς τον Θεό. Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Επομένως, το Πνεύμα είναι Θεός, και προέρχεται εκ του Θεού κατά φύσιν· ειδάλλως, εάν νομίζουν μέσα τους ότι δεν έχουν έτσι τα πράγματα, τότε ο λόγος του σοφότατου Παύλου θα φανεί ως μάταιη φλυαρία και αληθινή απάτη, ο οποίος έγραψε τα εξής σε όσους έλαβαν το Πνεύμα και προφητεύουν δι' αυτού: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, τα κρυπτά της καρδιάς του γίνονται φανερά· και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, ομολογώντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά μας.» Και βέβαια λέει και προς αυτούς που αγαπούν τις γλώσσες: «Ώστε, αυτός που μιλάει με γλώσσες δεν μιλάει σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό. Διότι κανείς δεν τον κατανοεί, αλλά με το Πνεύμα λαλεί μυστήρια.» Διότι πώς αλλιώς θα μπορούσε να νοηθεί ότι ο Θεός κατοικεί μέσα σε εκείνους που προφητεύουν δια του Πνεύματος;

ΑΛΛΟ. Έχει γραφτεί πάλι: «Ας μιλούν δύο ή τρεις προφήτες.» Έπειτα λέει: «Εάν όμως όλοι προφητεύουν και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αδαής, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους. Τα κρυπτά της καρδιάς του γίνονται φανερά, και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη, θα προσκυνήσει τον Θεό, διακηρύσσοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά μας.» Όταν, λοιπόν, εκείνοι που λαμβάνουν το Άγιο Πνεύμα προφητεύουν έχοντας τον Θεό μέσα τους, και για τον λόγο αυτό θαυμάζονται, πώς είναι δυνατόν το Πνεύμα να είναι δημιούργημα, και όχι μάλλον μια σχετική μετοχή στην ανώτατη από όλες ουσία, η οποία φυσικώς μεταβαίνει από τον Πατέρα μέσω του Υιού προς εκείνους που είναι κατάλληλοι να την λάβουν, όπως ακριβώς θα μεταδιδόταν η θερμότητα από τη φωτιά σε ένα σώμα;

Ποια λοιπόν από τις αξιέπαινες πράξεις καρποφορήσατε, είτε χωρίς να το γνωρίζει η αριστερά σας, είτε ώστε να λάμψει το φως σας έμπροσθεν των ανθρώπων· προκειμένου να αποδειχθεί το δέντρο από τον καρπό του και να αναγνωριστεί ο δάσκαλος μέσω των μαθητών, και να πει κάποιος από εκείνους που παρατηρούν τα δικά μας (και είναι πολλοί, άλλοι από καλή προαίρεση και άλλοι από περιέργεια), ότι όντως ο Θεός βρίσκεται ανάμεσά σας, όχι μόνο επειδή κηρύσσεται ορθώς, αλλά και επειδή λατρεύεται; Διότι, όπως ακριβώς δεν είναι αποδεκτή καμία πράξη χωρίς πίστη (επειδή πολλοί επιδιώκουν το καλό για χάρη της δόξας, και επειδή έχουν τέτοια φυσική προδιάθεση)· έτσι και η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή. Και ας μη σας εξαπατά κανείς με κενούς λόγους, από εκείνους που συγχωρούν τα πάντα πρόθυμα, για χάρη ενός μόνο πράγματος: του να ασεβούν στα δόγματα, καταβάλλοντας έτσι φαύλη αμοιβή για φαύλη πράξη.

Αυτός, λοιπόν, ο φόβος του Πνεύματος, σε εκείνους μεν που έχουν λάβει ως μερίδιο τελειότερα τα χαρίσματα του Πνεύματος, παρέχοντας τη διορατική δύναμη, τους καθιστά φοβερούς σε όλους, επειδή από τέτοιους ανθρώπους γίνονται φανερά τα κρυπτά της καρδιάς εκείνων που τους πλησιάζουν, όπως λέει ο Παύλος, και έτσι, πέφτοντας κάτω, προσκυνούν τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι ο Θεός είναι όντως μέσα τους. Σε εκείνους δε που δεν είναι ακόμη ικανοί για αυτό, αλλά ωστόσο αισθάνονται τη φοβερή σεβασμιότητα του Πνεύματος, προκαλεί ένα εισαγωγικό δέος, το οποίο τους αποτρέπει από το να αμαρτάνουν απέναντι στον Θεό, και έτσι τους μεταδίδει το χάρισμα της ασφάλειας, καθώς γίνονται καταλληλότεροι για την υποδοχή του, ανάλογα με την επίγνωση και τη σπουδή που βασίζεται σε αυτή την επίγνωση. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Μέγας Βασίλειος, απαριθμώντας τις ενέργειες τις οποίες έχει αϊδίως το Άγιο Πνεύμα, ονόμασε το πνεύμα του φόβου ασφάλεια του θείου Πνεύματος.

Αν και πουθενά μέσα στον νόμο δεν είναι γεγραμμένο, αλλά, όπως προείπα, πάντοτε ονομάζει «νόμο» ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη και τους προφήτες και τα ιστορικά βιβλία. Παραθέτει δε τη μαρτυρία από τον προφήτη Ησαΐα, μειώνοντας πάλι τη δόξα του χαρίσματος, αποβλέποντας στη δική τους ωφέλεια· αλλά όμως ακόμη και έτσι το παραθέτει με εγκώμιο. Διότι η φράση «Ούτε έτσι», φανερώνει ότι το θαύμα ήταν ικανό να τους εκπλήξει· αν όμως δεν πείσθηκαν, το σφάλμα είναι δικό τους. Και για ποιον λόγο το έκανε αυτό ο Θεός, εφόσον δεν επρόκειτο να πεισθούν; Για να φαίνεται ότι Εκείνος πράττει παντού όσα οφείλει. Αφού έδειξε λοιπόν και από την προφητεία ότι το σημείο δεν είναι πάρα πολύ ωφέλιμο, πρόσθεσε: «Ώστε οι γλώσσες είναι σημείο, όχι για όσους πιστεύουν, αλλά για τους απίστους· ενώ η προφητεία δεν είναι για τους απίστους, αλλά για όσους πιστεύουν». «Εάν λοιπόν συναχθεί όλη η Εκκλησία στον ίδιο τόπο, και όλοι μιλούν σε γλώσσες, και εισέλθουν αμύητοι ή άπιστοι, δεν θα πουν ότι παραφρονείτε; Εάν όμως όλοι προφητεύουν, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους· και έτσι τα κρυπτά της καρδιάς του γίνονται φανερά, και πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη θα προσκυνήσει τον Θεό, ομολογώντας ότι όντως ο Θεός βρίσκεται ανάμεσά σας». Εδώ θα μπορούσε να δει κανείς να γεννάται μεγάλη απορία από όσα ελέχθησαν. Διότι, εάν οι γλώσσες αποτελούν σημείο για τους απίστους, πώς λέει: «Εάν σας δουν οι άπιστοι να μιλάτε σε γλώσσες, θα πουν ότι παραφρονείτε;»

Η δε προφητεία δεν αποτελεί απλώς σημείο, αλλά είναι κατάλληλη και χρήσιμη και στους δύο, και για την πίστη και για την ωφέλεια. Και αυτό, αν και όχι αμέσως, το ερμήνευσε ωστόσο σαφέστερα στα επόμενα, λέγοντας: Ελέγχεται από όλους. Διότι εάν όλοι προφητεύουν, λέει, και εισέλθει κάποιος άπιστος ή ιδιώτης, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά, και πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη θα προσκυνήσει τον Θεό, αναγγέλλοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας. Ώστε η προφητεία είναι ανώτερη όχι μόνο επειδή έχει ισχύ και για τους δύο, αλλά και επειδή ελκύει ακόμη και τους πιο αναίσχυντους από τους απίστους.

Εδώ λοιπόν επικαλείται την ετυμηγορία και των ίδιων των πραγμάτων και εκείνων που ωφελούνται. Διότι, λέει, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους, και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά, και κατ' αυτόν τον τρόπο, πέφτοντας με το πρόσωπο, θα προσκυνήσει τον Θεό, διακηρύσσοντας ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας. Βλέπεις ότι αυτό είναι αναμφισβήτητο;

Επομένως, οι γλώσσες χρησιμεύουν ως σημείο όχι για τους πιστούς, αλλά για τους απίστους· αντίθετα η προφητεία δεν είναι για τους απίστους, αλλά για τους πιστούς. Εάν λοιπόν συγκεντρωθεί ολόκληρη η Εκκλησία στον ίδιο τόπο και όλοι μιλούν με γλώσσες, και εισέλθουν αμύητοι ή άπιστοι, δεν θα πουν ότι παραφρονείτε; Εάν όμως όλοι προφητεύουν και εισέλθει κάποιος άπιστος ή αμύητος, ελέγχεται από όλους, ανακρίνεται από όλους· και έτσι τα κρυφά της καρδιάς του γίνονται φανερά, και έτσι, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη, θα προσκυνήσει τον Θεό, διακηρύσσοντας ότι ο Θεός είναι όντως ανάμεσά σας. Τι πρέπει να γίνεται λοιπόν, αδελφοί; Όταν συγκεντρώνεστε, καθένας από εσάς έχει ψαλμό, έχει διδαχή, έχει γλώσσα, έχει αποκάλυψη, έχει ερμηνεία. Όλα ας γίνονται προς οικοδομή. Εάν κάποιος μιλάει με γλώσσα, ας μιλούν δύο ή το πολύ τρεις, και με τη σειρά, και ένας ας διερμηνεύει.

Προς τους επισκόπους που εξορίστηκαν στη Χερσώνα για χάρη του Κυρίου. Έργο αληθινής αγάπης και απόδειξη ανυπόκριτης πίστης αποτελεί το ότι, από τόσο μεγάλη τοπική απόσταση, η πατρική σας αγιοσύνη απέστειλε έναν από τους αδελφούς που συμμερίζονται τον διωγμό, τον αιδεσιμότατο μοναχό Αγάπητο (ή μάλλον τον μακαριότατο, σύμφωνα με το λεχθέν υπό του Κυρίου για τους διωκόμενους ένεκεν δικαιοσύνης), προκειμένου να επισκεφθεί πρωτίστως τη θεία και κορυφαία κάρα, και έπειτα εμάς, τους ελάχιστους από τους αδελφούς και τα πνευματικά σας τέκνα. Ώ, τι καλή απόφαση! Ώ, τι ειλικρινής αγάπη! Και ποιών άλλων το σαφέστατο αυτό δείγμα θα μπορούσε να είναι, παρά εκείνων που για τον Χριστό προτίμησαν να εγκαταλείψουν τα οικεία τους και να διαφύγουν σε ξένη γη, η οποία χωρίζεται από τόσο μεγάλη θαλάσσια απόσταση, και να υποφέρουν εκεί όλα όσα είναι επόμενο να συμβαίνουν; Ας είναι, λοιπόν, ευλογημένος Κύριος ο Θεός, ο οποίος σας ενέπνευσε τέτοια συμπάθεια προς την ταπεινότητά μας, και ο οποίος έδωσε δύναμη και χάρη στον απεσταλμένο να μας κάνει γνωστά όλα όσα κατορθώσατε και όσα ακόμη υπομένετε, τρισμακάριοι πατέρες, υπέρ του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Ακούγοντάς τα αυτά χαρήκαμε, δοξάσαμε, ευχαριστήσαμε και είπαμε ότι ο Θεός βρίσκεται όντως μέσα σας, ευαρεστούμενος και τιμώμενος με την ομολογία σας υπέρ της αλήθειας.

Παρακαλούμε δε ωσαύτως και εσάς, την καλή αδελφότητα, να υπακούετε εν Κυρίω, με ομόγνωμη πίστη και αγάπη, στον νεοκατασταθέντα καθηγούμενο και να δείξετε ότι όντως ο Θεός είναι ανάμεσά σας, όπως και ο όσιος πατέρας, ο οποίος δείχνει προθυμία και ενώνει τους πάντες σε ομόνοια και σύμπνοια. Ναι, πολυπόθητοι αδελφοί, έτσι να είστε, έτσι να εδραιωθείτε, έστω κι αν κάθε αρχή δεν έχει αμέσως ευκολία, αλλά με την πάροδο του χρόνου καθίσταται σταθερή έξη· και να μην ομοιάσετε με αυτούς που εξαιτίας της φιλαρχίας είναι ασταθείς και άπειροι. Επειδή δε το ζήτημα του διωγμού βρίσκεται επί ξυρού ακμής, σας παρακαλώ, να μην προδώσετε την πίστη ούτε την ευσέβεια, αλλά, αν έρθει η στιγμή σε καμία περίπτωση να μην συμπαρασυρθείτε με τους αιρετικούς με οποιονδήποτε τρόπο, να το υπομείνετε γενναία, θεωρώντας τα πάντα δευτερεύοντα, όχι μόνο τα μοναστήρια και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, έστω και αν είναι εξαιρετικά πενιχρά, αλλά ακόμη και τα ίδια σας τα σώματα, επιλέγοντας την καλή εξορία και στεφανούμενοι με τον μακαρισμό του διωγμού, τον υπερένδοξο και υπερθαύμαστο, όπως ακριβώς σας έχει παραγγείλει ο μακάριος. Αν πάλι σκεφθείτε ότι εκείνος υπέκυψε (ναι, και αλίμονο για την ήττα), ωστόσο έχει ανανήψει, του έχει επιβληθεί επιτίμιο και έχει ενωθεί ξανά με τους ευσεβείς, και είναι ένας από τους αδελφούς και πατέρες μας, δεδομένου ότι έχει γίνει δεκτός και από τον ιεροτελεστή μας, τον μακαριώτατο πατριάρχη.

Ας επανέλθει όμως ο λόγος μου και πάλι στο προκείμενο θέμα, αν και παρέκκλινε λίγο· ώστε, ακολουθώντας τον ίδιο κανόνα της προηγούμενης κατάστασής σας κατά τις παρελθούσες ημέρες, με αυτόν τον τρόπο να εορτάσουμε την προεόρτια εορτή των Βαΐων, να πραγματοποιήσουμε το άνοιγμα του μοναστηριού, και να υποδεχθούμε την παρουσία όσων εισέρχονται, να δούμε, να συναντήσουμε και να χαιρετήσουμε όποιον τύχει από τα διάφορα πρόσωπα, και μάλιστα τους ομοίους μας μοναχούς· ώστε όλα τα δικά μας να γίνουν προς δόξαν Θεού· και ώστε αυτοί που μας βλέπουν, να πουν εκείνο: Ότι ο Θεός βρίσκεται ανάμεσά τους, σύμφωνα με τον θείο απόστολο.

Αυτά λοιπόν ως προς αυτό. Εγώ δε, κοιτάζοντας γενικά, νομίζω ότι είναι λίγοι εκείνοι που διώκονται για τον Κύριο. Βλέποντας όμως σχεδόν καθημερινά πόσοι από τους αδελφούς μας καταφθάνουν, σχεδόν εκπλήσσομαι που είναι τόσο πολλοί αυτοί οι οποίοι δεν έκαμψαν το γόνυ στον Βάαλ, αλλά διατηρούνται πιστοί στον Κύριο, σαν φωτεινά αστέρια, «σε κάθε τόπο της κυριαρχίας του». Έχει λοιπόν να καυχάται και η σημερινή γενιά προς τις μεταγενέστερες, λέγοντας «Ότι ο Θεός βρίσκεται πραγματικά ανάμεσά μας», και ότι η Εκκλησία δεν έχασε τη δύναμή της, σύμφωνα με την αψευδή υπόσχεση του Κυρίου. Αντίθετα, όσοι συγκρούστηκαν πάνω της ανά τους αιώνες, αυτοί μεν διαλύθηκαν σαν τον αφρό της θάλασσας, ενώ αυτή παραμένει σαν αρραγής βράχος στην ίδια πίστη και ομολογία.