Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 14:40

ΕΡΩΤΗΣΗ ΟΒ΄. Εάν κάποιος κατά τη μετάληψη της τροφής μέσα στην αδελφότητα συμπεριφέρεται με έλλειψη σεμνότητας, τρώγοντας ή πίνοντας με λαιμαργία, πρέπει αυτός να ελέγχεται; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο άνθρωπος αυτός δεν τηρεί το παράγγελμα του Αποστόλου, ο οποίος λέει: «Είτε τρώγετε, είτε πίνετε, είτε κάνετε κάτι, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού»· και πάλι: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη»· και συνεπώς χρήζει διόρθωσης, εκτός εάν τον κατεπείγει κάποια ανάγκη εξαιτίας κόπου ή βιασύνης· αλλά και τότε πρέπει να διαφυλάσσει επιμελώς το απρόσκοπτο.

ΕΡΩΤΗΣΗ 108 Εάν πρέπει ο προεστώς, απουσία της προεστώσης, να ομιλεί σε κάποια αδελφή για τα ζητήματα που αφορούν την οικοδομή της πίστεως. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν τηρείται το παράγγελμα του Αποστόλου, ο οποίος είπε: «Όλα να γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη».

Ερώτηση ΣΛΗ΄. Αν είναι δυνατόν να ψάλλει κανείς αδιαλείπτως, ή να αναγινώσκει, ή να ομιλεί με σπουδή περί των λόγων του Θεού, και να μην γίνεται καμία απολύτως διακοπή εξαιτίας της ανάγκης που προκύπτει σε κάποιους για τις πιο ρυπαρές χρείες του σώματος. Απόκριση. Αυτό μας το καθορίζει ο Απόστολος λέγοντας: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Επομένως, πρέπει να φροντίζουμε περισσότερο για την ευσχημοσύνη και την ευταξία, τόσο ως προς τον χρόνο όσο και ως προς τον τόπο.

Επομένως, πρώτα μεν πρέπει να αναζητούμε ποιο είναι το αγαθό θέλημα του Θεού· έπειτα, όταν γνωρίσουμε το αγαθό, να εξετάζουμε αν αυτό το αγαθό είναι και ευάρεστο στον Θεό. Διότι υπάρχει κάτι, το οποίο καθ' εαυτό είναι και θέλημα του Θεού και είναι αγαθό· όταν όμως γίνεται είτε από ακατάλληλο πρόσωπο είτε σε ακατάλληλο καιρό, δεν είναι πλέον και ευάρεστο στον Θεό. Για παράδειγμα, ήταν θέλημα Θεού και ήταν αγαθό το να προσφέρεται θυμίαμα στον Θεό, αλλά δεν ήταν ευάρεστο στον Θεό να το πράττουν αυτό εκείνοι που ήταν μαζί με τον Δαθάν και τον Αβειρών. Και πάλι, είναι θέλημα Θεού και είναι αγαθό το να κάνει κανείς ελεημοσύνη· αλλά το να την κάνει προκειμένου να δοξαστεί από τους ανθρώπους, δεν είναι πλέον και ευάρεστο στον Θεό. Και πάλι, ήταν θέλημα Θεού και ήταν αγαθό να κηρύξουν οι μαθητές πάνω στα δώματα αυτό που άκουσαν στο αυτί· αλλά το να πουν κάτι πριν από τον κατάλληλο καιρό δεν ήταν πλέον και ευάρεστο στον Θεό· διότι λέγει, σε κανέναν να μην πείτε αυτό το όραμα, μέχρις ότου ο Υιός του ανθρώπου αναστηθεί εκ νεκρών. Και γενικά, κάθε αγαθό θέλημα του Θεού είναι τότε και ευάρεστο, όταν εκπληρώνεται σε αυτό εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού· και, Όλα να γίνονται με ευσχημοσύνη και κατά τάξη. Πάλι δε, όταν κάτι είναι και θέλημα Θεού, και αγαθό είναι, και ευάρεστο είναι, ούτε και τότε πρέπει να αμεριμνούμε, αλλά να αγωνιούμε και να φροντίζουμε ώστε αυτό να είναι τέλειο και ανελλιπές· άλλοτε αναλογικά με το μέτρο αυτού που γίνεται, εάν δηλαδή γίνεται σύμφωνα με όσα έχουν προσταχθεί, και άλλοτε αναλογικά με τη δύναμη εκείνου που το πράττει.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΚΔ΄. Εφόσον αυτά μας παραδόθηκαν επαρκώς, θα ήταν φυσικό επόμενο να μάθουμε για τον τρόπο της αναμεταξύ μας διαβίωσης. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Επειδή ο Απόστολος λέει: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη», θεωρούμε ότι εκείνη η διαβίωση είναι εύσχημη και εύτακτη μέσα στην κοινωνία των πιστών, στην οποία διασώζεται η αναλογία των μελών του σώματος. Έτσι, άλλος μεν να επέχει θέση οφθαλμού, εκείνος δηλαδή στον οποίο έχει ανατεθεί η κοινή μέριμνα, τόσο κατά την εξέταση των όσων έχουν ήδη γίνει όσο και κατά την πρόβλεψη και τον σχεδιασμό των όσων πρόκειται να γίνουν· άλλος δε να επέχει θέση ακοής ή χεριού, τόσο κατά την ακρόαση όσο και κατά την εκτέλεση των επιβαλλόμενων έργων, και ούτω καθεξής ο καθένας σύμφωνα με τον ρόλο του.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΓ΄. Ποιος είναι ο τρόπος της συνάντησης με τις αδελφές. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνος που απαρνήθηκε οριστικά τον γάμο, προφανώς θα έχει απαρνηθεί πολύ νωρίτερα τις μέριμνες, για τις οποίες λέει ο Απόστολος ότι μεριμνά ο έγγαμος, δηλαδή το πώς θα αρέσει στη γυναίκα του, και θα καθαρίσει τον εαυτό του εντελώς από κάθε μέριμνα που αποβλέπει στο να αρέσει σε γυναίκα, φοβούμενος την καταδίκη Εκείνου που είπε ότι: «Ο Θεός διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων». Ώστε δεν θα ανεχθεί να συναναστραφεί ούτε με άνδρα με σκοπό την αρέσκεια· ένεκα όμως της φροντίδας που, σύμφωνα με την εντολή του Θεού, οφείλει ο καθένας προς τον πλησίον του, θα προσέλθει σε συνάντηση μόνο όταν το απαιτεί η ανάγκη. Βεβαίως, δεν πρέπει να επιτρέπεται η συνάντηση απλώς και μόνο σε όσους το επιθυμούν, ούτε είναι κατάλληλος κάθε χρόνος και κάθε τόπος για αυτήν. Αλλά εάν πρόκειται, σύμφωνα με το πρόσταγμα του Αποστόλου, να μην γίνουμε πρόσκομμα ούτε στους Ιουδαίους ούτε στους Έλληνες ούτε στην Εκκλησία του Θεού, και να κάνουμε τα πάντα με ευσχημοσύνη και με τάξη, και τα πάντα προς οικοδομήν, είναι ανάγκη να ορίζονται με ευπρέπεια, έπειτα από επιλογή, και το πρόσωπο και ο χρόνος και η ανάγκη και ο τόπος. Μέσω όλων αυτών θα εκδιωχθεί και η παραμικρή σκιά πονηρής υποψίας, ενώ η απόδειξη της σεμνότητας και της σωφροσύνης θα φανερωθεί με κάθε τρόπο σε εκείνους που έχουν κριθεί δόκιμοι να βλέπουν ο ένας τον άλλον και να συσκέπτονται για όσα αρέσουν στον Θεό, τόσο ως προς τις σωματικές ανάγκες όσο και ως προς την επιμέλεια των ψυχών.

Διότι, ενώ ο Κύριος πρόσταξε σε εκείνον που είπε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου», το: «Πούλησέ τα υπάρχοντά σου, και δώσε στους πτωχούς, και σήκωσε τον σταυρό σου, και έλα να με ακολουθείς»· εάν κάποιος σε αυτόν που δεν έχει πράξει τίποτε από τα προσταχθέντα, του επέτρεπε το δεύτερο, δηλαδή το «ακολούθει μοι»· και όπως πάλι, ενώ λέει ο Κύριος: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί», εάν κάποιος προέτασσε το να ακολουθεί έναντι των προσταχθέντων· και πάλι, ενώ ο Κύριος, μετά από πολλά, πρόσθεσε το: «Έτσι, καθένας από εσάς που δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου», εάν κάποιος φανταζόταν ότι μπορεί να είναι μαθητής πριν τηρήσει τα προαναφερθέντα. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να τηρούμε το παράγγελμα του Αποστόλου, που λέει: «Όλα να γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Αντίθετα προς την ορθή διάθεση δε, είναι όπως όταν λέει ο Κύριος για εκείνους που, παρακινούμενοι από το πάθος της ανθρωπαρέσκειας, κάνουν ελεημοσύνη ή κάποιο άλλο έργο δικαιοσύνης προκειμένου να θεαθούν από τους ανθρώπους: «Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Ακόμη δε πιο έντονα παρουσιάζει την κακία εκείνων που εκτελούν την εντολή του Κυρίου εξαιτίας κάποιου ανθρώπινου πάθους, αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο εκπίπτει του μισθού, αλλά είναι και άξιος τιμωρίας αυτός που εκτελεί την εντολή όχι με θεοσέβεια, αλλά με ανθρωπαρέσκεια ή εξαιτίας κάποιας άλλης ηδονής, ή πλεονεξίας, ή ιδιοτελούς συναλλαγής, για τα οποία κατηγορεί και ο Απόστολος.

Πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος του Θεού να είναι καταρτισμένος και στολισμένος με κάθε καλό έργο και λόγο, και να πράττει τα πάντα με ευσχημοσύνη και τάξη, προς παραδειγματισμό όσων τον υπακούουν. Διότι ο ηγούμενος ονομάζεται ηγούμενος επειδή προηγείται στα έργα. Διότι ένα απλό όνομα δεν εισάγει στη βασιλεία των ουρανών. Ο νέος λοιπόν, δηλαδή αυτός που ευνούχισε τον εαυτό του για τη βασιλεία, και η παρθένος, εάν δεν είναι σε όλα τέτοιοι, όπως ακριβώς οι αληθινοί μιμητές του Χριστού, δεν μπορούν να σωθούν. Διότι το να ονομάζεται κάποια παρθένος και να μην έχει τις ανάλογες, οικείες και αρμόζουσες αρετές, ο Κύριος χαρακτήρισε μια τέτοια παρθενία μωρή· διότι, όντας χωρίς φως και χωρίς έλαιο, αποκλείεται έξω από τη βασιλεία των ουρανών. Έχοντας στερηθεί τη χαρά του νυμφίου, θα συγκαταλεχθεί με εκείνους που μισούν τον νυμφίο· διότι αυτή που δεν έχει έργα νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, και εξαπατά τον εαυτό της. Ας δοκιμάζει όμως ο καθένας το δικό του έργο και ας ελέγχει τον εαυτό του, διαπιστώνοντας ότι η θρησκεία είναι μάταιη όταν ομολογούν ότι έχουν παρθενία και εγκράτεια, αλλά έχουν αρνηθεί τη δύναμή τους. Και ένας τέτοιος άνθρωπος περιβάλλεται την αγνεία με τον αγνό φόβο του Κυρίου.

Επομένως, το να είναι κανείς μαζί με τον Θεό και να πράττει τα πάντα μαζί Του, θα μπορούσε να υποδηλώνει αινιγματωδώς το να αναχωρεί τότε μαζί με τη νεφέλη όταν αυτή αναχωρούσε, και να σταματά όταν αυτή σταματούσε. Όμως, «κατόπιν προστάγματος του Κυρίου», λέει, «αναχωρούν»· και αυτό, νομίζω, φανερώνει ότι εκείνοι που θεωρούν ότι πρέπει να ακολουθούν τον Χριστό έχουν ανάγκη και από τον λόγο που τους παροτρύνει προς την πνευματική ανδρεία και προς την ευπρέπεια που αρμόζει στους αγίους. «Διότι τα πάντα», λέει, «ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Προτύπωση λοιπόν και αυτού του πράγματος πάλι, είναι αυτό που γράφεται στη συνέχεια. Διότι έτσι είπε ο Θεός προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σφυρήλατες σάλπιγγες· αργυρές θα τις φτιάξεις, και θα σου χρησιμεύουν για να συγκεντρώνεις τη συναγωγή και για να μετακινείς τις στρατοπεδείες. Και θα σαλπίσεις με αυτές, και θα συναχθεί όλη η συναγωγή στη θύρα της σκηνής του μαρτυρίου. Εάν δε σαλπίσουν με τη μία, θα έλθουν προς εσένα όλοι οι άρχοντες, οι αρχηγοί του Ισραήλ. Και θα σαλπίσετε δίνοντας σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες ανατολικά· και θα σαλπίσετε δίνοντας δεύτερο σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες προς νότο. Και θα σαλπίσετε δίνοντας τρίτο σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες προς τη θάλασσα. Και θα σαλπίσετε δίνοντας τέταρτο σύνθημα, και θα αναχωρήσουν οι στρατοπεδείες που είναι στρατοπεδευμένες προς βορρά. Με σύνθημα θα σαλπίσουν κατά την αναχώρησή τους, και όταν θα συνάξετε τη συναγωγή, θα σαλπίσετε, αλλά όχι με σύνθημα».

Διότι τους αποτρέπει από το να ξυρίζουν τα κεφάλια τους μιμούμενοι τη συνήθεια των άλλων, και από το να ξυρίζουν τη γενειάδα τους παραμορφώνοντας το πρόσωπο. Και προστάζει να μην περνούν καν από το μυαλό τους τα ανοσιουργήματα της ειδωλολατρικής μανίας, δηλαδή οι χαρακιές στο σώμα. Διότι το να συμμερίζεται κανείς τη λύπη των οικείων του δεν είναι καθόλου παράλογο. Το να φτάνει όμως στο σημείο να ασχημονεί εντελώς, θα ήταν αποκρουστικό και τελείως παράφρον. «Διότι όλα», λέει, «πρέπει να γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Το να προτιμάμε τα του Θεού ακόμη και από τα καθήκοντα προς τους ίδιους μας τους γονείς, όπως όριζε ο παλαιός νόμος, μας πρόσταξε και ο ίδιος ο Σωτήρας να το θεωρούμε πρωταρχικό, λέγοντας τα εξής: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά μίλησες. ΚΥΡ. Επομένως, προστάζει πως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει οι ιερείς να μολύνονται για τους νεκρούς. Και αποδεικνύοντάς μας και με άλλους τρόπους ότι το άγιο είναι ασυμβίβαστο και εντελώς αντίθετο προς το βέβηλο, έθεσε νόμους σχετικά με τον γάμο, προσθέτοντας αμέσως: «Για κάθε ιερέα, δεν θα πάρουν γυναίκα πόρνη και βεβηλωμένη, και δεν θα πάρουν γυναίκα που έχει διωχθεί από τον άνδρα της. Διότι αυτός είναι άγιος για τον Κύριο και Θεό του, και θα τον αγιάσεις. Τα δώρα του Κυρίου του Θεού σας αυτός τα προσφέρει. Θα είναι άγιος, διότι άγιος είμαι εγώ, ο Κύριος που τους αγιάζω». Λοιπόν, η αληθινά πεπορνευμένη και μολυσμένη γυναίκα, περιβεβλημένη το έγκλημα των αισχρών πράξεων, πάσχει πνευματικά και η καταδίκη της είναι αναμφισβήτητη. Αλλά και η διαζευγμένη γυναίκα δεν είναι σε καμία περίπτωση απαλλαγμένη από κατηγορίες.

Η μετάνοια δεν χρειάζεται έπαρση, ούτε επίδειξη, αλλά έχει ανάγκη την εξομολόγηση. Να είσαι αυτάρκης στο κάθε τι. Μην είσαι ούτε υπερβολικός ούτε ελλιπής· διότι και τα δύο εκθέτουν αυτόν που τα πράττει. Μην είσαι στην εκκλησία κατηφής, ούτε πάλι στην αγορά σκυθρωπός, αλλά να διασφαλίζεις για τον εαυτό σου το συμμετρικό μέτρο στην κατάστασή σου. Μην είσαι στο σπίτι σκληρός και στις πλατείες ταπεινός. Μην γίνεσαι περίλυπος σαν να είσαι ταλαίπωρος, ούτε να κατακρίνεσαι ως υπερβολικά χαρούμενος, αλλά όλα να τα πράττεις με ευσχημοσύνη και με τάξη, όπως είπε ο Απόστολος. Δεν έβλαψε τον Δανιήλ η Βαβυλώνα, ούτε εσένα θα σε βλάψει η διαβίωση στην πόλη, εάν είσαι όντως θεοσεβής. Δεν κατέκαψε τους τρεις Παίδες το καμίνι, ούτε εσύ πρόκειται να βλαφθείς, εάν σταλείς σε πόλη ή σε χωριό για την εκπλήρωση κάποιας εντολής ή για κοινωφελή διακονία, εάν ρυθμίζεις τον εαυτό σου με εγκράτεια και πίστη. Δεν ολίσθησε ο Τωβίας ζώντας μαζί με τους Νινευίτες, ούτε παρασύρθηκε σε πνευματική χαλαρότητα από τη συμβίωση με τους νέους. Δεν μόλυνε την άμεμπτη πολιτεία του Λωτ η παρανομία των Σοδομιτών, ούτε μετέβαλε τη στερεή του πίστη η λυσσώδης ακολασία τους. Και εσύ, εάν είσαι ενάρετος, οι αγορές δεν θα σε βλάψουν όταν κυκλοφορείς για χάρη του Θεού. Μην πάρεις ως πρόφαση την ησυχία για να φερθείς με σκληρότητα, ούτε να έχεις την άσκηση ως εμπόδιο για τη φιλοξενία. Μην καταστήσεις την ακτημοσύνη αιτία για απανθρωπιά, ούτε να γίνεσαι άκαρπος με τη δικαιολογία κάποιας εντολής.

Αυτό, λοιπόν, νομίζω πως διδασκόμαστε μέσω όσων λέγονται: να μην κατορθώνουμε τις αρετές μόνο μέσα στην ψυχή ως έξη κατά τρόπο αθέατο, αλλά και να μην αμελούμε την εξωτερικά ορατή ευπρέπεια. Διότι πρέπει να προνοούμε για τα καλά έργα ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων, και στον μεν Θεό να είμαστε φανεροί, τους δε ανθρώπους να τους πείθουμε και να έχουμε καλή μαρτυρία από εκείνους που βρίσκονται έξω, να λάμπουμε με τα φωτεινά έργα μπροστά στους ανθρώπους και να πορευόμαστε με ευπρέπεια προς τους έξω. Αυτά είναι τα φατνώματα τα οποία, μέσω της ευωδίας του Χριστού, της οποίας αίνιγμα αποτελεί το κυπαρίσσι, φιλοτεχνούνται μέσα στην ευπρέπεια του βίου, όπως ακριβώς γνώριζε να τα συνθέτει όμορφα και αρμονικά ο σοφός αρχιτέκτονας Παύλος, ο οποίος λέει: «Όλα ας γίνονται ανάμεσά σας με τάξη και ευπρέπεια».

Ή ίσως, μέσω αυτής της φωνής, διδασκόμαστε και κάποιο πιο εκλεπτυσμένο δόγμα, σχετικά με το τι είδους αγάπη αρμόζει να αφιερώνουμε στον Θεό και πώς πρέπει να συμπεριφερόμαστε προς τους ανθρώπους. Διότι, αν πρέπει όλα να γίνονται με τάξη και ευσχημοσύνη, πολύ περισσότερο σε τέτοια ζητήματα αρμόζει η τάξη. Εξάλλου, ούτε ο Κάιν θα είχε κατακριθεί επειδή έκανε κακό διαχωρισμό, αν, μαζί με την ορθή προσφορά, είχε τηρήσει και το πρέπον ως προς την τάξη μεταξύ των αγαθών που κρατούσε για τις δικές του ανάγκες και εκείνων που αφιέρωνε στον Θεό. Ενώ δηλαδή έπρεπε να προσφέρει στον Θεό ως απαρχή της θυσίας τα πρωτογεννήματα, αυτός, αφού κράτησε για τον εαυτό του τα πολυτιμότερα, δεξιώθηκε τον Θεό με τα υπολείμματα. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε την τάξη της αγάπης, την οποία υποδεικνύει μέσω του νόμου, δηλαδή πώς πρέπει να αγαπάται ο Θεός, πώς ο πλησίον, η γυναίκα και ο εχθρός, μήπως τυχόν η εκπλήρωση της αγάπης καταστεί άτακτη και αλλοιωμένη. Διότι πρέπει να αγαπάμε τον Θεό με όλη μας την καρδιά, την ψυχή, τη δύναμη και την αίσθηση, τον πλησίον σαν τον εαυτό μας, τη σύζυγο —εάν κάποιος είναι πιο καθαρής ψυχής— όπως ο Χριστός την Εκκλησία, ενώ εκείνος που είναι πιο εμπαθής σαν το ίδιο του το σώμα (διότι έτσι προστάζει ο ρυθμιστής αυτών των ζητημάτων Παύλος), και τον εχθρό με το να μην ανταποδίδουμε κακό αντί κακού, αλλά να ανταμείβουμε την αδικία με ευεργεσία.

Επειδή, λοιπόν, αυτές οι εξουσίες έχουν ταχθεί από τον Θεό και η τάξη των νοητών και υπερκόσμιων δυνάμεων παραμένει ασύγχυτη στο διηνεκές, χωρίς καμία κακία να ανατρέπει την ευταξία, για τον λόγο αυτό και η [ψυχή] που τις μιμείται, πράττοντας τα πάντα με τάξη και ευσχημοσύνη, εγείρει ως προς τον εαυτό της το ίδιο θαύμα που υπάρχει και σε εκείνες τις τεταγμένες δυνάμεις· διότι η έννοια του θάμβους ερμηνεύει την έκπληξη, και κατανοώντας το θαύμα μέσω της εκπλήξεως δεν σφάλλουμε ως προς την αλήθεια.

Εάν δε κάποιος θεωρεί ανάξιο λόγου το να μην εναρμονίζεται η ζωή του με τα πρέποντα, ας παρατηρήσει τα όσα βρίσκονται στον ίδιο του τον οίκο για να διδαχθεί σχετικά με αυτή την αρχή. Διότι μου φαίνεται πως, ακριβώς όπως στη δική του κατοικία ο κύριος του οίκου δεν καταδέχεται να βλέπει απρεπή και άσχημα πράγματα μέσα στο σπίτι, είτε ένα κρεβάτι αναποδογυρισμένο είτε ένα τραπέζι γεμάτο ακαθαρσίες, είτε τα πολύτιμα σκεύη να είναι πεταμένα σε κάποιους ρυπαρούς τόπους, ενώ όσα προορίζονται για τις πιο ευτελείς χρήσεις να είναι εκτεθειμένα στα μάτια όσων εισέρχονται, αλλά αντιθέτως, αφού τα διευθετήσει όλα με ευπρέπεια και σύμφωνα με την πρέπουσα τάξη, αποδίδοντας στο καθένα την αρμόζουσα θέση του, υποδέχεται με θάρρος τους φιλοξενουμένους, γνωρίζοντας ότι δεν πρόκειται να νιώσει καμία ντροπή εάν γίνει φανερή η κατάσταση του σπιτιού του· έτσι νομίζω ότι πρέπει και ο οικοδεσπότης και οικονόμος του σκηνώματός μας, εννοώ δηλαδή ο νους, να διευθετεί σωστά όλα όσα βρίσκονται μέσα μας, και να χρησιμοποιεί με τον οικείο τρόπο και προς το αγαθό καθεμία από τις δυνάμεις της ψυχής, τις οποίες ο Δημιουργός κατασκεύασε για εμάς σαν κάποια όργανα ή σκεύη. Εάν λοιπόν κανείς δεν κατακρίνει αυτόν τον λόγο ως κάποια φλυαρία και αδολεσχία, θα αναλυθεί και λεπτομερώς το πώς θα μπορούσε καθένας, χρησιμοποιώντας όσα έχει στη διάθεσή του, να οικονομήσει τον βίο του προς το συμφέρον του.

Έπειτα, διορθώνοντας τα πάντα εν είδει ανακεφαλαίωσης, προσθέτει λέγοντας: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη»· επιπλήττοντας πάλι εκείνους που επιθυμούν χωρίς λόγο να ασχημονούν, να αποκτούν φήμη παραφροσύνης και να μην τηρούν τη δική τους τάξη.

Περί ευδιάκριτης διακρίσεως. Όπως ακριβώς επιποθεί το ελάφι φλεγόμενο από τη δίψα τα νάματα, έτσι και από τους μοναχούς επιποθείται η κατανόηση του θείου και αγαθού θελήματος· αλλά όχι μόνο αυτού, αλλά και η επίγνωση του συγκεκραμένου, καθώς και του αντίθετου. Για τα ζητήματα αυτά, όντως ο λόγος μας είναι εκτενής και δυσερμήνευτος· και για το ποια πράγματα, κατά την κρίση μας, οφείλουν να γίνονται ανυπερθέτως και γρηγορότερα από κάθε αναμονή, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Ουαί σε αυτόν που αναβάλλει από ημέρα σε ημέρα και από καιρό σε καιρό». Ποια πάλι πρέπει να γίνονται με επιείκεια και περίσκεψη, όπως προτρέπει αυτός που είπε: «Με ορθή καθοδήγηση διεξάγεται ο πόλεμος», και πάλι: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Διότι δεν είναι, δεν είναι έργο των τυχαίων ανθρώπων το να διαγνώσουν γρήγορα και με σαφήνεια τέτοια δυσδιάκριτα ζητήματα, εφόσον και ο ίδιος ο θεοφόρος, αν και είχε το Πνεύμα να ομιλεί μέσα του, φαίνεται να προσεύχεται συχνά για αυτό· και άλλοτε μεν λέγοντας:

Και πάλι: «Εγώ ο Παύλος σας λέω, ότι εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός σε τίποτα δεν θα σας ωφελήσει». Εδώ όμως, επειδή ο λόγος αφορούσε τη σιωπή, δεν τους επιπλήττει με σφοδρότητα, αλλά μάλλον μέσω αυτού ακριβώς αποσπά την προσοχή τους. «Επομένως, αδελφοί μου, να επιζητείτε το να προφητεύετε, και να μην εμποδίζετε τη λαλιά των γλωσσών». Επέστρεψε πάλι στο προηγούμενο θέμα. Πρόσεξε δε πώς μέχρι εδώ διατήρησε τη διαφορά, παρουσιάζοντας το μεν ως εξαιρετικά αναγκαίο, το δε όχι τόσο· γι' αυτό για το πρώτο λέει: «Να επιζητείτε», ενώ για το δεύτερο: «Μην εμποδίζετε». «Όλα δε ας γίνονται με ευπρέπεια και με τάξη». Πρόσθεσε αυτόν τον λόγο, προκειμένου να τα διορθώσει όλα ανακεφαλαιωτικά.

Περί του να είναι ο περίβολος της Εγκλείστρας άβατος στις γυναίκες και περί των θηλυκών ζώων. Καλή είναι παντού η ασφάλεια και το απρόσκοπτο· «Όλα μου επιτρέπονται», λέει, «αλλά δεν με συμφέρουν όλα» και ότι: «Όλα πρέπει να γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Για τον λόγο αυτό και εγώ παραγγέλλω να είναι απρόσιτος σε κάθε γυναίκα ο περίβολος της αγίας Εγκλείστρας. Εάν δε κάποια γυναίκα, φερόμενη με δόλο, εισέλθει εντός της εξωτερικής πύλης, ας υποβληθεί στο επιτίμιο της ξηροφαγίας για σαράντα ημέρες και να κάνει ισάριθμες γονυκλισίες κατά τις ημέρες αυτές, ώστε να σωφρονιστεί και η ίδια, αλλά και να διδάξει στις άλλες να μην καταλύουν τους κανόνες της ευταξίας και να μην παραβαίνουν τους σωτήριους θεσμούς· όχι επειδή θεσπίσαμε αυτά αποστρεφόμενοι τις συγγενικές σχέσεις, αλλά επειδή γράψαμε αυτά προνοώντας για την ευταξία του τόπου· διότι δεν αρμόζει στον κυβερνήτη να επιτρέπει να εισδύουν μέσα στο λιμάνι αφορμές σκανδάλου και ναυαγίου· επειδή, καθώς ο χώρος της Εγκλείστρας είναι αποχωρισμένος και ήσυχος, οφείλει να διατηρεί και την ομοιότητα ενός σωτήριου λιμανιού. Παραγγέλλουμε δε μετά από αυτά και το εξής, ότι δεν αρμόζει στο σεμνείο της Εγκλείστρας να έχει για την εξυπηρέτησή του θηλυκό όνο ή ημίονο· διότι το πράγμα είναι μεμπτό, άσεμνο και απρεπές, και βοηθά τις «μεθοδείες του διαβόλου» προς την αντίθετη κατεύθυνση, και μάλιστα για όσους είναι ακόμη αστήρικτοι και υστερούν ως προς τον φόβο του Θεού.

Ας μην είμαστε, λοιπόν, παρακαλώ, εμείς που οφείλουμε να είμαστε φως για όσους βρίσκονται στο σκοτάδι, το εντελώς αντίθετο, ούτε εμείς που έχουμε ταχθεί να αλατίζουμε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο να μωρανθούμε από απροσεξία. Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη, φωνάζει ο απόστολος, όλα προς ωφέλεια του πλησίον και όχι προς βλάβη. Ακόμη και αν προκαλείται σκάνδαλο από αυτά που μας έχουν επιτραπεί, αυτό πάλι διακηρύσσει ο Μέγας Βασίλειος, και γενικά ολόκληρη η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη παραγγέλλει να παραμένει ο καθένας στα δικά του όρια και στους δικούς του τρόπους. Και μην νομίσεις, δέσποτα, ότι σου συμπεριφέρθηκα αλαζονικά, αλλά με πολλή αγάπη και πόνο, κάνοντας δικά μου τα δικά σου βάρη μέσω της ένωσης της αγάπης και επιθυμώντας τη σωτηρία της τίμιας ψυχής σου όπως ακριβώς και τη δική μου. Εάν όμως τα λόγια μου ξεφεύγουν από το πρέπον, ο δικός σου λόγος ας διδάξει και ας πείσει την ταπεινότητά μου ότι εσύ πράττεις τα πρέποντα σε όσα ελέγχθηκαν ως άτοπα.

Στο τέκνο Ιλαρίωνα. Χαίρε τέκνο, αββά Ιλαρίων. Ρωτώ να μάθω πώς είσαι, πώς περνάς τον καιρό του διωγμού. Αν και τώρα είσαι ελεύθερος, παλαιότερα όχι μόνο ήσουν περιορισμένος, αλλά και υπέστης πληγές υπέρ Χριστού. Όμως και τώρα είσαι διωκόμενος και ο μακαρισμός είναι κοντά. Έχω προσευχηθεί και παλαιότερα και τώρα για το ίδιο πράγμα: να διάγετε ευάρεστα τη ζωή σας εν Κυρίω. Η συνοδεία σου ας είναι συνοδεία Χριστού, η αλιεία σου αλιεία αποστολική, διότι αυτό ήταν το επάγγελμα των μαθητών του Χριστού. Δοξάστε, λοιπόν, τον Θεό, τέκνα μου, στο έργο σας, διότι βρισκόμαστε προ των πυλών του θανάτου. Ψαρεύοντας, αλιεύθηκες από τον Κύριο για να λάβεις το άγιο σχήμα. Έτσι ας είναι πάντοτε η αλιεία σου, καθώς εσύ αλιεύεσαι από τον Θεό προς τα καλά. Βλέποντας τον βυθό να θαυμάζεις τον Θεό και Δημιουργό σου, πιάνοντας το ψάρι να δοξάζεις τον Κύριο που σε τρέφει, πουλώντας το για την κάλυψη των αναγκών σου με τρόπο μοναχικό και όχι κοσμικό. Πλέκοντας την ορμιά να συμπλέκεις αγαθούς λογισμούς. Ψαλμό έχεις, ωδή έχεις, μελωδία έχεις. Στο φαγητό να υπάρχει το άμεμπτο, στο ποτό το μέτρο, στον ύπνο η αυτάρκεια. Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη, ώστε να δοξάζεται ο Κύριος από αυτούς που σας βλέπουν. Προσέχετε και τον πειρασμό, μήπως τυχόν και συλληφθείτε. Γι' αυτό δεν πρέπει να εφησυχάζετε ούτε να ζείτε αδιάφορα, αλλά με φόβο, εγρήγορση και ελπίδα στον Θεό, ώστε να υπομείνετε τα πάντα υπέρ Χριστού.

Διότι διδασκόμαστε να πράττουμε τα πάντα με ευπρέπεια και τάξη. Έτσι πρέπει να τα προσέχουμε αυτά, ώστε να μην κάνουμε κακή χρήση στα ενδύματα και τα υποδήματα, και να μην τα περιφρονούμε σαν να είναι ξένα, αλλά να τα προσέχουμε σε όλα σαν να ανήκουν στον Κύριο.

Γι' αυτό γρηγόρει, πρόσεχε, εξετάζοντας τις καρδιές των αδελφών μέσω της εξομολόγησης, και καθοδηγώντας τους σε κάθε αγαθό έργο, τηρώντας τη μέση οδό και ούτε, με τη δικαιολογία της ησυχίας, της προσευχής και της ανάγνωσης, αφήνοντας τα πράγματα της σωματικής ζωής να φθείρονται, ούτε πάλι, εξαιτίας της αδιάκοπης και επίμονης ενασχόλησης και τριβής με αυτά, να καταποντίζεται ο νους σου απομακρυνόμενος από τη μνήμη και τη θεωρία του Θεού. Διότι αυτός είναι ο κανόνας της ευσέβειας. Και αν εσύ ζεις κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι επόμενο και για τους αδελφούς σου, μιμούμενοι εσένα, να αναλαμβάνουν και να πράττουν το ίδιο. Διότι ούτε απαρνηθήκαμε τον κόσμο για να τρώμε, να πίνουμε και να ντυνόμαστε, ούτε σε αυτά βρίσκεται η σωτηρία μας, ούτε πάλι προσήλθαμε σε αυτό το μοναχικό σχήμα για να είμαστε αργοί, ακίνητοι, χωρίς τροφή και χωρίς ενδύματα, αλλά για να επιτελούμε και τα δύο κατάλληλα στον καιρό τους, σύμφωνα με το αποστολικό ρητό που λέει: «όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη», επειδή και ο ίδιος ο μέγας απόστολος λέει ότι ποτέ δεν έφαγε δωρεάν ψωμί, αλλά ότι ο κόπος των αγίων του χεριών επαρκούσε για τις ανάγκες τις δικές του και εκείνων που ήταν μαζί του. Αυτά να πράττεις, σε αυτά να παραμένεις. Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου. Μην παραβλέπεις εκείνα που χρειάζονται εξέταση, ώστε, αν μείνουν ανεξέταστα τα μικρά με την πρόφαση της δήθεν καλοσύνης, να μην οδηγήσεις την αδελφότητα σε μεγαλύτερα κακά. Τρώει κανείς κρυφά; Ας επιτιμάται.

Ποιος λοιπόν είναι πιο μακάριος από εμάς; Ή τι άλλο πιο ευχάριστο και πιο υψηλό να αναζητήσουμε στη ζωή; Τίποτε, εκτός μόνο από το να περάσουμε με υπομονή τις υπόλοιπες ημέρες της παροικίας μας, υπομένοντας γενναία τα πάντα και χωρίς να καταπίπτουμε σε τίποτε από όσα συμβαίνουν ορατά και αόρατα, ώστε να επιτύχουμε τις υποσχέσεις που έχουν αποταμιευθεί για εμάς. Γι' αυτά, να φέρεστε ανδρεία, να κραταιώνεστε, να έχετε ισχύ, κάνοντας «τα πάντα με ευσχημοσύνη και με τάξη», κατανοώντας τι είδους και πόσο μεγάλο είναι το μυστήριο του σχήματός μας, και ποιας πολιτείας είναι άξιο, και πώς την έζησαν οι αείμνηστοι άγιοι πατέρες μας. Και σύμφωνα με τα παραδείγματα αυτά ας ρυθμιζόμαστε και ας εικονιζόμαστε και ας διαμορφωνόμαστε, γινόμενοι αψευδή ινδάλματα και απεικονίσματά τους. Διότι με αυτόν τον τρόπο ονομαζόμαστε και υιοί τους, και θα φανούμε κοινωνοί της ίδιας χαράς. Διότι δεν αρκεί μόνο να περιβληθεί κανείς το σχήμα στην τύχη, αλλά με το να έχει ζωή με ακρίβεια και να αναλαμβάνει τα ιδιώματά της. Πώς δηλαδή θα αναγνωριστεί ο κατά σάρκα στρατιώτης, παρά από το ότι βαστάζει μάχαιρα; Ή πώς θα αναγνωριστεί ο ξυλουργός, ή ο χαλκιάς, ή κάποιος άλλος από όσους ασχολούνται με τις χειρωνακτικές τέχνες, είτε με τις άλλες πρακτικές και λογικές του βίου, παρά από το να φέρει τα όργανα της δικής του τέχνης και επιστήμης, είτε με τα χέρια είτε με το στόμα;

Το βλέμμα ας είναι συγκεντρωμένο, χωρίς να διαχέεται ή να περισπάται εδώ κι εκεί· διότι η όραση δεν βρίσκεται μόνο στο μάτι, το να βλέπει κανείς βρίσκεται στην ψυχή· διότι ο εξωτερικός άνθρωπος απεικονίζει αυτήν (την ψυχή)· το πρόσωπο να μην είναι ούτε σκυθρωπό ούτε χαλαρό, αλλά κατά κάποιον τρόπο ισορροπημένο και ήμερο, τις περισσότερες φορές να λαμπρύνεται με τη σεμνή κατήφεια και να ακτινοβολεί από δάκρυα και κατάνυξη· το βάδισμά σας να είναι ταπεινό και ατάραχο, χωρίς να επιδεικνύει σοβαροφάνεια με ανασήκωμα των ώμων και συνοφρύωμα, ούτε με στρεβλό βηματισμό και απότομες κινήσεις· η ομιλία παρομοίως να είναι γεμάτη χάρη με συμμετρία στον λόγο και με σταθερότητα στη φωνή, καθώς και με ηρεμία των οφθαλμών και των υπόλοιπων μελών· όχι με άνοιγμα των ρουθουνιών, ούτε με κίνηση των χεριών και συστροφή του προσώπου· διότι ο άνθρωπος του Θεού είναι τέλειος σε όλα, όντας ένα όργανο που κινείται από το Πνεύμα που κατοικεί μέσα του και στο να μιλάει, και στο να βλέπει, και στο να τρώει, και στο να πίνει· και ας μην βυθίζουμε εδώ μανιωδώς όλο τον νου μας στο φαγητό, αλλά ακούγοντας με προσοχή τα αναγνώσματα ή έχοντας ευσεβείς λογισμούς ας παίρνουμε τις μπουκιές μας, χωρίς να πιάνουμε την τροφή με τα πέντε δάχτυλα, ούτε απανωτά και γρήγορα να σηκώνουμε και να φέρνουμε την τροφή στο στόμα μας, ούτε παίρνοντας υπερβολικά μεγάλες μπουκιές· αλλά, ακόμη κι αν κάποιος προέρχεται από κάματο, ακόμη κι αν είναι από οποιονδήποτε κόπο, ας παίρνει ίσως μεγαλύτερες μερίδες σε σχέση με τον άλλον, αλλά τόσο όσο αρμόζει, για να μην προκαλεί ντροπή στον εαυτό του με τον άσχημο τρόπο που τρώει· διότι διδασκόμαστε να τα κάνουμε όλα με ευσχημοσύνη και με τάξη.

Επειδή δε αναφερθήκαμε σε αυτούς που προΐστανται, οφείλουμε να υπενθυμίσουμε και σε εσάς τους υπολοίπους, ώστε ο καθένας παραμένοντας σε εκείνο στο οποίο κλήθηκε, να ευαρεστεί με αυτό τον Κύριο, και να μην εξεγείρεται ο ένας εναντίον του άλλου, ούτε να παρεμβαίνει στη διακονία του, ούτε πάλι να ζητά όσα είναι υπέρ την αξία του με δική του απάθεια, ούτε από την άλλη τα όσα του αξίζουν να τα επιδιώκει με σκληρότητα, χωρίς ευλάβεια, χωρίς επίγνωση και βιαστικά, έστω κι αν είναι για το κοινό όφελος, αλλά «όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη», όπως λέει ο λόγος, «και με τάξη»· διότι το καλό δεν είναι καλό, εάν δεν λέγεται και δεν πράττεται σωστά· και το πότε πρέπει να γίνεται, και ο τρόπος, και ο χρόνος, και ο λόγος να καθορίζονται όπως αρμόζει, κατάλληλα και μετρημένα.

Σας έδωσα παραγγελία, σε προηγούμενη κατήχηση, να μην απομονώνεστε και να μην αποτραβιέστε σε κρυφά μέρη· και πάλι μερικοί βρίσκεστε στην ίδια κατάσταση. Τι θέλετε; «Να έρθω σε σας με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Σας μίλησα ξεκάθαρα και δεν εισακούστηκα· είδατε αδελφό σας να επιτιμάται ακριβώς για αυτό το πράγμα, και δεν συνετιστήκατε. Προσέχετε, μήπως πέσει κανείς στο ίδιο παράδειγμα της ανυπακοής. Δεν γίνονται άσκοπα και μάταια οι κατηχήσεις. «Ο Θεός δεν είναι Θεός ακαταστασίας, αλλά ειρήνης, όπως σε όλες τις εκκλησίες των αγίων.» Γι' αυτό «όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη», ώστε σε όλα να δοξάζεται ο Κύριος ανάμεσά μας. Εσείς που περιφέρεστε από εδώ και από εκεί, αδελφοί, προσέχετε τον εαυτό σας πού και πώς κάθεστε και συναναστρέφεσθε· όχι σαν αχαλίνωτοι, αλλά σαν δεμένοι στο πνεύμα· όχι σαν να μην σας επιβλέπει κανείς, αλλά ως επιβλεπόμενοι από τον Κύριο, ο οποίος εφορεύει κάθε κίνηση και πράξη σας· μην περιφέρεστε άσκοπα εδώ και εκεί, αλλά να ησυχάζετε στα καταλύματά σας, προσηλωμένοι στο εργόχειρο, στις προσευχές και στις ψαλμωδίες σας· μην αποταμιεύετε με φιλαργυρία για τον εαυτό σας, αλλά να αρκείστε στα υπάρχοντα· διότι ο Ίδιος έχει πει: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε θα σε εγκαταλείψω»· ώστε με θάρρος να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.»

Ήδη η νηστεία έχει προχωρήσει και επιβάλλει σε εμάς, αδελφοί, να σπεύδουμε στο εξής με ακόμη μεγαλύτερη προθυμία, «όπως προαιρείται ο καθένας, όχι με λύπη ή από ανάγκη· διότι ο Θεός αγαπά τον ιλαρό νηστευτή». Πλην όμως, ο κοινοβιακός κανόνας δεν επιτρέπει στον καθένα να άγεται κατά το δικό του θέλημα· αλλά αυτός είναι ο κοινός όρος της εγκράτειας για τους υποτακτικούς: η εκκοπή του ιδίου θελήματος. Καλό πράγμα, λοιπόν, είναι η νηστεία, διότι δαμάζει τα πάθη και υποτάσσει τη σάρκα στο πνεύμα· καλό είναι το δάκρυ, διότι καθαρίζει και ξεπλένει την καρδιά από τις αμαρτίες, και την παρουσιάζει καθαρή στον Κύριο· καλή είναι η προσευχή, διότι δίνει φτερά στον νου και τον καθιστά συνομιλητή του Θεού· καλή είναι η αγάπη, διότι παντού παραβλέπει το δικό της όφελος για το συμφέρον του πλησίον· καλή είναι η προθυμία, διότι ελαφρύνει τους κόπους και ανανεώνει το πνεύμα, κάνοντας ακόμη και τον γέροντα να μοιάζει νέος. Γι' αυτό, ας γίνουμε εύθυμοι, ας είμαστε πρόθυμοι. Είναι καιρός για ψαλμωδία; Ας προσέλθουμε με ζήλο. Είναι καιρός για εργασία; Ας εργαστούμε εντατικά. Είναι καιρός για ησυχία; Ας ησυχάσουμε όπως αρμόζει. Είναι καιρός για ομιλία; Ας μιλήσουμε με μέτρο. Και, για να το πούμε απλά, κάνοντας «τα πάντα με ευσχημοσύνη και με τάξη», όπως μας έχει προσταχθεί, ας παραμένουμε μακριά από θόρυβο και κάθε φλυαρία. Ας εκτελείται, λοιπόν, το μέτρο των γονυκλισιών και ας εκπληρώνεται η συνήθεια της στιχολογίας, σύμφωνα με τη δύναμη του καθενός, διατηρώντας παράλληλα και την υγεία του σώματος.

Πρόβατο που αποσπάται από το κοπάδι τι γίνεται; Δεν γίνεται βορά των θηρίων; Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με εκείνον που αποκόπτεται και απομονώνεται από την αδελφότητα. Αλλά ας μη γίνει ποτέ αυτό, αδελφοί, ποτέ· «Όλα ας γίνονται με ευπρέπεια και με τάξη»· όλα με ασφάλεια και με προσοχή· όλα σαν να βρισκόμαστε μπροστά στον Κύριο, ο οποίος επιβλέπει και τα κρυφά και τα φανερά μας, και τα όσα κάνουμε την ημέρα και τη νύχτα, και κάθε μας κίνηση, τόσο σωματική όσο και νοητή· ώστε έτσι να είμαστε «Απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και στην Εκκλησία του Θεού». Και ο μεν λόγος γι' αυτά είναι τόσος. Επειδή όμως η Σαρακοστή έφτασε στο τέλος της, ας δώσουμε δόξα στον Θεό που μας αξίωσε να την ολοκληρώσουμε, που μας δυνάμωσε στους αγώνες μας κατά τη διάρκειά της. Ιδού, ο κόπος πέρασε, αλλά ο μισθός μένει· το σώμα αδυνάτισε, αλλά το πνεύμα ενισχύθηκε. Και είθε να ενισχυθείτε και να αγιαστείτε ακόμα περισσότερο, «Και ολόκληρο το πνεύμα και η ψυχή και το σώμα σας ας διατηρηθούν άμεμπτα κατά την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού», στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εμείς δε, έχοντας λυτρωθεί από όλα αυτά, αξιωθήκαμε να υπηρετούμε τον ζωντανό και αληθινό Θεό. Άραγε, λοιπόν, έστω κι αν δεν υπήρχε τίποτε άλλο, δεν μας αρκεί αυτό για χαρά, ευχαριστία και αγαλλίαση; Ναι, αδελφοί μου, σας παρακαλώ, γι' αυτό ας ζήσουμε με ακόμη μεγαλύτερη προσοχή «κάνοντας τα πάντα με ευσχημοσύνη και με τάξη», «και απέχοντας από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες στρατεύονται κατά της ψυχής», αποκρούοντας αμέσως τις προσβολές και διαφυλάσσοντας την καθαρότητα της ψυχής, ώστε, αναχωρώντας από εδώ με αγνότητα, να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ας αποτρέπεται λοιπόν ο οφθαλμός από το να βλέπει με περιέργεια, το αυτί ας μην παραδέχεται μάταια ακούσματα· ας αποτρέπεται η γλώσσα από την καταλαλιά, διότι λέει: «Εκείνος που καταλαλεί τον αδελφό του ή κρίνει τον αδελφό του, καταλαλεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο»· το χέρι ας εργάζεται ανάλογα με τη δύναμή του· επειδή για τον αργόσχολο έχει κριθεί αποστολικά «ούτε και να τρώει»· τα πόδια ας κατευθύνονται σε οδό ειρήνης· η καρδιά ας μην παρεκκλίνει «σε λόγια πονηρίας», ούτε να προφασίζεται «προφάσεις για αμαρτίες»· «αλλά όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και κατά τάξη», ώστε, ζώντας με καλή διαγωγή σε όλα, να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων.

Εάν όμως ο αδελφός σου πηγαίνει στην εργασία, ενώ εσύ στη μελέτη, «δεν συμπεριφέρεσαι πλέον με αγάπη». Αλλά αποξενώνεις τον εαυτό σου από την αδελφότητα. Ή δεν ακούς τον Απόστολο που λέει: «Εάν το φαγητό σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου»; Εσύ όμως όχι μόνο σκανδαλίζεις τον αδελφό σου, αλλά και όταν σε καλούν δεν ανταποκρίνεσαι, επινοώντας δικαιολογίες και προφάσεις για τον εαυτό σου, χωρίς να κατανοείς ότι «συσσωρεύεις για τον εαυτό σου οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκαλύψεως και της δικαιοκρισίας του Θεού». Αλλά, για να μη συμβεί αυτό, ας υπακούμε στον Απόστολο που λέει: «Όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη»· προηγούνται τα έργα και ακολουθούν τα μαθήματα. Και ας βοηθάμε ο ένας τον άλλον, όπως αρμόζει σε αγίους· και ας θυσιάζουμε τη ζωή μας ο ένας για τον άλλον, ως γνήσιοι αδελφοί, ώστε και ο Θεός να δοξάζεται, και εμείς, πράττοντας το καλό, να γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι πόσης ντροπής είναι γεμάτο το να αναζητήσεις τη θέση που δεν σου αρμόζει, και έπειτα, όταν έρθει κάποιος πιο αξιότιμος, αυτός που σε κάλεσε να σου πει: «Δώσε σε αυτόν τη θέση», και αυτό να συμβεί πολλές φορές, και εσύ μεν να υποβιβάζεσαι, ενώ εκείνοι να καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις; Αντιθέτως, πόσου επαίνου είναι άξιο, όταν αυτός που είναι άξιος για την πρώτη θέση, έχοντας καθίσει χαμηλότερα εξ αρχής, βρεθεί στη συνέχεια να προεδρεύει, καθώς όλοι του παραχωρούν τα πρωτεία; Μήπως σου φαίνεται μικρή μια τέτοια παραίνεση του Κυρίου, η οποία υποδεικνύει τη μεγαλύτερη από τις αρετές, την ταπείνωση, και την εγκαθιδρύει στις ψυχές των ακροατών, και οδηγεί στην ευσχημοσύνη εκείνον που την ακούει; Αυτό ακριβώς είπε αργότερα και ο μαθητής του Χριστού Παύλος: «Όλα, λέει, ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Πώς, λοιπόν, θα γίνει αυτό; Ας μην αναζητά κανείς το δικό του συμφέρον, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου. Βλέπεις τον μαθητή να λέει τα ίδια με τον δάσκαλο; Και το «Καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», πώς θα το κατανοήσουμε; Διότι πολλοί σε αυτόν τον βίο, υψώνοντας τον εαυτό τους, απολαμβάνουν τιμές. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, είναι η ταπείνωση: όταν κάποιος απολαμβάνει περισσότερη τιμή στον κόσμο· διότι τότε είναι άθλιος και ταπεινωμένος ενώπιον του Θεού. Έπειτα, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν τιμάται μέχρι τέλους, ούτε από όλους, αλλά όσο τιμάται από κάποιους, κάποιοι άλλοι τον διασύρουν, ή ακόμα και οι ίδιοι που τον τιμούν. Είναι αληθινή, επομένως, η απόφαση της αλήθειας.