Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:16

Διότι, με ποιον τρόπο υπέτασσε τη θάλασσα στα ίδια του τα πόδια και περπατούσε πάνω στα κύματα σαν να ήταν ξηρά, μολονότι τα δικά μας σώματα δεν έχουν στρωμένο τον δρόμο πάνω στα ύδατα; Ή πώς επιτελούσε τις άλλες θαυματουργίες με θεοπρεπή εξουσία; Αλλά βέβαια θα πεις ότι εκείνα είναι υπέρλογα. Λοιπόν, κατέταξε μαζί με εκείνα και τούτο, και μην νομίσεις, όπως φάνηκε σε κάποιους που παρασύρθηκαν από την ελαφρότητα που τους διακρίνει στο να θέλουν να φρονούν αυτά που καθόλου δεν έπρεπε, ότι εξαιτίας αυτού ο Κύριος δεν αναστήθηκε με αυτό το σώμα, αλλά γυμνός από σάρκα και εντελώς αποχωρισμένος από τον ναό που είχε προσλάβει. Διότι, αν δεν μπορείς να κατανοήσεις την ενέργεια της άρρητης φύσης, γιατί δεν κατακρίνεις μάλλον την ανθρώπινη αδυναμία; Αυτό, λέω, είναι και το πιο σοφό· έπειτα να αποδέχεσαι σιωπηλά το μέτρο που σου έχει καθοριστεί από τον δημιουργό, ενώ αν αποτινάζεις τον συνετό λογισμό, αδικείς το μέγα μυστήριο της ανάστασης, στο οποίο στηρίζουμε όλη μας την ελπίδα. Ας θυμηθεί κανείς τον Παύλο που βροντοφωνάζει: «Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας και είστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας», και έπειτα πάλι: «Βρισκόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται».

Τον δε Παύλο τον απορρίπτουν επειδή δεν αποδέχεται την περιτομή, αλλά και τον αποβάλλουν επειδή έχει πει: «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη», και ότι «εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». 6. Αυτός δε ο Κήρινθος, ανόητος και δάσκαλος ανοήτων, ισχυρίζεται πάλι με θράσος ότι ο Χριστός έχει πάθει και έχει σταυρωθεί, αλλά δεν έχει αναστηθεί ακόμη, και ότι πρόκειται να αναστηθεί όταν γίνει η καθολική ανάσταση των νεκρών. Επομένως, είναι ασύστατα τα λεγόμενά τους, τόσο τα λόγια όσο και τα νοήματα. Γι' αυτό και ο απόστολος, εκπλησσόμενος με αυτούς που δεν πιστεύουν στη μελλοντική ανάσταση των νεκρών, έλεγε: «εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί», και το «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε», και το «μην πλανάστε· φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Πάλι δε, σε αυτούς που λέγουν ότι ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί ακόμη, επιφέρει ομοίως τον έλεγχο λέγοντας: «εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιο είναι το κήρυγμά μας, μάταιη και η πίστη μας. Και βρισκόμαστε να είμαστε και ψευδομάρτυρες του Θεού, 〈επειδή μαρτυρήσαμε κατά του Θεού〉, ότι ανέστησε τον Χριστό, εάν βέβαια δεν (Τον) ανέστησε»· * ωσάν οι [μεν] απόστολοι να κήρυτταν ότι ο Χριστός 〈δεν〉 έχει αναστηθεί ακόμη, και ότι οι νεκροί δεν ανασταίνονται.

«διότι σας κήρυξα το Ευαγγέλιο ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές και ότι την τρίτη ημέρα έχει αναστηθεί, σύμφωνα με τις Γραφές» και όχι σύμφωνα με κάποιον μύθο ούτε σύμφωνα με τη διδασκαλία εκείνων που πρόκειται να πουν από τον εαυτό τους πράγματα που δεν έχουν γραφεί. Διότι οι μεν Ιουδαίοι από τον εαυτό τους λένε ότι δεν έχει αναστηθεί, ο δε Μαρκίων και οι άλλοι λένε από τον εαυτό τους ότι φαινομενικά (κατά δόκησιν) έπαθε και ετάφη, εγώ όμως σας διασφαλίζω σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι αμέσως προσθέτει λέγοντας: «έτσι κηρύττουμε και έτσι πιστέψατε, ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει αναστηθεί την τρίτη ημέρα» και αμέσως μετά: «εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί, και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιο είναι το κήρυγμά μας». Και μετά από όλα αυτά: «διότι πρέπει το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία, και το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία». Και δεν είπε ότι το θνητό τούτο θα χωρέσει μέσα του την αθανασία ή ότι το φθαρτό τούτο θα χωρέσει την αφθαρσία, αλλά ότι το θνητό και το φθαρτό θα ενδυθεί την αθανασία και την αφθαρσία. Ποιο δε είναι το θνητό παρά μόνο το σώμα, το οποίο όχι μόνο χώρεσε μέσα του την αθανασία, αλλά και την οικειώθηκε και πρόκειται να ενδυθεί την αθανασία, χωρίς το σώμα να αποβάλλεται και η ψυχή που δεν πεθαίνει να ενδύεται την αθανασία, αλλά το θνητό να ενδύεται την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, δηλαδή το ίδιο το σώμα;

Αλλά δεν θεωρεί ότι πρέπει να εννοούμε ότι υπάρχει ανθρώπινος νους στον μονογενή Θεό, και αναφέρει την αιτία: ότι ο ανθρώπινος νους είναι τρεπτός. Επομένως, με τον ίδιο συλλογισμό, ας μην επιτρέπει ούτε τη σάρκα στον Θεό. Διότι ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας θα μπορούσε να αρνηθεί ότι αυτή είναι τρεπτή, καθώς από τη νεότητα μέχρι την ωριμότητα αλλάζει τις ηλικίες σαν ενδύματα. Ή πώς δεν ήταν τρεπτός εκείνος που προηγουμένως φερόταν στην αγκαλιά από τη μητέρα του, έπειτα βρέθηκε ανάμεσα σε μικρά παιδιά, έπειτα σε εφήβους και έτσι προχώρησε λίγο-λίγο προς την ωριμότητα, ώστε να φτάσει στο μέτρο της ανθρώπινης ηλικίας; Αν λοιπόν ο νους απορρίπτεται λόγω της τρεπτότητάς του, για την ίδια αιτία ας μην επιτρέπεται από αυτόν ούτε η σάρκα και έτσι, σύμφωνα με αυτόν, ολόκληρο το Ευαγγέλιο θα αποδειχθεί ψευδές, το κήρυγμα κενό και η πίστη μάταιη. Αν όμως δεν αμφισβητείται ότι φανερώθηκε με σάρκα, και μάλιστα τρεπτή, τότε δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρεί τον νου απορριπτέο για την ίδια αιτία, αλλά, όπως ακριβώς, όταν έλαβε σάρκα, δεν μολύνθηκε, έτσι και όταν προσέλαβε νου, δεν αλλοιώθηκε υφιστάμενος τροπή. Πάλι όμως θα επαναλάβω το ίδιο επιχείρημα, παραθέτοντας τη δική του ρήση κατά λέξη: «Επομένως», λέει, «δεν σώζεται το ανθρώπινο γένος διά της αναλήψεως νου και ολόκληρου του ανθρώπου, αλλά διά της προσλήψεως της σάρκας, της οποίας φυσικό ιδίωμα είναι να καθοδηγείται· και είχε ανάγκη από έναν άτρεπτο νου, ο οποίος δεν θα υποκύπτει σε αυτήν λόγω γνωστικής αδυναμίας, αλλά θα την συναρμόζει αβίαστα με τον εαυτό του».

Αλλά, εξετάζοντας τα υπόλοιπα του συγγράμματος, διστάζω να προχωρήσω τον λόγο περαιτέρω, καθώς μια φρίκη από τα λεγόμενα έχει εισχωρήσει στην καρδιά μου. Διότι θέλει να αποδείξει ότι ο Υιός είναι κάτι διαφορετικό από την αιώνια ζωή. Αλλά αν η αιώνια ζωή δεν θεωρηθεί ότι υπάρχει μέσα στον Μονογενή, τότε η μεν πίστη θα αποδειχθεί μάταιη, κενό το κήρυγμα, περιττό το βάπτισμα, σε τίποτα δεν θα χρησιμεύουν οι πόνοι των μαρτύρων, και άχρηστοι και ανώφελοι για τη ζωή των ανθρώπων θα είναι οι ιδρώτες των αποστόλων. Διότι για ποιο λόγο κήρυξαν τον Χριστό, εάν, σύμφωνα με τον Ευνόμιο, δεν υπάρχει σε Αυτόν η δύναμη της αιώνιας ζωής; Και προς τι ονομάζουν με το όνομα του Χριστού όσους πίστεψαν, αν δεν πρόκειται μέσω αυτού να μετάσχουν στην αιώνια ζωή; «Διότι ο νους», αναφέρει, «εκείνων που πίστεψαν στον Κύριο, αφού ξεπεράσει κάθε αισθητή και νοητή ουσία, δεν έχει από τη φύση του την τάση να σταματά ούτε καν στη γέννηση του Υιού, αλλά ορμά και πέρα από αυτήν, λαχταρώντας, από τον πόθο της αιώνιας ζωής, να συναντήσει τον Πρώτο». Τι από όσα ειπώθηκαν να θρηνήσω περισσότερο; Το ότι οι άθλιοι νομίζουν πως η αιώνια ζωή δεν βρίσκεται στον Υιό, ή το ότι θεωρούν την υπόσταση του Μονογενούς τόσο χαμηλή και επίγεια, ώστε, αφού πατήσουν με τους συλλογισμούς τους πάνω στην αρχή Του, να φαντάζονται με τη διάνοιά τους ότι περνούν πάνω από τη ζωή του Υιού και, αφήνοντας κάπου χαμηλά τη γέννηση του Κυρίου, να ορμούν πέρα από αυτήν από τον πόθο για την αιώνια ζωή;

Ότι δε ανασταίνονται και τα σώματά μας, λέγει: Αλήθεια σας λέω, ότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν. Και ο απόστολος λέει: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Και για το ότι πρέπει να ζούμε με σωφροσύνη και δικαιοσύνη, πάλι λέγει: Μην πλανάσθε· ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πόρνοι ούτε λοίδοροι ούτε μέθυσοι ούτε κλέφτες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, και: Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· κενό είναι άρα το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας· βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας· άρα και όσοι κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν. Εάν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο για τούτη τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους. Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε. Έχοντας δε τέτοια διάθεση, σε τι θα διαφέρουμε από τα γαϊδούρια και τα σκυλιά, τα οποία, μη φροντίζοντας καθόλου για το μέλλον, έχουν όρεξη μόνο για το φαγητό και για όσα ακολουθούν μετά το φαγητό; Διότι δεν κυβερνώνται από τον νου που κινεί από μέσα.

Διότι η απαρχή τίνος πράγματος θα μπορούσε να είναι απαρχή, αν όχι εκείνων που ανασταίνονται; Και πώς θα μπορούσε να είναι απαρχή, αν δεν ανασταίνονταν εκείνοι των οποίων είναι απαρχή; Πώς λοιπόν λέγεται ότι δεν ανασταίνονται; Και αν δεν ανασταίνονται, γιατί αναστήθηκε ο Χριστός; Γιατί ήλθε; Γιατί προσέλαβε σάρκα, αν δεν επρόκειτο να αναστήσει σάρκα; Διότι ο ίδιος δεν την είχε ανάγκη, αλλά το έπραξε για εμάς. Αυτά βέβαια τα εκθέτει αργότερα καθώς προχωρεί, ενώ προς το παρόν λέει: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί», θεωρώντας πως το ένα είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το άλλο· διότι, αν δεν επρόκειτο να υπάρξει ανάσταση, ούτε και Εκείνος θα είχε πράξει κάτι τέτοιο.

Και όχι μόνο με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύει τον παραλογισμό αυτών των πονηρών δογμάτων, αλλά συνεχίζει να επιχειρηματολογεί λέγοντας: «Αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι καταθέσαμε μαρτυρία κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν βεβαίως οι νεκροί δεν ανασταίνονται». Εάν λοιπόν αυτό είναι παράλογο (διότι αποτελεί κατηγορία και συκοφαντία κατά του Θεού), και δεν τον ανέστησε, όπως ισχυρίζεστε, δεν θα συμβεί μόνο αυτό, αλλά θα ακολουθήσουν και άλλα παράλογα. Και πάλι τα θεμελιώνει αυτά, και τα επαναλαμβάνει λέγοντας: «Διότι εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί». Διότι, εάν δεν επρόκειτο να το πράξει αυτό, δεν θα είχε καν έλθει. Αλλά δεν αναφέρει αυτό, παρά τον τελικό σκοπό, δηλαδή την ανάστασή του, ελκύοντας μέσω αυτής τους πάντες. «Εάν δε ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας».

Γι’ αυτόν τον λόγο λέει: «Εάν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο σε αυτήν τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους». Διότι, εάν δεν ανασταίνεται το σώμα, η ψυχή παραμένει αστεφάνωτη έξω από εκείνη τη μακαριότητα των ουρανών· εάν όμως συμβεί αυτό, δεν πρόκειται να απολαύσουμε τότε απολύτως τίποτα· και εάν τότε δεν απολαύσουμε τίποτα, οι αμοιβές μας περιορίζονται στο παρόν. Τι λοιπόν θα μπορούσε να γίνει πιο άθλιο από εμάς σύμφωνα με αυτό, λέει; Αυτά δε τα έλεγε, αφενός μεν για να τους στηρίξει στη διδασκαλία περί της αναστάσεως των σωμάτων, αφετέρου δε για να τους πείσει για εκείνη την αθάνατη ζωή, ώστε να μη νομίζουν ότι όλα τα δικά μας καταλύονται στην παρούσα ζωή. Διότι, αφού θεμελίωσε επαρκώς με τα προηγούμενα αυτό που ήθελε, λέγοντας: «Εάν οι νεκροί δεν εγείρονται, ούτε ο Χριστός έχει εγερθεί· και εάν ο Χριστός δεν έχει εγερθεί, χαθήκαμε, και βρισκόμαστε ακόμη στις αμαρτίες μας», προσθέτει πάλι και τούτο, για να συντρίψει την παραφροσύνη τους.

Αγωνιζόμενος, λοιπόν, για μια τέτοια υπόθεση, η οποία αντιμετωπιζόταν με τόση δυσπιστία και χλευασμό, τόσο εξαιτίας της προκατάληψης που είχε δημιουργηθεί όσο και εξαιτίας της δυσκολίας του ζητήματος, και θέλοντας να αποδείξει ότι τούτο είναι εφικτό, το επιτυγχάνει ξεκινώντας πρώτα από την ανάσταση του Χριστού. Και αφού την απέδειξε και από τους προφήτες και από αυτούς που τον είδαν και από εκείνους που πίστεψαν, και εφόσον έλαβε ως ομολογημένη την εις άτοπον απαγωγή, στη συνέχεια αποδεικνύει και την ανάσταση των ανθρώπων: «Διότι, αν οι νεκροί δεν εγείρονται», λέει, «ούτε ο Χριστός έχει εγερθεί». Έπειτα, αφού ανέστρεψε συνεχώς αυτά τα επιχειρήματα στα προηγούμενα, το επιχειρεί πάλι με άλλον τρόπο, ονομάζοντάς τον απαρχή, και αποδεικνύοντας ότι καταργεί κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη, και ως έσχατο εχθρό τον θάνατο. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να καταργηθεί ο θάνατος, λέει, εάν δεν παραδώσει πρώτα τα σώματα τα οποία κατείχε; Επειδή, λοιπόν, διατύπωσε σπουδαία λόγια για τον Μονογενή, ότι παραδίδει τη βασιλεία, δηλαδή ότι ο ίδιος τα φέρνει εις πέρας αυτά, και ο ίδιος νικά στον πόλεμο, και θέτει τα πάντα υπό τους πόδας του, πρόσθεσε τα εξής, διορθώνοντας την απιστία των πολλών: «Διότι πρέπει αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς υπό τους πόδας αυτού». Δεν είπε το «μέχρις» για να θέσει τέλος στη βασιλεία, αλλά για να καταστήσει αξιόπιστο αυτό που ειπώθηκε και για να τους προετοιμάσει να έχουν θάρρος.

Οι προφήτες, λέει, αυτό προκήρυξαν, και ο ίδιος το δίδαξε ορατά, και αυτά εμείς κηρύττουμε, και εσείς τα πιστέψατε. Πώς λοιπόν μετά από τόση απόδειξη απιστούν, λέει, και γι' αυτό αναφέρει το: «Πώς λένε;» «Εάν δε δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί.» Διότι για αυτόν τον λόγο πέθανε, για να αναστήσει τη δική μας φύση. Εάν λοιπόν δεν ανασταινόμαστε, για ποιον λόγο πέθανε ο Χριστός; «Εάν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας· κενή είναι και η πίστη σας. Αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται. Διότι, εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας.» Δες πόσα είναι τα άτοπα: η ματαιότητα του κηρύγματος, και ομοίως η μαρτυρία από τον Πατέρα. Δες σε πόση αμαρτία οδηγεί το επιχείρημα εκείνων που λένε: «Δεν ανασταίνονται οι νεκροί.» «Και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας.» Διότι, εάν δεν αναστήθηκε, ούτε πέθανε, ούτε έλυσε την αμαρτία. Επειδή ο θάνατός του είναι η λύση της αμαρτίας. Διότι, «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου». Και πώς την αίρει, παρά, προφανώς, με τον θάνατο; Γι' αυτό άλλωστε τον ονόμασε αμνό, επειδή σφαγιάζεται.

Ο ίδιος δε ο Κύριος έγινε η απαρχή της τέλειας ανάστασης, η οποία δεν υπόκειται πλέον σε θάνατο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θείος απόστολος Παύλος έλεγε: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Άρα λοιπόν είναι μάταιη η πίστη μας· άρα βρισκόμαστε ακόμη στις αμαρτίες μας», και ότι «ο Χριστός έχει αναστηθεί, αποτελώντας την απαρχή των κεκοιμημένων», και: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών», και πάλι: «Διότι αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του». «Έτσι», είπε, όπως δηλαδή αναστήθηκε ο Κύριος.

Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη μας και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις ανομίες σας. Αν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον Χριστό μόνο για τη ζωή αυτή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους. Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου έρχεται και η ανάσταση των νεκρών. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Και λίγο παρακάτω: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Διότι τότε καταργείται τελείως η δύναμη του θανάτου και εξαφανίζεται, μη ενεργώντας πλέον καθόλου, αλλά αντίθετα δίδεται πλέον στους ανθρώπους αιώνια αθανασία και αφθαρσία.

Και επειδή κάποιοι εξαπατούσαν πολλούς υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει ανάσταση, ο μακάριος Παύλος φέρνει στο προσκήνιο την ανάσταση του Χριστού και εξηγεί με σαφήνεια τα περί αυτής με πάρα πολύ θάρρος. Και αφού ανέπτυξε πάρα πολλά σχετικά με αυτήν, είπε τα εξής: «Αν όμως κηρύσσεται», λέει, «ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, πώς λένε μερικοί ανάμεσά σας ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών; Αν δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό και το κήρυγμά μας, αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε για τον Θεό ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται. Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, η πίστη σας είναι μάταιη, βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας, επομένως και εκείνοι που κοιμήθηκαν πιστεύοντας στον Χριστό χάθηκαν. Αν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο για τούτη τη ζωή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους».