Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:17

Για τους οποίους το παράπτωμα θα αποτελούσε συκοφαντία εναντίον του Θεού· αλλά τα πράγματα δεν είναι έτσι, διότι οι μυσταγωγοί είναι αψευδείς όταν λέγουν ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί. <Εάν δε ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιη είναι η πίστη σας.> Πολύ αληθινά και πάρα πολύ ορθά προσθέτει και τούτο στα υπόλοιπα· διότι η μεν πίστη δικαιώνει, αλλά αν κάποιος της αποδώσει ματαιότητα, θεωρώντας ότι ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, ποια είναι πλέον η διαφορά;

Διότι, με ποιον τρόπο υπέτασσε τη θάλασσα στα ίδια του τα πόδια και περπατούσε πάνω στα κύματα σαν να ήταν ξηρά, μολονότι τα δικά μας σώματα δεν έχουν στρωμένο τον δρόμο πάνω στα ύδατα; Ή πώς επιτελούσε τις άλλες θαυματουργίες με θεοπρεπή εξουσία; Αλλά βέβαια θα πεις ότι εκείνα είναι υπέρλογα. Λοιπόν, κατέταξε μαζί με εκείνα και τούτο, και μην νομίσεις, όπως φάνηκε σε κάποιους που παρασύρθηκαν από την ελαφρότητα που τους διακρίνει στο να θέλουν να φρονούν αυτά που καθόλου δεν έπρεπε, ότι εξαιτίας αυτού ο Κύριος δεν αναστήθηκε με αυτό το σώμα, αλλά γυμνός από σάρκα και εντελώς αποχωρισμένος από τον ναό που είχε προσλάβει. Διότι, αν δεν μπορείς να κατανοήσεις την ενέργεια της άρρητης φύσης, γιατί δεν κατακρίνεις μάλλον την ανθρώπινη αδυναμία; Αυτό, λέω, είναι και το πιο σοφό· έπειτα να αποδέχεσαι σιωπηλά το μέτρο που σου έχει καθοριστεί από τον δημιουργό, ενώ αν αποτινάζεις τον συνετό λογισμό, αδικείς το μέγα μυστήριο της ανάστασης, στο οποίο στηρίζουμε όλη μας την ελπίδα. Ας θυμηθεί κανείς τον Παύλο που βροντοφωνάζει: «Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας και είστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας», και έπειτα πάλι: «Βρισκόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται».

Ντρέπομαι να αναφέρω τα σχετικά με τους λεγόμενους θεούς τους, και τα παραλείπω προς το παρόν, ας τα πουν όσοι τα γνωρίζουν. Ας αποστομωθούν δε και όλοι οι αιρετικοί. Εάν κάποιος πει ότι ο σταυρός ήταν φαινομενικός, αποστρέψου τον. Μίσησε όσους λένε ότι σταυρώθηκε κατά φαντασίαν. Διότι, εάν σταυρώθηκε κατά φαντασίαν, ενώ από τον σταυρό προέρχεται η σωτηρία, τότε και η σωτηρία είναι φαντασία. Εάν ο σταυρός είναι φαντασία, φαντασία είναι και η ανάσταση. Εάν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, βρισκόμαστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες μας. Εάν ο σταυρός είναι φαντασία, φαντασία είναι και η ανάληψη. Και εάν η ανάληψη είναι φαντασία, άρα φαντασία είναι και η δεύτερη κάθοδος, και επομένως όλα είναι ανυπόστατα.

Αλλά δεν θεωρεί ότι πρέπει να εννοούμε ότι υπάρχει ανθρώπινος νους στον μονογενή Θεό, και αναφέρει την αιτία: ότι ο ανθρώπινος νους είναι τρεπτός. Επομένως, με τον ίδιο συλλογισμό, ας μην επιτρέπει ούτε τη σάρκα στον Θεό. Διότι ούτε ο ίδιος ο συγγραφέας θα μπορούσε να αρνηθεί ότι αυτή είναι τρεπτή, καθώς από τη νεότητα μέχρι την ωριμότητα αλλάζει τις ηλικίες σαν ενδύματα. Ή πώς δεν ήταν τρεπτός εκείνος που προηγουμένως φερόταν στην αγκαλιά από τη μητέρα του, έπειτα βρέθηκε ανάμεσα σε μικρά παιδιά, έπειτα σε εφήβους και έτσι προχώρησε λίγο-λίγο προς την ωριμότητα, ώστε να φτάσει στο μέτρο της ανθρώπινης ηλικίας; Αν λοιπόν ο νους απορρίπτεται λόγω της τρεπτότητάς του, για την ίδια αιτία ας μην επιτρέπεται από αυτόν ούτε η σάρκα και έτσι, σύμφωνα με αυτόν, ολόκληρο το Ευαγγέλιο θα αποδειχθεί ψευδές, το κήρυγμα κενό και η πίστη μάταιη. Αν όμως δεν αμφισβητείται ότι φανερώθηκε με σάρκα, και μάλιστα τρεπτή, τότε δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρεί τον νου απορριπτέο για την ίδια αιτία, αλλά, όπως ακριβώς, όταν έλαβε σάρκα, δεν μολύνθηκε, έτσι και όταν προσέλαβε νου, δεν αλλοιώθηκε υφιστάμενος τροπή. Πάλι όμως θα επαναλάβω το ίδιο επιχείρημα, παραθέτοντας τη δική του ρήση κατά λέξη: «Επομένως», λέει, «δεν σώζεται το ανθρώπινο γένος διά της αναλήψεως νου και ολόκληρου του ανθρώπου, αλλά διά της προσλήψεως της σάρκας, της οποίας φυσικό ιδίωμα είναι να καθοδηγείται· και είχε ανάγκη από έναν άτρεπτο νου, ο οποίος δεν θα υποκύπτει σε αυτήν λόγω γνωστικής αδυναμίας, αλλά θα την συναρμόζει αβίαστα με τον εαυτό του».

Αλλά, εξετάζοντας τα υπόλοιπα του συγγράμματος, διστάζω να προχωρήσω τον λόγο περαιτέρω, καθώς μια φρίκη από τα λεγόμενα έχει εισχωρήσει στην καρδιά μου. Διότι θέλει να αποδείξει ότι ο Υιός είναι κάτι διαφορετικό από την αιώνια ζωή. Αλλά αν η αιώνια ζωή δεν θεωρηθεί ότι υπάρχει μέσα στον Μονογενή, τότε η μεν πίστη θα αποδειχθεί μάταιη, κενό το κήρυγμα, περιττό το βάπτισμα, σε τίποτα δεν θα χρησιμεύουν οι πόνοι των μαρτύρων, και άχρηστοι και ανώφελοι για τη ζωή των ανθρώπων θα είναι οι ιδρώτες των αποστόλων. Διότι για ποιο λόγο κήρυξαν τον Χριστό, εάν, σύμφωνα με τον Ευνόμιο, δεν υπάρχει σε Αυτόν η δύναμη της αιώνιας ζωής; Και προς τι ονομάζουν με το όνομα του Χριστού όσους πίστεψαν, αν δεν πρόκειται μέσω αυτού να μετάσχουν στην αιώνια ζωή; «Διότι ο νους», αναφέρει, «εκείνων που πίστεψαν στον Κύριο, αφού ξεπεράσει κάθε αισθητή και νοητή ουσία, δεν έχει από τη φύση του την τάση να σταματά ούτε καν στη γέννηση του Υιού, αλλά ορμά και πέρα από αυτήν, λαχταρώντας, από τον πόθο της αιώνιας ζωής, να συναντήσει τον Πρώτο». Τι από όσα ειπώθηκαν να θρηνήσω περισσότερο; Το ότι οι άθλιοι νομίζουν πως η αιώνια ζωή δεν βρίσκεται στον Υιό, ή το ότι θεωρούν την υπόσταση του Μονογενούς τόσο χαμηλή και επίγεια, ώστε, αφού πατήσουν με τους συλλογισμούς τους πάνω στην αρχή Του, να φαντάζονται με τη διάνοιά τους ότι περνούν πάνω από τη ζωή του Υιού και, αφήνοντας κάπου χαμηλά τη γέννηση του Κυρίου, να ορμούν πέρα από αυτήν από τον πόθο για την αιώνια ζωή;

Ότι δε ανασταίνονται και τα σώματά μας, λέγει: Αλήθεια σας λέω, ότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν. Και ο απόστολος λέει: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Και για το ότι πρέπει να ζούμε με σωφροσύνη και δικαιοσύνη, πάλι λέγει: Μην πλανάσθε· ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πόρνοι ούτε λοίδοροι ούτε μέθυσοι ούτε κλέφτες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, και: Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· κενό είναι άρα το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας· βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας· άρα και όσοι κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν. Εάν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο για τούτη τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους. Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε. Έχοντας δε τέτοια διάθεση, σε τι θα διαφέρουμε από τα γαϊδούρια και τα σκυλιά, τα οποία, μη φροντίζοντας καθόλου για το μέλλον, έχουν όρεξη μόνο για το φαγητό και για όσα ακολουθούν μετά το φαγητό; Διότι δεν κυβερνώνται από τον νου που κινεί από μέσα.

Αυτό ακριβώς και θα πράξω· διότι γνωρίζω σαφώς ότι κατέχετε το δόγμα. Έπειτα, επειδή διαπιστώνοντας έλεγε, «Στο οποίο και στέκεστε», για να μην τους κάνει εξαιτίας αυτού πιο αμελείς, τους φοβίζει πάλι λέγοντας: «Εάν το κατέχετε, εκτός εάν πιστέψατε μάταια»· δείχνοντας ότι η πληγή αφορά το καίριο σημείο, και ότι ο αγώνας δεν είναι για τυχαία ζητήματα, αλλά για ολόκληρη την πίστη. Και τώρα μεν το λέει αυτό συγκρατημένα, προχωρώντας όμως και θερμαινόμενος περισσότερο, φωνάζει πλέον απροκάλυπτα και λέει: «Αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη σας, είστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας». Αλλά στα προοίμια δεν εκφράζεται έτσι· διότι ήταν ωφέλιμο να προχωρά ήρεμα και σιγά σιγά. «Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις, εκείνο το οποίο και παρέλαβα». Δεν λέει ούτε εδώ «Σας είπα», ούτε «Σας δίδαξα», αλλά χρησιμοποιεί και πάλι την ίδια λέξη, «Σας παρέδωσα», λέγοντας, «εκείνο το οποίο και παρέλαβα».

Και όχι μόνο με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύει τον παραλογισμό αυτών των πονηρών δογμάτων, αλλά συνεχίζει να επιχειρηματολογεί λέγοντας: «Αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι καταθέσαμε μαρτυρία κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν βεβαίως οι νεκροί δεν ανασταίνονται». Εάν λοιπόν αυτό είναι παράλογο (διότι αποτελεί κατηγορία και συκοφαντία κατά του Θεού), και δεν τον ανέστησε, όπως ισχυρίζεστε, δεν θα συμβεί μόνο αυτό, αλλά θα ακολουθήσουν και άλλα παράλογα. Και πάλι τα θεμελιώνει αυτά, και τα επαναλαμβάνει λέγοντας: «Διότι εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί». Διότι, εάν δεν επρόκειτο να το πράξει αυτό, δεν θα είχε καν έλθει. Αλλά δεν αναφέρει αυτό, παρά τον τελικό σκοπό, δηλαδή την ανάστασή του, ελκύοντας μέσω αυτής τους πάντες. «Εάν δε ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας».

Σε ό,τι είναι σαφές και ομολογημένο συνδέει συνεχώς την ανάσταση του Χριστού, καθιστώντας, μέσω του ισχυρότερου επιχειρήματος, ισχυρό και σαφές ακόμη και αυτό που φαίνεται να είναι ασθενές και αμφίβολο. Βρίσκεστε ακόμη στις αμαρτίες σας. Διότι, εάν δεν αναστήθηκε, ούτε και πέθανε· και εάν δεν πέθανε, ούτε την αμαρτία κατέλυσε· επειδή ο θάνατός Του αποτελεί την κατάλυση της αμαρτίας. Διότι λέει: «Να ο Αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». Και πώς τη σηκώνει; Με τον θάνατο. Γι' αυτό και τον ονόμασε αμνό, επειδή σφαγιάζεται. Εάν όμως δεν αναστήθηκε, ούτε σφαγιάστηκε· και εάν δεν σφαγιάστηκε, ούτε η αμαρτία κατελύθη· και εάν δεν κατελύθη, βρίσκεστε ακόμη μέσα σε αυτήν· και εάν βρίσκεστε μέσα σε αυτήν, μάταια κηρύξαμε· και εάν μάταια κηρύξαμε, μάταια πιστέψατε.

Οι προφήτες, λέει, αυτό προκήρυξαν, και ο ίδιος το δίδαξε ορατά, και αυτά εμείς κηρύττουμε, και εσείς τα πιστέψατε. Πώς λοιπόν μετά από τόση απόδειξη απιστούν, λέει, και γι' αυτό αναφέρει το: «Πώς λένε;» «Εάν δε δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί.» Διότι για αυτόν τον λόγο πέθανε, για να αναστήσει τη δική μας φύση. Εάν λοιπόν δεν ανασταινόμαστε, για ποιον λόγο πέθανε ο Χριστός; «Εάν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας· κενή είναι και η πίστη σας. Αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε κατά του Θεού ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται. Διότι, εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη σας.» Δες πόσα είναι τα άτοπα: η ματαιότητα του κηρύγματος, και ομοίως η μαρτυρία από τον Πατέρα. Δες σε πόση αμαρτία οδηγεί το επιχείρημα εκείνων που λένε: «Δεν ανασταίνονται οι νεκροί.» «Και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας.» Διότι, εάν δεν αναστήθηκε, ούτε πέθανε, ούτε έλυσε την αμαρτία. Επειδή ο θάνατός του είναι η λύση της αμαρτίας. Διότι, «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου». Και πώς την αίρει, παρά, προφανώς, με τον θάνατο; Γι' αυτό άλλωστε τον ονόμασε αμνό, επειδή σφαγιάζεται.

Ο ίδιος δε ο Κύριος έγινε η απαρχή της τέλειας ανάστασης, η οποία δεν υπόκειται πλέον σε θάνατο. Γι' αυτό ακριβώς και ο θείος απόστολος Παύλος έλεγε: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Άρα λοιπόν είναι μάταιη η πίστη μας· άρα βρισκόμαστε ακόμη στις αμαρτίες μας», και ότι «ο Χριστός έχει αναστηθεί, αποτελώντας την απαρχή των κεκοιμημένων», και: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών», και πάλι: «Διότι αν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε, έτσι και ο Θεός εκείνους που κοιμήθηκαν διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του». «Έτσι», είπε, όπως δηλαδή αναστήθηκε ο Κύριος.

Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη μας και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις ανομίες σας. Αν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον Χριστό μόνο για τη ζωή αυτή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους. Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου έρχεται και η ανάσταση των νεκρών. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Και λίγο παρακάτω: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Διότι τότε καταργείται τελείως η δύναμη του θανάτου και εξαφανίζεται, μη ενεργώντας πλέον καθόλου, αλλά αντίθετα δίδεται πλέον στους ανθρώπους αιώνια αθανασία και αφθαρσία.

Απόκριση: Έπρεπε βεβαίως να πιστεύουμε στο αποστολικό κήρυγμα και να εμμένουμε στις δικές μας ομολογίες, και να μην δοκιμάζουμε τη δύναμη του Θεού με ανθρώπινες εικασίες, ούτε πάλι να εγκλωβιζόμαστε θεληματικά σε ζυγό δουλείας, αλλά να διατηρούμε την ελευθερία μέσω της εφαρμογής των εντολών, δια των οποίων αναλόγως βρίσκεται όλη η αλήθεια, και να γνωρίζουμε με σαφήνεια ότι εξαιτίας της έλλειψης αυτών, κατ' αναλογίαν, υποκείμεθα στην επενέργεια της αμαρτίας. Επειδή όμως θεωρήσαμε μάταιο το κήρυγμα, υπακούοντας περισσότερο στην περιέργεια παρά στον λόγο του Θεού, για τον λόγο αυτό είναι μάταιη και η πίστη μας, και γι' αυτό βρισκόμαστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες μας.

Και επειδή κάποιοι εξαπατούσαν πολλούς υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει ανάσταση, ο μακάριος Παύλος φέρνει στο προσκήνιο την ανάσταση του Χριστού και εξηγεί με σαφήνεια τα περί αυτής με πάρα πολύ θάρρος. Και αφού ανέπτυξε πάρα πολλά σχετικά με αυτήν, είπε τα εξής: «Αν όμως κηρύσσεται», λέει, «ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, πώς λένε μερικοί ανάμεσά σας ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών; Αν δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό και το κήρυγμά μας, αποδεικνυόμαστε δε και ψευδομάρτυρες του Θεού, διότι μαρτυρήσαμε για τον Θεό ότι ανέστησε τον Χριστό, τον οποίο δεν ανέστησε, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται. Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Και αν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, η πίστη σας είναι μάταιη, βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας, επομένως και εκείνοι που κοιμήθηκαν πιστεύοντας στον Χριστό χάθηκαν. Αν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο για τούτη τη ζωή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους».

Του τρίτου. Όμως δεν είναι μάταιο καθετί που από μόνο του δεν οδηγεί στον τελικό σκοπό. Διότι, εφόσον είναι δύο τα στοιχεία που τελειοποιούν τη φύση, δηλαδή τα αγαθά έργα και η πίστη, εάν κάποιος αναλωθεί μόνο στο ένα, θα ζήσει ζωή αξιοθρήνητη. Αλλά δεν είναι εξαιτίας αυτού μάταια από την ίδια τους τη φύση ούτε η πίστη ούτε τα έργα· διότι δεν είναι «μάταιη η πίστη μας», ούτε «κενό το κήρυγμά μας», όπως λέει ο Παύλος.

Δεν είναι μόνο κενή, αλλά και μάταιη η πίστη σας, ως ατελέσφορη και ανωφελής, και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας· άρα, και εκείνοι που κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν, και εμείς που ακόμη ζούμε θα ήμασταν οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους, οι οποίοι περνάμε την παρούσα ζωή μέσα σε έσχατα δεινά.