Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:29

Ο θεράπων του Θεού Μωυσής ευλόγησε τον Ρουβήμ με ευλογίες μέχρι την τρίτη γενεά. Εάν λοιπόν οι θνητοί δεν λυτρώνονται, για ποιον λόγο ευλογεί τον Ρουβήμ μέχρι την τρίτη γενεά ο Μωυσής; Και μάλιστα, εάν δεν υπάρχει ανάμνηση αναστάσεως, άκουσε τι βροντοφωνάζει ο Απόστολος: αν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται διόλου, γιατί και βαπτίζονται υπέρ των νεκρών;

Διότι σε αυτήν την πατρίδα, εννοώ την Ασία, αλλά και στη Γαλατία, άκμασε ιδιαίτερα η διδασκαλία τους, από τους οποίους έφτασε σε εμάς και κάποια παράδοση: ότι δηλαδή, όταν κάποιοι από αυτούς πέθαιναν πριν βαπτιστούν, άλλοι βαπτίζονταν αντ' αυτών στο όνομά τους, προκειμένου, όταν αναστηθούν κατά την ανάσταση, να μην υποστούν τιμωρία επειδή δεν είχαν λάβει το βάπτισμα, και να μην γίνουν υποχείριοι της εξουσίας του κοσμοποιού. Και εξαιτίας αυτού, η παράδοση που έφτασε σε εμάς λέει ότι ο ίδιος ο άγιος απόστολος έχει πει: «αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται καθόλου, γιατί και βαπτίζονται υπέρ αυτών;». Ορθά, ωστόσο, άλλοι ερμηνεύοντας το ρητό υποστηρίζουν ότι όσοι πρόκειται να πεθάνουν, εφόσον είναι κατηχούμενοι, με αυτήν ακριβώς την ελπίδα αξιώνονται το λουτρό πριν από την τελευτή τους, αποδεικνύοντας ότι αυτός που πέθανε πρόκειται να αναστηθεί, και γι' αυτό έχει ανάγκη την άφεση των αμαρτιών μέσω του λουτρού. Από αυτούς, άλλοι μεν έχουν κηρύξει ότι ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί ακόμη, αλλά πρόκειται να αναστηθεί μαζί με όλους, ενώ άλλοι ότι οι νεκροί δεν πρόκειται να αναστηθούν καθόλου.

ΣΚΑ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΙΣΙΔΩΡΟ. Τι σημαίνει: «Αν, γενικά, οι νεκροί δεν ανασταίνονται, γιατί τότε βαπτίζονται υπέρ των νεκρών;» «Αν, γενικά, οι νεκροί δεν ανασταίνονται, γιατί τότε βαπτίζονται υπέρ αυτών;» είπε ο θείος Απόστολος, ονομάζοντας έτσι τη φύση των σωμάτων, όταν συγκρίνεται με το άφθαρτο της ψυχής. Διότι η μεν ψυχή είναι ατελεύτητη και αθάνατη, ενώ το σώμα υπόκειται σε φθορά και αλλοίωση. Βαπτιζόμαστε, λοιπόν, υπέρ των σωμάτων που είναι από τη φύση τους νεκρά, πιστεύοντας ότι αυτά θα μεταμορφωθούν σε αφθαρσία.

ΟΜΙΛΙΑ Μ΄. Ειδάλλως, τι θα κάνουν εκείνοι που βαπτίζονται υπέρ των νεκρών, εάν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται; Γιατί και βαπτίζονται υπέρ των νεκρών; α΄. Με νέο επιχείρημα πάλι επιχειρεί να τεκμηριώσει τα λεγόμενά του, αντλώντας άλλοτε από όσα κάνει ο Θεός, και άλλοτε από όσα πράττουν οι ίδιοι. Και δεν αποτελεί μικρό αποδεικτικό στοιχείο υπεράσπισης το να παρουσιάζει τους ίδιους τους διαφωνούντες ως μάρτυρες των λεγομένων του, μέσω των δικών τους πράξεων.

Τι είναι λοιπόν αυτό που λέει; Ή θέλετε πρώτα να πω πώς παραποιούν τη φράση αυτή εκείνοι που νοσούν από τις δοξασίες του Μαρκίωνα; Και γνωρίζω μεν ότι θα προκαλέσω πολύ γέλιο, εντούτοις ακριβώς για τον λόγο αυτόν θα το πω, ώστε να αποφύγετε σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό την ασθένειά τους. Διότι, όταν κάποιος κατηχούμενος πεθάνει ανάμεσά τους, αφού κρύψουν έναν ζωντανό κάτω από την κλίνη του νεκρού, πλησιάζουν τον νεκρό και συνομιλούν μαζί του και τον ρωτούν αν επιθυμεί να λάβει το βάπτισμα. Έπειτα, επειδή εκείνος δεν αποκρίνεται καθόλου, ο κρυμμένος από κάτω απαντά αντ' αυτού ότι δήθεν επιθυμεί να βαπτιστεί. Και έτσι τον βαπτίζουν αντί του θανόντος, σαν να παίζουν θέατρο πάνω στη σκηνή. Τόση ισχύ απέκτησε ο διάβολος στις ψυχές των ράθυμων. Έπειτα, όταν ελέγχονται, προβάλλουν αυτήν τη φράση λέγοντας ότι και ο Απόστολος έχει πει: «Εκείνοι που βαπτίζονται υπέρ των νεκρών». Είδατε τη μεγάλη γελοιότητα; Άραγε, λοιπόν, αξίζει κανείς να αντικρούσει αυτά τα πράγματα;

Αλλά, για να μη ματαιοπονούμε ξεσκίζοντας κι άλλο ιστούς αράχνης, ελάτε να σας αναπτύξουμε το νόημα αυτής της φράσης. Τι λέει λοιπόν ο Παύλος; Πρώτα όμως θέλω να υπενθυμίσω σε εσάς τους μυημένους μια φράση, την οποία εκείνη την εσπέρα οι μυσταγωγοί σάς παραγγέλλουν να λέτε, και τότε θα αναφέρω και τα λόγια του Παύλου· διότι έτσι θα σας γίνει και αυτό σαφέστερο. Επειδή, μετά από όλα τα άλλα, προσθέτουμε αυτό που τώρα λέει ο Παύλος. Και θέλω μεν να το πω σαφώς, δεν τολμώ όμως εξαιτίας των αμύητων· διότι αυτοί μας καθιστούν την εξήγηση δυσκολότερη, αναγκάζοντάς μας είτε να μη μιλάμε με σαφήνεια, είτε να αποκαλύπτουμε σε αυτούς τα απόρρητα. Εντούτοις, στο μέτρο του δυνατού, θα μιλήσω κάπως συγκαλυμμένα. Διότι, μετά την απαγγελία εκείνων των μυστικών και φοβερών ρημάτων, και τους φρικτούς κανόνες των δογμάτων που κατήλθαν από τον ουρανό, προσθέτουμε προς το τέλος και αυτό, όταν πρόκειται να βαπτίσουμε, παραγγέλλοντας να λένε ότι: «Πιστεύω εις ανάστασιν νεκρών», και πάνω σε αυτή την πίστη βαπτιζόμαστε. Επειδή, αφού το ομολογήσουμε αυτό μαζί με τα υπόλοιπα, τότε καταβαίνουμε στην πηγή εκείνων των ιερών ναμάτων. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, υπενθυμίζοντας ο Παύλος έλεγε: Εάν δεν υπάρχει ανάσταση, γιατί και βαπτίζεσαι υπέρ των νεκρών; Δηλαδή, των σωμάτων.

Γι' αυτό, αφού πρώτα αναφέρεις την άφεση των αμαρτιών, τότε ομολογείς και την ανάσταση των νεκρών, καθοδηγούμενος από το πρώτο στο δεύτερο. Έπειτα, επειδή δεν αρκεί μόνο η λέξη της ανάστασης για να τα φανερώσει όλα (διότι πολλοί που αναστήθηκαν, πέθαναν και πάλι, όπως εκείνοι στην Παλαιά Διαθήκη, όπως ο Λάζαρος, όπως εκείνοι την ώρα του σταυρού), παραγγέλλει να λέμε: «Καί εἰς ζωήν αἰώνιον», ώστε κανείς να μην υποπτευθεί πλέον τον θάνατο μετά από εκείνη την ανάσταση. Υπενθυμίζοντας, λοιπόν, αυτά τα λόγια ο Παύλος, λέει: «Τι θα κάνουν αυτοί που βαπτίζονται υπέρ των νεκρών;»

Τι σημαίνει, όμως, το «εις τον Μωυσή βαπτίσθηκαν»; Όπως ακριβώς εμείς, έχοντας πιστέψει στον Χριστό και στην ανάστασή Του, βαπτιζόμαστε, ώστε να γίνουμε και εμείς κοινωνοί των ίδιων αγαθών· διότι βαπτιζόμαστε υπέρ των νεκρών, δηλαδή των σωμάτων· έτσι και εκείνοι, έχοντας πάρει θάρρος από τον Μωυσή, δηλαδή, βλέποντάς τον να διαβαίνει πρώτος, αποτόλμησαν και αυτοί να εισέλθουν στα ύδατα. Αλλά επειδή ο Απόστολος θέλει να φέρει τον τύπο πιο κοντά στην αλήθεια, δεν εκφράζεται έτσι, αλλά χρησιμοποιεί τις ονομασίες της αλήθειας ακόμη και για τον τύπο. Και αυτό μεν αποτελεί σύμβολο του λουτρού (του Βαπτίσματος)· τα δε επακόλουθα, αποτελούν σύμβολα της Ιερής Τράπεζας. Διότι, όπως εμείς τρώμε το Δεσποτικό Σώμα, έτσι και εκείνοι έφαγαν το μάννα· και όπως εμείς πίνουμε το Δεσποτικό Αίμα, έτσι και εκείνοι ήπιαν ύδωρ από την πέτρα. Διότι, αν και τα προσφερόμενα ήταν αισθητά, ωστόσο παρέχονταν με πνευματικό τρόπο, όχι σύμφωνα με τη φυσική τάξη, αλλά ως δωρεά της χάριτος· και μαζί με το σώμα έτρεφαν και την ψυχή, οδηγώντας την προς την πίστη. Γι' αυτό, σχετικά με την τροφή δεν είπε τίποτα περισσότερο· διότι ήταν εντελώς διαφορετική (από τη συνήθη)· ενώ σχετικά με το ποτό, επειδή μόνο ο τρόπος της χορηγίας του ήταν παράδοξος, χρειάστηκε να δώσει εξήγηση. Γι' αυτό, αφού είπε ότι έπιναν το ίδιο πνευματικό ποτό, πρόσθεσε: «Διότι έπιναν από πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Καθώς βέβαια δεν ήταν η φύση της πέτρας αυτή που ανέβλυζε το ύδωρ.

Διότι έτσι εξαλειφόταν το όνειδος. «Ο καθένας όμως με τη δική του σειρά· απαρχή είναι ο Χριστός.» Μην νομίζεις, επειδή άκουσες για ανάσταση, ότι όλοι θα απολαύσουν τα ίδια. «Έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία Του.» Δηλαδή, οι πιστοί και όσοι ευδοκίμησαν. «Έπειτα θα έλθει το τέλος, όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα.» Διότι, όταν αναστηθούν εκείνοι, τα πάντα θα λάβουν τέλος. Όχι όπως τώρα που, αν και αναστήθηκε ο Χριστός, τα πράγματα παραμένουν ακόμη μετέωρα. Γι' αυτό προσθέτει, εμείς κατά την παρουσία Του, για να μάθεις ότι μιλάει για εκείνον τον καιρό. «Όταν καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη.» Δηλαδή, όταν μέσω Αυτού προσαγάγει όλα τα έθνη ώστε να υπηρετούν τον Πατέρα. Διότι «κανείς δεν έρχεται», λέει, «προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». «Διότι πρέπει Αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς Του κάτω από τα πόδια Του. Διότι τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια Του. Τελευταίος εχθρός καταργείται ο θάνατος. Όταν όμως πει ότι τα πάντα έχουν υποταχθεί, είναι φανερό ότι εξαιρείται Εκείνος που Του υπέταξε τα πάντα. Όταν δε Του υποταχθούν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε Εκείνον που Του υπέταξε τα πάντα, για να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλα. Ειδάλλως, τι θα κάνουν εκείνοι που βαπτίζονται υπέρ των νεκρών;» Το «μέχρι» (άχρι) δεν δηλώνει χρονικό περιορισμό στην Αγία Γραφή, όπως ακριβώς ούτε το «έως»· σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «από τον αιώνα και έως τον αιώνα Εσύ υπάρχεις».

Για να μην υποπτευθεί κανείς ότι υπάρχουν δύο άναρχες αρχές. Μερικοί λένε ότι το είπε αυτό δηλώνοντας την εξάλειψη της κακίας. «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται καθόλου, γιατί και βαπτίζονται υπέρ αυτών;» Αυτό το λέει, διότι στο βάπτισμα ομολογούμε την ανάσταση της σαρκός. «Γιατί και εμείς κινδυνεύουμε κάθε ώρα;» Δεν είπε «εγώ», αλλά «εμείς», συμπεριλαμβάνοντας όλους τους αποστόλους· και με αυτόν τον τρόπο δείχνοντας μετριοφροσύνη και καθιστώντας τον λόγο αξιόπιστο. «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για σας, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω». Εδώ αναφέρεται στη δική τους προκοπή. Πώς όμως πεθαίνει κάθε μέρα, παρά με την προθυμία; «Αν (κατά άνθρωπον) θηριομάχησα στην Έφεσο». Δηλαδή, όσον εξαρτιόταν από τους ανθρώπους, έστω κι αν ο Θεός τον έσωσε. «Τι το όφελος για μένα, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται; Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε. Μην πλανάσθε· φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Όλα αυτά τα έλεγε, όχι επειδή δεν είχε όφελος και από αυτό τούτο το να πάσχει. Διότι δεν αγωνιζόταν για τον μισθό· καθώς επαρκής ανταπόδοση για εκείνον ήταν να πράξει το αρεστό στον Θεό· αλλά (τα έλεγε) εξαιτίας της αδυναμίας των πολλών.

Από τον ίδιο: Αν γενικώς οι νεκροί δεν ανασταίνονται, γιατί και βαπτίζονται υπέρ αυτών; Επειδή ομιλεί για τα νεκρά σώματα —διότι αυτά είναι που πέφτουν και ανασταίνονται— και εμείς βαπτιζόμαστε υπέρ της δικής τους αναστάσεως —καθώς το βάπτισμα φέρει τον τύπο της ταφής και της αναστάσεως· αυτό άλλωστε δηλώνει η κατάδυση και η ανάδυση—, ο Απόστολος, αποστομώνοντας όσους αμφιβάλλουν περί της αναστάσεως, είπε: «γιατί και βαπτίζονται υπέρ αυτών;». Διότι εκείνος που επιτελεί εδώ τον τύπο της ταφής και της αναστάσεως μέσω του βαπτίσματος, θα αναμένει στον κατάλληλο καιρό ότι θα πραγματοποιηθεί πραγματικά και η πλήρης ανάσταση.

Το ότι τα ενδύματα είναι μαύρα σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε αφανείς στον κόσμο, εφόσον το πολίτευμά μας βρίσκεται στον ουρανό. Εάν πάλι κάποιος εκλάβει το παλλίο, το οποίο είναι τετράγωνο, ως σύμβολο των τεσσάρων γενικών αρετών, δεν θα αστοχήσει ως προς το εύλογο. [Ο ιερέας εύχεται ειρήνη απευθυνόμενος στην εκκλησία από το ύψος της καθέδρας, μιμούμενος τον Κύριο της καθέδρας κατά την Ανάληψή Του, ο οποίος αφήνει και δωρίζει τη δική Του ειρήνη. Η δε απόκριση του λαού «καὶ τῷ πνεύματί σου» δηλώνει το εξής: μας παρέσχες βεβαίως την ειρήνη, Κύριε, και τη μεταξύ μας ομόνοια· δώσε μας όμως ως ειρήνη και την αδιαίρετη ένωση μαζί Σου, ώστε, ειρηνεύοντας με το Πνεύμα Σου, το οποίο ενέθεσες μέσα μας κατά την αρχή της δημιουργίας, να παραμείνουμε αχώριστοι από την αγάπη Σου.] [«Αν πράγματι οι νεκροί δεν ανασταίνονται, γιατί τότε βαπτίζονται υπέρ αυτών;», είπε ο θείος Απόστολος. Αν πράγματι, λέει, τα σώματά μας δεν ανασταίνονται, γιατί πιστεύουμε ότι με το βάπτισμα αυτά μεταβάλλονται προς την αφθαρσία;] [Εάν αναζητείς τη διασάφηση της μουσικής των Γραφών, έτσι πρέπει να την κατανοήσεις.

Δηλαδή, λέει, εάν δεν υπάρχει ανάσταση, τι θα κάνουν αυτοί που βαπτίζονται με τέτοιες ελπίδες, ότι θα αναστηθούν μετά θάνατον; «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται καθόλου, γιατί τότε βαπτίζονται;», για να αναστηθούν; Ο ίδιος όμως, πιο επιπληκτικά, λέει: «υπέρ των νεκρών», εννοώντας: αυτούς που εσείς, με τη δική σας αντίληψη, ανακηρύξατε παντοτινούς νεκρούς, και θεωρώντας νεκρούς και τους άλλους και τους εαυτούς σας, και μάλιστα αιώνιους νεκρούς, γιατί βαπτίζεστε υπέρ εκείνων που, σύμφωνα με εσάς, δεν πρόκειται πλέον να αναστηθούν, αλλά θα παραμείνουν για πάντα νεκροί; Προβάλλει δε τον λόγο του αναφερόμενος σε άλλα πρόσωπα και όχι στους ίδιους, για να μην τους επιπλήξει υπερβολικά και τους ωθήσει στην απόγνωση. «Καθημερινά πεθαίνω», ως προς την επιδρομή των θλίψεων και των πειρασμών και την καθημερινή προσδοκία του θανάτου. 1 Κορ. 15,33 Ή ότι και τα «χρηστά ήθη» οι συνεχείς «κακές συναναστροφές τα διαφθείρουν», διότι και «η συνεχής σταγόνα σκάβει την πέτρα».