Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:3

Αλλ’ οι θείες Γραφές και ο Παύλος δεν νομοθετούν έτσι· άκουσέ τον, πράγματι, σε όλες τις θεόπνευστες επιστολές του, και θα διαπιστώσεις ότι τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, ενώ τον θάνατο του Χριστού δεν τον αποκαλεί κοίμηση, αλλά τον ονομάζει κυρίως θάνατο. Για εμάς, βέβαια, λέγει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους», και: «Δεν θα κοιμηθούμε όλοι», και: «Δεν θα προφθάσουμε τους κεκοιμημένους», και αμέτρητα άλλα παρόμοια· για τον Χριστό όμως λέγει ότι «πέθανε κατά τας Γραφάς», και ότι «τον θάνατό του καταγγέλλουμε», και ότι «θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα». Και γενικά, σε διάφορα σημεία, τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, για να δηλώσει την ανάσταση όλων μας σαν από ύπνο· ενώ τον θάνατο του Χριστού τον ονομάζει θάνατο, για να καταισχύνει τους αιρετικούς, που λέγουν ότι η σάρκωση και τα λοιπά ανθρώπινα του Χριστού έγιναν κατά φαντασίαν. Και αυτό δεν το είπε ο Παύλος, αλλά ο Χριστός που κατοικούσε μέσα του· αυτός ο ίδιος ονόμασε «θάνατο» τον δικό του θάνατο, αυτός που και μετά τον θάνατο και μετά την άφθαρτη ανάστασή του βεβαίωσε σε εμάς την αλήθεια της σαρκώσεως με τη βρώση και με τα ίχνη των ήλων, όπως έχει ήδη λεχθεί. Εάν λοιπόν ο Χριστός δείχνει στον εαυτό του τα δικά μας όχι μόνο όπως είναι σε εμάς, αλλά κάποτε και πτωχότερα από τα δικά μας, εκουσίως και για λόγους θείας οικονομίας, πώς είναι δυνατόν να πει κανείς ότι δεν ενήργησε πάνω στη γη απολύτως τίποτε από τα ανθρώπινα κατά φύσιν;

Εφόσον, λοιπόν, αυτό το ρητό έχει αυτήν την έννοια, δικαίως θα καταδικάσουν τον εαυτό τους όλοι όσοι νόμισαν ότι η σάρκα που προήλθε από τη Μαρία υπήρχε πριν από αυτήν, και ότι, πριν από αυτήν, ο Λόγος είχε ανθρώπινη ψυχή και βρισκόταν πάντοτε μέσα σε αυτήν, πριν από την έλευσή Του. Θα πάψουν επίσης και εκείνοι που λένε ότι η σάρκα δεν ήταν δεκτική θανάτου, αλλά ότι ανήκε στην αθάνατη φύση. Διότι, αν δεν πέθανε, πώς ο Παύλος παρέδιδε στους Κορινθίους, αυτό που και ο ίδιος παρέλαβε, ότι δηλαδή ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές; Και πώς γενικώς αναστήθηκε, αν δεν είχε πεθάνει προηγουμένως; Θα ντραπούν δε πάρα πολύ και όσοι καν διανοήθηκαν ότι θα μπορούσε, αντί για Τριάδα, να γίνει Τετράδα, εάν λεχθεί ότι το σώμα προέρχεται από τη Μαρία. Διότι λένε: «Αν πούμε ότι το σώμα είναι ομοούσιο με τον Λόγο, η Τριάδα παραμένει Τριάδα, χωρίς να εισάγεται σε αυτήν τίποτα το ξένο μέσω του Λόγου· εάν όμως πούμε ότι το σώμα από τη Μαρία είναι ανθρώπινο, αναγκαστικά, επειδή το σώμα είναι κατ' ουσίαν ξένο και ο Λόγος βρίσκεται μέσα σε αυτό, γίνεται Τετράδα αντί για Τριάδα, εξαιτίας της προσθήκης του σώματος». Λέγοντας αυτά έτσι, δεν κατανοούν πώς πέφτουν σε δικές τους αντιφάσεις. Διότι, ακόμη και αν λένε ότι το σώμα δεν προέρχεται από τη Μαρία, αλλά ότι είναι ομοούσιο με τον Λόγο, παρ' όλο που υποκρίθηκαν, ώστε να μη νομιστεί ότι φρονούν κάτι τέτοιο, θα αποδειχθεί ότι, σύμφωνα με τη δική τους λογική, και αυτοί ομιλούν για Τετράδα.

και ότι Αυτός είναι ένας και δεν έχει μεριστεί. Ένα λοιπόν είμαστε όλοι εμείς εν Χριστώ, και έχουμε καταρτιστεί γι' αυτό στον ίδιο νου και στην ίδια γνώμη, καθώς μας συνδέει σε ομοψυχία κατά την πνευματική ένωση Εκείνος που λέει για εμάς στον Θεό και Πατέρα: «Θέλω όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα μέσα σε εμάς». <Έχει μεριστεί ο Χριστός; Μήπως ο Παύλος σταυρώθηκε για εσάς;> Αν κάποιος άλλος υπέμεινε τον σταυρό για εμάς, σε αυτόν ας ανήκουμε· και αν τυχόν έχουμε βαπτιστεί στο όνομα κάποιου άλλου, εκείνος ας μας έχει, και αυτόν ας αναγνωρίσουμε ως σωτήρα και λυτρωτή. Αν όμως «ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας», και μαζί με Αυτόν και μόνο έχουμε συνταφεί «διά του βαπτίσματος στον θάνατο», ας έχει ως πλούτο Του, λέει, τους εξαγορασμένους ο Ίδιος. Διότι έχουμε σωθεί μέσω Αυτού και από Αυτόν που έδωσε για εμάς την ίδια Του τη ζωή. <Διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός να βαπτίζω, αλλά να ευαγγελίζομαι.> Έχει αποσταλεί βεβαίως, κατά κοινή ομολογία, για να διακηρύξει στα έθνη τον Ιησού· αλλά λέμε ότι είναι έργο της αποστολής του να εκπληρώνει, ανάλογα με τον καιρό και τις ανάγκες, εάν το επιλέξει, και το να βαπτίσει κάποιους.

ΤΟΜΟΣ Ε ΛΟΓΟΣ Δ. <Σας γνωρίζω δε, αδελφοί, το ευαγγέλιο που σας κήρυξα.> Πολύ επίκαιρα και σοφά αποκαλεί ευαγγέλιο το κήρυγμα για την ανάσταση των νεκρών, και βεβαίως του ίδιου του Χριστού. Διότι είναι αληθινά αγγελία κάθε αγαθού για όσους έχουν αποδεχθεί την πίστη. Και λέει ότι σε αυτό στέκονται σταθερά και σώζονται. Το «στέκονται» σημαίνει ότι οι πιστοί βρίσκονται στη σταθερότητα της ελπίδας και στο κάλλος της δόξας. Ενώ το «σώζονται» σημαίνει ότι έχουν αναδειχθεί ανώτεροι και από την ίδια την αμαρτία, και έχουν ξεφύγει πέρα από τις παγίδες του θανάτου. <Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις εκείνο που και εγώ παρέλαβα.> Λέει ότι τους παρέδωσε όχι αυτό που απλώς του ήρθε στο μυαλό και το αποδέχθηκε αβασάνιστα, αλλά το ευαγγέλιο που παρέλαβε, καθώς Εκείνος που ενανθρώπησε για εμάς του ενέβαλε τη γνώση. Διότι είπε πάλι ο ίδιος στο ευαγγέλιο: «Ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο, ούτε το διδάχθηκα, αλλά μέσω αποκαλύψεως του Ιησού Χριστού.» Εάν λοιπόν είναι θεοδίδακτος αυτός που παραδίδει, πώς είναι δυνατόν να μην είναι αληθινό αυτό που κηρύττει, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, δηλαδή της Παλαιάς και της Νέας;

Εάν πάλι κάποιος ήθελε να προσθέσει στην ερμηνεία, λέγοντας ότι το μνημείο ήταν καινούργιο, και ότι κανείς απολύτως δεν είχε ταφεί σε αυτό προηγουμένως, θα ήταν και αυτό σωστό. Διότι, λέει, για να μην πιστευτεί ότι αναστήθηκε κάποιος άλλος αντί για τον Ιησού, αναφέρει ότι το μνήμα ήταν καινούργιο και κανείς δεν είχε ταφεί ποτέ σε αυτό. <Εκεί λοιπόν, λόγω της παρασκευής των Ιουδαίων, επειδή το μνημείο ήταν κοντά, έθεσαν τον Ιησού.> Όχι μόνο απλώς αναφέρει ότι κηδεύτηκε, δηλαδή ότι υπήρχε κήπος κοντά στον σταυρό, και ένα καινούργιο μνημείο μέσα σε αυτόν, αλλά δηλώνει και ότι ενταφιάστηκε, μην αφήνοντας ούτε το ελάχιστο από τα γεγονότα ανεξήγητο. Διότι είναι όντως απολύτως αναγκαία για την αποδοχή και τη θεμελίωση του μυστηρίου, η ομολογία και η γνώση περί του ότι ο Χριστός πέθανε. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος, καθορίζοντας για εμάς τον κανόνα της πίστεως, λέει τα εξής: «Κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου, δηλαδή ο λόγος της πίστεως που κηρύττουμε, ότι αν ομολογήσεις με το στόμα σου ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί», αλλά και κάπου αλλού πάλι: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, εν πρώτοις αυτό που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές.»

ια'. Οι μανδραγόρες, λοιπόν, φύονται στους αγρούς και ο καρπός τους έχει τη μορφή μήλου. Το ότι το φυτό αυτό προκαλεί ύπνο και βυθίζει σε βαθύ λήθαργο όσους το καταναλώνουν, νομίζω ότι δεν χρειάζεται μακροσκελή απόδειξη, καθώς η ιατρική εμπειρία πολλές φορές κατανικά την αϋπνία των ασθενών με τη φυσική ενέργεια των μανδραγορών. Αυτοί μας φανερώνουν αινιγματωδώς και το μυστήριο του Χριστού, ο οποίος, τρόπον τινά, αποκοιμήθηκε για χάρη μας και συγκαταβάθηκε σε κένωση μέχρι θανάτου, αν και αναστήθηκε πάλι. Διότι ήταν Θεός κατά φύση, και έγινε σάρκα. Όπου δε γενικώς ο θάνατος εκλαμβάνεται ως ύπνος, εκεί πρέπει να αναζητείται και η επάνοδος στη ζωή. Μέσα σε αυτά βρίσκεται, τρόπον τινά, ολόκληρο το μυστήριο του Χριστού. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος επιπλήττει όσους, από επιπολαιότητα, παρασύρθηκαν σε ετερόδοξη άποψη, λέγοντας: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, πρώτα από όλα εκείνο που και εγώ παρέλαβα: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές». Και λίγο παρακάτω: «Εάν λοιπόν κηρύσσεται ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, πώς λένε μερικοί ανάμεσά σας ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών;». Επειδή, δηλαδή, ο Χριστός έδειξε πρώτος στους ανθρώπους τον θάνατο ως ύπνο (αφού ήταν ζωή κατά φύση), άνοιξε για την ανθρώπινη φύση μια θύρα και μια οδός για να μπορέσει στο εξής να θριαμβεύσει και κατά του ίδιου του θανάτου.

Διότι ποια πλάτη παρέδωσε πλέον για χάρη μας; Ή ποια παρειά προσέφερε σε εκείνους που τον χτυπούσαν, υπομένοντας τα πλήγματα από τους Ιουδαίους; Με ποιον τρόπο, αλήθεια, θα μπορούσε να νομίσει κανείς ότι διαπεράστηκαν με καρφιά τα χέρια και τα πόδια εκείνου που δεν εμφανίστηκε με σάρκα; Ή ποια πλευρά, πες μου, λογχίζοντας οι στρατιώτες του Πιλάτου, έδειξαν στους θεατές το τίμιο αίμα να αναβλύζει μαζί με νερό; Και αν πρέπει να πούμε κάτι πέρα από αυτά, τότε ο Χριστός ούτε πέθανε για εμάς, ούτε βέβαια αναστήθηκε. Εάν αυτό γίνει δεκτό ως αλήθεια, τότε ματαιώνεται η πίστη, χάνεται ο σταυρός, η σωτηρία και η ζωή του κόσμου, και καταστρέφεται ολοκληρωτικά η ελπίδα εκείνων που έχουν κοιμηθεί εν πίστει. Διότι έτσι έκρινε ορθό και ο μακάριος Παύλος: «Διότι σας παρέδωσα», λέει, «εν πρώτοις αυτό που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους δώδεκα, και στη συνέχεια εμφανίστηκε σε περισσότερους από πεντακόσιους αδελφούς ταυτόχρονα, από τους οποίους οι περισσότεροι βρίσκονται στη ζωή έως τώρα, ενώ μερικοί έχουν κοιμηθεί».

Έχασε το φως του ο ήλιος, για τον Ήλιο της δικαιοσύνης. Πέτρες σχίστηκαν, για τη νοητή πέτρα. Μνήματα ανοίχτηκαν και νεκροί αναστήθηκαν, για Εκείνον που ήταν ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Ελευθέρωσε τους δέσμιούς του από τον λάκκο που δεν είχε νερό. Μην ντρέπεσαι λοιπόν τον Εσταυρωμένο, αλλά να ομολογείς με παρρησία λέγοντας και εσύ: «Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε». Ας μην φανούμε αχάριστοι προς τον ευεργέτη. Και πάλι: «Εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο, και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του». Γι' αυτό με σαφήνεια λέει ο Παύλος, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ενταφιάστηκε και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές.

«Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Ούτε να εκπειράζουμε τον Χριστό», έως το σημείο που λέει «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, γράφτηκαν δε για εμάς» και τα εξής. 〈Ι〉 (〈ΙΗ〉). «Τι λέω λοιπόν; Ότι το ιερόθυτο είναι κάτι ή το ειδωλόθυτο είναι κάτι; Αλλά ότι αυτά που θυσιάζουν, στα δαιμόνια τα θυσιάζουν και όχι στον Θεό». Πρόσθεσε δε ο Μαρκίων το «ιερόθυτο». 〈ΙΑ〉 (〈ΙΘ〉). «Ο άνδρας δεν οφείλει να αφήνει μακριά μαλλιά, εφόσον υπάρχει ως δόξα και εικόνα του Θεού». 〈ΙΒ〉 (〈Κ〉). «Αλλά ο Θεός συγκέρασε το σώμα». 〈ΙΓ〉 (〈ΚΑ〉). Πεπλανημένα ο Μαρκίων 〈μετά το〉 «αλλά στην εκκλησία θέλω πέντε λόγια με τον νου μου να μιλήσω» πρόσθεσε «διά τον νόμον». 〈ΙΔ〉 (〈ΚΒ〉). «Στον νόμο είναι γραμμένο ότι με ετερόγλωσσους και με χείλη άλλα θα μιλήσω προς τον λαό αυτόν». 〈ΙΕ〉 (〈ΚΓ〉). «Οι γυναίκες στην εκκλησία ας σιωπούν· διότι δεν τους έχει επιτραπεί να μιλούν· αλλά ας υποτάσσονται, καθώς λέει και ο νόμος». 〈ΙΣΤ〉 (〈ΚΔ〉). Περί αναστάσεως νεκρών: «Σας γνωρίζω δε, αδελφοί, το ευαγγέλιο, το οποίο σας ευαγγελίστηκα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει εγερθεί, είναι μάταιο» και τα εξής. «Έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει εγερθεί την τρίτη ημέρα». «Όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος».

Εάν, λοιπόν, από τότε η γυναίκα υποτάχθηκε με πρόσταγμα του Θεού στον άνδρα και, ακολούθως, ο απόστολος την καθυποτάσσει, χωρίς να αντιτίθεται στον Θεό που δημιούργησε τον άνδρα και τη γυναίκα, προστάζοντας και ο ίδιος, αποδεικνύει εξάπαντος ότι ο απόστολος είναι νομοθέτης του ίδιου [του Θεού], του οποίου ήταν και ο νόμος και ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη, και του ίδιου είναι η Καινή Διαθήκη, δηλαδή οι δύο Διαθήκες, οι οποίες τότε και τώρα καθυπόταξαν τη γυναίκα στον άνδρα χάριν της ευσεβούς και ισορροπημένης ευταξίας. 〈ιϛ΄〉 〈και〉 〈κδ΄〉 〈σχόλιο〉. Περί της αναστάσεως των νεκρών: «Σας καθιστώ γνωστό, αδελφοί, το ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, [το κήρυγμά μας είναι] μάταιο» και τα εξής. «έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα». «όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη». 〈ιϛ΄〉 〈και〉 〈κδ΄〉 〈έλεγχος〉. «Σας καθιστώ γνωστό, αδελφοί, το ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα».

«διότι σας κήρυξα το Ευαγγέλιο ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές και ότι την τρίτη ημέρα έχει αναστηθεί, σύμφωνα με τις Γραφές» και όχι σύμφωνα με κάποιον μύθο ούτε σύμφωνα με τη διδασκαλία εκείνων που πρόκειται να πουν από τον εαυτό τους πράγματα που δεν έχουν γραφεί. Διότι οι μεν Ιουδαίοι από τον εαυτό τους λένε ότι δεν έχει αναστηθεί, ο δε Μαρκίων και οι άλλοι λένε από τον εαυτό τους ότι φαινομενικά (κατά δόκησιν) έπαθε και ετάφη, εγώ όμως σας διασφαλίζω σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι αμέσως προσθέτει λέγοντας: «έτσι κηρύττουμε και έτσι πιστέψατε, ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει αναστηθεί την τρίτη ημέρα» και αμέσως μετά: «εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί, και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιο είναι το κήρυγμά μας». Και μετά από όλα αυτά: «διότι πρέπει το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία, και το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία». Και δεν είπε ότι το θνητό τούτο θα χωρέσει μέσα του την αθανασία ή ότι το φθαρτό τούτο θα χωρέσει την αφθαρσία, αλλά ότι το θνητό και το φθαρτό θα ενδυθεί την αθανασία και την αφθαρσία. Ποιο δε είναι το θνητό παρά μόνο το σώμα, το οποίο όχι μόνο χώρεσε μέσα του την αθανασία, αλλά και την οικειώθηκε και πρόκειται να ενδυθεί την αθανασία, χωρίς το σώμα να αποβάλλεται και η ψυχή που δεν πεθαίνει να ενδύεται την αθανασία, αλλά το θνητό να ενδύεται την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, δηλαδή το ίδιο το σώμα;

Διότι, αν δεν πέθανε, πώς ο Παύλος παρέδιδε στους Κορινθίους «εκείνο που και παρέλαβε, ότι δηλαδή ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές»; Και πώς γενικώς αναστήθηκε, αν δεν είχε προηγουμένως πεθάνει; Ντρέπονται βαθύτατα όσοι έστω και διανοήθηκαν ότι είναι δυνατόν 〈να προκύψει τετράδα αντί για Τριάδα〉, αν υποστηριχθεί ότι το σώμα προέρχεται από τη Μαρία· διότι, 〈όπως λένε〉, εάν πούμε ότι το σώμα είναι ομοούσιο με τον Λόγο, η Τριάδα παραμένει Τριάδα, καθώς κανένα ξένο στοιχείο δεν εισάγεται σε αυτήν μέσω του Λόγου. Εάν όμως πούμε ότι το σώμα που προέρχεται από τη Μαρία είναι ανθρώπινο, κατ' ανάγκην, εφόσον το σώμα είναι κατ' ουσίαν ξένο και ο Λόγος βρίσκεται μέσα σε αυτό, προκύπτει τετράδα αντί για Τριάδα λόγω της προσθήκης του σώματος. 11. Λέγοντας όμως αυτά με αυτόν τον τρόπο, δεν κατανοούν πώς περιπίπτουν σε αντιφάσεις. Διότι, ακόμη και αν υποστηρίζουν ότι το σώμα δεν προέρχεται από τη Μαρία, αλλά ότι είναι ομοούσιο με τον Λόγο, παρ' όλα αυτά, αυτό που προσποιούνταν για να μη θεωρηθεί ότι το φρονούν, θα αποδειχθεί από την ίδια τους τη λογική ότι υποστηρίζουν την ύπαρξη τετράδας. Διότι, όπως ο Υιός, ο οποίος κατ' αυτούς είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, δεν είναι ο ίδιος ο Πατέρας, αλλά λέγεται Υιός ομοούσιος ως προς τον Πατέρα, έτσι και το ομοούσιο σώμα του Λόγου δεν είναι ο ίδιος ο Λόγος, αλλά κάτι έτερο σε σχέση με τον Λόγο. Εφόσον δε είναι έτερο, η τριάδα τους, σύμφωνα με αυτούς, θα γίνει τετράδα. Διότι η αληθινή και όντως τέλεια και αδιαίρετη Τριάδα δεν δέχεται προσθήκη, αλλά μόνο εκείνη που έχει επινοηθεί από αυτούς. Και πώς είναι δυνατόν να ονομάζονται ακόμη Χριστιανοί, όταν επινοούν κάποιον άλλο πέρα από τον αληθινό Θεό;

Όπως ακριβώς έγινε σαν αβοήθητος άνθρωπος, έτσι έγινε και «σαν τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια». Μέσω αυτών υποδηλώνεται και η ταφή του, την οποία και ο θείος Απόστολος μνημονεύει γράφοντας στους Κορινθίους, λέγοντας: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, πρώτα από όλα, αυτό που και εγώ παρέλαβα: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη». Και ο Ησαΐας επίσης μνημονεύει την ταφή του λέγοντας: «Εν ειρήνη η ταφή του, έχει αφαιρεθεί από τη μέση». Αντί δε του «Σαν τραυματίες», ο μεν Ακύλας λέει: «Όμοιος με θανατωμένους»· ο δε Σύμμαχος: «Σαν πληγωμένοι»· και είναι σαφές ότι κατά κάποιον τρόπο και αυτό εκπληρωνόταν, όταν ο στρατιώτης τραυμάτισε με λόγχη την πλευρά του. Το ότι, βέβαια, έγινε τραυματίας και βρέθηκε στον τάφο, παρουσιάζεται με σαφήνεια· πλην όμως, αν και λέει ότι έχει γίνει σαν τραυματίας και όμοιος με αυτούς που κοιμούνται στον τάφο, δεν σταματά μέχρις εδώ· αλλά αν ενώσεις το όλο, θα δεις το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι λέει: «Έγινα σαν τραυματίες, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια».

Ψ. ΚΘ΄. Δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί· διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος, θα γίνει εν ειρήνη η ταφή του, έχει απομακρυνθεί από το μέσο. Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· σε ποιον εντρυφήσατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα της απώλειας, σπέρμα άνομο; Ο Χριστός του Θεού είναι ο μόνος που, κατ' αλήθειαν, έχει αναδειχθεί τέτοιος σε σύγκριση με όλους όσους έχουν ποτέ ονομαστεί δίκαιοι· γι' αυτό και κυρίως μόνος αυτός θα μπορούσε να ονομαστεί δίκαιος, ώστε η προφητεία να αναφέρεται σε αυτόν λέγοντας: «δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος». Το από ποιον δε απομακρύνεται, το προσθέτει με το: «διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος». Το ποιος είναι δε αυτός που τον απομακρύνει, μπορούμε να το ακούσουμε από τον ίδιο που λέει: «κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω, και πάλι έχω την εξουσία να τη λάβω». Έπειτα λέει: «εν ειρήνη η ταφή του»· όπου πρέπει να σημειωθεί ότι η προφητική Γραφή δεν υποδηλώνει μόνο τα σχετικά με τον θάνατο, αλλά και τα σχετικά με την ταφή του, γι' αυτό και ο ιερός απόστολος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: «Διότι σας παρέδωσα πρώτα απ' όλα εκείνο που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη».

Αυτό ακριβώς και θα πράξω· διότι γνωρίζω σαφώς ότι κατέχετε το δόγμα. Έπειτα, επειδή διαπιστώνοντας έλεγε, «Στο οποίο και στέκεστε», για να μην τους κάνει εξαιτίας αυτού πιο αμελείς, τους φοβίζει πάλι λέγοντας: «Εάν το κατέχετε, εκτός εάν πιστέψατε μάταια»· δείχνοντας ότι η πληγή αφορά το καίριο σημείο, και ότι ο αγώνας δεν είναι για τυχαία ζητήματα, αλλά για ολόκληρη την πίστη. Και τώρα μεν το λέει αυτό συγκρατημένα, προχωρώντας όμως και θερμαινόμενος περισσότερο, φωνάζει πλέον απροκάλυπτα και λέει: «Αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη σας, είστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας». Αλλά στα προοίμια δεν εκφράζεται έτσι· διότι ήταν ωφέλιμο να προχωρά ήρεμα και σιγά σιγά. «Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις, εκείνο το οποίο και παρέλαβα». Δεν λέει ούτε εδώ «Σας είπα», ούτε «Σας δίδαξα», αλλά χρησιμοποιεί και πάλι την ίδια λέξη, «Σας παρέδωσα», λέγοντας, «εκείνο το οποίο και παρέλαβα».

β΄. Και ποια είναι, λέγει, αυτή η λογική ακολουθία; Διότι το να μην ανασταίνονται οι άλλοι, εφόσον δεν αναστήθηκε ο Χριστός, είναι λογικό ακόλουθο· το να μην έχει αναστηθεί όμως ούτε Αυτός, εάν δεν ανασταίνονται οι άλλοι, πώς θα μπορούσε να έχει κάποια λογική; Επειδή, λοιπόν, αυτό φαινόταν να μην έχει ιδιαίτερη λογική, δες πώς το επεξεργάζεται δυναμικά, καταβάλλοντας εκ των προτέρων τα σπέρματα από την αρχή, από την ίδια τη βάση του κηρύγματος, δηλαδή ότι, αφού πέθανε για τις αμαρτίες μας, αναστήθηκε, και ότι είναι η απαρχή των κεκοιμημένων.

Κάποτε πάλι έλεγαν ότι το σώμα δεν ανασταίνεται, αλλά ότι η ανάσταση είναι ο καθαρμός της ψυχής. Αντιστεκόμενος, λοιπόν, σε αυτές τις δοξασίες, παρατήρησε πώς από την αρχή έδειξε ότι δεν εισάγει τίποτα το καινούργιο, ούτε το ξένο. Διότι εκείνο που ήδη είχε γίνει γνωστό και έπειτα έπεσε στη λήθη, αυτό τους κάνει γνωστό, επαναφέροντάς το πάλι στη μνήμη. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε τον όρο «Ευαγγέλιο». Διότι αυτό, δηλαδή η ανάσταση, είναι το κεφάλαιο των ευαγγελίων. «Μέσω του οποίου και σώζεστε». Δείχνει το κέρδος τού να πιστεύει κανείς στην ανάσταση. «Με ποιον λόγο σας το ευαγγελίσθηκα, αν τον κατέχετε· εκτός...». Δεν χρειάζεται, λέει, να μάθετε εξ αρχής το δόγμα, αλλά μόνο να σας υπενθυμιστεί. «Εκτός αν πιστέψατε μάταια. Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις, αυτό που και εγώ παρέλαβα». Επειδή είπε, «στο οποίο και στέκεστε», για να μην τους κάνει πιο ράθυμους, τους φοβίζει πάλι. «Ότι ο Χριστός πέθανε υπέρ των αμαρτιών μας». Δεν είπε ευθέως ότι υπάρχει ανάσταση των σωμάτων, αλλά θεμελιώνει μεν αυτό το επιχείρημα, και συγχρόνως τους υπενθυμίζει την πολλή αγάπη που έδειξε ο Θεός, ότι δηλαδή έδωσε τον Υιό του για χάρη τους. «Σύμφωνα με τις Γραφές». Διότι ο Θεός λέει μέσω του προφήτη: «Από τις ανομίες του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο»· και, «Ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και, «Τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας». «Και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές». Και πάλι ο Ησαΐας μαρτυρεί, ότι «αφαιρέθηκε από τη μέση η ταφή του».

Με τέτοιους λόγους και με άλλους περισσότερους ο Κύριος φανέρωσε την ανάσταση των σωμάτων μας· τα λόγια του μάλιστα τα επιβεβαίωσε με έργα, ανασταίνοντας πολλούς νεκρούς, και προς το τέλος της επίγειας ζωής του, αφού κάλεσε από το μνήμα κάποιον φίλο του, τον Λάζαρο, ο οποίος ήταν ήδη νεκρός τέσσερις ημέρες, είχε αρχίσει να αποσυντίθεται και να οδωδεί, παρουσιάζοντας έτσι ζωντανό αυτόν που προηγουμένως ήταν άπνους. Επιπλέον, ο ίδιος ο Κύριος έγινε η απαρχή της τέλειας ανάστασης που δεν υπόκειται πλέον στον θάνατο, αφού γεύτηκε τον θάνατο κατά τη σάρκα, αναστήθηκε τριήμερος και έγινε ο πρωτότοκος των νεκρών. Διότι αναστήθηκαν βέβαια και άλλοι από τους νεκρούς, αλλά πέθαναν ξανά και δεν έφτασαν στο σημείο να παρουσιάσουν την εικόνα της μελλοντικής αληθινής ανάστασης· μόνος αυτός έγινε ο αρχηγός εκείνης της ανάστασης, καθώς εγέρθηκε πρώτος στην αθάνατη ανάσταση. Αυτά κήρυξαν και εκείνοι που έγιναν από την αρχή αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου. Λέει χαρακτηριστικά ο μακάριος Παύλος, του οποίου η κλήση δεν προήλθε από ανθρώπους, αλλά έγινε από τον ουρανό: «Σας γνωρίζω, αδελφοί, το Ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα· διότι σας παρέδωσα μεταξύ των πρώτων αυτό που και ο ίδιος παρέλαβα, ότι δηλαδή ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές· εάν όμως κηρύσσεται ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, πώς λένε μερικοί ότι δεν υπάρχει ανάσταση;»

Απόκριση. Αν λοιπόν δεχόμαστε το κήρυγμα ως αληθινό, ας τηρήσουμε όλες τις εντολές και τότε θα δούμε αν ενεργούμαστε από την αμαρτία. Διότι το άγιο βάπτισμα είναι μεν τέλειο, αλλά δεν καθιστά τέλειο εκείνον που δεν τηρεί τις εντολές. Ας μην πιστεύουμε λοιπόν σε ανθρώπινες εικασίες, αλλά μάλλον στη θεία Γραφή ότι: «Ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές», και ότι: «Συνταφήκαμε μαζί Του διά του βαπτίσματος», και: «Εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία», και ότι: «Η αμαρτία δεν θα μας κυριεύσει», εάν τηρήσουμε τις εντολές Του. Εάν όμως δεν τις τηρούμε, είμαστε άπιστοι, και δικαίως κρατούμαστε από την αμαρτία. Διότι πίστη δεν είναι μόνο το να βαπτιστούμε στον Χριστό, αλλά και το να τηρούμε τις εντολές Του. Διότι το ότι, αφού συνταφήκαμε μυστικά μαζί Του διά του βαπτίσματος, μας συνέγειρε και μας συγκάθισε στα επουράνια, σύμφωνα με τη Γραφή, είναι φανερό. Όμως έδωσε εντολές, ώστε, εκπληρώνοντάς τες, να βρούμε την τελειότητα που μας έχει δοθεί. Εάν όμως δεν τις εκπληρώσουμε, φαίνεται ότι με τη θέλησή μας ενεργούμαστε από την αμαρτία. Αν λοιπόν λέμε ότι με τα έργα εξαλείφουμε την αμαρτία, τότε ο Χριστός πέθανε μάταια, και όλα όσα έχουν λεχθεί αποδεικνύονται ψευδή. Και το βάπτισμα δεν είναι τέλειο.

Οι αγώνες των πιστών είναι οι εντολές. Εσύ λοιπόν λες: Δεν μπορώ να τηρήσω τις εντολές εάν δεν καθαριστώ πρώτα μέσω αγώνων. Δείξε μου αυτούς τους αγώνες που λες εκτός από τις εντολές, και θα πειστώ στο φρόνημά σου. Διότι, είτε πεις προσευχή, είναι εντολή· είτε νηστεία, είτε αγρυπνία, είναι εντολή· είτε μετάδοση αγαθών, είτε άρνηση της ψυχής, είναι εντολή· είτε καθαίρεση των λογισμών, είναι εντολή· είτε θάνατο, είτε σταυρό, είτε οποιοδήποτε έργο αρετής πεις, όλα είναι εντολές. Γι' αυτό, σε αυτούς που έλαβαν τη δύναμη των εντολών ως πιστοί, παραγγέλλει να αγωνιστούν για να μην στραφούν προς τα πίσω, όχι για να εξαλείψουν μέσω αυτών την αμαρτία, αλλά για να μην επιστρέψουν πλέον σε αυτήν. Και οι ίδιες λοιπόν οι εντολές δεν εκκόπτουν την αμαρτία—διότι αυτό έχει γίνει μόνο μέσω του σταυρού—, αλλά φυλάσσουν τα όρια της ελευθερίας που μας έχει δοθεί. Επειδή, πες μου εσύ, εάν μέσω έργων εκκόπτεις την αμαρτία του Αδάμ, πώς «ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές»; Αλλά σε αυτά βέβαια δεν έχουν τίποτα να αντιλέξουν, παρά μόνο ρωτούν με ασυνέπεια, κλίνοντας τα πάντα προς τις δικές τους αντιλήψεις, και μη υπακούοντας στην αλήθεια της Γραφής.

«Αββά ο Πατήρ»· και· «Το ίδιο το Πνεύμα συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας ότι είμαστε τέκνα του Θεού.» Όσο για το ότι κανείς δεν αποκόπτει από μόνος του την αμαρτία του Αδάμ, παρά μόνο ο Χριστός ανάλογα με την πίστη προς Αυτόν, άκουσε τον Απόστολο που λέει ότι «ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές»· και πάλι: «Αποδεικνύει δε την αγάπη Του προς εμάς ο Θεός στο ότι, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς»· και πάλι: «Συνταφήκαμε μαζί Του διά του βαπτίσματος, ώστε όπως αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών, έτσι και εμείς να περιπατήσουμε σε καινότητα ζωής», και ότι «εκείνος που πέθανε έχει απαλλαγεί από την αμαρτία»· και ότι «κατά χάρη είστε σωσμένοι και όχι από έργα, ώστε να μην καυχηθεί κανείς»· και πάλι: «Διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι, τώρα όμως είστε φως εν Κυρίω· ως τέκνα φωτός να περιπατείτε»· και πάλι: «Εσείς δε δεν είστε τέκνα της δούλης, αλλά της ελεύθερης· με την ελευθερία αυτή μας ελευθέρωσε ο Χριστός»· και πάλι: «Ως ελεύθεροι, και όχι χρησιμοποιώντας την ελευθερία ως επικάλυμμα της κακίας.» Βλέπεις πώς, αυτά που εσύ λες ότι αποτελούν αγώνες για την αποκοπή της αμαρτίας, η Γραφή τα ονομάζει έργα καινότητας και ελευθερίας και φωτός. Φανερώνει δε και τις εκτροπές του αυτεξουσίου, τις οποίες εσύ λες ότι αποτελούν την αμαρτία του Αδάμ.

Ο δούλος δεν απαιτεί την ελευθερία ως μισθό, αλλά προσπαθεί να ευαρεστεί ως οφειλέτης και την αναμένει κατά χάριν. «Ο Χριστός πέθανε υπέρ των αμαρτιών ημών, κατά τις Γραφές», και σε όσους Τον υπηρετούν σωστά χαρίζει την ελευθερία· διότι λέγει: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, στα λίγα αποδείχθηκες πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου.» Δεν είναι ακόμη πιστός δούλος αυτός που στηρίζεται στην ψιλή γνώση, αλλά εκείνος που πιστεύει μέσω της υπακοής στον Χριστό που έδωσε τις εντολές.

Αν σταυρώθηκε για τον εαυτό του και όχι για εμάς, τότε ας έχει κάποια βάση και η δική σου νεκρολογία. Άκουγε πώς αναθεματίζει αυτούς που απιστούν σε αυτό ο άγιος Παύλος, όχι μία, αλλά και δεύτερη φορά. Διότι λέει: "Ακόμη κι αν εμείς ή κάποιος άγγελος από τον ουρανό σας κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι αναθεματισμένος." Τι σημαίνει αυτό; "Διότι σας παρέδωσα", λέει, "αυτό που και εγώ παρέλαβα πρώτα απ' όλα, ότι ο Χριστός Ιησούς πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές." Και πάλι: "Πέθανε", λέει, "για όλους, ώστε αυτοί που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς." Αν αυτός που πέθανε και αναστήθηκε είναι ένας απλός άνθρωπος, τότε ζούμε για έναν απλό άνθρωπο και όχι πλέον για τον Υιό του Θεού· διότι έχει γραφτεί ότι: Δεν ζούμε πλέον για τους εαυτούς μας, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς. Άραγε, λοιπόν, ακούγοντας αυτά από τη Γραφή, θα ομολογήσεις πια την κυριότητα εκείνου που πέθανε για εμάς; Αν πεις ξανά ότι είναι ένας απλός άνθρωπος και ένα νεκρό σώμα, πώς είναι δυνατόν ένας απλός άνθρωπος να είναι ο Κύριος της δόξης και η δύναμη και η σοφία του Θεού; Διότι αυτά λέει ο Απόστολος ότι είναι ο εσταυρωμένος Χριστός. Και αν ήταν ένας απλός άνθρωπος, πώς πέθανε για όλους, εφόσον και ο ίδιος θα είχε ανάγκη από κάποιον για να πεθάνει για χάρη του;

Σκοπός, λοιπόν, του Αποστόλου, κατά τη συγγραφή της πρώτης προς Κορινθίους επιστολής, μετά τη διδασκαλία για τα πνευματικά χαρίσματα, είναι να κατοχυρώσει το δόγμα περί της έσχατης και κοινής αναστάσεως όλων των νεκρών, επειδή κάποιοι απατεώνες προσπαθούσαν τότε να παραπλανήσουν τους Κορινθίους και να τους πείσουν ότι δεν θα υπάρξει ανάσταση σωμάτων. Αυτούς, λοιπόν, ο θείος Απόστολος τους ελέγχει μέσω πολλών αποδείξεων, δείχνοντας ότι δεν επιδιώκουν μόνο να κλονίσουν το δόγμα περί της αναστάσεως, αλλά και να ανατρέψουν ολόκληρη τη σωτηριώδη οικονομία του Σωτήρος για εμάς. Και πρώτα απ' όλα διδάσκει τον σκοπό της θείας ενανθρωπήσεως και αποδεικνύει ότι τόσο αυτή, όσο και όλα όσα την ακολούθησαν, τα πάθη, ο σταυρός, ο θάνατος, η ταφή, και η ίδια η ανάσταση του Σωτήρος, έγιναν χάριν της κοινής αναστάσεως όλων. Γι' αυτό, ξεκινώντας την πραγμάτευση του ζητήματος, υπενθυμίζει στους Κορινθίους το κήρυγμα που ο ίδιος τους ευαγγελίστηκε, λέγοντας ότι αυτό συνίσταται στο εξής: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, ότι ετάφη, ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι υπήρξαν μάρτυρες της αναστάσεως, στους οποίους προσθέτει και τον εαυτό του ως τελευταίο.