Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:31

Ας παραμείνουμε, λοιπόν, προσηλωμένοι, τέκνα, στην άσκηση και ας μην περιπίπτουμε σε ακηδία. Διότι στο έργο αυτό έχουμε συνεργό και τον Κύριο, καθώς είναι γεγραμμένο: «Σε καθέναν που προαιρείται το αγαθό, ο Θεός συνεργεί προς το αγαθό». Και για να μην ολιγωρούμε, είναι καλό να μελετούμε το ρητό του Αποστόλου: «Καθ' ημέραν αποθνήσκω». Διότι, εάν και εμείς ζούμε έτσι, σαν να πεθαίνουμε καθημερινά, δεν θα αμαρτήσουμε. Το δε νόημα των λόγων αυτών είναι το εξής: όταν εγειρόμαστε κάθε μέρα, να θεωρούμε ότι δεν θα φθάσουμε έως το βράδυ, και πάλι, όταν πρόκειται να κοιμηθούμε, να θεωρούμε ότι δεν θα εγερθούμε· καθώς η ζωή μας είναι από τη φύση της αβέβαιη και μετράται καθημερινά από την Πρόνοια. Έχοντας τέτοια διάθεση και ζώντας με αυτόν τον τρόπο καθημερινά, ούτε θα αμαρτήσουμε, ούτε θα επιθυμήσουμε κάτι, ούτε θα οργιστούμε με κανέναν, ούτε θα θησαυρίσουμε επί της γης· αλλά, προσδοκώντας καθημερινά τον θάνατο, θα είμαστε ακτήμονες και θα τα συγχωρούμε όλα σε όλους. Όσο για την επιθυμία γυναικός ή οποιασδήποτε άλλης ρυπαρής ηδονής, δεν θα την αφήσουμε διόλου να μας κυριεύσει, αλλά θα την αποστραφούμε ως κάτι το παρερχόμενο, αγωνιώντας πάντοτε και έχοντας προ οφθαλμών την ημέρα της κρίσεως. Διότι πάντοτε ο μεγαλύτερος φόβος και η αγωνία των βασάνων της κολάσεως διαλύει το θέλγητρο της ηδονής και ανορθώνει την ψυχή όταν αυτή κλονίζεται.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, ο δούλος δεν θα τολμούσε να πει: «Επειδή εργάστηκα χθες, δεν εργάζομαι σήμερα», ούτε, υπολογίζοντας τον παρελθόντα χρόνο, θα σταματήσει την εργασία του τις επόμενες ημέρες, αλλά καθημερινά, όπως είναι γραμμένο στο ευαγγέλιο, δείχνει την ίδια προθυμία, για να αρέσει στον κύριό του και να μην κινδυνεύσει, έτσι κι εμείς ας επιμένουμε καθημερινά στην άσκηση, γνωρίζοντας ότι, εάν αμελήσουμε μία ημέρα, δεν θα μας συγχωρήσει εξαιτίας του παρελθόντος χρόνου, αλλά θα αγανακτήσει εναντίον μας για την αμέλεια. 3. Έτσι ακούσαμε και στον Ιεζεκιήλ· έτσι και ο Ιούδας εξαιτίας μίας νύχτας έχασε και τον κόπο του παρελθόντος χρόνου. 1. Ας κρατάμε, λοιπόν, τέκνα, την άσκηση, και ας μην κυριευόμαστε από ακηδία. Διότι σε αυτό έχουμε συνεργό και τον Κύριο, όπως είναι γραμμένο: Σε καθέναν που προαιρείται το αγαθό, «συνεργεί ο Θεός εις το αγαθόν». 2. Για να μην ολιγωρούμε, είναι καλό να μελετούμε το ρητό του αποστόλου: «Καθ’ ημέραν αποθνήσκω». Διότι, εάν κι εμείς ζούμε κατ' αυτόν τον τρόπο, σαν να πεθαίνουμε καθημερινά, δεν θα αμαρτήσουμε. 3. Το νόημα δε αυτού του λόγου είναι το εξής: όταν εγειρόμαστε κάθε μέρα, να θεωρούμε ότι δεν θα επιζήσουμε έως το εσπέρας, και πάλι όταν πρόκειται να κοιμηθούμε, να θεωρούμε ότι δεν θα εγερθούμε, επειδή η ζωή μας είναι από τη φύση της άδηλη και μετράται καθημερινά από την πρόνοια. 4.

Υπάρχουν δε ορισμένοι λόγοι, οι οποίοι έχουν μεν μορφή όρκων, αλλά δεν είναι όρκοι, παρά αποσκοπούν στην ικανοποίηση των ακροατών. Όπως ο Ιωσήφ, προκειμένου να οικειωθεί τον Αιγύπτιο, ορκιζόταν «μα την υγεία του Φαραώ». Και ο Απόστολος, φανερώνοντας την αγάπη του προς τους Κορινθίους, είπε: «Μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Διότι εκείνος που του εμπιστεύθηκαν το Ευαγγέλιο δεν παράκουσε την ευαγγελική διδασκαλία, αλλά εξέφερε έναν απλό λόγο υπό τη μορφή όρκου, δεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η καύχησή του για αυτούς άξιζε τα πάντα για τον ίδιο.

Έτσι προστάζει να είμαστε διατεθειμένοι και εμείς, μη θέτοντας απολύτως τίποτα πάνω από την αγάπη προς τους αδελφούς, ούτε δόξα ούτε πλούτο, αλλά και να μη διστάζουμε να υποστούμε, αν χρειαστεί, ακόμη και τον σωματικό θάνατο, προκειμένου να κερδίσουμε τη σωτηρία του πλησίον· αυτό ακριβώς που έπραξαν και οι μακάριοι μαθητές του Σωτήρα μας, καθώς και εκείνοι που ακολούθησαν τα ίχνη τους, θεωρώντας τη σωτηρία των άλλων ανώτερη από τη δική τους ζωή, και υπομένοντας κάθε πόνο, και βρισκόμενοι σε έσχατες κακουχίες, για να διασώσουν τις ψυχές εκείνων που χάνονταν. Και γι' αυτό ο Παύλος λέει άλλοτε μεν: «Καθημερινά πεθαίνω», άλλοτε δε πάλι: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;»

Και βεβαίως ο θεσπέσιος Παύλος, αφού ιερούργησε στα έθνη το ευαγγέλιο του Χριστού, και βλέποντάς τα να ευδοκιμούν με την πρόοδό τους προς το καλύτερο, και να έχουν βέβαιη την πίστη σε Αυτόν, γράφει επιστολή λέγοντας: «Μα την καύχησή σας, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού», και πάλι: «Χαρά και στέφανός μου». <Και ο άγγελος του Κυρίου στεκόταν και ο άγγελος του Κυρίου διαβεβαίωσε τον Ιησού λέγοντας: Έτσι λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας: Εάν πορεύεσαι στους δρόμους μου και τηρείς τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου, και εάν φυλάξεις και την αυλή μου, θα σου δώσω ανθρώπους να συναναστρέφονται ανάμεσα σε αυτούς που στέκονται εδώ.> Ως προτύπωση βέβαια του Σωτήρα όλων μας Χριστού αποδεχθήκαμε τον Ιησού τον μέγα ιερέα· διότι σε αυτό είχε οριστεί και ο Ααρών στην αρχή· όμως στα προκείμενα λέμε ότι προς τον ίδιο τον γιο του Ιωσεδέκ ειπώθηκε το: Έτσι λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας: Εάν πορευτείς στους δρόμους μου και τηρήσεις τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου, και τα όσα ακολουθούν. Διότι δεν θα ήταν δυνατόν να ειπωθούν τέτοια πράγματα στον Χριστό· διότι αυτός είναι η οδός, αυτός τα δικαιώματα του Θεού και Πατέρα, αυτός κυβέρνησε τον οίκο του, κατέχοντας την εξουσία ως υιός.

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος σε αυτούς που μέσω αυτού κλήθηκαν στην επίγνωση του Χριστού απευθυνόταν λέγοντας: «Τώρα όμως εσείς που κάποτε ήσασταν μακριά, βρεθήκατε κοντά». Θα έρθουν, λοιπόν, αφού θυμηθούν τον Θεό. Και κάτι τέτοιο μας υπονοεί ο μακάριος προφήτης Ιερεμίας λέγοντας προς τον Ισραήλ: «Εσείς από μακριά θυμηθείτε τον Κύριο, και η Ιερουσαλήμ ας ανέβει στην καρδιά σας». Αν δε πράγματι θυμηθούν πλήρως τον κατά φύσιν Θεό, τότε ακριβώς θα προχωρήσουν σε τέτοιο σημείο πνευματικής ευρωστίας, ώστε να γίνουν και πατέρες τέκνων, και να αναθρέψουν τα ίδια τους τα τέκνα με λόγια ευσέβειας, και να σεμνύνονται γι' αυτό ακριβώς. Γράφει δε κάπου και ο θεσπέσιος Παύλος σε αυτούς που ανατράφηκαν από αυτόν και έχουν ανέλθει στο επίπεδο του τέλειου άνδρα, και έχουν φτάσει στο μέτρο της ηλικίας της εν Χριστώ, άλλοτε μεν: «Χαρά και στέφανός μου», και άλλοτε πάλι: «Μα την καύχηση για εσάς, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού». «Διότι στέφανος των γερόντων είναι τα τέκνα των τέκνων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «καύχημα δε των τέκνων οι πατέρες τους». <Και θα τους επιστρέψω από τη γη της Αιγύπτου και θα τους δεχθώ από τους Ασσυρίους, και θα τους εισαγάγω στη Γαλααδίτιδα και στον Λίβανο, και δεν θα υπολειφθεί ούτε ένας από αυτούς.> Όταν ο Ναβουχοδονόσορ κατέστρεψε κατά κράτος την Ιουδαία, και πυρπολήθηκε ο θείος ναός, καθώς και αυτή η Ιερουσαλήμ, τότε ολόκληρος ο Ισραήλ περιέπεσε σε ταλαιπωρία.

Και, πράγματι, ο θεσπέσιος Παύλος προσφωνούσε όσους είχαν σωθεί και είχαν πιστέψει μέσω αυτού λέγοντας: «Μα την καύχηση για εσάς, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού»· και πάλι τους ονόμαζε δικό του «στέφανο και χαρά». <Και αυτή θα είναι η πτώση των ίππων και των ημιόνων και των καμήλων και των όνων και όλων των κτηνών που βρίσκονται στα στρατόπεδα εκείνα, παρόμοια με αυτήν την πτώση.> Αφού όρισε ήδη τους τρόπους της τιμωρίας, τους οποίους εντελώς και εξάπαντος θα υποστούν κατά καιρούς όσοι έχουν εκστρατεύσει εναντίον της αγίας πόλεως, έχοντας γίνει διώκτες και υβριστές, βδελυροί και εριστικοί, και οι οποίοι λαλούν αδικία εναντίον του Θεού, και υψώνουν το κέρας, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, προσθέτει χρησίμως ότι «Αυτή θα είναι η πτώση των ίππων και των ημιόνων και των καμήλων και των όνων και όλων των κτηνών». Μέσα δε από τα υποζύγια υποδηλώνει αυτούς που επιβαίνουν σε αυτά.

Διότι εκείνος που με την προαίρεσή του αποφάσισε σε κάθε πειρασμό να αναδεχθεί τον θάνατο υπέρ της αλήθειας, δυνάμει έχει πεθάνει· πράγμα που έλεγε και ο Παύλος, υπομένοντας διάφορους πειρασμούς και λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχησή σας». Στα κρύφια της ψυχής μας, λοιπόν, θανατωνόμασταν κάθε μέρα, και παραδίνοντας άπαξ τους εαυτούς μας ως θυσία υπέρ του λαού, το υπομείναμε αυτό με τον λογισμό μας. Έχοντας λοιπόν πάθει αυτά, σε στρέφουμε προς εμάς και σε εξεγείρουμε σαν να κοιμάσαι μπροστά στα φαύλα. <Ανάστα, Κύριε, βοήθησέ μας, και λύτρωσέ μας ένεκεν του ονόματός σου.> (B f. 163 b) Την επιστροφή και την κλήση του Ισραήλ που πρόκειται να γίνει στους έσχατους καιρούς, την καταδεικνύουν μέσα από τους προκείμενους στίχους· προσθέτοντας δε στα λόγια τους, δηλαδή στις ικεσίες τους προς τον Θεό, το «ένεκεν του ονόματός σου», ομολογούν ρητά ότι δεν είναι μεν άξιοι να ελεηθούν, αυτοί που ακόνισαν το κέρας της άγνοιάς τους εναντίον του Χριστού. Του ταιριάζει όμως να ελεεί, και να μην εξισώνει την οργή με τα ανθρώπινα πταίσματα, αλλά μάλλον να σπλαγχνίζεται χάριν του εαυτού Του. Και γι' αυτό άλλωστε είπε μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Δεν ενεργώ εξαιτίας σας, λέει ο Κύριος, αλλά ένεκεν του ονόματός μου».

ΛΟΓΟΣ ΚΣΤ΄. Εις εαυτόν, κατά την επιστροφή του από την εξοχή μετά τα γεγονότα σχετικά με τον Μάξιμο. Α΄. Σας ποθούσα, ω τέκνα, και με ποθούσατε και εσείς με το ίδιο μέτρο. Διότι έχω την πεποίθηση, αν πρέπει να προσθέσω και όρκο στον λόγο μου: «Ναι, μα την καύχηση για εσάς, αδελφοί, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Διότι αυτόν τον όρκο μου τον ενέπνευσε το Άγιο Πνεύμα, από το οποίο παρακινηθήκαμε προς εσάς, για να ετοιμάσουμε για τον Κύριο λαό περιούσιο. Αναλογιστείτε πόσο μεγάλη είναι η πίστη· και για τα δικά μου αισθήματα πείθω, και για τα δικά σας διαβεβαιώνω. Και δεν υπάρχει τίποτα το παράξενο. Διότι σε εκείνους που είναι κοινό το Πνεύμα, κοινό είναι και το συναίσθημα· και σε αυτούς που είναι ίσο το να αισθάνονται, ίσο είναι και το να πιστεύουν.

Αλλά ας επαναλάβουμε πάλι, ανακεφαλαιώνοντας το νόημα όσων έχουν ειπωθεί· η ψυχή που ατενίζει προς τον Θεό και ενστερνίζεται εκείνον τον αγαθό πόθο του άφθαρτου κάλλους, διατηρεί πάντοτε νέα την επιθυμία της για το υπερκείμενο, χωρίς ποτέ να αμβλύνει τον πόθο της από τον κορεσμό. Γι' αυτό, επεκτεινόμενη πάντοτε προς όσα βρίσκονται μπροστά, δεν παύει να εξέρχεται από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και να εισδύει βαθύτερα σε εκείνην όπου δεν έχει ακόμη φθάσει, θεωρώντας αυτό που κάθε φορά της φαίνεται θαυμαστό και μέγα κατώτερο από το επόμενο, διότι αυτό που διαρκώς ανακαλύπτει είναι οπωσδήποτε ομορφότερο από εκείνο που είχε ήδη κατακτήσει. Όπως ακριβώς και ο Παύλος πέθαινε καθημερινά, επειδή μετέβαινε πάντοτε σε μια καινούργια ζωή, καθιστάμενος διαρκώς νεκρός ως προς το παρελθόν και παραδίδοντας στη λήθη όσα είχε ήδη διανύσει. Γι' αυτό και η νύμφη που τρέχει προς τον Νυμφίο δεν βρίσκει καμία στάση στην προκοπή της προς το ανώτερο· δημιουργεί παραδείσους ροδιών που σκορπούν αρώματα από το στόμα, ετοιμάζει τροφή για τον Δεσπότη της κτίσης προσφέροντάς του τους δικούς της καρπούς, ποτίζει σαν πηγή κήπους, γίνεται φρέαρ ζώντος ύδατος, και αποδεικνύεται ολόκληρη ωραία και άμωμη σύμφωνα με τη μαρτυρία του λόγου.

Επομένως, εάν κάποιος μέσω της αρετής έκανε τον εαυτό του τέκνο του Θεού, λαμβάνοντας το δικαίωμα αυτής της πνευματικής ευγένειας, αυτός γνώρισε τον καιρό της αγαθής ωδίνης και ευλόγως χαίρεται σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, «διότι γεννήθηκε άνθρωπος στον κόσμο». Εκείνος όμως που έγινε τέκνο οργής και υιός απωλείας, απόγονος του σκότους, γέννημα εχίδνης, κακός απόγονος και όλα τα άλλα με τα οποία στηλιτεύεται ο πονηρός τοκετός, δεν γνώρισε τον ζωοποιό καιρό· διότι ένας είναι ο καιρός που γεννά στη ζωή και όχι πολλοί. Όποιος απέτυχε να βρει αυτόν τον καιρό, μέσα στην ακαιρία του τοκετού κυοφόρησε τον εαυτό του για την απώλεια και μαιεύτηκε την ψυχή του για τον θάνατο. Εάν λοιπόν είναι φανερό πώς γεννιόμαστε στον κατάλληλο καιρό, θα είναι σαφές πώς και πεθαίνουμε στον κατάλληλο καιρό, όπως για παράδειγμα, για τον άγιο Παύλο κάθε καιρός ήταν κατάλληλος για τον αγαθό θάνατο. Διότι διακηρύττει μέσα από τα δικά του λόγια, ορκιζόμενος κατά κάποιον τρόπο, όταν λέει: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση που έχω για εσάς», και το «Εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα», καθώς και το «Εμείς οι ίδιοι έχουμε λάβει μέσα μας την καταδίκη του θανάτου». Και βεβαίως δεν είναι ασαφές πώς πεθαίνει καθημερινά ο Παύλος, αυτός που ποτέ δεν ζει για την αμαρτία, που διαρκώς νεκρώνει τα μέλη της σάρκας και περιφέρει στον εαυτό του τη νέκρωση του σώματος του Χριστού, αυτός που πάντοτε συσταυρώνεται με τον Χριστό, που ποτέ δεν ζει για τον εαυτό του, αλλά έχει ζωντανό μέσα του τον Χριστό. Αυτός θα ήταν, κατά τη δική μου τουλάχιστον κρίση, ο εύκαιρος θάνατος, ο οποίος γίνεται πρόξενος της αληθινής ζωής.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τα λόγια του μεγάλου Παύλου, «καθημερινά πεθαίνουμε», μη παραμένοντας διαρκώς οι ίδιοι στον ίδιο οίκο του σώματος, αλλά γινόμενοι κάθε φορά άλλοι, μεταβαλλόμενοι συνεχώς μέσω της προσθήκης και της αποβολής σαν σε ένα νέο σώμα. Γιατί λοιπόν ξενιζόμαστε απέναντι στον θάνατο, εφόσον η ζωή μέσα στη σάρκα αποδείχθηκε ότι αποτελεί διαρκή μελέτη και άσκησή του; Ακόμη και αν αναφέρεις τον ύπνο και την εγρήγορση, κάνεις λόγο για μιαν άλλη συμπλοκή του θανάτου με τη ζωή, καθώς η αίσθηση σβήνει σε όσους κοιμούνται και πάλι η εγρήγορση ενεργεί μέσα της για εμάς την ελπιζόμενη ανάσταση.

Διότι, ακόμη κι αν σου φαίνεται ασφαλές αυτό που ειπώθηκε, γνωρίζω καλά ότι, όταν το εκφράσω με μεγαλύτερη σαφήνεια, τότε και πάλι θα σου φανεί απίστευτο αυτό που προηγουμένως θεωρούσες ασφαλές, εξαιτίας της τόσο εσφαλμένης σου διάθεσης. Επειδή εκείνος έλεγε ότι θα δεχόταν με χαρά, αν ήταν δυνατόν, ακόμη και να αποξενωθεί από τον Χριστό, προκειμένου να δοξάζεται από όλους ο ίδιος ο Χριστός. Εσύ, όμως, τολμάς να υποβιβάζεις την αποστολική υπεροχή σε τέτοια ταπεινότητα, ώστε να λες πράγματα που ντρέπομαι ακόμη και να αναφέρω. Διότι δεν ευχήθηκε να γίνει κειμήλιο, όπως ισχυρίζεσαι· ποιος άλλωστε, ακόμη και από τους εξαιρετικά ράθυμους, δεν θα το ευχόταν αυτό; Ούτε προσκαλούσε τον σωματικό θάνατο αυτός που πέθαινε καθημερινά· ούτε θα έδινε τόσες διαβεβαιώσεις, σαν να επρόκειτο να μην τον πιστέψουν, εάν αυτό που είχε στο μυαλό του ήταν κάτι ευτελές και ασήμαντο. Αλλά, επειδή ήταν ανώτερο από κάθε δύναμη και ισχύ, παρουσίασε πολλούς μάρτυρες για το ότι δεν ψεύδεται ούτε κομπάζει. Διότι λέει: «Αλήθεια λέω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, έχοντας τη συμμαρτυρία της συνειδήσεώς μου εν Πνεύματι Αγίω». Εάν λοιπόν παρουσίασε ως μάρτυρες αυτών που επρόκειτο να πει και την αλήθεια, και τον Χριστό, και το ότι δεν ψεύδεται, και τη συνείδηση, και το Άγιο Πνεύμα, ποιος θα μπορούσε να πιστέψει ότι, έχοντας κατά νου κάτι το ταπεινό και τιποτένιο, οδηγήθηκε σε μια τόσο υπερβολική διαβεβαίωση;

ΤϟΘʹ. Προς τον Αρχόντιο. Στο χωρίο: «Καθημερινά πεθαίνω». «Καθημερινά πεθαίνω», είπε ο Απόστολος, επειδή ήταν προετοιμασμένος γι' αυτό. Διότι όποιος προετοιμάζεται για κάτι, ακόμη κι αν δεν το υποστεί στην πράξη, το υφίσταται μέσω της προσδοκίας και της προθυμίας του. Επειδή από τις προσπάθειες, και όχι από τα αποτελέσματα, κρίνονται συνήθως τα πράγματα. Από την πρόθεση, και όχι από την τελική έκβαση, πλέκεται το στεφάνι. Και αν διαφεύγει από τους πολλούς ότι κινδυνεύουν όσοι ασχολούνται ορθά με τη φιλοσοφία, παρατήρησε ότι πεθαίνουν ως προς τον κόσμο, επειδή νεκρώνουν τις ηδονές.

Διότι, αν ο Παύλος, ένας τόσο μεγάλος και σπουδαίος άνδρας, ο οποίος άκουσε εκείνα τα άρρητα λόγια που μέχρι σήμερα κανείς δεν εγνώρισε, φώναζε λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση που έχω για εσάς»· διδάσκοντάς μας ότι με τέτοιον τρόπο παρέδιδε τον εαυτό του στους κινδύνους υπέρ της ευσέβειας, ώστε να φτάνει κοντά στον ίδιο τον θάνατο κάθε ημέρα, και αυτό που η φύση δεν αποδεχόταν (διότι όλοι υποκείμεθα σε έναν μόνο θάνατο), αυτό η επιμονή της προαιρέσεώς του το κατόρθωνε, έστω και αν ο φιλάνθρωπος Θεός τον διατηρούσε στη ζωή περισσότερο για τη σωτηρία των υπολοίπων. Αν, λοιπόν, εκείνος που κοσμούταν με τόσα κατορθώματα και εμφανιζόταν σαν άγγελος πάνω στη γη, κάθε ημέρα αγωνιζόταν να αποκομίζει κέρδος, και να παρατάσσεται απέναντι στους κινδύνους υπέρ της αλήθειας, και να συγκεντρώνει για τον εαυτό του τον πνευματικό πλούτο, και να μην επαναπαύεται ποτέ· ποια δικαιολογία θα μπορούσαμε να έχουμε εμείς, που όχι μόνο στερούμαστε εντελώς κάθε κατορθώματος, αλλά και υποκείμεθα σε τόσα ελαττώματα, από τα οποία έστω και ένα μόνο αν υπάρχει σε εμάς είναι ικανό να μας κατακρημνίσει στο ίδιο το βάραθρο της απώλειας, και εντούτοις δεν δείχνουμε καμία προθυμία, ούτε καν για να τα διορθώσουμε αυτά; Όταν δε ο ίδιος άνθρωπος συχνά διαπιστώνεται ότι δεν έχει μόνο ένα ελάττωμα, αλλά περισσότερα, και είναι οργίλος, και ακόλαστος, και πλεονέκτης, και φθονερός, και οξύθυμος, και ούτε αυτά θέλει να διορθώσει, ούτε να καταπιαστεί με τα έργα της αρετής, ποια ελπίδα σωτηρίας θα μπορούσε πλέον να υπάρξει;

Ακόμη και αν κάθε μέρα, λέει, παραδίδουμε τους εαυτούς μας σε θανάτους, πράγμα που η φύση δεν το αποδέχεται, έστω κι αν η προαίρεση που νικά τη φύση στεφανώνεται χάρη στη φιλανθρωπία του Δεσπότη, δεν υπομένουμε τίποτα που να είναι ισάξιο, λέει, με τα αγαθά που πρόκειται να ακολουθήσουν, και με τη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς. Δες πόσο μεγάλο είναι το μέγεθος της δόξας την οποία θα απολαύσουν όσοι επιδιώκουν την αρετή, ώστε αυτή να ξεπερνά τα πάντα, όσα κι αν μπορέσει να επιδείξει κανείς· διότι ακόμη κι αν φτάσει στην ίδια την κορυφή, και πάλι υπολείπεται. Διότι τι τόσο σπουδαίο μπορεί να επιδείξει ο άνθρωπος, ώστε να αγωνιστεί επάξια της γενναιοδωρίας του Δεσπότη; Αν λοιπόν ο Παύλος, ο τόσο σπουδαίος και μέγας, έλεγε: «Δεν είναι άξια τα παθήματα του τωρινού καιρού μπροστά στη δόξα που μέλλει να αποκαλυφθεί σε εμάς», αυτός που έλεγε: «Καθημερινά πεθαίνω», και πάλι: «Κοπίασα περισσότερο από όλους»· τι θα μπορούσαμε να πούμε εμείς, που δεν θέλουμε να αναλάβουμε ούτε τον παραμικρό κόπο υπέρ της αρετής, αλλά διαρκώς επιδιώκουμε την άνεση, και μόνο αυτό φροντίζουμε, πώς δηλαδή δεν θα γευτούμε καμία θλίψη, και μάλιστα ενώ γνωρίζουμε ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να επιτύχουμε την εκεί άνεση, εάν δεν έχουμε ποθήσει προηγουμένως εδώ τον βίο της πνευματικής άθλησης;

Ε'. Τι θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο από αυτό; Ο λύκος έγινε ποιμένας· εκείνος που έπινε το αίμα των προβάτων, δεν σταμάτησε να χύνει το δικό του αίμα για τη σωτηρία των προβάτων. Θέλεις να μάθεις πώς έπινε το αίμα των προβάτων; Πώς ήταν αιματοβαμμένη η γλώσσα του; «Ο δε Σαύλος, πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο εναντίον των μαθητών του Κυρίου». Αλλά αυτός που έπνεε απειλή και φόνο, και έχυνε το αίμα των αγίων, άκουσε πώς έχυσε το δικό του αίμα υπέρ των αγίων. Λέει χαρακτηριστικά: «Αν για ανθρώπινους λόγους θηριομάχησα στην Έφεσο»· και πάλι: «Καθημερινά πεθαίνω»· και πάλι: «Θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή». Και αυτά τα έλεγε αυτός που ήταν παρών όταν χυνόταν το αίμα του Στεφάνου, και ο οποίος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του. Βλέπεις πώς ο λύκος έγινε ποιμένας; Μήπως ντρέπεστε, ακούγοντας ότι πριν από αυτό υπήρξε διώκτης και βλάσφημος και υβριστής; Είδατε πώς η προηγούμενη κατηγορία έκανε μεγαλύτερο το εγκώμιό του; Δεν σας έλεγα στην προηγούμενη σύναξη ότι τα σημεία που έγιναν μετά τον σταυρό, υπήρξαν μεγαλύτερα από εκείνα προ του σταυρού; Δεν σας το απέδειξα και από τα θαύματα, και από την εύνοια των μαθητών, και από το πώς προηγουμένως μεν ο Χριστός με το πρόσταγμά Του ανέστηνε τους νεκρούς, ενώ αργότερα οι σκιές των δούλων Του έκαναν το ίδιο; Πώς τότε μεν ο Ίδιος θαυματουργούσε δίνοντας προσταγές, ενώ αργότερα οι δούλοι Του, χρησιμοποιώντας το όνομά Του, έκαναν μεγαλύτερα πράγματα;

γʹ. Όταν, λοιπόν, σε καλεί η ανάγκη, κατάθεσε και αυτήν. Εάν όμως αγαπάς τη ζωή και, ενώ προστάζεσαι να την καταθέσεις, φέρνεις αντιρρήσεις, δεν είσαι πλέον πιστός οικονόμος. Και πώς είναι δυνατόν να αντισταθείς, όταν σε καλεί ο Θεός; Διότι αυτό λέω και εγώ, και για αυτόν ακριβώς τον λόγο θαυμάζω κατεξοχήν τη φιλανθρωπία του Θεού: επειδή εκείνα που δύναται να λάβει από εσένα παρά τη θέλησή σου, δεν επιθυμεί να προσφερθούν ακούσια, προκειμένου να λάβεις μισθό. Για παράδειγμα, δύναται να πάρει την ψυχή σου παρά τη θέλησή σου, αλλά επιθυμεί να την προσφέρεις εκουσίως, ώστε να λες σύμφωνα με τον Παύλο: «Καθημερινά πεθαίνω». Δύναται να σου αφαιρέσει τη δόξα παρά τη θέλησή σου και να σε κάνει ταπεινό, αλλά θέλει να το δεχθείς εκουσίως, ώστε να έχεις ανταμοιβή. Δύναται να σε κάνει πένητα, ακόμη και αν δεν το επιθυμείς, αλλά θέλει να γίνεις τέτοιος με τη θέλησή σου, προκειμένου να σου πλέξει στεφάνους.

Διότι, εάν δεν υπάρχει ανάσταση, λέει, τα λόγια αυτά είναι απλή σκηνοθεσία· εάν δεν υπάρχει ανάσταση, πώς τους πείθουμε να πιστεύουν αυτά τα οποία δεν τους παρέχουμε; Είναι σαν να ζητούσε κάποιος να συνταχθεί ένα έγγραφο ότι έλαβε το τάδε και το τάδε, και στη συνέχεια να μη δώσει τα αναγραφόμενα, και μετά την υπογραφή να απαιτεί όσα έχουν εγγραφεί. Τι θα κάνει λοιπόν αυτός που υπέγραψε, έχοντας μεν καταστήσει τον εαυτό του υπόλογο, χωρίς όμως να έχει λάβει αυτά που ομολόγησε ότι έλαβε; Διότι αυτό ακριβώς λέει και εδώ για όσους βαπτίζονται. Τι θα κάνουν όσοι βαπτίζονται, λέει, οι οποίοι προσυπέγραψαν μεν την ανάσταση των νεκρών σωμάτων, αλλά δεν την λαμβάνουν, παρά εξαπατώνται; Και προς τι ήταν εξάλλου αναγκαία αυτή η ομολογία, εάν δεν επρόκειτο να ακολουθήσει η πραγμάτωσή της; Γιατί και εμείς κινδυνεύουμε κάθε ώρα; Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού. Δες πάλι από πού επιχειρεί να θεμελιώσει το δόγμα: από τη δική του μαρτυρία, ή μάλλον όχι μόνο από τη δική του, αλλά και από εκείνη των υπόλοιπων αποστόλων.

Διότι τι θα μπορούσατε να πείτε; Ότι σας εξαπατούμε κηρύττοντας αυτά και ότι δογματίζουμε από κενοδοξία; Αλλά οι κίνδυνοι δεν επιτρέπουν να βγάλετε ένα τέτοιο συμπέρασμα· διότι ποιος θα επέλεγε να κινδυνεύει διαρκώς άσκοπα και μάταια; Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί κι εμείς κινδυνεύουμε κάθε ώρα;». Διότι, ακόμη κι αν κάποιος το επέλεγε αυτό εξαιτίας της κενοδοξίας, θα το επιλέξει μία και δύο φορές, όχι όμως σε ολόκληρο τον βίο του, όπως ακριβώς κάνουμε εμείς· διότι εμείς ολόκληρη τη ζωή μας την αφιερώσαμε σε αυτό. «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού»· ονομάζοντας εδώ «καύχηση» τη δική τους προκοπή.

Επειδή, λοιπόν, έδειξε ότι οι κίνδυνοι είναι πολλοί, για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά παραπονούμενος, λέει: «Όχι μόνο δεν λυπάμαι, αλλά και καυχώμαι που τα υποφέρω αυτά για χάρη σας». Και λέει ότι σεμνύνεται διπλά, και επειδή κινδυνεύει γι' αυτούς, και επειδή τους βλέπει να προοδεύουν. Έπειτα, κάνοντας αυτό που του είναι σύνηθες, επειδή είπε μεγάλα λόγια, τα αναθέτει και τα δύο στον Χριστό. Πώς όμως πεθαίνει κάθε μέρα; Με την προθυμία και την ετοιμότητά του για κάτι τέτοιο. Και για ποιον λόγο τα λέει αυτά; Οικοδομώντας πάλι και δι' αυτών το επιχείρημα περί της αναστάσεως. Διότι, λέει, ποιος θα επέλεγε να υπομείνει τόσους θανάτους, εάν δεν υπήρχε ανάσταση ούτε ζωή μετά από αυτά; Διότι, εάν αυτοί που πιστεύουν στην ανάσταση με δυσκολία θα κινδύνευαν γι' αυτήν, εκτός αν ήταν εξαιρετικά γενναίοι, πολύ περισσότερο αυτός που δεν πιστεύει, λέει, δεν θα επέλεγε να υπομείνει τόσους θανάτους, και μάλιστα τόσο σκληρούς. Διότι πρόσεξε πώς προχωρά σιγά σιγά σε πόσο μεγάλη αυξητική κλιμάκωση. Είπε ότι «Κινδυνεύουμε», πρόσθεσε ότι αυτό γίνεται «Κάθε ώρα», έπειτα ότι «Κάθε μέρα», έπειτα ότι όχι μόνο «Κινδυνεύω», λέει, αλλά και «Πεθαίνω». Δείχνει λοιπόν στη συνέχεια και τι λογής θάνατοι είναι αυτοί, λέγοντας τα εξής: «Εάν κατά τα ανθρώπινα μέτρα θηριομάχησα στην Έφεσο, ποιο το όφελός μου;».

Αυτό είναι μεγαλύτερο από εκείνο, το να δέχεται δηλαδή κανείς χτυπήματα και να μαστιγώνεται. «Σε φυλακές περισσότερο». Και εδώ πάλι υπάρχει επίταση. «Σε κινδύνους θανάτου πολλές φορές». Διότι, λέει, καθημερινά πεθαίνω. Εδώ όμως εννοεί και στην πράξη· διότι πολλές φορές παραδόθηκα σε θανατηφόρους κινδύνους. «Πέντε φορές δέχτηκα από τους Ιουδαίους σαράντα παρά μία μαστιγώσεις». Γιατί λέει «παρά μία»; Υπήρχε ένας παλαιός νόμος, σύμφωνα με τον οποίο εκείνος που δεχόταν περισσότερες από σαράντα μαστιγώσεις θεωρούνταν από αυτούς άτιμος. Για να μην τον καταστήσει, λοιπόν, άτιμο η φόρα και η ορμή εκείνου που χτυπούσε, επιφέροντας περισσότερα χτυπήματα από τον επιτρεπόμενο αριθμό, όρισαν να μαστιγώνεται με σαράντα παρά μία· ώστε, ακόμη και αν αυτός που χτυπούσε ξεπερνούσε το μέτρο, να μην υπερβεί τις σαράντα, αλλά, παραμένοντας μέσα στα όρια του νόμιμου αριθμού, να μην ατιμάσει αυτόν που μαστιγωνόταν. «Τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα».

Διότι τηρούσαν το πρόσταγμα του Κυρίου που λέγει: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας και προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας καταδιώκουν». Αυτοί δεν εγγυώντο για τους εαυτούς τους πολλά έτη ζωής· διότι ο καθένας από αυτούς έλεγε: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση που έχω για εσάς». Άκουε τον απόστολο που λέγει: «Ως πλάνοι και αληθινοί, ως πεθαίνοντες και ιδού ζούμε». Διότι, ως προς το φαινόμενο, είμαστε σαν πλάνοι, επειδή φαινόμαστε ως απλοί άνθρωποι· ως προς το κήρυγμα όμως της καρδιάς και της πολιτείας, είμαστε αληθινοί. «Και πεθαίνοντες και ιδού ζούμε». Διότι όσον αφορά τη δική μας πρόθεση, κάθε ημέρα πεθαίνουμε, όσον αφορά όμως την πίστη του Κυρίου, ζούμε.

Διότι, σε τι έβλαψε το γένος μας ο θάνατος; Και σε τι εμπόδισε η φθορά την αρετή; Σκέψου τον Παύλο, και θα διαπιστώσεις ότι μας ωφέλησε τα μέγιστα το γεγονός ότι γίναμε θνητοί. Διότι, αν αυτός δεν ήταν θνητός, δεν θα μπορούσε να πει, ή μάλλον δεν θα μπορούσε να αποδείξει με τα έργα του αυτό που είπε: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού». Επειδή παντού έχουμε ανάγκη από ψυχικό σθένος και προθυμία, και κανένα εμπόδιο δεν υπάρχει στο να ταχθούμε ανάμεσα στους πρώτους. Δεν ήταν θνητός αυτός; Δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος; Δεν ήταν φτωχός και δεν εξασφάλιζε την τροφή του από την καθημερινή εργασία του; Δεν είχε σώμα υποκείμενο σε όλες τις φυσικές ανάγκες; Τι τον εμπόδισε, λοιπόν, να γίνει τέτοιος, όπως ακριβώς έγινε; Απολύτως τίποτα. Κανένας φτωχός, λοιπόν, ας μην αποθαρρύνεται, κανένας απλός άνθρωπος ας μην δυσανασχετεί, κανένας από τους ταπεινούς ας μη θλίβεται, παρά μόνο εκείνοι που έχουν ψυχή μαλθακή και διάνοια παραλυμένη. Διότι αυτό και μόνο γίνεται εμπόδιο για την αρετή, η κακία της ψυχής και η μαλθακότητα του φρονήματος· εκτός από αυτήν, τίποτα από τα άλλα δεν αποτελεί εμπόδιο. Και αυτό είναι φανερό από αυτόν τον μακάριο, ο οποίος μας συγκέντρωσε τώρα εδώ. Διότι, όπως ακριβώς αυτά σε τίποτα δεν τον έβλαψαν, έτσι και αυτούς που βρίσκονται εκτός της πίστεως σε τίποτα δεν τους ωφέλησαν τα αντίθετα: ούτε η ρητορική δεινότητα, ούτε το πλήθος των χρημάτων, ούτε η λαμπρότητα της καταγωγής, ούτε το μέγεθος της δόξας, ούτε η κατοχή εξουσίας.

Διότι πολλές φορές ο στέφανος του μαρτυρίου δεν πλέκεται μόνο από την έκβαση, αλλά και από την προαίρεση. Και αυτόν τον ορισμό του μαρτυρίου δεν τον δίνω εγώ, αλλά ο Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Καθημερινά πεθαίνω». Πώς πεθαίνεις καθημερινά; Πώς είναι δυνατόν ένα θνητό σώμα να δεχθεί αμέτρητους θανάτους;

δ΄. Διότι ας μην προσέξουμε μόνο τούτο, ότι δηλαδή ο Θεός εμπόδισε να σφαγιαστεί ο Δαβίδ, αλλά σκέψου εκείνο, ότι στεφανώθηκε με τριπλό και τετραπλό στέφανο μαρτυρίου εξαιτίας της επιβουλής του Σαούλ. Διότι εκείνος που για χάρη του Θεού σώζει τον εχθρό, ο οποίος μία και δύο και πολλές φορές εκσφενδόνισε το δόρυ κατά της κεφαλής του, και ενώ έγινε κύριος της κατάστασης ώστε να τον θανατώσει, έπειτα τον σπλαχνίστηκε, και μάλιστα γνωρίζοντας ότι μετά από αυτή τη σπλαχνία εκείνος θα του επιτεθεί και πάλι, είναι ολοφάνερο ότι ως προς την πρόθεση σφαγιάστηκε μύριες φορές· και έχοντας σφαγιαστεί μύριες φορές για τον Θεό, λαμβάνει πολλούς στεφάνους μαρτυρίου, και αυτό που έλεγε ο Παύλος, ότι «Καθημερινά πεθαίνω για τον Θεό», αυτό ακριβώς υφίστατο και ο ίδιος για χάρη του Θεού. Διότι, παρόλο που μπορούσε να θανατώσει αυτόν που τον επιβουλευόταν, για τον Θεό δεν το θέλησε· αλλά προτίμησε μάλλον να κινδυνεύει καθημερινά, παρά, διαπράττοντας μια δίκαιη σφαγή, να απαλλαγεί από τόσους θανάτους. Αν όμως δεν πρέπει να εκδικούμαστε και να μισούμε εκείνον που επιβουλεύεται την ίδια μας τη ζωή, πόσο μάλλον εκείνον που μας αδικεί σε οτιδήποτε άλλο.

Και τι μ' αυτό; Διότι οι μάρτυρες, αν και περιβάλλονται από σώμα, αυτό είναι αθάνατο· ή μάλλον, και πριν από την αθανασία, ο θάνατος του Χριστού στολίζει τα σώματά τους περισσότερο από την αθανασία. Δεν είναι τόσο λαμπρός ο ουρανός, όταν στολίζεται από τον χορό των άστρων, όσο τα σώματα των μαρτύρων, που στολίζονται από τον λαμπρό χορό των τραυμάτων. Επομένως, το γεγονός ότι πέθαναν αποτελεί γι' αυτούς το μεγαλύτερο πλεονέκτημα, και έτσι έλαβαν τα βραβεία πριν από την αθανασία, έχοντας στεφανωθεί μέσω του θανάτου. «Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, με δόξα και τιμή τον στεφάνωσας», λέει ο Δαβίδ αναφερόμενος στην κοινή φύση των ανθρώπων. Αλλά και αυτή τη μικρή ελάττωση την αποκατέστησε ο Χριστός με την έλευσή του, καταδικάζοντας τον θάνατο με θάνατο. Εγώ όμως δεν στηρίζω το επιχείρημά μου σε αυτό, αλλά στο ότι ακόμη και αυτό το μειονέκτημα του θανάτου έχει γίνει πλεονέκτημα. Διότι, αν δεν ήταν θνητοί, δεν θα γίνονταν μάρτυρες· ώστε, αν δεν υπήρχε ο θάνατος, δεν θα υπήρχε ούτε στεφάνι· αν δεν υπήρχε το τέλος, δεν θα υπήρχε μαρτύριο· αν δεν υπήρχε θάνατος, δεν θα μπορούσε ο Παύλος να λέει: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση που έχω για εσάς εν Χριστώ Ιησού». Αν δεν υπήρχε θάνατος και φθορά, ο ίδιος δεν θα μπορούσε να πει: «Χαίρομαι για τα παθήματά μου υπέρ υμών και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου».

Τι είναι αυτό που έγινε; Αυτό που πρόκειται να γίνει. Τι είναι αυτό που έχει πραχθεί; Αυτό που πρόκειται να πραχθεί. Επομένως, ας μην μακαρίζουμε απλώς τους ζωντανούς, ούτε να θρηνούμε όσους πεθαίνουν· αντίθετα, ας οδυρόμαστε για εκείνους που βρίσκονται μέσα στην αμαρτία, είτε ζουν είτε έχουν πεθάνει, και ας μακαρίζουμε πάλι όσους ζουν με δικαιοσύνη, όπου κι αν τυχόν βρίσκονται. Εσύ, λοιπόν, φοβάσαι έναν θάνατο και θρηνείς· ο Παύλος όμως, που πέθαινε καθημερινά, όχι μόνο δεν δάκρυζε γι' αυτό, αλλά και χαιρόταν και αγαλλιούσε. «Μακάρι να κινδύνευα κι εγώ για τον Θεό», λέει κάποιος, «και δεν θα ανησυχούσα». Αλλά ούτε και τώρα να αποθαρρύνεσαι· διότι δεν ευδοκιμεί μόνο όποιος πάσχει κάτι για τον Θεό, αλλά και εκείνος που υποφέρει κάτι άδικα, και το υπομένει γενναία, και ευχαριστεί τον Θεό που το παραχωρεί, δεν είναι καθόλου κατώτερος από εκείνον που υποφέρει για τον Θεό. Διότι και ο μακάριος Ιώβ δέχθηκε εκείνες τις πολλές και αβάσταχτες πληγές, καθώς ο διάβολος τον επιβουλευόταν μάταια, αναίτια και δίχως λόγο, όμως, επειδή τις υπέμεινε γενναία και ευχαρίστησε τον Θεό που τις παραχώρησε, έλαβε ακέραιο τον στέφανο.

Πόσων στεφάνων, λοιπόν, θα ήταν άξιοι αυτοί, όταν φαίνονται να έχουν φθάσει από την Παλαιά Διαθήκη στο μέτρο των αγώνων της Καινής; Διότι αυτό που λέγει ο Παύλος: «Καθημερινά πεθαίνω», αυτό έπρατταν και τούτοι, όχι βεβαίως στην πράξη, ούτε ως προς το τέλος, αλλά ως προς την προαίρεση. Γιατί όμως λέγει: «Ένεκά σου»; Διότι, λέγει, μας ήταν δυνατόν να αλλάξουμε παράταξη, να εγκαταλείψουμε την πατροπαράδοτη πολιτεία και να βρισκόμαστε σε ασφάλεια· όμως, προτιμούμε μάλλον να κακοπαθούμε και να διαφυλάξουμε τις παραδόσεις των πατέρων μας, παρά να απολαμβάνουμε ειρήνη εκπίπτοντας από τα πατρώα. «Λογισθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Τόσο εύκολα, λέγει, μας θανατώνουν.

Τι έκανε δε ο Παύλος; Δεν έστησε αμέτρητα τρόπαια, λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχησή μου για εσάς»; Διότι ο θάνατος δεν είναι κακός, αλλά ο πονηρός θάνατος είναι κακός. Γι' αυτό λέγει: «Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων του». Σε άλλο σημείο δε λέγει: «Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός»· ονομάζοντας πονηρό το να απέρχεται κανείς από τη ζωή με πονηρή συνείδηση, βεβαρημένος και καταπιεσμένος από τις πολλές μέριμνες των αμαρτημάτων. Ενώ εκείνος που έχει καθαρή συνείδηση, τρέχει προς τα βραβεία, αναχωρεί για να λάβει το στεφάνι. Και για να μάθεις ότι δεν είναι η φύση των πραγμάτων, αλλά η προαίρεση των ανθρώπων αυτή που προκαλεί την ταραχή, άκουσε πώς ο Παύλος το επιζητεί αυτό, άλλοτε μεν λέγοντας: «Διότι και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε, περιμένοντας με λαχτάρα την υιοθεσία, την απολύτρωση του σώματός μας»· άλλοτε δε δηλώνοντας το ίδιο σε άλλο σημείο: «Αλλά, ακόμη και αν προσφέρομαι ως σπονδή στη θυσία και τη λειτουργία της πίστης σας, χαίρω και συγχαίρω με όλους σας. Το ίδιο δε και εσείς, να χαίρεστε και να συγχαίρετε μαζί μου». Εάν λοιπόν ο θάνατος δεν είναι κάτι το επαχθές, αλλά είναι ποθεινός για όσους ζουν ορθά, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για την πενία και για όλα τα υπόλοιπα. «Έχουν δε εξερευνηθεί σύμφωνα με όλα τα θελήματά του». Άλλος δε μεταφραστής λέει: «Έχουν εξακριβωθεί».

Διότι εκείνος που για χάρη του Θεού έσωσε τον εχθρό του, ο οποίος μία και δύο και πολλές φορές εκσφενδόνισε το δόρυ στο κεφάλι του, και ενώ έγινε κύριος της κατάστασης ώστε να τον θανατώσει, έπειτα τον σπλαχνίστηκε, και μάλιστα γνωρίζοντας ότι μετά από αυτή τη σπλαχνία θα του επιτεθεί ξανά· είναι ολοφάνερο ότι μυριάδες φορές σφαγιάστηκε κατά την πρόθεσή του, και εφόσον μυριάδες φορές σφαγιάστηκε για χάρη του Θεού, φέρει πολλούς στεφάνους μαρτυρίου. Και αυτό που έλεγε ο Παύλος, το ίδιο αναλογιζόταν και αυτός, και πέθαινε καθημερινά για τον Θεό. Διότι, ενώ μπορούσε να θανατώσει εκείνον που τον επιβουλευόταν, δεν το θέλησε για χάρη του Θεού, αλλά προτίμησε μάλλον να κινδυνεύει κάθε μέρα, παρά, διαπράττοντας μια δίκαιη σφαγή, να απαλλαγεί από τόσους θανάτους. Εάν, λοιπόν, εκείνον που επιβουλεύεται την ίδια μας τη ζωή δεν πρέπει ούτε να τον εκδικούμαστε ούτε να τον μισούμε, πολύ περισσότερο εκείνον που μας αδικεί σε οτιδήποτε άλλο από τα εξωτερικά πράγματα. Θέλεις να μάθεις ότι είναι δυνατό, αν το θέλουμε, να συμφιλιώσουμε κάθε άνθρωπο που είναι εχθρικός απέναντί μας, έστω κι αν είναι πονηρός και διεφθαρμένος και αδιόρθωτος; Τι είναι πιο άγριο από το λιοντάρι; Αλλά παρ' όλα αυτά οι άνθρωποι το εξημερώνουν, και η τέχνη επιβάλλεται στη φύση, και γίνεται πιο ήμερο και πιο πράο από κάθε πρόβατο, αυτό που είναι το πιο άγριο και το πιο αρχοντικό από όλα τα θηρία, και βαδίζει μέσα στην αγορά χωρίς να φοβίζει κανέναν εξαιτίας της ημερότητάς του. Ποια απολογία, λοιπόν, θα έχουμε, και ποια συγχώρεση, όταν από τη μια εξημερώνουμε θηρία, ενώ από την άλλη λέμε πως δεν μπορούμε ποτέ να καταπραΰνουμε ανθρώπους και να τους κάνουμε να διακείνται ευμενώς απέναντί μας;

Άραγε, λοιπόν, έχουν στερηθεί τους στεφάνους του μαρτυρίου; Και ποιος θα τολμούσε να το πει αυτό; Διότι προπάντων, και αυτός ο ίδιος ο τρόπος του θανάτου τους είναι ικανός να πείσει τους πάντες ότι συγκαταλέγονται στους πρώτους των μαρτύρων. Εάν δε ζητάς να δεις και θεϊκή απόφαση να έχει εκδοθεί υπέρ αυτών, άκουσε τι λέει ο Παύλος· διότι όσα εκείνος ομιλεί, είναι φανερό ότι προέρχονται από το Πνεύμα. «Διότι νομίζω», λέει, «ότι και εγώ έχω Πνεύμα Θεού». Τι λέει λοιπόν αυτός; Αρχίζοντας από τον Άβελ και λέγοντας ότι ο Άβελ προσέφερε στον Θεό ανώτερη θυσία παρά ο Κάιν, και μέσω αυτής, αν και πέθανε, ακόμη λαλεί· έπειτα προχωρώντας στους προφήτες, και φθάνοντας έως τον Ιωάννη, και λέγοντας: «Πέθαναν με σφαγή μαχαίρας, άλλοι δε ετυμπανίσθησαν»· και αφού διηγήθηκε πολλούς και διάφορους θανάτους, πρόσθεσε τα εξής: «Λοιπόν και εμείς, έχοντας γύρω μας ένα τόσο μεγάλο νέφος μαρτύρων, αποθέτοντας κάθε βάρος, ας τρέχουμε με υπομονή». Βλέπεις ότι και τον Άβελ ονόμασε μάρτυρα, και τον Νώε, και τον Αβραάμ, και τον Ισαάκ, και τον Ιακώβ. Διότι κάποιοι μεν από αυτούς πέθαναν κατ' αυτόν τον τρόπο για τον Θεό· όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Καθημερινά πεθαίνω»· μολονότι δεν πέθαινε πραγματικά, αλλά μόνο με την προαίρεσή του υπέμενε κάτι τέτοιο.

Αυτό ακριβώς έλεγε και ο απόστολος Παύλος: «Καθημερινά πεθαίνω».

Για να μην υποπτευθεί κανείς ότι υπάρχουν δύο άναρχες αρχές. Μερικοί λένε ότι το είπε αυτό δηλώνοντας την εξάλειψη της κακίας. «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται καθόλου, γιατί και βαπτίζονται υπέρ αυτών;» Αυτό το λέει, διότι στο βάπτισμα ομολογούμε την ανάσταση της σαρκός. «Γιατί και εμείς κινδυνεύουμε κάθε ώρα;» Δεν είπε «εγώ», αλλά «εμείς», συμπεριλαμβάνοντας όλους τους αποστόλους· και με αυτόν τον τρόπο δείχνοντας μετριοφροσύνη και καθιστώντας τον λόγο αξιόπιστο. «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για σας, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω». Εδώ αναφέρεται στη δική τους προκοπή. Πώς όμως πεθαίνει κάθε μέρα, παρά με την προθυμία; «Αν (κατά άνθρωπον) θηριομάχησα στην Έφεσο». Δηλαδή, όσον εξαρτιόταν από τους ανθρώπους, έστω κι αν ο Θεός τον έσωσε. «Τι το όφελος για μένα, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται; Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε. Μην πλανάσθε· φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Όλα αυτά τα έλεγε, όχι επειδή δεν είχε όφελος και από αυτό τούτο το να πάσχει. Διότι δεν αγωνιζόταν για τον μισθό· καθώς επαρκής ανταπόδοση για εκείνον ήταν να πράξει το αρεστό στον Θεό· αλλά (τα έλεγε) εξαιτίας της αδυναμίας των πολλών.

Και λέμε ότι ούτε αυτό είναι άτοπο· διότι, αν ο ίδιος είπε προηγουμένως ότι θεωρεί «αναγκαιότερο να παραμείνει στη σάρκα» για την προκοπή και την τελείωση των μαθητών, οπωσδήποτε θα λυπόταν αν προσφερόταν ως θυσία χωρίς να τους έχει ακόμη τελειοποιήσει, και χωρίς να έχει την πίστη τους να την προσφέρει ως «θυσία και λειτουργία» στον Χριστό. —Ή και με άλλον τρόπο: δεν θα επέλεγε απλώς να θυσιαστεί, αν δεν είχε γίνει σπουδαίος και θερμός κήρυκας της πίστεως και αν δεν είχε καταρτίσει τους μαθητές έτσι ώστε να μπορεί να προσφέρει την πίστη τους στον Θεό ως «θυσία και λειτουργία»· διότι αυτός που θυσιάζεται για αυτά, αυτός αληθινά χαίρεται και αγάλλεται όταν θυσιάζεται· επειδή κανείς δεν επιλέγει να σφαγιαστεί μάταια. —Είναι δυνατόν να νοηθεί και ως εξής: προσφέρομαι τώρα ως σπονδή στους πειρασμούς και στις θλίψεις —διότι και αλλού λέει: «καθημερινά πεθαίνω»—· αλλά έστω κι αν θυσιάζομαι, λέει, στις θλίψεις και τους πειρασμούς —αφού ήταν δεμένος με δεσμά—, εντούτοις «χαίρω για τη θυσία και τη λειτουργία της πίστεώς σας» και τα εξής. —Ή και με αυτόν τον τρόπο: εντούτοις, επειδή «για τη θυσία», δηλαδή εξαιτίας σας και του κηρύγματος σε εσάς, χαίρομαι, και τα εξής.

Δηλαδή, λέει, εάν δεν υπάρχει ανάσταση, τι θα κάνουν αυτοί που βαπτίζονται με τέτοιες ελπίδες, ότι θα αναστηθούν μετά θάνατον; «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται καθόλου, γιατί τότε βαπτίζονται;», για να αναστηθούν; Ο ίδιος όμως, πιο επιπληκτικά, λέει: «υπέρ των νεκρών», εννοώντας: αυτούς που εσείς, με τη δική σας αντίληψη, ανακηρύξατε παντοτινούς νεκρούς, και θεωρώντας νεκρούς και τους άλλους και τους εαυτούς σας, και μάλιστα αιώνιους νεκρούς, γιατί βαπτίζεστε υπέρ εκείνων που, σύμφωνα με εσάς, δεν πρόκειται πλέον να αναστηθούν, αλλά θα παραμείνουν για πάντα νεκροί; Προβάλλει δε τον λόγο του αναφερόμενος σε άλλα πρόσωπα και όχι στους ίδιους, για να μην τους επιπλήξει υπερβολικά και τους ωθήσει στην απόγνωση. «Καθημερινά πεθαίνω», ως προς την επιδρομή των θλίψεων και των πειρασμών και την καθημερινή προσδοκία του θανάτου. 1 Κορ. 15,33 Ή ότι και τα «χρηστά ήθη» οι συνεχείς «κακές συναναστροφές τα διαφθείρουν», διότι και «η συνεχής σταγόνα σκάβει την πέτρα».

Από εκεί λοιπόν ο Παύλος, ο οποίος πάμπολλες φορές αιχμαλώτισε σοφά πολλούς στην υπακοή του Χριστού, προσλαμβάνοντας εξίσου και από τις θύραθεν εκφράσεις όχι όσες έχουν κομψή και εύηχη γλώσσα, αλλά όσες είναι γνήσιες για να σημάνουν και να παραστήσουν το προκείμενο, πήρε και αυτή τη λέξη και λέει γράφοντας προς τους Κορινθίους: «έγινα περίψημα όλων». Διότι πράγματι, σαν να ήταν το περίψημα όλων, έτσι διαρκώς έπασχε και ταλαιπωρούνταν και καταπονούνταν από τα δεινά. Παραλείπω τα άλλα, διότι βρίσκω μια δική του έκφραση που έχει το ίδιο βάρος με όλα τα άλλα: «μα την καύχησή μας, καθημερινά πεθαίνω». Βλέπεις πώς ήταν για όλους μέσο καθαρμού και ιερό θύμα και περίψημα; Διότι δεν πυρπολούνταν και φλέγονταν εσωτερικά και δεν υφίστατο εξωτερικά μύρια δεινά μόνο υπέρ των Ιουδαίων, ούτε υπέρ των συγγενών του, αλλά και υπέρ των Ελλήνων και των βαρβάρων και απλώς υπέρ όλων των ανθρώπων, μήπως τυχόν διασώσει κάποιον, όπως ο ίδιος διακήρυττε. Αυτό λοιπόν που γινόταν κάθε μέρα, αυτό ακριβώς αναγγέλλει και μέσω του λόγου του, λέγοντας ότι έχει γίνει το περίψημα όλων.

Και βεβαίως είναι πάρα πολύ δυνατό, εάν το θέλουμε, και μάλιστα περισσότερο από εκείνους που επέλεξαν την ησυχία· επειδή εκεί το ιδιοθελές και η αυτοκυριαρχία και το ατάραχο είναι αδρανή ως προς την έννοια του θανάτου. Εδώ όμως η μαρτυρική κοπή του θελήματος, και η εντατική διακονία, και η επιτιμία που επισυμβαίνει, έχουν την αίσθηση του θανάτου πάντοτε έτοιμη σε μέγιστο βαθμό. Και γι' αυτό ο μακάριος Απόστολος λέγοντας: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας», δεν το είπε αυτό ευρισκόμενος σε ησυχία, αλλά καθώς περιβαλλόταν από μύριους πειρασμούς. Ώστε, ας κρατάμε το ζητούμενο, και ας μην παραλείπουμε ποτέ να θυμόμαστε τον θάνατο, μέρα και νύχτα· διότι έτσι και την πονηρή επιθυμία και την αμέλεια της διακονίας και την αθυμία της ακηδίας και τον πονηρό φθόνο και κάθε άλλη κακία, με το έλεος του Θεού, θα τα αποκρούσουμε. Έπειτα, φτάνοντας και στο τέλος, επειδή θα έχουμε ήδη προετοιμαστεί με τη μελέτη του θανάτου, δεν θα φοβηθούμε ούτε θα ταραχθούμε, αλλά με ιλαρότητα θα αντικρίσουμε τους αγίους αγγέλους, και με μεγάλη χαρά θα εξέλθουμε από το σώμα, και θα επιτύχουμε την αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αλλά εκείνοι, επειδή είναι σκοτεινοί, σκοτεινά και μιλούν, προσπαθώντας με τις δικές τους πτώσεις να συμπαρασύρουν και άλλους. Εμείς όμως, αδελφοί, ας δοξάσουμε τον αγαθό Θεό μας, ο οποίος δοξάζει αυτούς που τον δοξάζουν, και ο οποίος και σε αυτή τη γενεά αναδεικνύει μάρτυρες, αναλογιζόμενοι το εξής: ότι αν άνθρωποι ασήμαντοι κατά το φαινόμενο, ολιγομαθείς, με γυναίκες και παιδιά, εγκατέλειψαν τα πάντα για την αγάπη του Χριστού, πόσο μάλλον οφείλουμε εμείς οι άγαμοι και ευρισκόμενοι έξω από τον κόσμο, όταν το καλεί ο καιρός, να γίνουμε μιμητές του ζήλου των αγίων. Αλλά αυτό βέβαια θα γίνει σε μία ημέρα, και όταν ο Χριστός μας καλέσει. Τώρα όμως ας σταθούμε σταθεροί στο διαρκές μαρτύριο της συνειδήσεως. Ας μη λυγίσουμε τα γόνατα στον Βάαλ, αδελφοί, ούτε ας ενδώσουμε χτυπούμενοι από τους λογισμούς. Αντίθετα μάλιστα, ας κατασβήνουμε τα πυρωμένα βέλη του πονηρού με τα δάκρυα, με τις δεήσεις, με την κατάνυξη, και με τις άλλες κακουχίες του σώματος, ώστε να είναι δυνατόν και σε εμάς να λέμε μαζί με τον Απόστολο: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών». Και μαζί με τον άγιο Δαβίδ: «Διότι εξαιτίας σου θανατωνόμαστε όλη την ημέρα, θεωρηθήκαμε ως πρόβατα σφαγής». Μαζί με αυτούς είθε να αξιωθούμε να γίνουμε κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ας φοβηθούμε λοιπόν, αδελφοί, και ας τρέμουμε «ενδυναμούμενοι με κάθε δύναμη, σύμφωνα με το κράτος» της ισχύος του Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας, «καθαιρώντας λογισμούς, κατά το γεγραμμένο, και κάθε ύψωμα που ορθώνεται κατά της γνώσης του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού, και όντας έτοιμοι να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή»· και αυτό αδιάκοπα· και αυτός είναι ο πόλεμος ο ακαταμάχητος· και αυτό είναι το μαρτύριο το πολυβάσανο και πολυήμερο. Διότι όποιος δεν ενδίδει στους λογισμούς, αν και διαρκώς δέχεται τα χτυπήματά τους, ούτε κάμπτει το γόνυ στον Βάαλ, αλλά αγωνίζεται και υπερπηδά τα πάθη της επιθυμίας, του θυμού, της οργής, του φθόνου, αυτός προφανώς μαρτυρεί καθημερινά, και μπορεί να λέει μαζί με τον Παύλο: «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για εσάς, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών»· και στο τέλος των αγώνων θα αποκτήσει την παρρησία να πει: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης, τον οποίο θα μου αποδώσει ο Κύριος εκείνη την ημέρα, ο δίκαιος κριτής». Και είθε όλοι μας να πούμε το ίδιο, και να στολιστούμε με τον στέφανο της δικαιοσύνης, και να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.