Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:32

Του ίδιου Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, στο: «Πηγαίνετε στο απέναντι χωριό και θα βρείτε μια δεμένη όνο και ένα πουλάρι μαζί της· λύστε τα και φέρτε τα σε εμένα». Πάλι ο Κύριος μας ευεργετεί και, εκτείνοντας τη δική Του χάρη προς εμάς, ταυτόχρονα διεγείρει τις ψυχές μας μέσω της διδασκαλίας Του. Διότι σε εκείνους που έχουν μοχθήσει σε αυτόν τον βίο και έχουν περισπαστεί με τα πράγματά του, ο Θεός έθεσε στην καρδιά τους την επίγνωση αυτού του αιώνα, ώστε οι άνθρωποι, κατανοώντας, να γνωρίσουν ότι δεν θα παραμείνουν αιώνια, αλλά ότι απλώς αντικρίζουν την εικόνα τούτου του αιώνα. Ώστε, λοιπόν, να προνοήσουν και για τον μέλλοντα αιώνα, μας χάρισε έμφυτη γνώση μέσω του αυτεξουσίου. Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι, σοφοί και άφρονες, άρχοντες και απλοί πολίτες, πλούσιοι και φτωχοί, γνωρίζουν ότι ο θάνατος θα βρει τους πάντες. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να βλέπουν ως εικόνα αυτόν τον αιώνα, το να έχει δηλαδή ο καθένας το δικό του τέλος μπροστά στα μάτια του. Πολλοί, όμως, αν και γνωρίζουν ότι θα τους καταλάβει ο θάνατος, νομίζουν πως μετά από αυτόν τον αιώνα θα είναι σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Τέτοιοι ήταν εκείνοι που είπαν: «Σύντομος και γεμάτος λύπη είναι ο βίος μας και δεν υπάρχει επιστροφή μετά το τέλος μας. Ελάτε, λοιπόν», λέει, «και ας απολαύσουμε τα παρόντα αγαθά· ας χορτάσουμε από εκλεκτό κρασί και μύρα». Τέτοιους ανθρώπους παρουσιάζει και ο θεσπέσιος Παύλος να λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».

Διότι είναι καιρός πλέον να κάνουν τέτοιους συλλογισμούς και για το σύμπαν: Πώς είναι δυνατόν η κτίση, ενώ κάποτε δεν υπήρχε, να έλθει στην ύπαρξη; Ή πώς είναι δυνατόν το χώμα της γης να πλαστεί ως λογικός άνθρωπος; Ή πώς μπορεί το φθαρτό να γίνει άφθαρτο; Ή πώς έχει θεμελιωθεί η γη πάνω στις θάλασσες, και πώς την ετοίμασε ο Θεός πάνω στους ποταμούς; Και, τελικά, να καταλήγουν να λένε μεταξύ τους: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· έτσι ώστε, προφανώς, όταν αυτοί φθαρούν, να φθαρεί μαζί τους και η μανία της αίρεσής τους.

Διότι είναι πλέον καιρός να κάνουν τέτοιες σκέψεις και για το σύμπαν: Πώς δύναται η κτίση, ενώ κάποτε δεν υπήρχε, να έλθει στην ύπαρξη; Ή πώς δύναται ο χους της γης να πλαστεί σε λογικό άνθρωπο; Ή πώς το φθαρτό να γίνει άφθαρτο; Ή πώς η γη έχει θεμελιωθεί πάνω στις θάλασσες, και ο Θεός την ετοίμασε πάνω στους ποταμούς; Και τελικά, να λένε στους εαυτούς τους: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· έτσι ώστε προφανώς, καθώς αυτοί θα φθείρονται, να συνδιαφθαρεί και η μανία της αίρεσής τους.

Τέτοιο, λοιπόν, είναι το παράνομο πρόσταγμα που εκδόθηκε από τον Κωνστάντιο. Στους λαούς, βέβαια, υπήρχε προθυμία για μαρτύριο και ακόμη μεγαλύτερο μίσος κατά της ασεβέστατης αίρεσης, όμως υπήρχε ταυτόχρονα πένθος για τις εκκλησίες και στεναγμός από όλους, οι οποίοι βοούσαν προς τον Κύριο: «Λυπήσου, Κύριε, τον λαό σου και μην παραδώσεις την κληρονομία σου σε ονειδισμό στους εχθρούς σου, αλλά σπεύσε να μας ελευθερώσεις από τα χέρια των ανόμων. Διότι, ιδού, δεν λυπήθηκαν τους δούλους σου και προετοιμάζουν την οδό για τον αντίχριστο». Διότι ποτέ δεν πρόκειται οι Μελιτιανοί να αντισταθούν σε αυτόν ούτε θα νοιαστούν για την αλήθεια ούτε θα θεωρήσουν φαύλο το να αρνηθούν τον Χριστό, όντας άνθρωποι που ποτέ δεν προσήλθαν με ειλικρίνεια στον Λόγο, αλλά προσαρμόζονται στα πάντα σαν τον χαμαιλέοντα και γίνονται μισθωτά όργανα εκείνων που ικανοποιούν τα συμφέροντά τους. Διότι ο σκοπός τους δεν αποβλέπει στην αλήθεια, αλλά προτιμούν από αυτήν την πρόσκαιρη ηδονή, και το μόνο που λένε είναι: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».

Πες στον αδελφό: Θυμήθηκα την προφητεία του αγίου προφήτη Ιερεμία, που λέει: «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου και πηγή δακρύων στα μάτια μου, για να κλαίω για τον λαό αυτόν ημέρα και νύχτα;» Διότι περίμενα να τραφείς με στερεά τροφή, και σε βλέπω να έχεις πάλι ανάγκη από γάλα. Πρόσεξε τι έχει γραφτεί: «Και από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με». Πρόσεξε μήπως σε εξαπατήσουν οι πονηροί δράκοντες και ρίξουν μέσα σου το δηλητήριό τους, διότι είναι θανατηφόρο. Διότι κανείς ποτέ δεν κατορθώνει το αγαθό μέσω του κακού, επειδή νικιέται από το κακό, αλλά μέσω του αγαθού διορθώνεται το κακό. Ιδού λοιπόν, στέκεσαι στο στάδιο και οφείλεις να θηριομαχήσεις, όπως ο Απόστολος στην Έφεσο, ο οποίος καυχιόταν επειδή νίκησε τα θηρία. Και ρίχτηκες στην ταραχή της θάλασσας για να υπομείνεις πολλούς κινδύνους και να αγωνιστείς ενάντια στην τρικυμία των κυμάτων.

Διότι ποιος θα σκεφτόταν με αυτόν τον τρόπο για τους έχοντες ανάγκη, γνωρίζοντας ότι ο Θεός είναι ο χορηγός αυτών που κατέχει; Διότι γνώρισμα των ίδιων ανθρώπων είναι και το να έχουν κάτι από τον Θεό, και το να χρησιμοποιούν κατά Θεόν αυτά που έχουν. (A f. 173 b, E f. 196) Αλλά ο πλούσιος αυτός δεν οικοδομεί τις μόνιμες αποθήκες, αλλά αυτές που καταστρέφονται· και, το ακόμη πιο παράλογο από αυτό, ορίζει για τον εαυτό του διάρκεια ζωής, σαν να είχε θερίσει και αυτήν από τη γη. Διότι λέει: «Και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή μου, έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα για πολλά χρόνια.» —(A f. 175 b) Αλλά, ω πλούσιε, θα μπορούσε να πει κάποιος, τους μεν καρπούς τους έχεις σε αποθήκες, τα πολλά χρόνια όμως από πού θα τα πάρεις; —(A f. 174 b, E f. 198) Τέτοιος είναι και ο σημερινός πλούσιος, ο οποίος είναι σκυμμένος πάνω από το στομάχι του, έχοντας λαιμό αντί για λογική, και δεν ζει σύμφωνα με την εικόνα του μόνου Αγαθού· γι' αυτό περιποιείται την ψυχή του με τα φαγητά της σάρκας, και επιβάλλει στην ψυχή τη βδελυρή ηδονή που τα ακολουθεί. Διότι ο Κύριος με εύσχημο τρόπο, μέσω του «ευφραίνου», υπέδειξε τα υπογάστρια πάθη που ακολουθούν τον χορτασμό· διότι τον κορεσμό ακολουθούν οι σαρκικές ηδονές. Και όμως, θα έπρεπε να τρώει κανείς για να ζει, και όχι να ζει για να τρώει, σύμφωνα με εκείνους που θεοποιούν την κοιλιά και λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· ενώ θα έπρεπε αντίθετα να λένε: Επειδή αύριο πεθαίνουμε, ας μη φάμε ούτε να πιούμε. —(A f. 174 b) Τι ωφέλησε αυτόν τον πλούσιο η πολλή μέριμνα; Είναι ολόκληρος δοσμένος στη σάρκα.

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι, πρωτίστως μάλιστα, εκείνοι που διαστρέφουν τα ορθά και ηχούν στα αυτιά των απλουστέρων λόγια που προξενούν όλεθρο, παρασύροντάς τους σε μη αγαθές έννοιες και σε διεστραμμένη δοξασία για τον Θεό, ή ίσως και εκείνοι που λέγουν: «Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε», και εκείνοι που ελκύουν τις διάνοιες των πιο αμαθών προς τις κοσμικές φιληδονίες. Ακάθαρτοι πάλι, και ικανοί να μολύνουν όσους τους αγγίζουν, δηλαδή όσους τους πλησιάζουν (σύμφωνα, εννοώ, με τον νόμο της εσωτερικής διαθέσεως), είναι εκείνοι για τους οποίους είπε κάπου και ο σοφότατος Παύλος: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή μέθυσος ή άρπαγας ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Ή δεν θεωρείς ότι ταιριάζει απολύτως στο ιερό και εκλεκτό γένος, εφόσον δεν έχουν διαπράξει τέτοιου είδους κακά, το να μην πρέπει να αναμειγνύονται με όσους νοσούν από αυτά; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. «Θα βρίσκεται, λοιπόν, σε ακαθαρσία», λέγει, «όποιος αγγίξει αυτά, έως το βράδυ. Δεν θα φάει από τα άγια, εάν δεν λούσει το σώμα του με νερό, και αφού δύσει ο ήλιος, θα είναι καθαρός, και τότε θα φάει από τα άγια, διότι είναι άρτος του». Επιπλέον, απαγορεύει και τη βρώση θνησιμαίων και θηριαλώτων ζώων, καθώς αυτά δύνανται να μολύνουν επαρκώς.

Πού θα είναι τότε οι γονείς, πού οι αδελφοί, πού ο πατέρας, πού η μητέρα, πού ο φίλος, πού ο γείτονας, πού η μεγαλοπρέπεια των βασιλέων, πού η εξουσία των αρχόντων, πού η τυραννία, πού η υπερηφάνεια των δικαστών; Πού θα είναι τότε οι δούλοι, πού οι δούλες, πού ο καλλωπισμός των ενδυμάτων, πού τα λαμπρά υποδήματα, πού τα στολίδια των δακτύλων, πού τα μεταξωτά, πού τα πολύτιμα λινά, πού τα μεγαλεία, πού η επίδειξη του χρυσού, πού ο ήχος του αργύρου, πού η πολυτέλεια, πού το πολύ κρασί, πού τα άλογα, πού οι κήποι, πού οι στολισμένες και ασβεστωμένες οικίες, πού τα μάταια αρώματα, πού οι καλά φυλαγμένοι θησαυροί, πού οι στολισμένες κλίνες; Πού είναι αυτοί που παραβλέπουν τους πένητες και ζουν σαν να είναι αθάνατοι; Πού είναι αυτοί που ονειδίζουν τους φτωχούς; Πού αυτοί που αδιαφορούν για όσους βρίσκονται σε ανάγκη; Πού αυτοί που νομίζουν ότι είναι σοφοί; Πού αυτοί που πίνουν κρασί με τύμπανα και χορούς και ζουν σπάταλα; Πού αυτοί που διαρκώς γελούν και χλευάζουν τους ευλαβείς; Πού αυτοί που καταπονούν τους δούλους και περιφρονούν τον φόβο του Κυρίου; Πού αυτοί που αποστρέφονται τη θεοσέβεια; Πού βρίσκονται κατά την ώρα εκείνη αυτοί που απιστούν στην κόλαση και συμπεριφέρονται ως αθάνατοι; Πού είναι αυτοί που λένε, ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε; Πού είναι αυτοί που λένε, δώσε μου το σήμερα και πάρε το αύριο; Πού είναι αυτοί που λένε, ας απολαύσουμε τα αγαθά τούτου του κόσμου, και για τα εκεί βλέπουμε;

Και πάλι ο ίδιος ο Παύλος, σαν να περιγελούσε και να χλεύαζε τους ανθρώπους αυτούς, έλεγε: αν γενικά οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε. Αν γενικά, άθλιε, όπως λέγεις, οι νεκροί δεν ανασταίνονται, γιατί βαπτίζεσαι; Γιατί μεταλαμβάνεις των αχράντων μυστηρίων; Να γνωρίζεις όμως τούτο: όσο έχεις αυτό το φρόνημα, δεν μεταλαμβάνεις εις άφεσιν αμαρτιών, αλλά εις κρίμα και κατάκριμα, και εις προσθήκην αμαρτιών. Διότι αν, όπως εσύ λέγεις, ανάξιε, οι νεκροί δεν ανασταίνονται, γιατί κοπιάζεις με νηστείες, με αγρυπνίες, με προσευχές; Γιατί η παρθενία και οι αγώνες με δάκρυα; Αν γενικά, άφρον, οι νεκροί δεν ανασταίνονται, όλα τα γεγραμμένα στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη είναι ψεύδη, σύμφωνα με τα λεγόμενά σου· και οι Μάρτυρες πλανήθηκαν που παρέδωσαν τα σώματά τους σε τόσα βασανιστήρια για τη μέλλουσα ζωή, όπως και όλοι οι Άγιοι.

Όλοι, λοιπόν, έχουμε πειστεί ότι υποκείμεθα στον θάνατο, πιστοί και άπιστοι, όμως τη μετά θάνατον κρίση δεν την έχουν πιστέψει όλοι. Και οι μεν δίκαιοι, έχοντας αυτήν πάντοτε προ οφθαλμών, σύμφωνα με αυτόν που λέει ότι όπως είναι ορισμένο στους ανθρώπους να πεθάνουν μία φορά και μετά από αυτό ακολουθεί κρίση, νύχτα και μέρα αναπέμπουν δεήσεις και ικεσίες στον Θεό, για να λυτρωθούν από τη γέεννα του πυρός και από τα υπόλοιπα βάσανα, και να αξιωθούν τη χορεία των αγίων Αγγέλων. Για τους ασεβείς και τους αμαρτωλούς, αντίθετα, η μνήμη του θανάτου που τους γεννιέται είναι απλώς επιφανειακή, καθώς δεν αγωνιούν για τα όσα πρόκειται να συμβούν μετά τον θάνατο, αλλά οδύρονται για τη στέρηση και τον χωρισμό από τις απολαύσεις. Αν, όμως, έρθει σε κάποιον από αυτούς η μνήμη που κατέχει τους δικαίους, τότε η προηγούμενη λύπη θα εξαφανιστεί συντριβόμενη από τη δεύτερη. Διότι δεν θα συμφωνεί πλέον με εκείνους που λένε, ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε. Ούτε θα ανεχτεί να θησαυρίζει για ανώφελα πράγματα και να συγκεντρώνει με τα χέρια του ακαρπία, ή μάλλον βασανιστήρια εναντίον του εαυτού του, αλλά θα του έρθει η μέριμνα, ως σοφό άνδρα, μέσω της επιθυμίας των ανώτερων αγαθών να δραπετεύσει από τη μέριμνα των ασεβών.

Τον δε Παύλο τον απορρίπτουν επειδή δεν αποδέχεται την περιτομή, αλλά και τον αποβάλλουν επειδή έχει πει: «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη», και ότι «εάν περιτέμνεστε, ο Χριστός δεν θα σας ωφελήσει σε τίποτα». 6. Αυτός δε ο Κήρινθος, ανόητος και δάσκαλος ανοήτων, ισχυρίζεται πάλι με θράσος ότι ο Χριστός έχει πάθει και έχει σταυρωθεί, αλλά δεν έχει αναστηθεί ακόμη, και ότι πρόκειται να αναστηθεί όταν γίνει η καθολική ανάσταση των νεκρών. Επομένως, είναι ασύστατα τα λεγόμενά τους, τόσο τα λόγια όσο και τα νοήματα. Γι' αυτό και ο απόστολος, εκπλησσόμενος με αυτούς που δεν πιστεύουν στη μελλοντική ανάσταση των νεκρών, έλεγε: «εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί», και το «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε», και το «μην πλανάστε· φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Πάλι δε, σε αυτούς που λέγουν ότι ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί ακόμη, επιφέρει ομοίως τον έλεγχο λέγοντας: «εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιο είναι το κήρυγμά μας, μάταιη και η πίστη μας. Και βρισκόμαστε να είμαστε και ψευδομάρτυρες του Θεού, 〈επειδή μαρτυρήσαμε κατά του Θεού〉, ότι ανέστησε τον Χριστό, εάν βέβαια δεν (Τον) ανέστησε»· * ωσάν οι [μεν] απόστολοι να κήρυτταν ότι ο Χριστός 〈δεν〉 έχει αναστηθεί ακόμη, και ότι οι νεκροί δεν ανασταίνονται.

Διότι, εάν «ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», και αυτά τα πάθη εκπληρώνονται και ενισχύονται μέσω του σώματος, και κανείς δεν δικαιώνεται εάν δεν κυριαρχήσει πρώτα σε αυτά, ενώ σε αυτά κυριαρχεί εκείνος που στρέφεται προς τη σωφροσύνη και την πίστη, άρα το σώμα υποτάσσεται στον νόμο του Θεού· διότι ο νόμος του Θεού είναι η σωφροσύνη. Επομένως, ο απόστολος δεν είπε ότι η σάρκα δεν υποτάσσεται στο αγαθό, αλλά το φρόνημα της σάρκας, καταργώντας δηλαδή την ορμή της προς τις ακράτειες, όπως ακριβώς και την απόκλιση της ψυχής προς την αδικία. Αγωνιζόμενος λοιπόν να επιτύχει την κάθαρση ακόμη και από τη γαστριμαργική ακράτεια, και διδάσκοντας ότι τέτοιου είδους ορέξεις και ηδονές θα αφανιστούν, και καταντροπιάζοντας εκείνους που νομίζουν ότι η ζωή συνίσταται στην τρυφή και στην πολυτέλεια, οι οποίοι «έχουν θεό τους την κοιλιά», λέγοντας «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε», όπως ακριβώς τα αδηφάγα ζώα που είναι σκυμμένα κάτω και ασχολούνται μόνο με την τροφή και τα τραπέζια, αφού πρώτα είπε «τα φαγητά είναι για την κοιλιά και η κοιλιά για τα φαγητά· ο δε Θεός θα καταργήσει και αυτήν και αυτά», πρόσθεσε: «το δε σώμα δεν προορίζεται για την πορνεία, αλλά για τον Κύριο, και ο Κύριος για το σώμα. Ο δε Θεός και τον Κύριο ανέστησε και εμάς θα αναστήσει με τη δύναμή Του. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα μέλη σας είναι μέλη του Χριστού;»

Στη συνέχεια αυτών λέγεται: 〈και κάλεσε ο Κύριος Σαβαώθ εκείνη την ημέρα σε κλάμα και οδυρμό και ξύρισμα και ζώσιμο με σάκους, αυτοί όμως παραδόθηκαν σε ευφροσύνη και αγαλλίαση σφάζοντας μοσχάρια και θυσιάζοντας πρόβατα ώστε να φάνε κρέατα και να πιουν κρασί λέγοντας: Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε〉. ⌜Ο Θεός, λοιπόν, για τα μεγάλα τους ανομήματα ‹μη θέλοντας› «τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοιά του», τους προέτρεπε να θρηνήσουν και να κλάψουν για τη δική τους απώλεια, αυτοί όμως, ευρισκόμενοι σε τέτοια κακά, έχοντας απελπιστεί για τη σωτηρία τους κατέληξαν στην παραφροσύνη, παραδίδοντας τους εαυτούς τους στη μέθη και στην τρυφή, σαν να μην επρόκειτο να τους ακολουθήσει η κρίση του Θεού μετά το τέλος του θνητού βίου.⌝ Από εκεί ο θείος Απόστολος, χρησιμοποιώντας τη δική τους φωνή, γράφει λέγοντας: «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε».

Οι φτωχοί, ασπασθείτε την τροφό σας, εσείς που έχετε φθαρμένα και ακρωτηριασμένα σώματα, εκείνη που θεραπεύει τις συμφορές σας· διότι, χάρη στην ελπίδα που πηγάζει από την ανάσταση, και η αρετή επιδιώκεται και η κακία μισείται, επειδή, εάν αναιρεθεί η ανάσταση, ένας λόγος θα βρεθεί να επικρατεί μεταξύ όλων: Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε.

Επειδή δε ο λόγος περί της αναστάσεως προϋποθέτει την κρίση και επειδή ακούνε τις ιερές Βίβλους να λέγουν ρητώς ότι ο βίος μας δεν είναι ανεύθυνος (αλλά, όταν ανακαινισθούμε για τη δεύτερη ζωή, όλοι θα παρασταθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, ώστε με Εκείνον ως κριτή να λάβουμε τις δίκαιες αμοιβές για όσα πράξαμε), έχοντας τη συνείδηση επιβαρυμένη με αισχρότατες πράξεις, οι οποίες αξίζουν πολλές τιμωρίες, από μίσος προς την κρίση αρνούνται και την ανάσταση. Πράττουν όπως ακριβώς οι πονηροί δούλοι, οι οποίοι, αφού σπατάλησαν την περιουσία του κυρίου τους, φαντάζονται τον θάνατο και την απώλεια του δεσπότη τους, αναπλάθοντας μάταιους λογισμούς σύμφωνα με τη δική τους επιθυμία. Αλλά κανένας από τους σώφρονες δεν πρόκειται να σκεφτεί με αυτόν τον τρόπο· διότι ποιο είναι το όφελος της δικαιοσύνης, της αλήθειας, της χρηστότητας και κάθε καλού, και για ποιον σκοπό μοχθούν και φιλοσοφούν οι άνθρωποι, υποτάσσοντας την ηδονή της γαστέρας, αγαπώντας την εγκράτεια, αρκούμενοι σε λίγο ύπνο και αντιμετωπίζοντας τον χειμώνα και τον καύσωνα, εάν δεν υπάρχει ανάσταση; Ας αντιτάξουμε σε όλα αυτά τα λόγια του Παύλου: «Ας φάγουμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».

Και ποια είναι η καύχησή τους; Θα μιλήσουν και θα πουν άδικα λόγια, θα μιλήσουν όλοι όσοι πράττουν την ανομία. Διότι αυτοί που δεν δίστασαν μπροστά στα πονηρά έργα, πώς θα συγκρατηθούν στα λόγια; Γι' αυτό μιλούν συνεχώς, και προτρέπουν και τους άλλους να ολισθήσουν. Άλλοτε μεν λέγουν: Ας κάνουμε τα κακά, για να έλθουν τα αγαθά, άλλοτε δε: Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε, και πάλι: Ο Κύριος δεν επιβλέπει τη γη, και όσα παρόμοια βρίσκονται να έχουν λεχθεί εναντίον τους από τους προφήτες.

Ότι δε ανασταίνονται και τα σώματά μας, λέγει: Αλήθεια σας λέω, ότι έρχεται η ώρα κατά την οποία όλοι όσοι βρίσκονται στα μνημεία θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν. Και ο απόστολος λέει: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Και για το ότι πρέπει να ζούμε με σωφροσύνη και δικαιοσύνη, πάλι λέγει: Μην πλανάσθε· ούτε μοιχοί ούτε θηλυπρεπείς ούτε αρσενοκοίτες ούτε πόρνοι ούτε λοίδοροι ούτε μέθυσοι ούτε κλέφτες μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, και: Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· κενό είναι άρα το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας· βρίσκεστε ακόμη μέσα στις αμαρτίες σας· άρα και όσοι κοιμήθηκαν εν Χριστώ χάθηκαν. Εάν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο για τούτη τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους. Εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε. Έχοντας δε τέτοια διάθεση, σε τι θα διαφέρουμε από τα γαϊδούρια και τα σκυλιά, τα οποία, μη φροντίζοντας καθόλου για το μέλλον, έχουν όρεξη μόνο για το φαγητό και για όσα ακολουθούν μετά το φαγητό; Διότι δεν κυβερνώνται από τον νου που κινεί από μέσα.

Ε'. Τι θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο από αυτό; Ο λύκος έγινε ποιμένας· εκείνος που έπινε το αίμα των προβάτων, δεν σταμάτησε να χύνει το δικό του αίμα για τη σωτηρία των προβάτων. Θέλεις να μάθεις πώς έπινε το αίμα των προβάτων; Πώς ήταν αιματοβαμμένη η γλώσσα του; «Ο δε Σαύλος, πνέοντας ακόμη απειλή και φόνο εναντίον των μαθητών του Κυρίου». Αλλά αυτός που έπνεε απειλή και φόνο, και έχυνε το αίμα των αγίων, άκουσε πώς έχυσε το δικό του αίμα υπέρ των αγίων. Λέει χαρακτηριστικά: «Αν για ανθρώπινους λόγους θηριομάχησα στην Έφεσο»· και πάλι: «Καθημερινά πεθαίνω»· και πάλι: «Θεωρηθήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή». Και αυτά τα έλεγε αυτός που ήταν παρών όταν χυνόταν το αίμα του Στεφάνου, και ο οποίος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του. Βλέπεις πώς ο λύκος έγινε ποιμένας; Μήπως ντρέπεστε, ακούγοντας ότι πριν από αυτό υπήρξε διώκτης και βλάσφημος και υβριστής; Είδατε πώς η προηγούμενη κατηγορία έκανε μεγαλύτερο το εγκώμιό του; Δεν σας έλεγα στην προηγούμενη σύναξη ότι τα σημεία που έγιναν μετά τον σταυρό, υπήρξαν μεγαλύτερα από εκείνα προ του σταυρού; Δεν σας το απέδειξα και από τα θαύματα, και από την εύνοια των μαθητών, και από το πώς προηγουμένως μεν ο Χριστός με το πρόσταγμά Του ανέστηνε τους νεκρούς, ενώ αργότερα οι σκιές των δούλων Του έκαναν το ίδιο; Πώς τότε μεν ο Ίδιος θαυματουργούσε δίνοντας προσταγές, ενώ αργότερα οι δούλοι Του, χρησιμοποιώντας το όνομά Του, έκαναν μεγαλύτερα πράγματα;

Γιατί, λοιπόν, είναι μάταια; Διότι δεν έχουν κανένα ωφέλιμο τέλος. Τα χρήματα είναι μάταια, όταν δαπανώνται στην τρυφή· δεν γίνονται όμως μάταια, όταν σκορπίζονται στους φτωχούς. Όταν όμως τα δαπανήσεις στην τρυφή, ας δούμε ποια είναι τελικά η κατάληξή τους: πάχυνση του σώματος, ερυγές, αέρια, πλήθος περιττωμάτων, καρηβαρία, μαλθακότητα της σάρκας, καθώς και έξαψη και εξάντληση. Διότι, όπως ακριβώς ματαιοπονεί όποιος ρίχνει νερό σε τρύπιο πιθάρι, έτσι και αυτός που ζει μέσα στην τρυφή, ρίχνει σε τρύπιο πιθάρι. Εξάλλου, μάταιο λέγεται εκείνο για το οποίο υπήρχε η προσδοκία ότι θα έχει αξία, αλλά τελικά δεν έχει· το οποίο αποκαλούν και κενό, και κενές ελπίδες, και άσκοπο. Και, με απλά λόγια, μάταιο λέγεται αυτό που δεν είναι σε τίποτα χρήσιμο. Ας δούμε, λοιπόν, μήπως και τα ανθρώπινα δεν είναι τέτοια. Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε. Ποιο είναι, λοιπόν, το τέλος, πες μου; Η φθορά.

Γνωρίζω ότι προοιωνίζονται και εκείνοι που λέγουν: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Αλλά αναλογίσου ότι: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης»· δεν το λέγω εγώ, αλλά ο ίδιος που απέκτησε την πείρα όλων των πραγμάτων, αυτός τα λέγει: «Έκτισα για τον εαυτό μου οικίες, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, κατασκεύασα για τον εαυτό μου δεξαμενές υδάτων, απέκτησα οινοχόους άνδρες και γυναίκες»· και έπειτα από όλα αυτά τι ακριβώς λέγει; «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης». Ας πενθήσουμε λοιπόν, αγαπητοί, ας πενθήσουμε, για να γελάσουμε πραγματικά, για να χαρούμε πραγματικά στον καιρό της ειλικρινούς χαράς. Διότι αυτή μεν η παρούσα χαρά είναι οπωσδήποτε αναμεμειγμένη με λύπη, και ποτέ δεν είναι δυνατόν να τη βρει κανείς εντελώς καθαρή· εκείνη όμως είναι ειλικρινής και άδολη, και δεν περιέχει τίποτα το ύπουλο, ούτε κάτι το αναμεμειγμένο· εκείνη τη χαρά ας γευθούμε, εκείνην ας επιδιώξουμε. Με άλλον τρόπο όμως δεν είναι δυνατόν να την επιτύχουμε, παρά μόνο εάν στην παρούσα ζωή δεν επιλέγουμε τα ευχάριστα, αλλά τα ωφέλιμα, και εάν θλιβόμαστε λιγάκι με τη θέλησή μας, και εάν υπομένουμε με ευχαριστία όλα όσα συμβαίνουν. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε και τη βασιλεία των ουρανών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία, και τα εξής.

βʹ. Τίποτα δεν προκαλεί μεγαλύτερη ντροπή από αυτόν τον λόγο, τίποτα δεν είναι πιο οδυνηρό: «Των οποίων», λέει, «ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους». Ποιοι είναι αυτοί; Εκείνοι που φρονούν τα επίγεια, εκείνοι που λένε: «Ας χτίσουμε σπίτια». Πού; Στη γη, λέει. Ας αποκτήσουμε χωράφια, στη γη πάλι. Ας αποκτήσουμε εξουσία, πάλι στη γη. Ας κερδίσουμε δόξα, πάλι στη γη. Ας πλουτίσουμε, όλα στη γη. Αυτοί είναι εκείνοι των οποίων θεός είναι η κοιλιά. Διότι εκείνοι που δεν σκέφτονται τίποτα το πνευματικό, αλλά έχουν αποκτήσει τα πάντα εδώ, και αυτά φρονούν, είναι φυσικό να έχουν την κοιλιά για θεό, λέγοντας: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Έπειτα, εσύ από τη μία θλίβεσαι για το σώμα, επειδή είναι γήινο, αν και αυτό δεν σε βλάπτει καθόλου ως προς την αρετή· ενώ την ψυχή την κατακρημνίζεις στη γη με την τρυφηλή ζωή, και χωρίς να δίνεις καμία σημασία σε αυτό, πες μου, γελάς και επαναπαύεσαι; Και ποιας συγγνώμης θα αξιωθείς μένοντας τόσο αναίσθητος, ενώ θα έπρεπε να κάνεις και το σώμα πνευματικό; Διότι αυτό είναι δυνατόν, αν το θέλεις. Έλαβες κοιλιά για να την τρέφεις, όχι για να τη διαρρηγνύεις· για να την εξουσιάζεις, όχι για να την έχεις δέσποινα· για να σε υπηρετεί στη διατροφή των υπόλοιπων μελών του σώματος, όχι για να την υπηρετείς εσύ, ούτε για να ξεπερνάς τα όρια. Η θάλασσα δεν προξενεί τόσες καταστροφές όταν ξεπερνά τα όριά της, όσες προξενεί η κοιλιά στο σώμα μας μαζί με την ψυχή· διότι εκείνη κατακλύζει ολόκληρη την οικουμένη, ενώ τούτη ολόκληρο το σώμα.

Δεν θα ονόμαζα έναν τέτοιον άνθρωπο Χριστιανό, μη γένοιτο, αλλά χειρότερο και από τους ειδωλολάτρες. Ως προς τι; Ως προς τούτο: στο ότι ενώ θεωρείς τον Χριστό Θεό, δεν πιστεύεις σε Αυτόν ως Θεό. Διότι εκείνη η ασέβεια (των ειδωλολατρών) διαθέτει κάποια λογική συνέπεια· επειδή για εκείνον που δεν θεωρεί τον Χριστό Θεό, είναι φυσικό επόμενο και να μην Τον πιστεύει. Αυτή όμως η ασέβεια δεν έχει καμία λογική συνέπεια: το να ομολογείς δηλαδή ότι είναι Θεός και να μην Τον θεωρείς αξιόπιστο για όσα είπε. Απότοκα της μέθης είναι αυτά τα λόγια, της τρυφής και της σπατάλης: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Όχι αύριο, αλλά όταν τα λέτε αυτά, έχετε ήδη πεθάνει. Δεν θα διαφέρουμε λοιπόν σε τίποτα από τους χοίρους ούτε από τα γαϊδούρια, πες μου; Διότι, αν δεν υπάρχει ούτε κρίση, ούτε ανταπόδοση, ούτε δικαστήριο, για ποιον λόγο έχουμε τιμηθεί με ένα τέτοιο δώρο, τη λογική, και έχουμε τα πάντα υποταγμένα σε εμάς; Γιατί εμείς εξουσιάζουμε, ενώ εκείνα εξουσιάζονται; Δες πώς από παντού ο διάβολος σπεύδει να μας πείσει να αγνοήσουμε τη δωρεά του Θεού. Αναμειγνύει τους δούλους με τους κυρίους· όπως ακριβώς κάποιος δουλέμπορος και αχάριστος υπηρέτης, βιάζεται να υποβιβάσει τον ελεύθερο στην ίδια ευτέλεια με τον παραβάτη. Και φαίνεται μεν ότι καταργεί την κρίση, αλλά ουσιαστικά καταργεί την ίδια την ύπαρξη του Θεού.

Επομένως, και εκείνος δεν απιστεί στα δικά του, ούτε ο Ιουδαίος αμφισβητεί αυτά, ούτε κανένας απολύτως άνθρωπος. Γιατί λοιπόν εξαπατούμε τους εαυτούς μας; Ιδού, αυτά τα λες σε εμένα· τι θα πεις όμως προς τον Θεό που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας; Προς αυτόν που γνωρίζει τα πάντα μέσα στη διάνοιά μας; Προς αυτόν που είναι ζωντανός και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι; Πες μου, λοιπόν, με κάθε αλήθεια· εσύ δεν κατακρίνεις τον εαυτό σου όταν αμαρτάνει; Και υπάρχει άραγε κάποιος μεταξύ των ανθρώπων που να μην κατηγορεί τον εαυτό του όταν ραθυμεί; Και πώς θα ήταν δυνατόν να προκύψει από μόνη της τόση σοφία, ώστε αυτός που αμαρτάνει να καταδικάζει ο ίδιος τον εαυτό του; Διότι αυτό είναι γνώρισμα μεγάλης σοφίας. Εσύ κατακρίνεις τον εαυτό σου· και Εκείνος που σου έδωσε τέτοια διάνοια, θα αφήσει άραγε τα πάντα να φέρονται απλώς στην τύχη; Αυτός, λοιπόν, θα είναι ο καθολικός κανόνας και ο όρος: κανείς από όσους ζουν με αρετή δεν δυσπιστεί στον λόγο περί της κρίσεως, έστω κι αν είναι ειδωλολάτρης, έστω κι αν είναι αιρετικός· και κανείς από όσους αναστρέφονται μέσα σε πολλή κακία, εκτός από ελάχιστους, δεν παραδέχεται τον λόγο περί της αναστάσεως. Και αυτό ακριβώς λέει ο Ψαλμωδός: «Απομακρύνονται οι κρίσεις σου από το πρόσωπό του». Γιατί; Επειδή «βεβηλώνονται οι οδοί του σε κάθε καιρό». Διότι, λέει, «ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε». Βλέπεις ότι το να λέει κανείς αυτά είναι γνώρισμα ανθρώπων με ταπεινά φρονήματα; Από το φαγητό και το ποτό πηγάζουν αυτά τα λόγια που ανατρέπουν την πίστη στην ανάσταση.

Επειδή, λοιπόν, έδειξε ότι οι κίνδυνοι είναι πολλοί, για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά παραπονούμενος, λέει: «Όχι μόνο δεν λυπάμαι, αλλά και καυχώμαι που τα υποφέρω αυτά για χάρη σας». Και λέει ότι σεμνύνεται διπλά, και επειδή κινδυνεύει γι' αυτούς, και επειδή τους βλέπει να προοδεύουν. Έπειτα, κάνοντας αυτό που του είναι σύνηθες, επειδή είπε μεγάλα λόγια, τα αναθέτει και τα δύο στον Χριστό. Πώς όμως πεθαίνει κάθε μέρα; Με την προθυμία και την ετοιμότητά του για κάτι τέτοιο. Και για ποιον λόγο τα λέει αυτά; Οικοδομώντας πάλι και δι' αυτών το επιχείρημα περί της αναστάσεως. Διότι, λέει, ποιος θα επέλεγε να υπομείνει τόσους θανάτους, εάν δεν υπήρχε ανάσταση ούτε ζωή μετά από αυτά; Διότι, εάν αυτοί που πιστεύουν στην ανάσταση με δυσκολία θα κινδύνευαν γι' αυτήν, εκτός αν ήταν εξαιρετικά γενναίοι, πολύ περισσότερο αυτός που δεν πιστεύει, λέει, δεν θα επέλεγε να υπομείνει τόσους θανάτους, και μάλιστα τόσο σκληρούς. Διότι πρόσεξε πώς προχωρά σιγά σιγά σε πόσο μεγάλη αυξητική κλιμάκωση. Είπε ότι «Κινδυνεύουμε», πρόσθεσε ότι αυτό γίνεται «Κάθε ώρα», έπειτα ότι «Κάθε μέρα», έπειτα ότι όχι μόνο «Κινδυνεύω», λέει, αλλά και «Πεθαίνω». Δείχνει λοιπόν στη συνέχεια και τι λογής θάνατοι είναι αυτοί, λέγοντας τα εξής: «Εάν κατά τα ανθρώπινα μέτρα θηριομάχησα στην Έφεσο, ποιο το όφελός μου;».

Γ΄. Τι σημαίνει το «Αν κατά άνθρωπον»; Όσον αφορά τους ανθρώπους, θηριομάχησα. Διότι τι σημασία έχει, αν ο Θεός με γλίτωσε από τους κινδύνους; Επομένως, εκείνος που οφείλει να μεριμνά περισσότερο από όλους για αυτά είμαι εγώ, που υπομένω τόσους κινδύνους και δεν έχω λάβει ακόμη καμία αμοιβή. Διότι, αν δεν έρθει ο καιρός της ανταπόδοσης, αλλά τα δικά μας περιορίζονται στη μέχρι τώρα ζωή, εμείς βρισκόμαστε σε μεγαλύτερη ζημία. Επειδή εσείς μεν πιστέψατε χωρίς κινδύνους, εμείς όμως σφαζόμαστε κάθε ημέρα. Όλα αυτά όμως τα έλεγε, όχι επειδή δεν είχε όφελος και από το ίδιο το γεγονός ότι έπασχε, αλλά εξαιτίας της πνευματικής αδυναμίας των πολλών, και για να τους στηρίξει στη διδασκαλία περί της αναστάσεως· όχι επειδή ο ίδιος αγωνιζόταν για τον μισθό· διότι επαρκής ανταπόδοση γι' αυτόν ήταν το να πράττει το αρεστό στον Θεό. Ώστε, και όταν λέει: «Αν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο σε αυτή τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους»· και εκεί πάλι για χάρη τους το λέει, ώστε με τον φόβο αυτής της αθλιότητας να συντρίψει την απιστία τους σχετικά με την ανάσταση, και μιλάει με αυτόν τον τρόπο συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία τους. Διότι ο μέγας μισθός είναι το να είναι κανείς πάντοτε αρεστός στον Χριστό· και ακόμη και χωρίς την ανταπόδοση, μεγίστη αμοιβή είναι το να κινδυνεύει κανείς για Εκείνον. Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε.

Διότι τι λέει ο Χριστός; «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν οι άνθρωποι και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας λέγοντας ψέματα, εξαιτίας μου· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι έκαναν και στους προφήτες οι πατέρες τους». Και πάλι ο Παύλος, θέλοντας να παρηγορήσει τους Μακεδόνες, λέει: «Διότι εσείς, αδελφοί, γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία, επειδή τα ίδια πάθατε και εσείς από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους». Και τους Εβραίους πάλι έτσι τους παρηγορεί, απαριθμώντας όλους τους δικαίους, αυτούς που διήγαγαν τον βίο τους σε καμίνια, σε λάκκους, σε ερήμους, σε όρη, σε σπήλαια, σε πείνα, σε στενοχώρια· διότι η κοινωνία των παθημάτων φέρνει κάποια παρηγοριά σε εκείνους που έχουν καταπέσει. Το ότι δε το γεγονός αυτό εισάγει και πάλι τους λόγους περί αναστάσεως, άκουσε τον ίδιο τον Παύλο που λέει: «Αν κατά τα ανθρώπινα δεδομένα θηριομάχησα στην Έφεσο, ποιο είναι το όφελός μου, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται;». Και πάλι: «Αν έχουμε ελπίσει στον Χριστό μόνο σε αυτήν τη ζωή, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους». Υποφέρουμε μύρια δεινά κατά τον παρόντα βίο, λέει· αν λοιπόν δεν υπάρχει ελπίδα για μια άλλη ζωή, τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο από εμάς;

Γνωρίζω ότι το θεωρούν και ως οιωνό εκείνοι που λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε». Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Δεν το λέω εγώ αυτό, αλλά εκείνος που απέκτησε την πείρα όλων των πραγμάτων τα λέει αυτά: «Έκτισα για τον εαυτό μου σπίτια, φύτεψα αμπελώνες, κατασκεύασα δεξαμενές υδάτων, απέκτησα οινοχόους άνδρες και γυναίκες». Και τι λοιπόν προέκυψε μετά από όλα αυτά; Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Ας πενθήσουμε λοιπόν, αγαπητοί μου, ας πενθήσουμε, για να γελάσουμε πραγματικά, για να χαρούμε αληθινά στον καιρό της ειλικρινούς χαράς. Διότι σε τούτη εδώ τη χαρά είναι οπωσδήποτε αναμειγμένη η λύπη, και ποτέ δεν είναι δυνατόν να τη βρει κανείς καθαρή. Εκείνη όμως είναι εντελώς ειλικρινής και άδολη, και δεν έχει τίποτα το ύπουλο, ούτε κάτι αναμειγμένο σε αυτήν· εκείνη τη χαρά ας γευθούμε, εκείνην ας επιδιώξουμε. Διαφορετικά, δεν είναι δυνατόν να την επιτύχουμε, παρά μόνον εάν επιλέγουμε εδώ όχι τα ευχάριστα, αλλά τα ωφέλιμα, και εάν θλιβόμαστε για λίγο εκούσια, και εάν υπομένουμε τα πάντα με ευχαριστία. Διότι έτσι θα μπορέσουμε να επιτύχουμε και τη βασιλεία των ουρανών, την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να κληρονομήσουμε, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Πού είναι εκείνοι που λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»; Πού είναι εκείνοι που λένε: «Δώσε μου το σήμερα, και πάρε το αύριο»; Πού είναι εκείνοι που λένε: «Ας απολαύσουμε τα εδώ, και για τα εκεί βλέπουμε»; Πού είναι εκείνοι που λένε: «Ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και δεν κολάζει τους αμαρτωλούς»; Ω, πόσο θα μετανοήσουν όσοι λένε τέτοια πράγματα! Πόσο θα θρηνήσουν, και δεν θα υπάρχει κανείς να τους ελεήσει! Πόσο θα στενάξουν, και κανείς δεν θα τους λυτρώνει! Πόσο θα λένε, κατακόπτοντας από την οδύνη τον εαυτό τους: «Αλίμονο, αλίμονο, διότι εμπαίξαμε τον εαυτό μας! Αλίμονο, διότι καταστρέψαμε τον εαυτό μας! Διδασκόμασταν, και δεν προσέχαμε· νουθετούμασταν, και περιφρονούσαμε· μας προειδοποιούσαν, και δεν πιστεύαμε· ακούγοντας τις Γραφές, πλανούσαμε τον εαυτό μας. Δίκαιη είναι η κρίση του Θεού· διότι λαμβάνουμε την άξια ανταπόδοση για όσα πράξαμε».

Για να μην υποπτευθεί κανείς ότι υπάρχουν δύο άναρχες αρχές. Μερικοί λένε ότι το είπε αυτό δηλώνοντας την εξάλειψη της κακίας. «Αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται καθόλου, γιατί και βαπτίζονται υπέρ αυτών;» Αυτό το λέει, διότι στο βάπτισμα ομολογούμε την ανάσταση της σαρκός. «Γιατί και εμείς κινδυνεύουμε κάθε ώρα;» Δεν είπε «εγώ», αλλά «εμείς», συμπεριλαμβάνοντας όλους τους αποστόλους· και με αυτόν τον τρόπο δείχνοντας μετριοφροσύνη και καθιστώντας τον λόγο αξιόπιστο. «Καθημερινά πεθαίνω, μα την καύχηση για σας, την οποία έχω εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω». Εδώ αναφέρεται στη δική τους προκοπή. Πώς όμως πεθαίνει κάθε μέρα, παρά με την προθυμία; «Αν (κατά άνθρωπον) θηριομάχησα στην Έφεσο». Δηλαδή, όσον εξαρτιόταν από τους ανθρώπους, έστω κι αν ο Θεός τον έσωσε. «Τι το όφελος για μένα, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται; Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε. Μην πλανάσθε· φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Όλα αυτά τα έλεγε, όχι επειδή δεν είχε όφελος και από αυτό τούτο το να πάσχει. Διότι δεν αγωνιζόταν για τον μισθό· καθώς επαρκής ανταπόδοση για εκείνον ήταν να πράξει το αρεστό στον Θεό· αλλά (τα έλεγε) εξαιτίας της αδυναμίας των πολλών.

Διότι, εάν δεν υπάρχει ανάσταση, «ας φάγουμε και ας πιούμε», ας ακολουθήσουμε τον ηδονικό και απολαυστικό βίο. Εάν δεν υπάρχει ανάσταση, σε τι διαφέρουμε από τα άλογα όντα; Εάν δεν υπάρχει ανάσταση, ας μακαρίσουμε τα θηρία του αγρού που διάγουν βίο αμέριμνο. Εάν δεν υπάρχει ανάσταση, ούτε Θεός υπάρχει ούτε πρόνοια, αλλά τα πάντα άγονται και φέρονται τυχαία. Διότι, ιδού, βλέπουμε πάρα πολλούς δικαίους να πένονται, να αδικούνται και να μην τυγχάνουν καμίας προστασίας στον παρόντα βίο, ενώ οι αμαρτωλοί και οι άδικοι ευημερούν μέσα στον πλούτο και σε κάθε είδους τρυφή. Και ποιος ορθά σκεπτόμενος θα εξέλαμβανε αυτό ως έργο δίκαιης κρίσης ή σοφής πρόνοιας; Θα υπάρξει λοιπόν, θα υπάρξει ανάσταση.

Περί των χρήσεων εξωτερικών κειμένων που βρίσκονται στη δική μας Γραφή. Ο απόστολος Ιούδας, λοιπόν, στην επιστολή του παραθέτει αυτό το χωρίο από τα λεγόμενα απόκρυφα του Μωυσή: «ο δε αρχάγγελος Μιχαήλ, όταν φιλονικώντας με τον διάβολο συζητούσε για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να επιφέρει βλάσφημη κρίση, αλλά είπε: να σε επιτιμήσει ο Κύριος». Στην ίδια επιστολή μνημονεύει και ένα άλλο παρόμοιο από τα απόκρυφα του Ενώχ: «ιδού, ήλθε ο Κύριος με τις άγιες μυριάδες του για να κάνει κρίση εναντίον όλων και να ελέγξει όλους τους ασεβείς για όλα τα έργα της ασέβειάς τους με τα οποία ασέβησαν, και για όλα τα σκληρά λόγια που είπαν εναντίον του οι ασεβείς αμαρτωλοί». Ο Λουκάς, πάλι, στις Πράξεις των Αποστόλων παρουσιάζει τον μακάριο Παύλο να παραθέτει προς τους Αθηναίους, κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ένα μέρος από τους ηρωικούς στίχους του Αράτου, όπου λέει: «όπως έχουν πει και κάποιοι από τους δικούς σας ποιητές, διότι δικό του γένος είμαστε». Ο δε μακάριος Παύλος στην προς Κορινθίους επιστολή μνημονεύει αυτή τη ρήση από τα λεγόμενα απόκρυφα του προφήτη Ηλία: «όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Στην ίδια επιστολή μνημονεύει μια δημώδη λακωνική παροιμία, την οποία και ο προφήτης Ησαΐας προγενέστερα συμπεριέλαβε στους λόγους του: «ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε».

Αν λοιπόν, ενώ δεν ορθοδοξούσαν προηγουμένως ούτε είχαν μυηθεί στην αλήθεια, φωτίζονταν από τη θεία πρόνοια ως προς το αληθινό και μεταπηδούσαν σε εμάς, τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά· όμως και αυτούς δεν πρέπει να τους δεχόμαστε ανεξέταστα, παρά μόνο με τη σύμφωνη γνώμη των περισσοτέρων ορθοδόξων, όπως έχει δηλώσει ο θείος Βασίλειος προς τους εξορισθέντες στη Μεσοποταμία από την Αίγυπτο, επιπλήττοντάς τους επειδή τους δέχτηκαν απρόσεκτα. Ή μήπως αγνοείτε τι λέει ο ίδιος πατέρας σε άλλη επιστολή του; «Δεν αναγνωρίζω ως επίσκοπο, ούτε θα συγκατέλεγα στους επισκόπους, εκείνον που για την καταστροφή της πίστεως έχει προαχθεί στην προεδρία από βέβηλα χέρια»· τέτοιοι είναι οι σημερινοί, οι οποίοι, όχι από άγνοια, αλλά από φιλαρχία καταλαμβάνουν αυθαίρετα τους θρόνους, εγκαταλείποντας εκούσια την αλήθεια και αναλαμβάνοντας την προεδρία της ασέβειας. «Αν κατά άνθρωπο θηριομάχησα», λέει ο απόστολος, «στην Έφεσο, ποιο είναι το όφελός μου;» Λέω κι εγώ: αν κατά τη γνώμη σας μετά την άρνηση, δηλαδή την κοινωνία με τους χριστομάχους, οι τέτοιοι πρέπει να γίνονται αμέσως δεκτοί και χωρίς επιτίμια, γιατί κινδυνεύω μάταια κάθε μέρα, και δεν αυτομολώ προς τους αντιπάλους, ώστε έπειτα πάλι μέσω μετανοίας να συνταχθώ χωρίς επιτίμια με τους ορθοδόξους; Μην πλανάσθε, «φθείρουν τα χρηστά ήθη οι κακές συναναστροφές». Ανανήψατε εν Κυρίω. Και ποια κοινωνία έχει το φως με το σκότος, ώστε να τηρούνται τα δικά μας παράλληλα με αυτά των χριστομάχων;