Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:35

Κεφάλαιο Α΄. ΛΟΥΚΑΣ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Οι υιοί του αιώνα τούτου νυμφεύονται και δίνονται σε γάμο· εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να επιτύχουν τον αιώνα εκείνο και την ανάσταση από τους νεκρούς ούτε νυμφεύονται ούτε δίνονται σε γάμο. Διότι δεν μπορούν πλέον ούτε να πεθάνουν· επειδή είναι ισάγγελοι και είναι υιοί του Θεού, όντας υιοί της αναστάσεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. Και όσον αφορά αυτό που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ο ίδιος θέλησε. Και μετά από λίγα: Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών. Σπέρνεται στη φθορά, ανασταίνεται στην αφθαρσία. Σπέρνεται στην ατιμία, ανασταίνεται στη δόξα· σπέρνεται στην ασθένεια, ανασταίνεται στη δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

ΤΟΜΟΣ Ζ'. «Αλλά θα πει κάποιος: Πώς εγείρονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; κ.λπ.» Ο προφήτης Ησαΐας, σχετικά με το μυστήριο της εκ νεκρών αναστάσεως, ότι θα πραγματοποιηθεί στους καιρούς με το νεύμα του Θεού, ο οποίος με άφατη δύναμη μεταπλάθει σε ζωή αυτό που κρατείται από τον θάνατο, προαναφώνησε λέγοντας: «Θα αναστηθούν οι νεκροί, και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία, και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη· διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι ίαμα για αυτούς»· ως δρόσο, νομίζω, αναφέρει μεταφορικά τη ζωοποιό ενέργεια του Θεού, σύμφωνα με την οποία χορηγεί την ύπαρξη στα μη όντα, και σε όσα έχουν ήδη φερθεί στην ύπαρξη χαρίζει το ευ είναι· διότι τα πάντα συνιστώνται σε αυτόν, όπως ακριβώς και δι' αυτού παρήχθησαν στη γένεση. Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ για τα επί της γης δημιουργήματα προς τον Σωτήρα των όλων Θεό: «Όταν ανοίξεις το χέρι σου, τα σύμπαντα θα γεμίσουν από χρηστότητα· όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν· θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους και θα εκλείψουν, και θα επιστρέψουν στο χώμα τους· θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Διότι η ανθρώπινη φύση υπέστη την αποστροφή του θείου προσώπου στο πρόσωπο του Αδάμ εξαιτίας της παραβάσεως· γι' αυτό σχεδόν έχει συγχυστεί και ταραχθεί, και επέστρεψε στο χώμα της, και καταβιβάστηκε στον θάνατο και στη φθορά.

Το να αμφιβάλλει κανείς για την ανάσταση μετά την ανάσταση του Χριστού, αποτελεί δείγμα απερισκεψίας, αμάθειας και αλαζονείας, όπως και το να ρωτά για τα έργα του Θεού το πώς, αλλά και το να λέει «Με ποιο σώμα ανασταίνονται οι νεκροί;» είναι επίσης ανόητο· διότι είναι ολοφάνερο ότι ανασταίνονται με το ίδιο. Διότι και ο Κύριος ανέστησε τη δική Του σάρκα όπως ήταν. Επειδή δε κάποιοι ισχυρίζονται ότι η ψυχή προϋπήρχε, και ότι δεσμεύτηκε στο σώμα προς τιμωρία, αυτοί αθετούν όχι μόνο τον σκοπό της δημιουργίας, σύμφωνα με τον οποίο ο άνθρωπος πλάστηκε για την αφθαρσία, αλλά και τον σκοπό της αναστάσεως· διότι ο Θεός δεν πραγματοποιεί την ανάσταση προς τιμωρία, αλλά λόγω της δικής Του ευσπλαχνίας.

Να θυμάστε δε όλα όσα ειπώθηκαν στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή, τα οποία έγραψε ο Παύλος προς αυτούς που έλεγαν: «πώς ανασταίνονται οι νεκροί; και με τι είδους σώμα έρχονται;», και ότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί, και ότι αποκάλεσε άφρονες αυτούς που δεν πιστεύουν, καθώς και όλη την εκεί διδασκαλία περί της αναστάσεως των νεκρών, και ότι προς τους Θεσσαλονικείς έγραψε: «δεν θέλουμε δε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με αυτούς που έχουν κοιμηθεί, για να μην λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι, οι οποίοι δεν έχουν ελπίδα», και όλα τα επόμενα, και μάλιστα το «και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν πρώτοι».

Δίνει δε την άδεια και σε γυναίκες να τελούν το βάπτισμα. Διότι σε αυτούς τα πάντα είναι γεμάτα εμπαιγμό και τίποτε άλλο, εφόσον τολμούν να τελούν τα μυστήρια ακόμη και ενώπιον των κατηχουμένων. Όσο για την ανάσταση, όπως είπα, αυτός διδάσκει ότι δεν είναι των σωμάτων, αλλά των ψυχών, και ορίζει τη σωτηρία για αυτές και όχι για τα σώματα. Ομοίως δε ισχυρίζεται ότι γίνονται μεταγγίσεις ψυχών και μετενσωματώσεις από σώμα σε σώμα. 5. Από παντού όμως καταρρέει η μάταιη κενοφωνία του, όπως ήδη έχω πραγματευθεί και σε άλλες αιρέσεις. Διότι πώς θα αναστηθεί η ψυχή, εφόσον δεν έχει πέσει; Και πώς θα ονομαστεί ανάστασή της, αφού η ψυχή δεν έχει πέσει; Επειδή καθετί που πέφτει έχει ανάγκη αναστάσεως· όμως δεν πέφτει η ψυχή, αλλά το σώμα. Εξού και δικαίως η καθομιλουμένη συνηθίζει να το αποκαλεί «πτώμα», αλλά και ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας ότι «όπου είναι το πτώμα, εκεί θα συναχθούν οι αετοί». Και πράγματι, στα μνήματα δεν εγκλείουμε ψυχές, αλλά σώματα καταθέτουμε θάβοντάς τα στη γη, την ανάσταση των οποίων το κήρυγμα διατηρεί ως ελπίδα, όπως ακριβώς συμβαίνει με τον κόκκο του σίτου· όπως άλλωστε και ο άγιος Απόστολος προσκόμισε τη μαρτυρία περί του κόκκου του σίτου και των άλλων σπερμάτων, αλλά και ο ίδιος ο Κύριος στο Ευαγγέλιο [είπε] ότι «εάν ο κόκκος του σίτου, αφού πέσει [στη γη], δεν πεθάνει, μένει μόνος του». Ο δε άγιος Απόστολος λέει «άφρον» (διότι άφρονα αποκαλεί τον άπιστο, αυτόν που αμφιβάλλει παντελώς και λέει «πώς γίνεται η ανάσταση; και με ποιο σώμα έρχονται;»).

Και το χωρίο του αποστόλου, «θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα», εφόσον το σώμα είναι θνητό και δεν μετέχει στην αληθινή ζωή, μπορεί να υποδηλώνει ότι το σωματικό είδος για το οποίο μιλήσαμε, το οποίο είναι από τη φύση του θνητό, «όταν φανερωθεί ο Χριστός, η ζωή μας», μεταβάλλεται και αυτό παύοντας να είναι «σώμα θανάτου», και αφού ζωοποιηθεί διά του ζωοποιού πνεύματος, από 〈σαρκικό〉 γίνεται πνευματικό. Και το ερώτημα «θα πει όμως κάποιος, πώς ανασταίνονται οι νεκροί, και με ποιο σώμα έρχονται;» καταδεικνύει σαφώς ότι το αρχικό υποκείμενο δεν θα αναστηθεί. Διότι, εάν εκλάβαμε σωστά το παράδειγμα, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ο σπερματικός λόγος μέσα στον κόκκο του σιταριού, αφού προσλάβει την παρακείμενη ύλη και τη διαπεράσει ολόκληρη, και αφού την εντάξει 〈και αυτήν〉 στο ίδιο είδος, επιβάλλει τις δυνάμεις που διαθέτει στην άλλοτε γη, στο ύδωρ, στον αέρα και στο πυρ, και αφού νικήσει τις δικές τους ιδιότητες, τη μεταβάλλει σε εκείνη την ιδιότητα της οποίας ο ίδιος είναι δημιουργός· και έτσι ολοκληρώνεται το στάχυ, το οποίο διαφέρει υπερβολικά από τον αρχικό κόκκο ως προς το μέγεθος, το σχήμα και την ποικιλία.

Και αργότερα προσθέτει λέγοντας: «πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό αυτό να ενδυθεί αθανασία»· και δεν είπε μόνο το θνητό ούτε μόνο το φθαρτό ούτε την αθάνατη ψυχή, αλλά «το φθαρτό αυτό» με την προσθήκη του «αυτό» και «το θνητό αυτό» με την προσθήκη του «αυτό». Ο ίδιος λοιπόν ολόκληρος ο κόκκος του αναστήθηκε, και δεν αναστήθηκε ένα μέρος, αλλά αναστήθηκε ολόκληρος, και δεν αναστήθηκε κάποιος άλλος κόκκος παρά ο ίδιος που υπήρχε, αλλά ο ίδιος ακριβώς που έπεσε στο μνήμα αναστήθηκε ολόκληρος. Πώς λοιπόν μπορεί να ισχύει η δική σου κενοφωνία; Διότι η Θεία Γραφή γνωρίζει δύο κόκκους που έχουν αναφερθεί, έναν στο Ευαγγέλιο και έναν από τον Απόστολο. Και ο μεν πρώτος φανερώνει κάθε σαφήνεια σύμφωνα με όσα επιτελέστηκαν τέλεια σε αυτόν, το οποίο αποτελεί το πρωτότυπο της δικής μας αναστάσεως. Διότι ο Σωτήρας, και διδάσκοντας και πράττοντας αυτό, επιτέλεσε τα πάντα με βεβαιότητα για εμάς προς απόδειξη. Επειδή αμέσως μίλησε για τον κόκκο και ανέστησε τον κόκκο, ώστε να επιβεβαιώσει σε εμάς την πίστη της ελπίδας για την αληθινή μας ανάσταση. Παίρνοντας τη σκυτάλη από αυτό, ο Απόστολος, καθοδηγούμενος από το Άγιο Πνεύμα, εξηγώντας σε εμάς τη δόξα των αγίων που πρόκειται να υπάρξει μετά την ανάσταση και δείχνοντας την ελπίδα της απολαύσεως των αγαθών, πάλι μέσω του κόκκου του σιταριού, διακηρύσσει προς τους απίστους: «Αλλά θα μου πεις, πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται;». Και απαντά σε εκείνον που λέει τέτοια πράγματα: «Άφρον».

Ποιος είναι λοιπόν ο λόγος; Ίσως μέσα από τα συμφραζόμενα όσων έχουν γραφεί σε αυτό το σημείο να κατανοήσει κανείς καλύτερα το νόημα. Διότι, επειδή ανέπτυξε επιχειρηματολογία εναντίον των Κορινθίων, οι οποίοι, ενώ αποδέχθηκαν την πίστη στον Κύριο, θεώρησαν μύθο το δόγμα περί της αναστάσεως των ανθρώπων, λέγοντας: «Πώς ανασταίνονται οι νεκροί και με ποιο σώμα έρχονται;», εφόσον τα σώματά τους μετά τον θάνατο περιήλθαν στον αφανισμό με πολλούς τρόπους και με ποικίλες μορφές, έχοντας καταναλωθεί είτε μέσω της σήψης είτε από σαρκοβόρα ερπετά, υδρόβια, πτηνά και τετράποδα. Για τον λόγο αυτόν τους παρέθεσε πολλούς συλλογισμούς, πείθοντάς τους να μην παρομοιάζουν τη δύναμη του Θεού με τη δική τους, ούτε να νομίζουν ότι ό,τι είναι ακατόρθωτο για τον άνθρωπο ισχύει αναλόγως και για τον Θεό, αλλά να αναλογίζονται το μεγαλείο της θείας εξουσίας μέσα από τα γνώριμα σε εμάς παραδείγματα. Και έτσι τους προβάλλει ως παράδειγμα τη θαυματουργία σχετικά με τα σώματα των σπερμάτων, τα οποία διαρκώς αναδημιουργούνται από τη θεία δύναμη, και αποδεικνύει ότι η σοφία του Θεού δεν αδυνάτησε στο να δημιουργήσει στο σύμπαν αμέτρητα είδη σωμάτων, λογικών και άλογων, εναέριων και χερσαίων, καθώς και εκείνων που προβάλλουν ενώπιόν μας στον ουρανό, δηλαδή του ήλιου και των υπόλοιπων αστέρων. Καθένα από αυτά, έχοντας δημιουργηθεί με τη θεία δύναμη, γίνεται για εμάς απόδειξη ότι και κατά την ανάσταση ο Θεός δεν πρόκειται να βρεθεί σε αδυναμία να επαναφέρει τα δικά μας σώματα.

Διότι, με το μέτρο της κακίας που έχει ριζώσει στον καθένα θα είναι οπωσδήποτε ανάλογη και η διάρκεια της θεραπείας. Θεραπεία δε της ψυχής θα ήταν ο καθαρισμός από την κακία· και αυτό δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί χωρίς οδυνηρή κατάσταση, όπως έχει ήδη εξεταστεί στα προηγούμενα. Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να κατανοήσει καλύτερα το περιττό και ανάρμοστο αυτών των ενστάσεων, εάν εγκύψει στο βάθος της αποστολικής σοφίας. Διότι, όταν διασαφήνιζε στους Κορινθίους το μυστήριο γύρω από αυτά τα ζητήματα –επειδή ίσως και εκείνοι του πρόβαλλαν τα ίδια επιχειρήματα που προβάλλονται σήμερα από όσους στρέφονται κατά του δόγματος με σκοπό την ανατροπή της πίστεως–, ανακόπτοντας το θράσος της αμάθειάς τους με το δικό του αποστολικό αξίωμα, λέει τα εξής: «Θα μου πεις, λοιπόν· Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρον», λέει, «εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις δεν είναι το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά ένας γυμνός κόκκος, ίσως από σιτάρι ή από κάποιον άλλο σπόρο· ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ακριβώς θέλησε». Διότι εδώ μου φαίνεται ότι αποστομώνει εκείνους που αγνοούν τα όρια της ίδιας της φύσης και που συγκρίνουν τη θεία δύναμη με τη δική τους ισχύ, οι οποίοι νομίζουν ότι για τον Θεό είναι δυνατόν μόνο ό,τι μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη αντίληψη, και πως ό,τι βρίσκεται πάνω από εμάς ξεπερνά και την ίδια τη δύναμη του Θεού.

Διότι εκείνος που ρώτησε τον Απόστολο το πώς ανασταίνονται οι νεκροί, διατείνεται ότι είναι αδύνατον τα διασκορπισμένα στοιχεία του σώματος να συνενωθούν και πάλι· και εφόσον αυτό δεν είναι δυνατόν, και δεν απομένει άλλο σώμα παρά από τη συνένωση των στοιχείων, ισχυρίζεται τούτο καταλήγοντας, όπως κάνουν οι δεινοί συζητητές, μέσα από μια λογική ακολουθία σε όσα εξαρχής υπέθεσε: Εάν το σώμα είναι συνένωση στοιχείων, και η εκ νέου συνάθροισή τους είναι αδύνατη, με τι είδους σώμα θα αναστηθούν; Αυτό, λοιπόν, που φαίνεται ότι έχει επινοηθεί από αυτούς μέσω κάποιας τεχνικής σοφίας, το ονόμασε αφροσύνη όσων δεν διακρίνουν στην υπόλοιπη κτίση την υπεροχή της θείας δυνάμεως. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος τα υψηλότερα θαύματα του Θεού, μέσα από τα οποία θα μπορούσε να οδηγήσει τον ακροατή σε απορία, όπως, για παράδειγμα, τι είναι το ουράνιο σώμα και από πού προέρχεται, ή τι είναι το ηλιακό, ή το σεληνιακό, ή αυτό που εμφανίζεται στα άστρα, ο αιθέρας, ο αέρας, το ύδωρ, η γη, ελέγχει αντίθετα την απερισκεψία όσων προβάλλουν αντιρρήσεις μέσα από τα πιο οικεία και κοινά σε εμάς πράγματα.

ΟΜΙΛΙΑ ΜΑ΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με τι είδους σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. α΄. Μολονότι ο Απόστολος είναι παντού πάρα πολύ πράος και ταπεινός, εδώ χρησιμοποιεί αυστηρότερο λόγο εξαιτίας του παραλόγου εκείνων που φέρνουν αντιρρήσεις. Δεν αρκείται όμως σε αυτό, αλλά παραθέτει και συλλογισμούς και παραδείγματα, καταβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο ακόμη και τον πιο φιλόνεικο.

Διότι και για τα δύο εξέφραζαν απορία, λέγοντας: Πώς ανασταίνεται αυτό που διαλύθηκε; και, Με ποιο σώμα έρχονται; Και τι σημαίνει το «Με ποιο σώμα;»; Δηλαδή με αυτό το φθαρμένο και χαμένο, ή με κάποιο άλλο; Έπειτα, αποδεικνύοντας ότι δεν ρωτούν για αμφισβητούμενα ζητήματα, αλλά για τα κοινώς ομολογημένα, απαντά αμέσως με τρόπο πιο επιπληκτικό, λέγοντας: Άφρονα, αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει. Το ίδιο ακριβώς συνηθίζουμε να κάνουμε και εμείς απέναντι σε αυτούς που φέρνουν αντιρρήσεις στα ομολογημένα. Και για ποιον λόγο δεν κατέφυγε αμέσως στη δύναμη του Θεού;

Διότι και η δική μας γέννηση από τη φθορά αρχίζει, ακριβώς όπως και του σιταριού. Βέβαια δεν ήταν το ίδιο, αλλά τούτο είναι κάτι περισσότερο. Διότι απαιτεί κάτι ολόκληρο που φθείρεται, ενώ εκείνο ήταν απλώς ένα μέρος· γι' αυτό και φέρνει τούτο ως παράδειγμα. Εξάλλου, εκείνο αφενός από ζωντανό προέρχεται και σε ζωντανή μήτρα πέφτει· εδώ, όμως, ο σπόρος δεν καταβάλλεται σε σάρκα, αλλά στη γη, και μέσα σε αυτή διαλύεται, όπως ακριβώς το νεκρό σώμα. Γι' αυτό, ως προς τούτο, το παράδειγμα ήταν πιο οικείο. Και εκείνος που σπέρνει, δεν σπέρνει το σώμα που πρόκειται να γεννηθεί. Διότι τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως αναφέρονται στο πώς ανασταίνονται οι νεκροί· τούτο, όμως, απαντά στην απορία για το με ποιο σώμα έρχονται. Και τι σημαίνει, «Δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γεννηθεί»; Ότι δεν σπέρνεις ολόκληρο στάχυ, ούτε νέο σιτάρι. Διότι εδώ πλέον ο λόγος δεν αφορά την ανάσταση αυτή καθαυτή, αλλά τον τρόπο της αναστάσεως, δηλαδή τι είδους θα είναι το σώμα που πρόκειται να αναστηθεί, εάν θα είναι τέτοιο, ή καλύτερο και λαμπρότερο· και τα δύο τα αντλεί από το ίδιο παράδειγμα, αποδεικνύοντας ότι θα είναι κατά πολύ καλύτερο.

Επειδή, λοιπόν, όλοι επιδίωκαν με ορμή τα μεγαλύτερα από τα χαρίσματα και κανείς δεν καταδεχόταν το μικρότερο, λέει: «Μήπως είναι όλοι απόστολοι; Μήπως είναι όλοι προφήτες;» Και το ότι αμφέβαλλαν ακόμη και για την ανάσταση, φαίνεται όταν λέει: «Αλλά θα πει κάποιος, πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται;» Ωστόσο, μολονότι είχε τόσα πολλά να τους προσάψει, δεν τους μίλησε για τίποτε άλλο πριν από το ζήτημα της διχόνοιας και της φιλονικίας· αλλά αμέσως, αρχίζοντας την επιστολή, λέει τα εξής: «Σας παρακαλώ, αδελφοί, στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να λέτε όλοι το ίδιο, και να μην υπάρχουν ανάμεσά σας σχίσματα». Διότι γνώριζε, γνώριζε σαφώς, ότι αυτό ήταν το πρωτίστως κατεπείγον.

Διότι το να δυσπιστεί κανείς στην ανάσταση, είναι ίδιον αυτού που δεν γνωρίζει καλά τη δύναμη του Θεού, η οποία είναι ακαταμάχητη και επαρκεί για τα πάντα. Διότι, εάν δημιούργησε τα όντα εκ του μη όντος, πολύ περισσότερο θα μπορέσει να αναστήσει όσα έχουν αποσυντεθεί. «Προς ντροπή σας τα λέω». Δηλαδή, για να σας διορθώσω, ώστε, αφού ντραπείτε, να γίνετε καλύτεροι. «Αλλά θα πει κάποιος· Πώς εγείρονται οι νεκροί; Και με τι είδους σώμα έρχονται;» Ανασκευάζει εδώ μια αντίρρηση που εισάγεται από τους Έλληνες. «Άφρον, αυτό που εσύ σπέρνεις, δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις,» Δηλαδή, έχεις από τον ίδιο σου τον εαυτό την απόδειξη αυτών, μέσω όσων πράττεις καθημερινά, και ακόμη αντιλέγεις; λέει. Γι' αυτό και σε αποκαλώ άφρονα, διότι αγνοείς αυτά που γίνονται καθημερινά από εσένα. Και πρόσεξε την υπέρβαση του επιχειρήματος. Διότι εκείνο που αυτοί χρησιμοποιούσαν ως τεκμήριο για τη μη ανάσταση, αυτό ακριβώς εκείνος το καθιστά απόδειξη της ανάστασης.

Και παίρνει και τα δύο από το ίδιο παράδειγμα, δείχνοντας ότι είναι πολύ καλύτερο. «Για παράδειγμα σιταριού, ή κάποιου από τα υπόλοιπα». «Αυτό το λέει, για να μην υποπτευθεί κάποιος ότι εννοείται άλλο σώμα». «Ο δε Θεός του δίνει σώμα, όπως ο ίδιος θέλησε». Μην περιεργάζεσαι, λοιπόν, μήτε να ερευνάς επίμονα πώς και με ποιον τρόπο, όταν ακούς για τη δύναμη και το θέλημα του Θεού. «Και στο καθένα από τα σπέρματα δίνει το δικό του σώμα». Επειδή κάποιοι απορούσαν για την ανάσταση, και έλεγαν: Με ποιο σώμα θα έρθουν; γι' αυτόν τον λόγο το παρουσιάζει ως παράδειγμα, αναφέροντας το ίδιο το σώμα των σπερμάτων. Πού βρίσκεται λοιπόν το ξένο; Διότι το δικό του σώμα δίνει. «Δεν είναι κάθε σάρκα η ίδια σάρκα· αλλά άλλη είναι των ανθρώπων, άλλη η σάρκα των πτηνών, άλλη των κτηνών, και άλλη των ψαριών. Υπάρχουν και σώματα επουράνια, και σώματα επίγεια· αλλά άλλη μεν είναι η δόξα των επουρανίων, και άλλη των επίγειων· άλλη είναι η δόξα του ήλιου, και άλλη της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων. Διότι ο ένας αστέρας διαφέρει από τον άλλον ως προς τη δόξα. Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών· σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία». Για να μη νομίσουν από το παράδειγμα ότι όλοι θα λάβουν ίση τιμή στο μέλλον, λέει: Δεν είναι κάθε σάρκα η ίδια σάρκα. Είναι σαν να έλεγε: Τι μιλώ, λέει, για τα σπέρματα; Ας εξετάσουμε το ίδιο αυτό θέμα, για το οποίο μιλάμε τώρα, πάνω στα σώματα· επειδή, αφού θεμελίωσε τον λόγο περί της αναστάσεως, δείχνει πλέον ότι θα είναι μεγάλη η διαφορά της δόξας τότε, αν και η ανάσταση είναι μία.

Λέει, λοιπόν, ο θείος απόστολος: «Διότι το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και περιμένουμε ως σωτήρα τον Κύριο Ιησού, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», μην εννοώντας —μη γένοιτο— τη μετατροπή του σε άλλη μορφή, αλλά μάλλον την αλλαγή του από τη φθορά στην αφθαρσία. «Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί;» Ω της απιστίας! Ω της αφροσύνης! Εκείνος που μετέβαλε το χώμα σε σώμα μόνο με τη θέλησή του, εκείνος που πρόσταξε μια μικρή σταγόνα υλικού σπέρματος να αυξηθεί μέσα στη μήτρα και να διαμορφώσει αυτό το πολυειδές και πολύμορφο όργανο του σώματος, δεν θα αναστήσει άραγε πολύ περισσότερο αυτό που ήδη δημιουργήθηκε και έπειτα αποσυντέθηκε, εάν πάλι το θελήσει; «Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα»· εάν η πώρωση δεν επιτρέπει να πιστεύεις στα λόγια του Θεού, πίστεψε τουλάχιστον στα έργα του. «Διότι εκείνο που σπέρνεις εσύ, δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και εκείνο που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως από σιτάρι ή από κάποιο από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα καθώς ο ίδιος θέλησε, και στο καθένα από τα σπέρματα το δικό του σώμα».

Και λίγο παρακάτω: Εάν δε η ανάσταση είναι ατελής, επειδή αποκτούμε πάλι τα σώματα, σύμφωνα με όσους δογματίζουν ότι αυτά θα απορριφθούν, τότε δεν είναι η ανάσταση, αλλά μάλλον ο θάνατος που αποτελεί μεγάλη δωρεά, επειδή απαλλάσσει την ψυχή από το σώμα, ενώ η ανάσταση αποτελεί καταδίκη, επειδή τη δεσμεύει και πάλι με το σώμα· και έτσι καταστρέφεται η ελπίδα, αφού με την ανάσταση περιερχόμαστε πάλι σε χειρότερη κατάσταση. Διότι, έστω και αν η ψυχή είναι αθάνατη, εφόσον δεν συνιστά πλήρη άνθρωπο, ο Απόστολος θεωρεί ότι δεν διαφέρει σε τίποτα από την απώλεια. Διότι η ψυχή δεν μπορεί να απολαμβάνει, ούτε να κατέχει, ούτε να πράττει κάτι, ούτε να πάσχει με άλλον τρόπο παρά μόνο όπως ακριβώς εξ αρχής δημιουργήθηκε μαζί με το σώμα, διατηρώντας την ύπαρξή της και έχοντας τη δική της απόλαυση, την οποία, αν και με τον θάνατο διαλύθηκε εξαιτίας της παρακοής του ενός ανθρώπου, του Αδάμ, την ανέκτησε και πάλι δια της ελπίδας, μέσω της υπακοής του ενός, του Χριστού, ώστε να γίνει και πάλι άνθρωπος. Αλλά οπωσδήποτε θα πουν: «Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται;». Διότι τούς προκαλεί απορία το γεγονός ότι τα σώματα αναχωρούν από τον βίο γερασμένα και ατελή, καθώς επίσης και ακρωτηριασμένα. Αυτά άλλωστε μας επισημαίνουν συνεχώς όσοι δεν πιστεύουν στην ανάσταση, και προβάλλουν την απαίτηση ότι, εάν η ανάσταση είναι κοινή για όλους, κοινή σε όλους θα πρέπει να είναι και η δόξα, εφόσον βέβαια η ανάσταση αποτελεί δόξα.