Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:36

Κεφάλαιο Α΄. ΛΟΥΚΑΣ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Οι υιοί του αιώνα τούτου νυμφεύονται και δίνονται σε γάμο· εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να επιτύχουν τον αιώνα εκείνο και την ανάσταση από τους νεκρούς ούτε νυμφεύονται ούτε δίνονται σε γάμο. Διότι δεν μπορούν πλέον ούτε να πεθάνουν· επειδή είναι ισάγγελοι και είναι υιοί του Θεού, όντας υιοί της αναστάσεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. Και όσον αφορά αυτό που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ο ίδιος θέλησε. Και μετά από λίγα: Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών. Σπέρνεται στη φθορά, ανασταίνεται στην αφθαρσία. Σπέρνεται στην ατιμία, ανασταίνεται στη δόξα· σπέρνεται στην ασθένεια, ανασταίνεται στη δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

Διότι οι μεν άπιστοι αρνούνται εξολοκλήρου την ανάσταση, οι δε κακόπιστοι, με χυδαίο και ανόητο τρόπο, έχουν εκπέσει από την αληθινή ελπίδα, με το να έχουν τέτοιες αντιλήψεις περί της αναστάσεως. Και οι Έλληνες (ειδωλολάτρες) βέβαια αρνούνται τελείως την ανάσταση εξαιτίας της ασέβειας από το πλήθος των ανομιών που διαπράττονται από αυτούς· διότι μισούν την ανάσταση εξαιτίας της αισχύνης που πρόκειται να υποστούν κατά την ανάσταση, επειδή αγνόησαν τον Θεό και τις εντολές του· πλην όμως θα αναστηθούν, έστω κι αν δεν το θέλουν. Διότι η ίδια η κτίση τους ελέγχει ρητά, υποδεικνύοντας κάθε μέρα τον τύπο της αναστάσεως. Δύει η ημέρα και λαμβάνουμε έναν υπαινιγμό για την κατάσταση των νεκρών, εφόσον η νύχτα υποδηλώνει τον ύπνο· ανατέλλει η ημέρα ξυπνώντας μας και υποδεικνύοντας το σημείο της αναστάσεως. Θερίζονται οι καρποί και η κατάσταση των όντων αποκόπτεται, σκιαγραφώντας έτσι την εικόνα της δικής μας αναχώρησης από αυτόν τον κόσμο. Σπέρνεται η γη και βλαστάνει, [δείχνοντας] ότι τα θαμμένα μετά τον θερισμό θα αναστηθούν. Η ακρίδα πεθαίνει, αφού πρώτα θάψει το κύημα που απέβαλε μέσα στη γη, και μετά από καιρό η γη αποδίδει τα θαμμένα· τα σπέρματα των γεννημάτων σπέρνονται και πρώτα πεθαίνουν, έπειτα καρποφορούν· «διότι εάν δεν πεθάνει (το σπέρμα), δεν ζωογονείται». Ο Θεός έθεσε πάνω μας σφραγίδες της αναστάσεως μέσω των δέκα και δέκα νυχιών, οι οποίες δίνουν μαρτυρία για την ελπίδα μας.

Για να μη χρησιμοποιήσω λοιπόν πολλές μαρτυρίες (διότι δεν είναι λίγες αυτές στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη σχετικά με την ελπίδα και την ανάστασή μας), θα πω με συντομία τούτο: ότι, εάν ήταν άλλο εκείνο που ανασταίνεται, όπως ισχυρίζονται μερικοί, ο απόστολος δεν θα διαβεβαίωνε λέγοντας: «διότι πρέπει τούτο το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και το θνητό να ντυθεί την αθανασία». Επειδή όμως πρέπει να εδραιωθούμε στην ελπίδα και σχετικά με τη δόξα των αγίων, για το πώς πρόκειται δηλαδή να λαμπρυνθούν και να μεταβληθούν μέσα σε δόξα μετά την ανάσταση (όπως ακριβώς λέει: «ανασταίνεται μέσα σε δόξα»), η Αγία Γραφή λέει: «Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει· και δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γίνει, αλλά, αν τύχει, έναν κόκκο σιταριού ή κάποιου από τα άλλα σπέρματα, και ο Θεός του δίνει σώμα όπως θέλησε». Αυτό το είπε για τη δόξα εκείνων που ανασταίνονται μέσα σε λαμπρότητα· και για να δείξει ότι ο ίδιος ο κόκκος είναι που προσλαμβάνει τη δόξα, μίλησε ο Ίδιος στο Ευαγγέλιο, Αυτός που «μίλησε και μέσω του Παύλου» για την ανάσταση: «εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει», λέει, «μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολλούς κόκκους». Επομένως, ο απόστολος μίλησε για κόκκο και ο Σωτήρας απέδειξε μέσω του εαυτού Του τον ίδιο κόκκο του σώματος. Τι θα πούμε λοιπόν; Δεν αναστήθηκε το ίδιο το δικό Του σώμα που σπάρθηκε, δηλαδή ο κόκκος; Ή μήπως ήταν άλλο εκείνο που αναστήθηκε από αυτό μετά το τριήμερο από το μνήμα;

Και αμέσως προς αυτούς λέγει: «Άφρων, αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει». Και απέδειξε πλήρως η Γραφή ότι η ανάσταση αφορά τον σπόρο που έχει πέσει, δηλαδή το σώμα που θάπτεται, και όχι την ψυχή. Πώς λοιπόν θα έλθει η ψυχή μόνη της; Και πώς θα βασιλεύσει μόνη της αυτή που μαζί με το σώμα έπραξε το δίκαιο ή το φαύλο; Διότι τότε η κρίση θα είναι αντίθετη προς τη δικαιοσύνη και όχι δίκαιη. 6. Πώς εξάλλου θα σταθεί η διδασκαλία περί τριών αρχών του ίδιου του Μαρκίωνα; Και πώς θα βρεθεί ο Αγαθός να επιτελεί έργο είτε σωτηρίας είτε οτιδήποτε άλλο στα μέρη του φαύλου; Διότι, εάν ο κόσμος δεν είναι δικός Του, αλλά απέστειλε τον Μονογενή Του στον κόσμο για να λάβει από τον ξένο κόσμο όσα ο Ίδιος ούτε έσπειρε ούτε δημιούργησε, τότε θα βρεθεί είτε να επιθυμεί τα ξένα είτε να υφίσταται πενία και, μη έχοντας δικά Του, να επιδίδεται στα ξένα, ώστε να προσποριστεί για τον εαυτό Του όσα δεν είχε προηγουμένως. Και πώς ο Δημιουργός θα καταστεί κριτής ανάμεσα στους δύο; Έπειτα, ποιους έχει να κρίνει; Διότι, εάν προεδρεύει ως δικαστής επί των σκευών του ανώτερου θεού, έχει μεγαλύτερη ισχύ από τον ανώτερο, επειδή φέρνει ενώπιον των δικών του κριτηρίων τα όσα ανήκουν στον ανώτερο, όπως δοξάζει ο Μαρκίωνας. Και αν γενικώς τυγχάνει κριτής, είναι δίκαιος. Θα αποδείξουμε δε, από το όνομα του δικαίου, ότι το αγαθό και το δίκαιο είναι το ίδιο πράγμα. Διότι καθετί που είναι δίκαιο, αυτό είναι και αγαθό.

Και αργότερα προσθέτει λέγοντας: «πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί αφθαρσία και το θνητό αυτό να ενδυθεί αθανασία»· και δεν είπε μόνο το θνητό ούτε μόνο το φθαρτό ούτε την αθάνατη ψυχή, αλλά «το φθαρτό αυτό» με την προσθήκη του «αυτό» και «το θνητό αυτό» με την προσθήκη του «αυτό». Ο ίδιος λοιπόν ολόκληρος ο κόκκος του αναστήθηκε, και δεν αναστήθηκε ένα μέρος, αλλά αναστήθηκε ολόκληρος, και δεν αναστήθηκε κάποιος άλλος κόκκος παρά ο ίδιος που υπήρχε, αλλά ο ίδιος ακριβώς που έπεσε στο μνήμα αναστήθηκε ολόκληρος. Πώς λοιπόν μπορεί να ισχύει η δική σου κενοφωνία; Διότι η Θεία Γραφή γνωρίζει δύο κόκκους που έχουν αναφερθεί, έναν στο Ευαγγέλιο και έναν από τον Απόστολο. Και ο μεν πρώτος φανερώνει κάθε σαφήνεια σύμφωνα με όσα επιτελέστηκαν τέλεια σε αυτόν, το οποίο αποτελεί το πρωτότυπο της δικής μας αναστάσεως. Διότι ο Σωτήρας, και διδάσκοντας και πράττοντας αυτό, επιτέλεσε τα πάντα με βεβαιότητα για εμάς προς απόδειξη. Επειδή αμέσως μίλησε για τον κόκκο και ανέστησε τον κόκκο, ώστε να επιβεβαιώσει σε εμάς την πίστη της ελπίδας για την αληθινή μας ανάσταση. Παίρνοντας τη σκυτάλη από αυτό, ο Απόστολος, καθοδηγούμενος από το Άγιο Πνεύμα, εξηγώντας σε εμάς τη δόξα των αγίων που πρόκειται να υπάρξει μετά την ανάσταση και δείχνοντας την ελπίδα της απολαύσεως των αγαθών, πάλι μέσω του κόκκου του σιταριού, διακηρύσσει προς τους απίστους: «Αλλά θα μου πεις, πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται;». Και απαντά σε εκείνον που λέει τέτοια πράγματα: «Άφρον».

Διότι εκείνος που γενικά αμφιβάλλει για την ανάσταση είναι άφρων και ασύνετος. Έπειτα λέει: «Άφρων, αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις, δεν είναι το σώμα που πρόκειται να γίνει, αλλά ένας γυμνός κόκκος, ίσως σιταριού ή κάποιου από τους άλλους σπόρους, και δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως το θέλησε, και σε καθέναν από τους σπόρους το δικό του σώμα». Και βλέπεις ότι το σώμα δεν αλλάζει. Διότι κανείς, έχοντας σπείρει κριθάρι, δεν ζητάει σιτάρι, ούτε έσπειρε κανείς μελάνθιο και βρήκε κριθάρι. Αλλά αυτό ακριβώς που σπέρνεται είναι αυτό που εγείρεται. Κι αν ακόμη εγκαταλειφθεί κάτι από αυτό κάτω στη γη, ανασταίνεται από αυτό ο βλαστός. Εδώ λοιπόν, σε αυτό το φθαρτό σιτάρι που δεν πρόκειται να περάσει από κρίση, αυτό που εγκαταλείφθηκε είναι άχρηστο, ενώ αυτό που εγείρεται από αυτό είναι ωραιότερο. Θέλησε δε να δείξει τη λαμπρότητα εξαιτίας της απιστίας εκείνων που δεν προσδοκούν την ελπίδα του Θεού. Διότι, στ' αλήθεια, ο κόκκος του σιταριού είναι πάρα πολύ λεπτός. Αλλά πού βρίσκονται μέσα σε έναν τέτοιο μικρότατο κόκκο και οι ρίζες και οι βάσεις και τα καλάμια και οι κόμποι και οι τόσοι αυλοί και τα στάχυα και τα περιβλήματα και τα άγανα και οι κόκκοι που πολλαπλασιάζονται; 69. Για να μιλήσουμε όμως και πιο ξεκάθαρα, διηγούμενοι παρόμοια με αυτά περιστατικά: από πού δόθηκε στον Μωυσή, τον γιο της Ιωχαβέδ, τον γιο του Αμράμ, η δύναμη να χτυπήσει την πέτρα με το ραβδί και να βγάλει νερό από μια άνυδρη ύλη, να μεταβάλει δηλαδή το ξηρό σε υγρό;

Ας εξετάσουμε και το παράδειγμα του σιταριού, με το οποίο ο πάνσοφος Παύλος διδάσκει τους άφρονες λέγοντας: «Άφρον, εσύ, εκείνο που σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και εκείνο που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γεννηθεί, αλλά γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα άλλα σπέρματα· ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ηθέλησε». Ας προσέξουμε με ακρίβεια τη γένεση του σιταριού, και ίσως διδαχθούμε τον λόγο που αφορά εμάς. Το σιτάρι ρίχνεται στη γη, και αφού σαπίσει μέσα στην υγρασία και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, αφού πεθάνει, καταλήγει σε κάποια γαλακτώδη ουσία, η οποία, αφού πήξει λίγο, γίνεται ένα αιχμηρό και λευκό κέντρο. Και αφού αυξηθεί τόσο ώστε να προβάλει από τη γη, μεταβάλλεται από το λευκό σε ελαφρώς πράσινο, έπειτα γίνεται χορτάρι και φύλλωμα πάνω στους σβώλους του χώματος, και αφού απλωθεί πάνω τους και διασκορπιστεί συμμετρικά, τρέφει από κάτω την πολυσχιδή ρίζα, προετοιμάζοντας το υποστήριγμα για το μελλοντικό βάρος. Και όπως ακριβώς οι ιστοί των πλοίων συγκρατούνται από παντού με πάρα πολλά σκοινιά, ώστε να παραμένουν σταθεροί δεχόμενοι αντίθετες αλλά ισόρροπες έλξεις, έτσι και οι σχοινοειδείς διακλαδώσεις της ρίζας γίνονται στηρίγματα και ερείσματα των σταχυών. Όταν δε το σιτάρι αναπτυχθεί σε καλάμι και κατευθύνεται προς το ύψος, ο Θεός το στηρίζει με γόνατα και κόμβους, σαν να ασφαλίζει κάποια οικία με συνδέσμους, εξαιτίας του προσδοκώμενου βάρους της κορυφής του.

Διότι, με το μέτρο της κακίας που έχει ριζώσει στον καθένα θα είναι οπωσδήποτε ανάλογη και η διάρκεια της θεραπείας. Θεραπεία δε της ψυχής θα ήταν ο καθαρισμός από την κακία· και αυτό δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί χωρίς οδυνηρή κατάσταση, όπως έχει ήδη εξεταστεί στα προηγούμενα. Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να κατανοήσει καλύτερα το περιττό και ανάρμοστο αυτών των ενστάσεων, εάν εγκύψει στο βάθος της αποστολικής σοφίας. Διότι, όταν διασαφήνιζε στους Κορινθίους το μυστήριο γύρω από αυτά τα ζητήματα –επειδή ίσως και εκείνοι του πρόβαλλαν τα ίδια επιχειρήματα που προβάλλονται σήμερα από όσους στρέφονται κατά του δόγματος με σκοπό την ανατροπή της πίστεως–, ανακόπτοντας το θράσος της αμάθειάς τους με το δικό του αποστολικό αξίωμα, λέει τα εξής: «Θα μου πεις, λοιπόν· Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρον», λέει, «εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις δεν είναι το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά ένας γυμνός κόκκος, ίσως από σιτάρι ή από κάποιον άλλο σπόρο· ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ακριβώς θέλησε». Διότι εδώ μου φαίνεται ότι αποστομώνει εκείνους που αγνοούν τα όρια της ίδιας της φύσης και που συγκρίνουν τη θεία δύναμη με τη δική τους ισχύ, οι οποίοι νομίζουν ότι για τον Θεό είναι δυνατόν μόνο ό,τι μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη αντίληψη, και πως ό,τι βρίσκεται πάνω από εμάς ξεπερνά και την ίδια τη δύναμη του Θεού.

ΟΜΙΛΙΑ ΜΑ΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με τι είδους σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. α΄. Μολονότι ο Απόστολος είναι παντού πάρα πολύ πράος και ταπεινός, εδώ χρησιμοποιεί αυστηρότερο λόγο εξαιτίας του παραλόγου εκείνων που φέρνουν αντιρρήσεις. Δεν αρκείται όμως σε αυτό, αλλά παραθέτει και συλλογισμούς και παραδείγματα, καταβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο ακόμη και τον πιο φιλόνεικο.

Διότι και για τα δύο εξέφραζαν απορία, λέγοντας: Πώς ανασταίνεται αυτό που διαλύθηκε; και, Με ποιο σώμα έρχονται; Και τι σημαίνει το «Με ποιο σώμα;»; Δηλαδή με αυτό το φθαρμένο και χαμένο, ή με κάποιο άλλο; Έπειτα, αποδεικνύοντας ότι δεν ρωτούν για αμφισβητούμενα ζητήματα, αλλά για τα κοινώς ομολογημένα, απαντά αμέσως με τρόπο πιο επιπληκτικό, λέγοντας: Άφρονα, αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει. Το ίδιο ακριβώς συνηθίζουμε να κάνουμε και εμείς απέναντι σε αυτούς που φέρνουν αντιρρήσεις στα ομολογημένα. Και για ποιον λόγο δεν κατέφυγε αμέσως στη δύναμη του Θεού;

Διότι, αφού το απέδειξε αυτό από τις Γραφές, προσθέτει τώρα και τούτα εκ περισσού για εκείνους που δεν πείθονται από τις Γραφές, και λέει: «Άφρον, εσύ αυτό που σπέρνεις». Δηλαδή, «Από τον ίδιο σου τον εαυτό έχεις την απόδειξη αυτών, μέσω όσων πράττεις καθημερινά, και ακόμη αμφιβάλλεις; Γι' αυτό σε ονομάζω άφρονα, διότι αγνοείς αυτά που γίνονται καθημερινά από εσένα, και ενώ εσύ ο ίδιος είσαι δημιουργός ανάστασης, αμφιβάλλεις για τον Θεό». Γι' αυτό με μεγάλη έμφαση είπε: «Εσύ αυτό που σπέρνεις», εσύ ο θνητός και φθαρτός. Και πρόσεξε πώς χρησιμοποίησε τις λέξεις κατάλληλα προς το εξεταζόμενο θέμα. Διότι λέει: «Δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει». Διότι αφήνοντας τις λέξεις που αρμόζουν στα σπέρματα, όπως το «βλαστάνει», και «φύεται», και «σαπίζει», και «διαλύεται», προσάρμοσε εκείνες που είναι κατάλληλες για τη δική μας σάρκα, το «ζωοποιείται» και «πεθαίνει», το οποίο στην κυριολεξία δεν ταιριάζει στα σπέρματα, αλλά στα σώματα. Και δεν είπε ότι «Μετά τον θάνατο ζει», αλλά, αυτό που είναι σπουδαιότερο, ότι «Γι' αυτόν τον λόγο ζει, επειδή πεθαίνει». Βλέπεις ότι, όπως λέω πάντοτε, στρέφει διαρκώς το επιχείρημα στο αντίθετο. Διότι αυτό που εκείνοι θεωρούσαν τεκμήριο του ότι δεν υπάρχει ανάσταση, αυτό ακριβώς το καθιστά απόδειξη της ανάστασης· επειδή έλεγαν ότι δεν ανασταίνεται, επειδή πέθανε. Τι λέει λοιπόν αυτός αναστρέφοντάς το; «Και όμως, αν δεν πέθαινε, δεν θα ανασταινόταν· και γι' αυτό τον λόγο ανασταίνεται, επειδή πέθανε».

Διότι, αν και όλοι θα βρίσκονται στη βασιλεία, δεν θα απολαύσουν όλοι τα ίδια· και αν όλοι οι αμαρτωλοί βρεθούν στη γέεννα, δεν θα υπομείνουν όλοι τα ίδια. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών». Πώς έτσι; Με πολλή διαφορά. Έπειτα, αφήνοντας αυτό το ζήτημα, εφόσον αποδείχθηκε επαρκώς, επιστρέφει πάλι στην ίδια την απόδειξη της αναστάσεως και στον τρόπο της, λέγοντας: «Σπέρνεται μέσα σε φθορά, εγείρεται μέσα σε αφθαρσία». Και πρόσεξε τη σύνεση: Για μεν τα σπέρματα χρησιμοποίησε ορολογία που αρμόζει στα σώματα, λέγοντας: «Δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει»· για δε τα σώματα χρησιμοποίησε την ονομασία των σπερμάτων, λέγοντας: «Σπέρνεται μέσα σε φθορά, εγείρεται μέσα σε αφθαρσία». Δεν είπε: «Βλαστάνει», για να μην νομίσεις ότι είναι έργο της γης, αλλά: «Εγείρεται».

Διότι αυτό είναι από εκεί φανερό και ομολογημένο· στο μεταξύ δε, μαζί με εκείνο και τούτο θα αποτελέσει όχι μικρό κέρδος. Επειδή, δηλαδή, δεν απιστούσαν στην ανάσταση, αλλά παρ' όλα αυτά θρηνούσαν, για τον λόγο αυτόν τα λέει αυτά. Και με διαφορετικό τρόπο απευθύνεται σε όσους απιστούν, και με διαφορετικό σε τούτους· διότι αυτοί που ρωτούν για τους χρόνους και τους καιρούς, είναι φανερό ότι γνώριζαν. Διότι, λέει, εάν πιστεύουμε ότι ο Ιησούς πέθανε και αναστήθηκε και έζησε, έτσι και ο Θεός αυτούς που κοιμήθηκαν, διά του Ιησού θα τους φέρει μαζί Του. Πού είναι εκείνοι που απορρίπτουν τη σάρκα; Διότι εάν δεν προσέλαβε σάρκα, ούτε πέθανε· και εάν δεν πέθανε, ούτε αναστήθηκε. Πώς, λοιπόν, μας προτρέπει στην πίστη με βάση αυτά; Άραγε δεν θα ήταν, σύμφωνα με τις απόψεις τους, μάλλον φλύαρος και απατεώνας; Διότι εάν το να πεθαίνει κανείς είναι συνέπεια της αμαρτίας, και ο Χριστός δεν αμάρτησε, πώς μας προτρέπει τώρα; Και γιατί λέει επίσης: «Όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα»; Σαν να έλεγε: Ποιους θρηνείτε, άνθρωποι; Για ποιους λυπάστε; Για τους αμαρτωλούς, ή γι' αυτούς που απλώς πεθαίνουν; Επομένως, εκείνοι ποιους θρηνούν; Όλα αυτά όμως αποδεικνύονται αβάσιμα γι' αυτούς. Διότι λέει «Πρωτότοκος από τους νεκρούς»· δηλαδή, η απαρχή. Επομένως, πρέπει να υπάρξουν και άλλοι. Και πρόσεξε πώς εδώ δεν παραθέτει κανένα λογικό επιχείρημα, επειδή ήταν καλοπροαίρετοι· όταν όμως έγραφε στους Κορινθίους, κίνησε πρώτα πολλά ζητήματα βασισμένος σε λογικά επιχειρήματα, και έπειτα πρόσθεσε: «Άφρον, αυτό που εσύ σπέρνεις, δεν ζωοποιείται».

Έτσι και ο Παύλος καταπιάστηκε με γεωργικές έννοιες, όταν μας μιλούσε για την ανάσταση, και λέει: «Άφρον, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει». Εάν λοιπόν εκείνος ο μακάριος χρησιμοποιούσε επιχειρήματα από τη γεωργία, κανείς δεν θα μπορούσε να μας κατηγορήσει που καταπιανόμαστε με ιατρικές έννοιες· διότι τώρα ο λόγος μας αφορά τη δημιουργία του Θεού, και θα μας ήταν αναγκαία αυτή η προσέγγιση των εννοιών. Όπως λοιπόν προείπα, αυτό το σώμα έχει συσταθεί από τέσσερα στοιχεία, και αν το ένα από αυτά επαναστατήσει ολοκληρωτικά, από αυτήν την εξέγερση προκαλείται ο θάνατος. Για παράδειγμα, όταν η χολή πλεονάζει, δημιουργείται πυρετός, και αν επικρατήσει πέρα από το μέτρο, επιφέρει ταχύτατα τον θάνατο. Και πάλι, όταν το ψυχρό πλεονάζει, προκαλούνται παρέσεις και τρόμοι και αποπληξίες και μύρια άλλα νοσήματα. Και γενικά, κάθε είδος νοσήματος προέρχεται από την πλεονεξία αυτών των στοιχείων, όταν το ένα, υπερβαίνοντας τα φυσικά του όρια, καταδυναστεύει τα υπόλοιπα, και καταστρέφει όλη τη συμμετρία.

Διότι το να δυσπιστεί κανείς στην ανάσταση, είναι ίδιον αυτού που δεν γνωρίζει καλά τη δύναμη του Θεού, η οποία είναι ακαταμάχητη και επαρκεί για τα πάντα. Διότι, εάν δημιούργησε τα όντα εκ του μη όντος, πολύ περισσότερο θα μπορέσει να αναστήσει όσα έχουν αποσυντεθεί. «Προς ντροπή σας τα λέω». Δηλαδή, για να σας διορθώσω, ώστε, αφού ντραπείτε, να γίνετε καλύτεροι. «Αλλά θα πει κάποιος· Πώς εγείρονται οι νεκροί; Και με τι είδους σώμα έρχονται;» Ανασκευάζει εδώ μια αντίρρηση που εισάγεται από τους Έλληνες. «Άφρον, αυτό που εσύ σπέρνεις, δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις,» Δηλαδή, έχεις από τον ίδιο σου τον εαυτό την απόδειξη αυτών, μέσω όσων πράττεις καθημερινά, και ακόμη αντιλέγεις; λέει. Γι' αυτό και σε αποκαλώ άφρονα, διότι αγνοείς αυτά που γίνονται καθημερινά από εσένα. Και πρόσεξε την υπέρβαση του επιχειρήματος. Διότι εκείνο που αυτοί χρησιμοποιούσαν ως τεκμήριο για τη μη ανάσταση, αυτό ακριβώς εκείνος το καθιστά απόδειξη της ανάστασης.

Λέει, λοιπόν, ο θείος απόστολος: «Διότι το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και περιμένουμε ως σωτήρα τον Κύριο Ιησού, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», μην εννοώντας —μη γένοιτο— τη μετατροπή του σε άλλη μορφή, αλλά μάλλον την αλλαγή του από τη φθορά στην αφθαρσία. «Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί;» Ω της απιστίας! Ω της αφροσύνης! Εκείνος που μετέβαλε το χώμα σε σώμα μόνο με τη θέλησή του, εκείνος που πρόσταξε μια μικρή σταγόνα υλικού σπέρματος να αυξηθεί μέσα στη μήτρα και να διαμορφώσει αυτό το πολυειδές και πολύμορφο όργανο του σώματος, δεν θα αναστήσει άραγε πολύ περισσότερο αυτό που ήδη δημιουργήθηκε και έπειτα αποσυντέθηκε, εάν πάλι το θελήσει; «Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα»· εάν η πώρωση δεν επιτρέπει να πιστεύεις στα λόγια του Θεού, πίστεψε τουλάχιστον στα έργα του. «Διότι εκείνο που σπέρνεις εσύ, δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και εκείνο που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως από σιτάρι ή από κάποιο από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα καθώς ο ίδιος θέλησε, και στο καθένα από τα σπέρματα το δικό του σώμα».

Β΄. ΠΕΡΙ ΚΟΛΛΥΒΩΝ Αφού αυτά έχουν προηγουμένως ομολογηθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, ερχόμαστε τώρα να απολογηθούμε συντόμως για όσα κατηγορούμαστε. Πριν από την Απολογία μας, όμως, κρίναμε αναγκαίο να πληροφορήσουμε τους αναγνώστες για το τι σημαίνουν τα λεγόμενα Κόλλυβα. Κόλλυβο, λοιπόν, είναι το βρασμένο σιτάρι, το οποίο αποτελεί σύμβολο του ανθρωπίνου σώματος, επειδή το ανθρώπινο σώμα τρέφεται και αυξάνεται μέσω του σίτου. Γι' αυτό και ο Κύριος παρομοίασε το θεοϋπόστατο Σώμα Του με τον κόκκο του σίτου. Έτσι, πράγματι, αναφέρει στο δωδέκατο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Αγίου Ευαγγελίου: «Εάν ο κόκκος του σίτου δεν πέσει στη γη και πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρει πολύ καρπό». Είπε δε και ο μακάριος Παύλος, στην Α΄ Προς Κορινθίους Επιστολή, κεφ. 16: «Αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει». Διότι το νεκρό σώμα θάβεται στη γη και σήπεται, ακριβώς όπως και ο κόκκος. Λαμβάνοντας, λοιπόν, αφορμή από αυτά, η Εκκλησία του Χριστού παρασκευάζει τα λεγόμενα Κόλλυβα, τόσο στις εορτές των Αγίων, όσο και στα μνημόσυνα των αδελφών μας που έχουν κοιμηθεί εν Χριστώ, όπως λέγει ο Γαβριήλ Φιλαδελφείας στο Εγχειρίδιο.

Πώς σε όλα αυτά προκύπτει η γέννηση από έναν σπόρο που φθάρηκε; Αυτό είναι πιο θαυμαστό από την ανάσταση. Διότι τότε μεν η κτίση αποδίδει τους νεκρούς που παρέλαβε, ενώ τώρα προβάλλει προς αναγέννηση πολλούς σπόρους αντί για έναν που νεκρώθηκε. Ω, τι αθεράπευτη φρενοβλάβεια των Ελλήνων! Βλέπουν τη γη να δίνει στον γεωργό εκείνα που δεν παρέλαβε· δεν ελπίζουν όμως ότι αυτή θα αποδώσει στον Κτίστη αυτούς που της εμπιστεύθηκε. Γι' αυτό και ο Παύλος χρησιμοποιεί το παράδειγμα των σπόρων, αν και έχει ως λαμπρότερο παράδειγμα την προέλευση των ανθρώπων από τη μήτρα. Διότι το βρέφος, ενώ δεν υπάρχει, πλάθεται μέσα στη μήτρα σαν σε τάφο, και τυλιγμένο με τα σπάργανα της φύσης μοιάζει με νεκρό δεμένο με σάβανα. Διότι το βλέμμα του είναι κλειστό πιο ερμητικά και από των νεκρών, το στόμα του είναι άπρακτο μέσα στην κοιλιά, τα χέρια και τα πόδια του εκτείνονται μαζί στη γαστέρα σαν σε φέρετρο. Ακριβής τάφος για τα έμβρυα η μήτρα, τάφος που δεν είναι καν απαλλαγμένος από τη δυσοσμία των μνημάτων. Καθώς λοιπόν το βρέφος μορφοποιείται σε ένα τέτοιο μνήμα, ακολουθεί το νεύμα Εκείνου που το μορφοποιεί, όταν καλείται. Γιατί λοιπόν ο μακάριος Παύλος, διαθέτοντας ένα τόσο σπουδαίο παράδειγμα, αποσιωπά μεν τη δημιουργία της ζωής μέσα στον τάφο της μήτρας, και βεβαιώνει την ανάσταση με τους τύπους των σπόρων; Επειδή γνώριζε ότι η σπορά που διαπλάθει τα βρέφη είναι ζωντανή μέσα στην κοιλιά, αναζητούσε όμως μια εικόνα κάποιων νεκρών που ορατά επανέρχονται στη ζωή, και γι' αυτό έστρεψε το βλέμμα του στους σπόρους.