Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:38

Κεφάλαιο Α΄. ΛΟΥΚΑΣ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Οι υιοί του αιώνα τούτου νυμφεύονται και δίνονται σε γάμο· εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να επιτύχουν τον αιώνα εκείνο και την ανάσταση από τους νεκρούς ούτε νυμφεύονται ούτε δίνονται σε γάμο. Διότι δεν μπορούν πλέον ούτε να πεθάνουν· επειδή είναι ισάγγελοι και είναι υιοί του Θεού, όντας υιοί της αναστάσεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. Και όσον αφορά αυτό που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ο ίδιος θέλησε. Και μετά από λίγα: Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών. Σπέρνεται στη φθορά, ανασταίνεται στην αφθαρσία. Σπέρνεται στην ατιμία, ανασταίνεται στη δόξα· σπέρνεται στην ασθένεια, ανασταίνεται στη δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

(και αφού είπε πολλά άλλα προς αυτούς, προσθέτει) Ο θεσπέσιος Παύλος χρησιμοποιεί ένα άριστο παράδειγμα, λέγοντας ότι το σώμα πέφτει στη γη σαν κάποιος σπόρος, και δεν θα αναστηθεί γυμνό όπως ακριβώς σπάρθηκε, αλλά σαν να έχει ντυθεί και περιβληθεί με όσα συνήθως φυτρώνουν μαζί του, δηλαδή το καλάμι και τα φύλλα· διότι λέει ότι ο Θεός δίνει στο καθένα από τα σπέρματα το δικό του σώμα.

Για να μη χρησιμοποιήσω λοιπόν πολλές μαρτυρίες (διότι δεν είναι λίγες αυτές στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη σχετικά με την ελπίδα και την ανάστασή μας), θα πω με συντομία τούτο: ότι, εάν ήταν άλλο εκείνο που ανασταίνεται, όπως ισχυρίζονται μερικοί, ο απόστολος δεν θα διαβεβαίωνε λέγοντας: «διότι πρέπει τούτο το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και το θνητό να ντυθεί την αθανασία». Επειδή όμως πρέπει να εδραιωθούμε στην ελπίδα και σχετικά με τη δόξα των αγίων, για το πώς πρόκειται δηλαδή να λαμπρυνθούν και να μεταβληθούν μέσα σε δόξα μετά την ανάσταση (όπως ακριβώς λέει: «ανασταίνεται μέσα σε δόξα»), η Αγία Γραφή λέει: «Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει· και δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γίνει, αλλά, αν τύχει, έναν κόκκο σιταριού ή κάποιου από τα άλλα σπέρματα, και ο Θεός του δίνει σώμα όπως θέλησε». Αυτό το είπε για τη δόξα εκείνων που ανασταίνονται μέσα σε λαμπρότητα· και για να δείξει ότι ο ίδιος ο κόκκος είναι που προσλαμβάνει τη δόξα, μίλησε ο Ίδιος στο Ευαγγέλιο, Αυτός που «μίλησε και μέσω του Παύλου» για την ανάσταση: «εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει», λέει, «μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολλούς κόκκους». Επομένως, ο απόστολος μίλησε για κόκκο και ο Σωτήρας απέδειξε μέσω του εαυτού Του τον ίδιο κόκκο του σώματος. Τι θα πούμε λοιπόν; Δεν αναστήθηκε το ίδιο το δικό Του σώμα που σπάρθηκε, δηλαδή ο κόκκος; Ή μήπως ήταν άλλο εκείνο που αναστήθηκε από αυτό μετά το τριήμερο από το μνήμα;

Ας πείσει τους απίστους η δύναμη του Κυρίου, στο θέλημα του οποίου «κανείς δεν ανθίσταται». Ας ακούσει ο Μωυσής και ας το αποδείξει. «Τι είναι στο χέρι σου;» λέει ο Κύριος· και εκείνος είπε: «Ράβδος». Η ράβδος αυτή ήταν ξύλινη, και μάλιστα εντελώς ξερή. Και λέει: «Ρίξε την στη γη. Και έριξε» την ξερή ράβδο. Και το ξερό ο Θεός το έκανε υγρό, και όχι μόνο υγρό, αλλά και έμψυχο, αλλά και στη φύση αλλαγμένο και στην ουσία διαφορετικά σχηματισμένο. Δεν ήταν ψευδαίσθηση το έργο· διότι με το πρόσταγμα του Θεού ενεργεί η αλήθεια και όχι η φαντασία. Διότι σε όλα παρουσίασε μέσω του Μωυσή τη διάνοιά μας διορθωμένη προς την αλήθεια. Διότι ο προφήτης γνώριζε ότι αυτό που γινόταν δεν ήταν φαινομενικό, αλλά αληθινό, από το γεγονός ότι τράπηκε σε φυγή· διότι, αν γνώριζε ότι αυτό που γινόταν ήταν φαντασία, δεν θα έφευγε μακριά από το πρόσωπο του όφεως. Αλλά ας μη γίνει πάλι αυτό σκάνδαλο στους φιλόνεικους και πουν: ότι άλλη ήταν η ράβδος, «ο δε Θεός τής έδωσε» διαφορετικό «σώμα, όπως θέλησε». Και πρώτα απ' όλα, λοιπόν, ας μάθουν ότι δεν εμψύχωσε άλλη αντί για άλλη, αλλά εμψύχωσε εκείνη ακριβώς που ήταν ξερή· ότι αυτό το σώμα που δόθηκε στη ράβδο και το γένος ή το είδος που κινούνταν από αυτό, ο Θεός δεν τα καλούσε σε κρίση, ούτε ήθελε να δικάσει τον δράκοντα αντί για τη ράβδο, αλλά παρείχε πλήρη βεβαιότητα για την ανάσταση μέσω της ράβδου, ενώ παράλληλα ο Θεός απεδείκνυε τη δική Του δύναμη, ώστε κανείς να μην απιστήσει σε Αυτόν που είναι δυνατός στα πάντα.

Διότι εκείνος που γενικά αμφιβάλλει για την ανάσταση είναι άφρων και ασύνετος. Έπειτα λέει: «Άφρων, αυτό που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις, δεν είναι το σώμα που πρόκειται να γίνει, αλλά ένας γυμνός κόκκος, ίσως σιταριού ή κάποιου από τους άλλους σπόρους, και δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως το θέλησε, και σε καθέναν από τους σπόρους το δικό του σώμα». Και βλέπεις ότι το σώμα δεν αλλάζει. Διότι κανείς, έχοντας σπείρει κριθάρι, δεν ζητάει σιτάρι, ούτε έσπειρε κανείς μελάνθιο και βρήκε κριθάρι. Αλλά αυτό ακριβώς που σπέρνεται είναι αυτό που εγείρεται. Κι αν ακόμη εγκαταλειφθεί κάτι από αυτό κάτω στη γη, ανασταίνεται από αυτό ο βλαστός. Εδώ λοιπόν, σε αυτό το φθαρτό σιτάρι που δεν πρόκειται να περάσει από κρίση, αυτό που εγκαταλείφθηκε είναι άχρηστο, ενώ αυτό που εγείρεται από αυτό είναι ωραιότερο. Θέλησε δε να δείξει τη λαμπρότητα εξαιτίας της απιστίας εκείνων που δεν προσδοκούν την ελπίδα του Θεού. Διότι, στ' αλήθεια, ο κόκκος του σιταριού είναι πάρα πολύ λεπτός. Αλλά πού βρίσκονται μέσα σε έναν τέτοιο μικρότατο κόκκο και οι ρίζες και οι βάσεις και τα καλάμια και οι κόμποι και οι τόσοι αυλοί και τα στάχυα και τα περιβλήματα και τα άγανα και οι κόκκοι που πολλαπλασιάζονται; 69. Για να μιλήσουμε όμως και πιο ξεκάθαρα, διηγούμενοι παρόμοια με αυτά περιστατικά: από πού δόθηκε στον Μωυσή, τον γιο της Ιωχαβέδ, τον γιο του Αμράμ, η δύναμη να χτυπήσει την πέτρα με το ραβδί και να βγάλει νερό από μια άνυδρη ύλη, να μεταβάλει δηλαδή το ξηρό σε υγρό;

Ας εξετάσουμε και το παράδειγμα του σιταριού, με το οποίο ο πάνσοφος Παύλος διδάσκει τους άφρονες λέγοντας: «Άφρον, εσύ, εκείνο που σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και εκείνο που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γεννηθεί, αλλά γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα άλλα σπέρματα· ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ηθέλησε». Ας προσέξουμε με ακρίβεια τη γένεση του σιταριού, και ίσως διδαχθούμε τον λόγο που αφορά εμάς. Το σιτάρι ρίχνεται στη γη, και αφού σαπίσει μέσα στην υγρασία και, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, αφού πεθάνει, καταλήγει σε κάποια γαλακτώδη ουσία, η οποία, αφού πήξει λίγο, γίνεται ένα αιχμηρό και λευκό κέντρο. Και αφού αυξηθεί τόσο ώστε να προβάλει από τη γη, μεταβάλλεται από το λευκό σε ελαφρώς πράσινο, έπειτα γίνεται χορτάρι και φύλλωμα πάνω στους σβώλους του χώματος, και αφού απλωθεί πάνω τους και διασκορπιστεί συμμετρικά, τρέφει από κάτω την πολυσχιδή ρίζα, προετοιμάζοντας το υποστήριγμα για το μελλοντικό βάρος. Και όπως ακριβώς οι ιστοί των πλοίων συγκρατούνται από παντού με πάρα πολλά σκοινιά, ώστε να παραμένουν σταθεροί δεχόμενοι αντίθετες αλλά ισόρροπες έλξεις, έτσι και οι σχοινοειδείς διακλαδώσεις της ρίζας γίνονται στηρίγματα και ερείσματα των σταχυών. Όταν δε το σιτάρι αναπτυχθεί σε καλάμι και κατευθύνεται προς το ύψος, ο Θεός το στηρίζει με γόνατα και κόμβους, σαν να ασφαλίζει κάποια οικία με συνδέσμους, εξαιτίας του προσδοκώμενου βάρους της κορυφής του.

Διότι, με το μέτρο της κακίας που έχει ριζώσει στον καθένα θα είναι οπωσδήποτε ανάλογη και η διάρκεια της θεραπείας. Θεραπεία δε της ψυχής θα ήταν ο καθαρισμός από την κακία· και αυτό δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί χωρίς οδυνηρή κατάσταση, όπως έχει ήδη εξεταστεί στα προηγούμενα. Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να κατανοήσει καλύτερα το περιττό και ανάρμοστο αυτών των ενστάσεων, εάν εγκύψει στο βάθος της αποστολικής σοφίας. Διότι, όταν διασαφήνιζε στους Κορινθίους το μυστήριο γύρω από αυτά τα ζητήματα –επειδή ίσως και εκείνοι του πρόβαλλαν τα ίδια επιχειρήματα που προβάλλονται σήμερα από όσους στρέφονται κατά του δόγματος με σκοπό την ανατροπή της πίστεως–, ανακόπτοντας το θράσος της αμάθειάς τους με το δικό του αποστολικό αξίωμα, λέει τα εξής: «Θα μου πεις, λοιπόν· Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρον», λέει, «εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται εάν δεν πεθάνει· και αυτό που σπέρνεις δεν είναι το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά ένας γυμνός κόκκος, ίσως από σιτάρι ή από κάποιον άλλο σπόρο· ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ακριβώς θέλησε». Διότι εδώ μου φαίνεται ότι αποστομώνει εκείνους που αγνοούν τα όρια της ίδιας της φύσης και που συγκρίνουν τη θεία δύναμη με τη δική τους ισχύ, οι οποίοι νομίζουν ότι για τον Θεό είναι δυνατόν μόνο ό,τι μπορεί να χωρέσει η ανθρώπινη αντίληψη, και πως ό,τι βρίσκεται πάνω από εμάς ξεπερνά και την ίδια τη δύναμη του Θεού.

Διότι αμέσως πρόσθεσε: «Αλλά γυμνό κόκκο, ίσως από σιτάρι, ή από κάποιο άλλο από τέτοιου είδους σπέρματα». Δηλαδή, «Όχι το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί»· παραδείγματος χάριν, όχι έτσι ενδεδυμένο, ούτε να έχει καλάμι και άγανα, «Αλλά γυμνό κόκκο, ίσως από σιτάρι, ή από κάποιο άλλο τέτοιο». Και ο Θεός του δίνει σώμα, όπως θέλησε. Ναι, θα πει κάποιος, αλλά εκεί το έργο ανήκει στη φύση. Ποιας φύσεως, πες μου; Διότι και εκεί ο Θεός κατεργάζεται τα πάντα, όχι η φύση, ούτε η γη, ούτε ο υετός. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος, θέλοντας να τα δηλώσει αυτά, και παραλείποντας τη γη και τον υετό και τον αέρα και τον ήλιο και τα χέρια των γεωργών, πρόσθεσε ότι «ο Θεός του δίνει σώμα, όπως θέλησε».

Μην περιεργάζεσαι, λοιπόν, ούτε να πολυπραγμονείς για το πώς και με ποιον τρόπο, όταν ακούς για τη δύναμη και το θέλημα του Θεού. «Και στο καθένα από τα σπέρματα το δικό του σώμα». Πού είναι λοιπόν το ξένο; Διότι δίνει στο καθένα το δικό του. Ώστε, όταν λέει: «Δεν σπέρνεις αυτό που πρόκειται να γίνει», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή ανασταίνεται άλλη ουσία αντί για άλλη, αλλά ότι ανασταίνεται καλύτερη, ότι ανασταίνεται λαμπρότερη. Διότι στο καθένα από τα σπέρματα, λέει, δίνει το δικό του σώμα. Από το σημείο αυτό, λοιπόν, εισάγει και τη διαφορά της αναστάσεως που πρόκειται να συμβεί τότε.

Γι' αυτό και πρόσθεσε: Στο καθένα το δικό του σώμα. Όμως δεν αρκείται σε αυτό, αλλά αναζητά μια άλλη διαφορά, μεγαλύτερη και σαφέστερη. Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας όπως προείπα ότι όλοι ανασταίνονται, πως όλοι πρόκειται να απολαύσουν τα ίδια, έθεσε βέβαια και προηγουμένως τα σπέρματα αυτής της έννοιας, λέγοντας: «Ο καθένας στη δική του τάξη». Και το αναπτύσσει αυτό σαφέστερα και εδώ πάλι, λέγοντας: «Κάθε σάρκα δεν είναι η ίδια σάρκα». Διότι γιατί μιλώ, λέει, για τα σπέρματα; Ας εξετάσουμε αυτό ακριβώς στα σώματα, για τα οποία γίνεται ο λόγος μας τώρα. Γι' αυτό και συνεχίζει λέγοντας: «Άλλη βέβαια είναι η σάρκα των ανθρώπων, άλλη των κτηνών, άλλη των πτηνών και άλλη των ψαριών. Και υπάρχουν σώματα επουράνια και σώματα επίγεια· αλλά άλλη είναι η δόξα των επουρανίων και άλλη των επιγείων· άλλη η δόξα του ήλιου, και άλλη η δόξα της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων· διότι αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα».

Και παίρνει και τα δύο από το ίδιο παράδειγμα, δείχνοντας ότι είναι πολύ καλύτερο. «Για παράδειγμα σιταριού, ή κάποιου από τα υπόλοιπα». «Αυτό το λέει, για να μην υποπτευθεί κάποιος ότι εννοείται άλλο σώμα». «Ο δε Θεός του δίνει σώμα, όπως ο ίδιος θέλησε». Μην περιεργάζεσαι, λοιπόν, μήτε να ερευνάς επίμονα πώς και με ποιον τρόπο, όταν ακούς για τη δύναμη και το θέλημα του Θεού. «Και στο καθένα από τα σπέρματα δίνει το δικό του σώμα». Επειδή κάποιοι απορούσαν για την ανάσταση, και έλεγαν: Με ποιο σώμα θα έρθουν; γι' αυτόν τον λόγο το παρουσιάζει ως παράδειγμα, αναφέροντας το ίδιο το σώμα των σπερμάτων. Πού βρίσκεται λοιπόν το ξένο; Διότι το δικό του σώμα δίνει. «Δεν είναι κάθε σάρκα η ίδια σάρκα· αλλά άλλη είναι των ανθρώπων, άλλη η σάρκα των πτηνών, άλλη των κτηνών, και άλλη των ψαριών. Υπάρχουν και σώματα επουράνια, και σώματα επίγεια· αλλά άλλη μεν είναι η δόξα των επουρανίων, και άλλη των επίγειων· άλλη είναι η δόξα του ήλιου, και άλλη της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων. Διότι ο ένας αστέρας διαφέρει από τον άλλον ως προς τη δόξα. Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών· σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία». Για να μη νομίσουν από το παράδειγμα ότι όλοι θα λάβουν ίση τιμή στο μέλλον, λέει: Δεν είναι κάθε σάρκα η ίδια σάρκα. Είναι σαν να έλεγε: Τι μιλώ, λέει, για τα σπέρματα; Ας εξετάσουμε το ίδιο αυτό θέμα, για το οποίο μιλάμε τώρα, πάνω στα σώματα· επειδή, αφού θεμελίωσε τον λόγο περί της αναστάσεως, δείχνει πλέον ότι θα είναι μεγάλη η διαφορά της δόξας τότε, αν και η ανάσταση είναι μία.

Λέει, λοιπόν, ο θείος απόστολος: «Διότι το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και περιμένουμε ως σωτήρα τον Κύριο Ιησού, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», μην εννοώντας —μη γένοιτο— τη μετατροπή του σε άλλη μορφή, αλλά μάλλον την αλλαγή του από τη φθορά στην αφθαρσία. «Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί;» Ω της απιστίας! Ω της αφροσύνης! Εκείνος που μετέβαλε το χώμα σε σώμα μόνο με τη θέλησή του, εκείνος που πρόσταξε μια μικρή σταγόνα υλικού σπέρματος να αυξηθεί μέσα στη μήτρα και να διαμορφώσει αυτό το πολυειδές και πολύμορφο όργανο του σώματος, δεν θα αναστήσει άραγε πολύ περισσότερο αυτό που ήδη δημιουργήθηκε και έπειτα αποσυντέθηκε, εάν πάλι το θελήσει; «Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα»· εάν η πώρωση δεν επιτρέπει να πιστεύεις στα λόγια του Θεού, πίστεψε τουλάχιστον στα έργα του. «Διότι εκείνο που σπέρνεις εσύ, δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει· και εκείνο που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως από σιτάρι ή από κάποιο από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα καθώς ο ίδιος θέλησε, και στο καθένα από τα σπέρματα το δικό του σώμα».

Ας δεχθούν όμως τον λόγο μέσω ενός παραδείγματος· διότι εμείς δεν είμαστε κύριοι να συλλογιζόμαστε από μόνοι μας για ζητήματα τόσο σπουδαία, αλλά αυτό ανήκει σε εκείνον τον οποίο ο Θεός έχει εμπιστευθεί, τόσο για να τα κηρύξει, όσο και για να μυσταγωγήσει την Εκκλησία: Ότι το σιτάρι, ή οποιοδήποτε από τα παρόμοια σπέρματα, δεν είναι ολόκληρο σώο ούτε υγιές, αλλά είναι και φθαρμένο και ατελές· διότι είναι αδύνατον να μην υπάρχουν και τέτοιοι κόκκοι μέσα στον σπόρο. Και ο Θεός του δίνει σώμα όπως Εκείνος θέλησε· πρώτα, αφού διαλυθεί ο κόκκος μέσω της σήψης και του θανάτου· έπειτα, με αυτόν τον τρόπο, αναπτύσσονται στον σπαρμένο σπόρο, προχωρώντας σταδιακά, η ρίζα, το φύλλο και το καλάμι του σταχυού· και τότε δημιουργείται το ίδιο το σπέρμα που σπάρθηκε, χωρίς να αλλάζει ούτε τη θέση, ούτε το σχήμα, ούτε το χρώμα, ούτε το μέγεθος, σύμφωνα με την ολοκληρωμένη φύση του καθενός, αφήνοντας κατά μέρος όσα κατά τη σπορά ήταν εντελώς ατελή, ή παραμορφωμένα, ή βλαμμένα.

Πώς σε όλα αυτά προκύπτει η γέννηση από έναν σπόρο που φθάρηκε; Αυτό είναι πιο θαυμαστό από την ανάσταση. Διότι τότε μεν η κτίση αποδίδει τους νεκρούς που παρέλαβε, ενώ τώρα προβάλλει προς αναγέννηση πολλούς σπόρους αντί για έναν που νεκρώθηκε. Ω, τι αθεράπευτη φρενοβλάβεια των Ελλήνων! Βλέπουν τη γη να δίνει στον γεωργό εκείνα που δεν παρέλαβε· δεν ελπίζουν όμως ότι αυτή θα αποδώσει στον Κτίστη αυτούς που της εμπιστεύθηκε. Γι' αυτό και ο Παύλος χρησιμοποιεί το παράδειγμα των σπόρων, αν και έχει ως λαμπρότερο παράδειγμα την προέλευση των ανθρώπων από τη μήτρα. Διότι το βρέφος, ενώ δεν υπάρχει, πλάθεται μέσα στη μήτρα σαν σε τάφο, και τυλιγμένο με τα σπάργανα της φύσης μοιάζει με νεκρό δεμένο με σάβανα. Διότι το βλέμμα του είναι κλειστό πιο ερμητικά και από των νεκρών, το στόμα του είναι άπρακτο μέσα στην κοιλιά, τα χέρια και τα πόδια του εκτείνονται μαζί στη γαστέρα σαν σε φέρετρο. Ακριβής τάφος για τα έμβρυα η μήτρα, τάφος που δεν είναι καν απαλλαγμένος από τη δυσοσμία των μνημάτων. Καθώς λοιπόν το βρέφος μορφοποιείται σε ένα τέτοιο μνήμα, ακολουθεί το νεύμα Εκείνου που το μορφοποιεί, όταν καλείται. Γιατί λοιπόν ο μακάριος Παύλος, διαθέτοντας ένα τόσο σπουδαίο παράδειγμα, αποσιωπά μεν τη δημιουργία της ζωής μέσα στον τάφο της μήτρας, και βεβαιώνει την ανάσταση με τους τύπους των σπόρων; Επειδή γνώριζε ότι η σπορά που διαπλάθει τα βρέφη είναι ζωντανή μέσα στην κοιλιά, αναζητούσε όμως μια εικόνα κάποιων νεκρών που ορατά επανέρχονται στη ζωή, και γι' αυτό έστρεψε το βλέμμα του στους σπόρους.