Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:4

Διότι, λέει, «πρόβατο πλανώμενο έγινε ο λαός μου». Και πάλι: «γνώρισε ο βους τον κτήτορά του και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του». Και: «ο υιός μου αυτός», «ο νεότερος», «ήταν χαμένος και βρέθηκε, ήταν νεκρός και ανέζησε». Όλα αυτά λοιπόν αφού τα ανέλαβε ο ίδιος ο Κύριος, ενδύθηκε τον άνθρωπο και «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», και κάθισε πάνω σε ονάριο, και «πέθανε», και «ετάφη σύμφωνα με τις Γραφές». Και το μεν σώμα Του κειτόταν στο μνημείο, η δε θεότητα εσκύλευσε τον άδη. Και έλυσε τους δεσμώτες και λύτρωνε τους αιχμαλώτους και ζωοποιούσε τους θανατωμένους. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ανεβαίνει και στον σταυρό, θριαμβεύοντας επί του εχθρού, και αφού έγινε για εμάς κατάρα και στεφανώθηκε για εμάς με αγκάθια, προκειμένου να μας ελευθερώσει από την καταδικαστική απόφαση που είχε στραφεί εναντίον μας. Είχε ειπωθεί δε στον Αδάμ ότι η γη «θα σου αναβλαστήσει αγκάθια». Γι' αυτό δέχεται το ακάνθινο στεφάνι, και Τον έκαναν να κρατά κάλαμο στο δεξί Του χέρι, ώστε μέσω αυτού να πραγματοποιήσει εύκολα την εξόντωση του όφεως. Διότι έτσι πάλι, αντί για το δηλητήριο του όφεως, το οποίο γεύτηκε ο Αδάμ στον παράδεισο, ο Ίδιος ποτίζεται για χάρη μας με «χολή με όξος». Και αντί της πλευράς από την οποία προήλθε η Εύα, ο Ίδιος παρέδωσε τη δική Του πλευρά στη σφαγή. Γυναίκα η Εύα, γυναίκα και η Μαρία, από την οποία γεννήθηκε ο Χριστός. Άνθρωπος ο Αδάμ, άνθρωπος και αυτός τον οποίο ενδύθηκε ο Χριστός.

Περί δόξης. Ερώτηση 45. Να γνωρίζεις δε, ότι ο Κύριος ημών και Θεός Ιησούς Χριστός, αφού σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και εκ της Αειπαρθένου Μαρίας, και ενανθρώπησε, και ανέλαβε όλα τα ανθρώπινα χωρίς αμαρτία και ασθένεια, και αφού θαυματούργησε και σταυρώθηκε, και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, ύστερα αναλήφθηκε και κάθισε στα δεξιά του Θεού. Ακούγοντας όμως για «δεξιά του Θεού», μην περιγράφεις τη δόξα με τόπους και σχήματα. Διότι το δεξιά και το αριστερά ανήκουν στα περιγραπτά όντα· ο Θεός όμως είναι άπλαστος και απεριόριστος και ασχημάτιστος και απερίγραπτος. Όταν λοιπόν ακούς για τα δεξιά του Θεού, να εννοείς τη δόξα και την τιμή του Θεού. Και ο μεν Υιός του Θεού και Θεός, όπως ελέχθη, αφού εκπλήρωσε όλη τη θεία Οικονομία, ύστερα αναλήφθηκε· το δε Άγιο Πνεύμα, αφού κατήλθε στους αγίους μαθητές κατά την αγία Πεντηκοστή, και εκχύθηκε σε κάθε σάρκα, δεν αναλήφθηκε, αλλά από γενιά σε γενιά διέρχεται σε όλους, και όπως ακριβώς βρει τον καθένα από τους ανθρώπους, κατασκηνώνει σε αυτόν σύμφωνα με την αναλογία της κάθαρσης του καθενός, γλυκαίνοντας την ψυχή περισσότερο από το μέλι.

Διότι πάρα πολλοί είναι οι μάρτυρες του θανάτου και της αναστάσεως του Χριστού. Επομένως, δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία ότι ο Χριστός Ιησούς πέθανε υπέρ ημών κατά σάρκα, για να αφαιρέσει την αμαρτία του κόσμου, και ότι αναστήθηκε καταπατώντας τον θάνατο, ώστε κι εμείς να κερδίσουμε αυτό το αγαθό. Και στο παρόν χωρίο, δεν αναφέρει μόνο ότι πέθανε, αλλά κατ' ανάγκην λέει ότι και ετάφη. Διότι, για να επιβεβαιώσει ο Εμμανουήλ ότι πέθανε αληθινά, τοποθετήθηκε σε μνημείο. Όμως αναστήθηκε, όπως ανέφερα προηγουμένως. Μέσω του ότι πέθανε κατά σάρκα, βεβαιώνει ότι έγινε σάρκα, μολονότι ο Λόγος είναι Θεός. Και μέσω του ότι καταπάτησε τον θάνατο, αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι είναι Θεός κατά φύση. Όμως, ο Λόγος που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα δεν ζωοποιεί έναν ξένο ναό, ούτε απλώς κάποιου ανθρώπου, αλλά μάλλον το δικό Του σώμα, μέσω του οποίου λέγεται ότι πέθανε υπέρ ημών, ώστε και το αγαθό της αναστάσεως να διαπιστωθεί ότι συνέβη αληθινά υπέρ ημών. Διότι στο πρόσωπό Του ολόκληρη η ανθρώπινη φύση καταπατούσε τον θάνατο. Επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο λέγεται ότι συνταφήκαμε και συναναστηθήκαμε με Αυτόν, και ότι καθίσαμε μαζί Του «στα επουράνια». Επομένως, αναφέρει ότι αναστήθηκε σύμφωνα με τις Γραφές και ότι εμφανίστηκε στους αγίους αποστόλους, τόσο κατά μέρος σε κάποιους ως εκλεκτούς, όσο και σε πλήθος. Εμφανίστηκε δε και σε εμένα, σαν στο έκτρωμα των αποστόλων.

Εάν πάλι κάποιος ήθελε να προσθέσει στην ερμηνεία, λέγοντας ότι το μνημείο ήταν καινούργιο, και ότι κανείς απολύτως δεν είχε ταφεί σε αυτό προηγουμένως, θα ήταν και αυτό σωστό. Διότι, λέει, για να μην πιστευτεί ότι αναστήθηκε κάποιος άλλος αντί για τον Ιησού, αναφέρει ότι το μνήμα ήταν καινούργιο και κανείς δεν είχε ταφεί ποτέ σε αυτό. <Εκεί λοιπόν, λόγω της παρασκευής των Ιουδαίων, επειδή το μνημείο ήταν κοντά, έθεσαν τον Ιησού.> Όχι μόνο απλώς αναφέρει ότι κηδεύτηκε, δηλαδή ότι υπήρχε κήπος κοντά στον σταυρό, και ένα καινούργιο μνημείο μέσα σε αυτόν, αλλά δηλώνει και ότι ενταφιάστηκε, μην αφήνοντας ούτε το ελάχιστο από τα γεγονότα ανεξήγητο. Διότι είναι όντως απολύτως αναγκαία για την αποδοχή και τη θεμελίωση του μυστηρίου, η ομολογία και η γνώση περί του ότι ο Χριστός πέθανε. Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος, καθορίζοντας για εμάς τον κανόνα της πίστεως, λέει τα εξής: «Κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου, δηλαδή ο λόγος της πίστεως που κηρύττουμε, ότι αν ομολογήσεις με το στόμα σου ότι ο Ιησούς είναι Κύριος, και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς για να δικαιωθεί, και με το στόμα ομολογεί για να σωθεί», αλλά και κάπου αλλού πάλι: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, εν πρώτοις αυτό που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές.»

ια'. Οι μανδραγόρες, λοιπόν, φύονται στους αγρούς και ο καρπός τους έχει τη μορφή μήλου. Το ότι το φυτό αυτό προκαλεί ύπνο και βυθίζει σε βαθύ λήθαργο όσους το καταναλώνουν, νομίζω ότι δεν χρειάζεται μακροσκελή απόδειξη, καθώς η ιατρική εμπειρία πολλές φορές κατανικά την αϋπνία των ασθενών με τη φυσική ενέργεια των μανδραγορών. Αυτοί μας φανερώνουν αινιγματωδώς και το μυστήριο του Χριστού, ο οποίος, τρόπον τινά, αποκοιμήθηκε για χάρη μας και συγκαταβάθηκε σε κένωση μέχρι θανάτου, αν και αναστήθηκε πάλι. Διότι ήταν Θεός κατά φύση, και έγινε σάρκα. Όπου δε γενικώς ο θάνατος εκλαμβάνεται ως ύπνος, εκεί πρέπει να αναζητείται και η επάνοδος στη ζωή. Μέσα σε αυτά βρίσκεται, τρόπον τινά, ολόκληρο το μυστήριο του Χριστού. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος επιπλήττει όσους, από επιπολαιότητα, παρασύρθηκαν σε ετερόδοξη άποψη, λέγοντας: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, πρώτα από όλα εκείνο που και εγώ παρέλαβα: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές». Και λίγο παρακάτω: «Εάν λοιπόν κηρύσσεται ότι ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, πώς λένε μερικοί ανάμεσά σας ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών;». Επειδή, δηλαδή, ο Χριστός έδειξε πρώτος στους ανθρώπους τον θάνατο ως ύπνο (αφού ήταν ζωή κατά φύση), άνοιξε για την ανθρώπινη φύση μια θύρα και μια οδός για να μπορέσει στο εξής να θριαμβεύσει και κατά του ίδιου του θανάτου.

Διότι ποια πλάτη παρέδωσε πλέον για χάρη μας; Ή ποια παρειά προσέφερε σε εκείνους που τον χτυπούσαν, υπομένοντας τα πλήγματα από τους Ιουδαίους; Με ποιον τρόπο, αλήθεια, θα μπορούσε να νομίσει κανείς ότι διαπεράστηκαν με καρφιά τα χέρια και τα πόδια εκείνου που δεν εμφανίστηκε με σάρκα; Ή ποια πλευρά, πες μου, λογχίζοντας οι στρατιώτες του Πιλάτου, έδειξαν στους θεατές το τίμιο αίμα να αναβλύζει μαζί με νερό; Και αν πρέπει να πούμε κάτι πέρα από αυτά, τότε ο Χριστός ούτε πέθανε για εμάς, ούτε βέβαια αναστήθηκε. Εάν αυτό γίνει δεκτό ως αλήθεια, τότε ματαιώνεται η πίστη, χάνεται ο σταυρός, η σωτηρία και η ζωή του κόσμου, και καταστρέφεται ολοκληρωτικά η ελπίδα εκείνων που έχουν κοιμηθεί εν πίστει. Διότι έτσι έκρινε ορθό και ο μακάριος Παύλος: «Διότι σας παρέδωσα», λέει, «εν πρώτοις αυτό που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους δώδεκα, και στη συνέχεια εμφανίστηκε σε περισσότερους από πεντακόσιους αδελφούς ταυτόχρονα, από τους οποίους οι περισσότεροι βρίσκονται στη ζωή έως τώρα, ενώ μερικοί έχουν κοιμηθεί».

Έχασε το φως του ο ήλιος, για τον Ήλιο της δικαιοσύνης. Πέτρες σχίστηκαν, για τη νοητή πέτρα. Μνήματα ανοίχτηκαν και νεκροί αναστήθηκαν, για Εκείνον που ήταν ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Ελευθέρωσε τους δέσμιούς του από τον λάκκο που δεν είχε νερό. Μην ντρέπεσαι λοιπόν τον Εσταυρωμένο, αλλά να ομολογείς με παρρησία λέγοντας και εσύ: «Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και με την πληγή του εμείς θεραπευτήκαμε». Ας μην φανούμε αχάριστοι προς τον ευεργέτη. Και πάλι: «Εξαιτίας των ανομιών του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο, και θα παραδώσω τους πονηρούς αντί για την ταφή του και τους πλουσίους αντί για τον θάνατό του». Γι' αυτό με σαφήνεια λέει ο Παύλος, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ενταφιάστηκε και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές.

Κατήχηση δέκατη τέταρτη προς τους φωτιζομένους, η οποία εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα με θέμα το «και αναστάντα εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και ανελθόντα εις τους ουρανούς, και καθίσαντα εκ δεξιών του Πατρός». Και ανάγνωσμα από την πρώτη επιστολή προς Κορινθίους: «Σας γνωρίζω, αδελφοί, το ευαγγέλιο που σας κήρυξα». Και στη συνέχεια: «ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές». Και τα εξής. Ευφράνσου Ιερουσαλήμ, και πανηγυρίστε όλοι όσοι αγαπάτε τον Ιησού· διότι έχει αναστηθεί. Χαίρετε όλοι όσοι προηγουμένως πενθήσατε ακούγοντας τα τολμήματα και τις παρανομίες των Ιουδαίων· διότι εκείνος που υβρίστηκε από αυτούς, εδώ πάλι αναστήθηκε. Και όπως ακριβώς η αφήγηση σχετικά με τον σταυρό ήταν κάπως λυπηρή, έτσι το χαρμόσυνο άγγελμα περί της αναστάσεως ας ευφραίνει τους παρευρισκομένους. Το πένθος ας μεταστραφεί σε ευφροσύνη και ο θρήνος σε χαρά, και ας γεμίσει το στόμα μας με χαρά και ευφροσύνη για χάρη εκείνου που μετά την ανάσταση είπε «Χαίρετε». Διότι γνωρίζω τη λύπη των φιλοχρίστων κατά τις παρελθούσες ημέρες· επειδή, καθώς τα όσα ελέχθησαν κατέληξαν μεν στον θάνατο και την ταφή, αλλά δεν ανήγγειλαν την ανάσταση, η διάνοια βρισκόταν σε εκκρεμότητα προσμένοντας να ακούσει το ποθούμενο. Αναστήθηκε λοιπόν ο νεκρός, αυτός που ανάμεσα στους νεκρούς είναι ελεύθερος και ελευθερωτής των νεκρών. Αυτός που μέσα στην ατιμία φόρεσε με υπομονή το αγκάθινο στεφάνι, αναστήθηκε και φόρεσε το διάδημα της νίκης κατά του θανάτου.

Αλλ' όπως παραθέσαμε τις μαρτυρίες περί του σταυρού του, έτσι ας επιβεβαιώσουμε και τώρα τις αποδείξεις περί της αναστάσεως. Επειδή ο παρών απόστολος λέει: ετάφη και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές. Εφόσον λοιπόν ο απόστολος μας παραπέμπει στις μαρτυρίες των Γραφών, είναι καλό να επιγνώσουμε την ελπίδα της δικής μας σωτηρίας, και να μάθουμε πρώτα, εάν οι θείες Γραφές μάς αναφέρουν την εποχή της αναστάσεώς του, εάν δηλαδή γίνεται το καλοκαίρι ή το φθινόπωρο ή μετά τον χειμώνα, και από ποιους τόπους αναστήθηκε ο Σωτήρας, και ποιο είναι το όνομα του τόπου της αναστάσεως που έχει αναγγελθεί στους θαυμάσιους προφήτες, και εάν οι γυναίκες που τον αναζητούν και δεν τον βρίσκουν, όταν τον βρίσκουν πάλι χαίρονται, ώστε όταν αναγινώσκονται τα ευαγγέλια να μη θεωρούνται ως μύθοι ούτε ως ραψωδίες οι διηγήσεις των αγίων ευαγγελίων.

και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, που γεννήθηκε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες, δηλαδή από την ουσία του Πατέρα, φως από φως, Θεό αληθινό από Θεό αληθινό, που γεννήθηκε και δεν δημιουργήθηκε, ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, τόσο αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη· αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη δική μας σωτηρία κατέβηκε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία και ενανθρώπησε, και σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου και έπαθε και τάφηκε, και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές και ανέβηκε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα, και πρόκειται να έρθει πάλι με δόξα για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Και στο Πνεύμα το Άγιο, το Κύριο και ζωοποιό, που εκπορεύεται από τον Πατέρα, που μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται, το οποίο μίλησε μέσω των προφητών· σε μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία· ομολογούμε ένα βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών, προσδοκούμε την ανάσταση των νεκρών και τη ζωή του μελλοντικού αιώνα. Αμήν.

«Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Ούτε να εκπειράζουμε τον Χριστό», έως το σημείο που λέει «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, γράφτηκαν δε για εμάς» και τα εξής. 〈Ι〉 (〈ΙΗ〉). «Τι λέω λοιπόν; Ότι το ιερόθυτο είναι κάτι ή το ειδωλόθυτο είναι κάτι; Αλλά ότι αυτά που θυσιάζουν, στα δαιμόνια τα θυσιάζουν και όχι στον Θεό». Πρόσθεσε δε ο Μαρκίων το «ιερόθυτο». 〈ΙΑ〉 (〈ΙΘ〉). «Ο άνδρας δεν οφείλει να αφήνει μακριά μαλλιά, εφόσον υπάρχει ως δόξα και εικόνα του Θεού». 〈ΙΒ〉 (〈Κ〉). «Αλλά ο Θεός συγκέρασε το σώμα». 〈ΙΓ〉 (〈ΚΑ〉). Πεπλανημένα ο Μαρκίων 〈μετά το〉 «αλλά στην εκκλησία θέλω πέντε λόγια με τον νου μου να μιλήσω» πρόσθεσε «διά τον νόμον». 〈ΙΔ〉 (〈ΚΒ〉). «Στον νόμο είναι γραμμένο ότι με ετερόγλωσσους και με χείλη άλλα θα μιλήσω προς τον λαό αυτόν». 〈ΙΕ〉 (〈ΚΓ〉). «Οι γυναίκες στην εκκλησία ας σιωπούν· διότι δεν τους έχει επιτραπεί να μιλούν· αλλά ας υποτάσσονται, καθώς λέει και ο νόμος». 〈ΙΣΤ〉 (〈ΚΔ〉). Περί αναστάσεως νεκρών: «Σας γνωρίζω δε, αδελφοί, το ευαγγέλιο, το οποίο σας ευαγγελίστηκα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει εγερθεί, είναι μάταιο» και τα εξής. «Έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει εγερθεί την τρίτη ημέρα». «Όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος».

Εάν, λοιπόν, από τότε η γυναίκα υποτάχθηκε με πρόσταγμα του Θεού στον άνδρα και, ακολούθως, ο απόστολος την καθυποτάσσει, χωρίς να αντιτίθεται στον Θεό που δημιούργησε τον άνδρα και τη γυναίκα, προστάζοντας και ο ίδιος, αποδεικνύει εξάπαντος ότι ο απόστολος είναι νομοθέτης του ίδιου [του Θεού], του οποίου ήταν και ο νόμος και ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη, και του ίδιου είναι η Καινή Διαθήκη, δηλαδή οι δύο Διαθήκες, οι οποίες τότε και τώρα καθυπόταξαν τη γυναίκα στον άνδρα χάριν της ευσεβούς και ισορροπημένης ευταξίας. 〈ιϛ΄〉 〈και〉 〈κδ΄〉 〈σχόλιο〉. Περί της αναστάσεως των νεκρών: «Σας καθιστώ γνωστό, αδελφοί, το ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, [το κήρυγμά μας είναι] μάταιο» και τα εξής. «έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα». «όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη». 〈ιϛ΄〉 〈και〉 〈κδ΄〉 〈έλεγχος〉. «Σας καθιστώ γνωστό, αδελφοί, το ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα».

«διότι σας κήρυξα το Ευαγγέλιο ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές και ότι την τρίτη ημέρα έχει αναστηθεί, σύμφωνα με τις Γραφές» και όχι σύμφωνα με κάποιον μύθο ούτε σύμφωνα με τη διδασκαλία εκείνων που πρόκειται να πουν από τον εαυτό τους πράγματα που δεν έχουν γραφεί. Διότι οι μεν Ιουδαίοι από τον εαυτό τους λένε ότι δεν έχει αναστηθεί, ο δε Μαρκίων και οι άλλοι λένε από τον εαυτό τους ότι φαινομενικά (κατά δόκησιν) έπαθε και ετάφη, εγώ όμως σας διασφαλίζω σύμφωνα με τις Γραφές. Διότι αμέσως προσθέτει λέγοντας: «έτσι κηρύττουμε και έτσι πιστέψατε, ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει αναστηθεί την τρίτη ημέρα» και αμέσως μετά: «εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί, και εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, μάταιο είναι το κήρυγμά μας». Και μετά από όλα αυτά: «διότι πρέπει το θνητό τούτο να ενδυθεί αθανασία, και το φθαρτό τούτο να ενδυθεί αφθαρσία». Και δεν είπε ότι το θνητό τούτο θα χωρέσει μέσα του την αθανασία ή ότι το φθαρτό τούτο θα χωρέσει την αφθαρσία, αλλά ότι το θνητό και το φθαρτό θα ενδυθεί την αθανασία και την αφθαρσία. Ποιο δε είναι το θνητό παρά μόνο το σώμα, το οποίο όχι μόνο χώρεσε μέσα του την αθανασία, αλλά και την οικειώθηκε και πρόκειται να ενδυθεί την αθανασία, χωρίς το σώμα να αποβάλλεται και η ψυχή που δεν πεθαίνει να ενδύεται την αθανασία, αλλά το θνητό να ενδύεται την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, δηλαδή το ίδιο το σώμα;

Όπως ακριβώς έγινε σαν αβοήθητος άνθρωπος, έτσι έγινε και «σαν τραυματίες που κοιμούνται στον τάφο, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια». Μέσω αυτών υποδηλώνεται και η ταφή του, την οποία και ο θείος Απόστολος μνημονεύει γράφοντας στους Κορινθίους, λέγοντας: «Σας παρέδωσα, λοιπόν, πρώτα από όλα, αυτό που και εγώ παρέλαβα: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη». Και ο Ησαΐας επίσης μνημονεύει την ταφή του λέγοντας: «Εν ειρήνη η ταφή του, έχει αφαιρεθεί από τη μέση». Αντί δε του «Σαν τραυματίες», ο μεν Ακύλας λέει: «Όμοιος με θανατωμένους»· ο δε Σύμμαχος: «Σαν πληγωμένοι»· και είναι σαφές ότι κατά κάποιον τρόπο και αυτό εκπληρωνόταν, όταν ο στρατιώτης τραυμάτισε με λόγχη την πλευρά του. Το ότι, βέβαια, έγινε τραυματίας και βρέθηκε στον τάφο, παρουσιάζεται με σαφήνεια· πλην όμως, αν και λέει ότι έχει γίνει σαν τραυματίας και όμοιος με αυτούς που κοιμούνται στον τάφο, δεν σταματά μέχρις εδώ· αλλά αν ενώσεις το όλο, θα δεις το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι λέει: «Έγινα σαν τραυματίες, τους οποίους δεν θυμήθηκες πια».

Ψ. ΚΘ΄. Δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά, και άνδρες δίκαιοι απομακρύνονται, και κανείς δεν το κατανοεί· διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος, θα γίνει εν ειρήνη η ταφή του, έχει απομακρυνθεί από το μέσο. Εσείς όμως πλησιάστε εδώ, γιοι άνομοι, σπέρμα μοιχών και πόρνης· σε ποιον εντρυφήσατε; Και εναντίον ποιου ανοίξατε το στόμα σας; Και εναντίον ποιου αφήσατε ελεύθερη τη γλώσσα σας; Δεν είστε εσείς τέκνα της απώλειας, σπέρμα άνομο; Ο Χριστός του Θεού είναι ο μόνος που, κατ' αλήθειαν, έχει αναδειχθεί τέτοιος σε σύγκριση με όλους όσους έχουν ποτέ ονομαστεί δίκαιοι· γι' αυτό και κυρίως μόνος αυτός θα μπορούσε να ονομαστεί δίκαιος, ώστε η προφητεία να αναφέρεται σε αυτόν λέγοντας: «δείτε πώς απομακρύνεται ο δίκαιος». Το από ποιον δε απομακρύνεται, το προσθέτει με το: «διότι εξαιτίας της αδικίας έχει απομακρυνθεί ο δίκαιος». Το ποιος είναι δε αυτός που τον απομακρύνει, μπορούμε να το ακούσουμε από τον ίδιο που λέει: «κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω την εξουσία να την παραδώσω, και πάλι έχω την εξουσία να τη λάβω». Έπειτα λέει: «εν ειρήνη η ταφή του»· όπου πρέπει να σημειωθεί ότι η προφητική Γραφή δεν υποδηλώνει μόνο τα σχετικά με τον θάνατο, αλλά και τα σχετικά με την ταφή του, γι' αυτό και ο ιερός απόστολος, γράφοντας προς τους Κορινθίους, λέει: «Διότι σας παρέδωσα πρώτα απ' όλα εκείνο που και εγώ παρέλαβα, ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι ετάφη».

Η΄. Του Ευσεβίου, από τα «Προς Μαρίνον». Σχετικά δε με τη νέα απορία, πώς δηλαδή κατά τον Ματθαίο ο Κύριος εμφανίστηκε στους μαθητές στη Γαλιλαία, στο όρος, ενώ κατά τον Ιωάννη κοντά στη θάλασσα της Τιβεριάδος, θα πούμε ότι δεν εμφανίστηκε μόνο μία και δύο φορές, αλλά πολλές. Γι' αυτό δεν θα έκανες λάθος αν έλεγες ότι αυτή κατά τον Ματθαίο είναι η τέταρτη εμφάνιση (οπτασία), την οποία ο Ματθαίος κατέγραψε ότι δεν έγινε κοντά στη θάλασσα της Γαλιλαίας, ούτε σε αυτούς στους οποίους εμφανιζόταν, αλλά στο όρος στους έντεκα, λέγοντας: «Οι δε έντεκα μαθητές πορεύθηκαν στο όρος, όπου τους είχε ορίσει ο Ιησούς· και όταν Τον είδαν, Τον προσκύνησαν.» Και μετά από αυτό, δεν θα έσφαλες αν έλεγες ότι εμφανίστηκε ταυτόχρονα στους έντεκα μαθητές που ήταν συγκεντρωμένοι εκεί μαζί με τους εβδομήντα. Ο δε Απόστολος ιστορεί ότι ο Κύριος θεάθηκε μετά την ανάσταση από ακόμη περισσότερους από αυτούς, λέγοντας: «Ότι εγέρθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους δώδεκα, έπειτα εμφανίστηκε σε πάνω από πεντακόσιους αδελφούς εφάπαξ.» Βλέπεις πόσες φορές και σε πόσους εμφανίστηκε μετά την ανάσταση; Έτσι και σε όσους κρύβονταν στην Ιερουσαλήμ από τον φόβο των Ιουδαίων, και πριν από όλους τους άνδρες στον Σίμωνα Πέτρο, και από τις γυναίκες σε εκείνες που βρίσκονταν μαζί με τη Μαγδαληνή· γι' αυτό και ο Λουκάς λέει: «Εμφανιζόμενος σε αυτούς επί σαράντα ημέρες και συναναστρεφόμενος μαζί τους, τους παρέδιδε τις διδασκαλίες περί της βασιλείας του Θεού.» Θ΄. Του Ευσεβίου, από το «Προς Μαρίνον».

β΄. Και ποια είναι, λέγει, αυτή η λογική ακολουθία; Διότι το να μην ανασταίνονται οι άλλοι, εφόσον δεν αναστήθηκε ο Χριστός, είναι λογικό ακόλουθο· το να μην έχει αναστηθεί όμως ούτε Αυτός, εάν δεν ανασταίνονται οι άλλοι, πώς θα μπορούσε να έχει κάποια λογική; Επειδή, λοιπόν, αυτό φαινόταν να μην έχει ιδιαίτερη λογική, δες πώς το επεξεργάζεται δυναμικά, καταβάλλοντας εκ των προτέρων τα σπέρματα από την αρχή, από την ίδια τη βάση του κηρύγματος, δηλαδή ότι, αφού πέθανε για τις αμαρτίες μας, αναστήθηκε, και ότι είναι η απαρχή των κεκοιμημένων.

Κάποτε πάλι έλεγαν ότι το σώμα δεν ανασταίνεται, αλλά ότι η ανάσταση είναι ο καθαρμός της ψυχής. Αντιστεκόμενος, λοιπόν, σε αυτές τις δοξασίες, παρατήρησε πώς από την αρχή έδειξε ότι δεν εισάγει τίποτα το καινούργιο, ούτε το ξένο. Διότι εκείνο που ήδη είχε γίνει γνωστό και έπειτα έπεσε στη λήθη, αυτό τους κάνει γνωστό, επαναφέροντάς το πάλι στη μνήμη. Και πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε τον όρο «Ευαγγέλιο». Διότι αυτό, δηλαδή η ανάσταση, είναι το κεφάλαιο των ευαγγελίων. «Μέσω του οποίου και σώζεστε». Δείχνει το κέρδος τού να πιστεύει κανείς στην ανάσταση. «Με ποιον λόγο σας το ευαγγελίσθηκα, αν τον κατέχετε· εκτός...». Δεν χρειάζεται, λέει, να μάθετε εξ αρχής το δόγμα, αλλά μόνο να σας υπενθυμιστεί. «Εκτός αν πιστέψατε μάταια. Διότι σας παρέδωσα εν πρώτοις, αυτό που και εγώ παρέλαβα». Επειδή είπε, «στο οποίο και στέκεστε», για να μην τους κάνει πιο ράθυμους, τους φοβίζει πάλι. «Ότι ο Χριστός πέθανε υπέρ των αμαρτιών μας». Δεν είπε ευθέως ότι υπάρχει ανάσταση των σωμάτων, αλλά θεμελιώνει μεν αυτό το επιχείρημα, και συγχρόνως τους υπενθυμίζει την πολλή αγάπη που έδειξε ο Θεός, ότι δηλαδή έδωσε τον Υιό του για χάρη τους. «Σύμφωνα με τις Γραφές». Διότι ο Θεός λέει μέσω του προφήτη: «Από τις ανομίες του λαού μου οδηγήθηκε στον θάνατο»· και, «Ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και, «Τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας». «Και ότι ετάφη, και ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, σύμφωνα με τις Γραφές». Και πάλι ο Ησαΐας μαρτυρεί, ότι «αφαιρέθηκε από τη μέση η ταφή του».

«Και σε έναν Κύριο, τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, που γεννήθηκε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες, φως από φως, Θεό αληθινό από Θεό αληθινό, που γεννήθηκε, δεν δημιουργήθηκε, ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα· αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη δική μας σωτηρία κατήλθε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και έγινε άνθρωπος, που σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου και έπαθε και ετάφη, και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και ανήλθε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατρός, και πάλι έρχεται με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος.» Δες, πώς το πλήθος των αγίων και θεοφόρων Πατέρων ομολόγησε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, αυτόν που γεννήθηκε προ αιώνων από τον Πατέρα και δεν δημιουργήθηκε, τον ομοούσιο με τον Πατέρα, το φως από το φως, τον αληθινό Θεό από τον αληθινό Θεό, αυτόν που σαρκώθηκε και έπαθε κατά σάρκα και αναστήθηκε και ανήλθε στους ουρανούς και κάθισε στα δεξιά του Πατρός και πάλι έρχεται για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς. Διότι είναι εξαιρετικά εμφατικό το «και πάλι έρχεται», εφόσον ήδη είχε έλθει από τους ουρανούς, όταν, κατά την εκούσια κένωσή του, σαρκώθηκε και έγινε άνθρωπος. Διότι δεν διακήρυξαν ότι άλλος είναι αυτός που γεννήθηκε προ αιώνων από τον Πατέρα και άλλος αυτός που σαρκώθηκε από την Παρθένο, αλλά ότι είναι ένας και ο αυτός.

Γι' αυτό και πρεσβεύει, μετά την ένωση, μία φύση του ίδιου του Λόγου σεσαρκωμένη, με σάρκα που διαθέτει νοερή και λογική ψυχή, χωρίς να αγνοεί τη διαφορά, αλλά αναιρώντας και κατά κάποιον τρόπο αποκλείοντας τη διαίρεση· ώστε ταυτόχρονα, μέσω αυτών των εκφράσεων, να απομακρύνει από τη θεία αυλή τη σύγχυση του Απολιναρίου και τη διαίρεση του Νεστορίου, τα εκ διαμέτρου αντίθετα κακά· και να καταστεί καθαρός προσκυνητής του μυστηρίου, ομολογώντας ότι ο ίδιος γεννήθηκε άνωθεν εκ του Πατρός προ πάντων των αιώνων· και ότι ο ίδιος κάτωθεν, με την πρόσληψη δηλαδή σάρκας που διέθετε λογική και νοερή ψυχή, γεννήθηκε εκ της μητρός για εμάς κατά τους έσχατους χρόνους. Και γι' αυτό πιστεύοντας ότι η αγία Παρθένος είναι κυρίως και αληθινά Θεοτόκος, επειδή, αφού συνέλαβε τον ίδιο τον Λόγο αντί σποράς, τον κυοφόρησε και τον γέννησε σεσαρκωμένο από την ίδια· τον ίδιο που ενεργούσε τα θαύματα, τον ίδιο που υπέμεινε θεληματικά την πείρα των ανθρώπινων παθών, τον ίδιο που σταυρώθηκε, ετάφη και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές· που αναλήφθηκε σεσαρκωμένος στους ουρανούς, από τους οποίους κατήλθε προς εμάς άσαρκος, με τον τρόπο που ο ίδιος γνωρίζει· αυτός που, ως Θεός, δεν υπόκειται εκ φύσεως σε καμία μετάβαση από τόπο σε τόπο.

Σκοπός, λοιπόν, του Αποστόλου, κατά τη συγγραφή της πρώτης προς Κορινθίους επιστολής, μετά τη διδασκαλία για τα πνευματικά χαρίσματα, είναι να κατοχυρώσει το δόγμα περί της έσχατης και κοινής αναστάσεως όλων των νεκρών, επειδή κάποιοι απατεώνες προσπαθούσαν τότε να παραπλανήσουν τους Κορινθίους και να τους πείσουν ότι δεν θα υπάρξει ανάσταση σωμάτων. Αυτούς, λοιπόν, ο θείος Απόστολος τους ελέγχει μέσω πολλών αποδείξεων, δείχνοντας ότι δεν επιδιώκουν μόνο να κλονίσουν το δόγμα περί της αναστάσεως, αλλά και να ανατρέψουν ολόκληρη τη σωτηριώδη οικονομία του Σωτήρος για εμάς. Και πρώτα απ' όλα διδάσκει τον σκοπό της θείας ενανθρωπήσεως και αποδεικνύει ότι τόσο αυτή, όσο και όλα όσα την ακολούθησαν, τα πάθη, ο σταυρός, ο θάνατος, η ταφή, και η ίδια η ανάσταση του Σωτήρος, έγιναν χάριν της κοινής αναστάσεως όλων. Γι' αυτό, ξεκινώντας την πραγμάτευση του ζητήματος, υπενθυμίζει στους Κορινθίους το κήρυγμα που ο ίδιος τους ευαγγελίστηκε, λέγοντας ότι αυτό συνίσταται στο εξής: ότι ο Χριστός πέθανε για τις αμαρτίες μας, ότι ετάφη, ότι αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και ότι υπήρξαν μάρτυρες της αναστάσεως, στους οποίους προσθέτει και τον εαυτό του ως τελευταίο.

Πιστεύουμε σε έναν Θεό Πατέρα παντοκράτορα, ποιητή ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων, και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, που γεννήθηκε από τον Πατέρα προ πάντων των αιώνων, φως εκ φωτός, Θεό αληθινό εκ Θεού αληθινού, που γεννήθηκε και δεν δημιουργήθηκε, τον ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη σωτηρία μας κατήλθε από τους ουρανούς και σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και ενανθρώπησε· που σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου και έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε από τους νεκρούς την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές και ανήλθε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα· και που θα έλθει πάλι με δόξα να κρίνει ζώντες και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος· και στο Πνεύμα το Άγιο, το Κύριο, το ζωοποιό, το εκ του Πατρός εκπορευόμενο, το οποίο μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται»· και τα υπόλοιπα του θείου Συμβόλου· και προς το τέλος του όρου, πάλι (αναφέρει): «Εμείς ακολουθούμε την αρχαία θεσμοθεσία της καθολικής Εκκλησίας, εμείς φυλάσσουμε τους θεσμούς των πατέρων, εμείς αναθεματίζουμε όσους προσθέτουν κάτι ή αφαιρούν από την καθολική Εκκλησία.» Ο μεν όρος, λοιπόν, τα καταδικάζει αυτά με οργή, τόσο δηλαδή αυτούς που αφαιρούν όσο βεβαίως και αυτούς που προσθέτουν·

Έχει δε κατά λέξη ως εξής αυτό το σεπτό σύμβολο της πίστεως: «Πιστεύουμε σε έναν Θεό, Πατέρα παντοκράτορα, ποιητή του ουρανού και της γης, όλων των ορατών και των αοράτων. Και σε έναν Κύριο, τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, τον μονογενή, που γεννήθηκε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες, φως από φως, Θεό αληθινό από Θεό αληθινό, που γεννήθηκε, δεν δημιουργήθηκε, ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα. Αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη σωτηρία μας κατέβηκε από τους ουρανούς, και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία, και έγινε άνθρωπος. Που σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου, και έπαθε, και τάφηκε, και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και ανέβηκε στους ουρανούς, και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα. Και θα έρθει πάλι με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Και στο Πνεύμα το Άγιο, το Κύριο, το ζωοποιό, που εκπορεύεται από τον Πατέρα, που συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, που μίλησε μέσω των προφητών. Σε μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία. Ομολογούμε ένα βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών. Προσδοκούμε την ανάσταση των νεκρών, και τη ζωή του μελλοντικού αιώνα. Αμήν».

Πιστεύω σε έναν Θεό, Πατέρα, Παντοκράτορα, δημιουργό ουρανού και γης, όλων των ορατών και των αοράτων. Και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, αυτόν που γεννήθηκε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες· φως από φως, Θεό αληθινό από Θεό αληθινό, ο οποίος γεννήθηκε και δεν δημιουργήθηκε, ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα· αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη δική μας σωτηρία κατέβηκε από τους ουρανούς, σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και έγινε άνθρωπος· που σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου, έπαθε και ετάφη· και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές· και ανήλθε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα· και θα έρθει πάλι με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Και στο Πνεύμα το Άγιο, το Κύριο και ζωοποιό, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, το οποίο συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, και το οποίο μίλησε μέσω των προφητών. Σε μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία. Ομολογώ ένα βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών· προσδοκώ την ανάσταση των νεκρών και τη ζωή του μέλλοντος αιώνος. Αμήν.