Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:42

Είναι προφανές ότι η ανάπλαση αυτού που έχει ήδη δημιουργηθεί είναι εφικτή, ακόμη κι αν διασκορπίστηκε σε πολλά μέρη. Για να χρησιμοποιήσω, μάλιστα, μια φυσική αλληλουχία και ένα παράδειγμα: όπως ακριβώς ο ήλιος είναι η πηγή και η ρίζα κάθε φωτιάς και θερμότητας πάνω στη γη, και όταν σβήνει ένα καμίνι, είναι ολοφάνερο ότι η θερμότητά του ανέρχεται αόρατα προς τον ήλιο· και όταν πάλι αυτό ανάβει από τον ήλιο, είναι φανερό ότι επανέρχεται η φωτιά που είχε αποχωρήσει από αυτό. Έτσι, λοιπόν, σκέψου ότι συμβαίνει και στην περίπτωση των ανθρώπινων σωμάτων που φθείρονται και διαλύονται: σε όσα στομάχια θηρίων, ψαριών ή πουλιών κι αν διαμελιστεί ο άνθρωπος, αναλύεται οπωσδήποτε στα τέσσερα στοιχεία από τα οποία και έχει συσταθεί, και καταλήγει σε αυτά, σύμφωνα με το παράδειγμα του ήλιου. Και στα μεν ύδατα καταλήγει το υγρό στοιχείο, στον δε αέρα το ψυχρό, στη φωτιά, προφανώς, το θερμό και στη γη, τέλος, το ξηρό. Κατά τον καιρό, λοιπόν, της αναστάσεως, με προσταγή του Θεού, το καθένα από τα στοιχεία αποδίδει πίσω αόρατα εκείνο ακριβώς που έλαβε όταν πέθανε ο άνθρωπος, και προστρέχει η ψυχή και ανασταίνεται ο άνθρωπος, με τον τρόπο που γνωρίζει μόνο Εκείνος που τον έπλασε, αφού σπάρθηκε στη γη εν φθορά, αλλά εγείρεται εν αφθαρσία.

Αλλά άραγε έλεγε ψέματα όταν τα έλεγε αυτά; Και όμως η αλήθεια μαρτυρεί για αυτόν, ότι εκτός από τις υπόλοιπες αρετές ήταν και αληθινός. Διότι, λέγει, ήταν άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής, αληθινός. Εσύ όμως θρηνείς παρατεταμένα με κάποιες ωδές που έχουν συντεθεί για να προκαλούν κατήφεια, και με γοερές μελωδίες επιδιώκεις να φθείρεις την ίδια σου την ψυχή. Και όπως ίδιον των τραγωδών είναι η πλασματική μορφή και η εξάρτυση με την οποία εμφανίζονται στα θέατρα, έτσι νομίζεις ότι αρμόζει και στον πενθούντα μια ανάλογη εμφάνιση: μαύρο ιμάτιο, και ατημέλητη κόμη, και σκοτάδι στην οικία, και ρύπος, και σκόνη, και μελωδία σκυθρωπή, που διατηρεί πάντοτε νωπό το τραύμα της λύπης στην ψυχή. Άφησε να τα κάνουν αυτά όσοι δεν έχουν ελπίδα. Εσύ όμως διδάχθηκες για όσους έχουν κοιμηθεί εν Χριστώ, ότι Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία· σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει· σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Γιατί λοιπόν κλαις αυτόν που αναχώρησε για να αλλάξει ένδυμα; Μήτε τον εαυτό σου να θρηνείς, σαν να στερείσαι κάποιον βοηθό για τη ζωή σου· διότι, λέγει, είναι αγαθό να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άνθρωπο. Μήτε εκείνον να οδύρεσαι, σαν να έχει υποστεί κάτι δεινό.

Η έξοδος όμως και η απαλλαγή από τον παρόντα κόσμο είναι τίμια και περιφανής· όχι όλων των ανθρώπων, αλλά εκείνων που διήλθαν τον εδώ βίο με οσιότητα και δικαιοσύνη. Τίμιος λοιπόν είναι ο θάνατος, όχι τίμια η γέννηση των ανθρώπων. Διότι, όπως λέει, σπέρνεται εν ατιμία, εγείρεται εν δόξη· σπέρνεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία. Σύγκρινε λοιπόν τον θάνατο με τη γέννηση, και πάψε να οδύρεσαι για εκείνον που απαλλάσσεται από την ατιμία.

Θεώρησε σωστό το βραχύβιο των ανθέων να συγκριθεί με το εφήμερο της ανθρώπινης φύσεως. Επειδή όμως η λέξη διατυπώνεται στον μέλλοντα χρόνο (διότι έχει ειπωθεί «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», με την έννοια ότι η αλλοίωση αυτή πρόκειται να φανερωθεί σε εμάς κάποτε αργότερα), ας εξετάσουμε μήπως μας υπαινίσσεται τον λόγο περί της αναστάσεως, κατά την οποία θα μας δοθεί η αλλοίωση· αλλοίωση δε προς το καλύτερο και το πνευματικό. Διότι, λέγει, «σπέρνεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία».

Διότι μέσω αυτών έχει νομοθετηθεί η πάροδος της σαρκικής γεννήσεως σύμφωνα με την αναγκαιότητα της φύσεως. Η έξοδος όμως και η απαλλαγή από τον παρόντα κόσμο είναι τίμια και περιφανής, όχι όλων των ανθρώπων, αλλά εκείνων που διήλθαν τον εδώ βίο με οσιότητα και δικαιοσύνη. Διότι τίμιος είναι ο θάνατος, όχι η γέννηση των ανθρώπων. Διότι σπέρνεται, λέει, με ατιμία και ανασταίνεται με δόξα· σπέρνεται στη φθορά και ανασταίνεται στην αφθαρσία. Και όταν μεν οι άνθρωποι πέθαιναν σύμφωνα με την ιουδαϊκή παράδοση, τα νεκρά σώματα ήταν βδελυρά· όταν όμως ο θάνατος γίνεται υπέρ του Χριστού, τα λείψανα των οσίων Του είναι τίμια. Πριν από αυτό, λεγόταν στους ιερείς και στους Ναζηραίους: «Δεν θα μιανθεί για κανέναν νεκρό»· και το: «Εάν κάποιος αγγίξει νεκρό, θα είναι ακάθαρτος»· και το: «Θα πλύνεις τα ενδύματά σου». Τώρα όμως, εκείνος που αγγίζει οστό μάρτυρα, λαμβάνει κάποια μετοχή αγιασμού από τη χάρη που παρεδρεύει στο σώμα. Διότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του.

Κεφάλαιο Α΄. ΛΟΥΚΑΣ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Οι υιοί του αιώνα τούτου νυμφεύονται και δίνονται σε γάμο· εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να επιτύχουν τον αιώνα εκείνο και την ανάσταση από τους νεκρούς ούτε νυμφεύονται ούτε δίνονται σε γάμο. Διότι δεν μπορούν πλέον ούτε να πεθάνουν· επειδή είναι ισάγγελοι και είναι υιοί του Θεού, όντας υιοί της αναστάσεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. Και όσον αφορά αυτό που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ο ίδιος θέλησε. Και μετά από λίγα: Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών. Σπέρνεται στη φθορά, ανασταίνεται στην αφθαρσία. Σπέρνεται στην ατιμία, ανασταίνεται στη δόξα· σπέρνεται στην ασθένεια, ανασταίνεται στη δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

Διότι αυτή η τάξη έχει οριστεί σύμφωνα με την κατανομή των δωρεών του Πνεύματος. Εάν δε κάποιος σκεφθεί με ακρίβεια, θα διαπιστώσει ότι και κατά τον καιρό της προσδοκώμενης επιφάνειας του Κυρίου από τους ουρανούς, το Άγιο Πνεύμα δεν είναι ανενεργό, όπως νομίζουν μερικοί· αλλά θα συμπαρίσταται και κατά την ημέρα της αποκαλύψεώς Του, κατά την οποία θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη ο μακάριος και μόνος Δυνάστης. Διότι ποιος έχει τόση άγνοια σχετικά με τα αγαθά που έχει ετοιμάσει ο Θεός για τους αξίους, ώστε να μη γνωρίζει ότι και ο στέφανος των δικαίων είναι η χάρις του Πνεύματος, η οποία τότε θα παρέχεται αφθονότερη και τελειότερη, καθώς η πνευματική δόξα θα διανέμεται στον καθένα ανάλογα με τα ανδραγαθήματά του; Διότι μέσα στη λαμπρότητα των αγίων υπάρχουν πολλές κατοικίες κοντά στον Πατέρα· δηλαδή, διαφορές αξιωμάτων. «Διότι όπως ο ένας αστέρας διαφέρει από τον άλλον ως προς τη δόξα, έτσι θα είναι και η ανάσταση των νεκρών». Αυτοί λοιπόν που σφραγίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα για την ημέρα της απολυτρώσεως, και διαφύλαξαν ακέραιη και αμείωτη την απαρχή του Πνεύματος την οποία έλαβαν, αυτοί είναι που θα ακούσουν: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω».

Επειδή, δηλαδή, δεν λέει ότι όλοι οι κεκοιμημένοι θα αναστηθούν με δόξα, έστω κι αν όλοι αναστηθούν με αφθαρσία· διότι δεν ταιριάζει στους κακούς και στους εργάτες της φαυλότητας να στεφανώνονται με τη δόξα του Θεού. Για τον λόγο αυτόν, πολύ σωστά αναφέρει διάφορα σπέρματα, στα οποία ο Θεός κατανέμει, με όποιον τρόπο Εκείνος επιλέξει, το να διαφέρουν παίρνοντας ίσως τέτοιο ή διαφορετικό σχήμα. Λέει δηλαδή: Και εκείνο που σπέρνεις δεν είναι το σώμα που πρόκειται να γίνει. <Υπάρχουν και σώματα επουράνια και σώματα επίγεια.> Υπάρχει μεν ένας κοινός λόγος σύμφωνα με τον οποίο του καθενός είναι και ονομάζεται σώμα, αλλά διακρίνεται σε διάφορα είδη σύμφωνα με κάποιον άλλον λόγο. Και θα αναστηθούν βέβαια με αφθαρσία τα σώματα όλων, όμως θα υπάρξει κάποια διαφορά ως προς τη δόξα και την περιβολή που θα δώσει ο Θεός, απονέμοντας στον καθένα ανάλογα με την αξία του. <Αλλά άλλη βέβαια είναι η δόξα των επουρανίων, και άλλη των επιγείων.> Πρέπει να γνωρίζουμε ότι, αφού μόλις παρατέθηκαν ενώπιόν μας δύο παραδείγματα, εννοώ αυτό με τον κόκκο και αυτό που φανερώνει τη διαφορά στη δόξα των ουράνιων σωμάτων, ανάγει προς το παρόν την ομοιότητα της αναστάσεως των νεκρών προς τη δύναμη του πρώτου, και λέει τα εξής: <Σπέρνεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία.> Διότι, όπως ακριβώς ο κόκκος του σιταριού, αφού τοποθετηθεί στο χώμα γυμνός και νεκρός, φυτρώνει και θαυμάζεται με την περιβολή του σώματος και την προσθήκη της ομορφιάς, κατά τον ίδιο αυτόν τρόπο και το ανθρώπινο σώμα σπέρνεται μεν μέσα στη φθορά, στην ασθένεια και στην ατιμία, πλην όμως θα αναστηθεί ενδεδυμένο με τιμή, αφθαρσία και βεβαίως δύναμη.

Διότι, επειδή η φθορά δεν διασώζεται καθόλου μετά την ανάσταση, ιδίως της άγιας σάρκας, δεδομένου ότι αναβίωσε σε αφθαρσία και ούτε πιστεύεται ότι έχει πλέον ανάγκη από τη συνηθισμένη τροφή όπως πριν, παρόλα αυτά υπέδειξε τα σημάδια των καρφιών και δεν αρνήθηκε να μεταλάβει τροφή, για να ριζώσει το μέγα μυστήριο της αναστάσεως και να εμφυτεύσει στις ψυχές όλων μας την πίστη σε αυτό. Πράττει δε πράγματα εντελώς ξένα προς τη φύση των πνευμάτων. Διότι σημάδια των καρφιών, ίχνη τραυμάτων και μετοχή σε σωματική τροφή, από πού και πώς θα μπορούσαν να ενυπάρχουν σε ένα πνεύμα εντελώς γυμνό και ασύνδετο με τη σάρκα, στην οποία και μόνο θα ταίριαζε, σύμφωνα με τον λόγο της δικής της φύσεως, το να μετέχει σε αυτά; Επομένως, για να μη νομίσουν κάποιοι ότι ο Κύριος αναστήθηκε ως λεπτό πνεύμα, ούτε ως σώμα ανέπαφο, σκιώδες και αέρινο, το οποίο κάποιοι συνηθίζουν να ονομάζουν πνευματικό, αλλά για να πιστευτεί ότι αναστήθηκε αυτό ακριβώς το σώμα που σπάρθηκε μέσα στη φθορά, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, έπραξε και επέδειξε τα όσα ταιριάζουν στο υλικό σώμα. Δεν θα απέχει βέβαια από τον ορθό λογισμό το να πούμε εξ αρχής ότι ο μακάριος μαθητής δεν απίστησε τόσο λόγω αδυναμίας της σκέψης, όσο ότι το έπαθε αυτό εξαιτίας της υπερβολικής χαράς του. Διότι έχουμε ακούσει τον μακάριο Λουκά να λέει και για όλους τους άλλους ότι «καθώς αυτοί απιστούσαν και θαύμαζαν από τη χαρά τους».

Θα φτάσουν λοιπόν στον κατάλληλο καιρό στη λήθη των κακών, και θα προχωρήσουν σε αύξηση, διατρέχοντας προς το γλυκό τέλος της ελπίδας. Διότι θα μεταβούν από τα επίγεια στα επουράνια, από αυτά που μετρούνται μέσα στον χρόνο σε αυτά που βρίσκονται πέρα από τον χρόνο· από τη φθορά στην αφθαρσία, από την ατιμία στη δόξα, από την ασθένεια στη δύναμη.

Και όπως ακριβώς η σκουριά που δημιουργείται από το σίδερο το φθείρει, έτσι και η αμαρτία που γεννιέται από τους ανθρώπους στρατεύεται ενάντια στα σεμνά μέλη και τους τρόπους τους, και γεννώμενη τους καταναλώνει, χαρακτηρίζοντας όσους ακολουθούν την οδό της. Όποιος όμως δεν πράξει το θέλημά της, φεύγει σαν περαστικός οδοιπόρος που έμεινε μόνο μία ημέρα σε κάποιο κατάλυμα. Έτσι, αφού παραμείνει για λίγο χρόνο μαζί της, θα αναχωρήσει γρήγορα. διότι αυτό το θνητό σώμα παρέρχεται, και ενδύεται το αθάνατο και ουράνιο. Και όταν γευθεί την πείρα της φθοράς, τότε θα αναστηθεί πραγματικά άφθαρτος, όντας καθαρός από κάθε φθορά. Ιδού λοιπόν, και ο λαμπρότατος αυλός της Εκκλησίας προαναφωνεί αυτές τις επώδυνες φωνές μας, ή και τις θεμελιώνει λέγοντας: σπέρνεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία.

Διότι αναμφίβολα θα αναιρεθεί, επειδή ο Ών δεν συγκατατίθεται σε αυτόν που έχει λάβει αρχή και έχει καταστήσει τον εαυτό του φαύλο· διότι θα πάψει μετά την ανάσταση, και όχι μόνο, αλλά και από την εποχή του κηρύγματος του νόμου, και πριν από τον νόμο από πολλούς που πολιτεύθηκαν σύμφωνα με τον φυσικό νόμο, και ακόμη περισσότερο από την ένσαρκη παρουσία του Χριστού, και με τον τελειότατο τρόπο από την ανάσταση των νεκρών, επειδή «σπέρνονται μέσα στη φθορά, ανασταίνονται μέσα στην αφθαρσία», μη πράττοντας πλέον το κακό, μη πεθαίνοντας πλέον. Και το ότι θα πάψει, θα το μαρτυρήσει ο ίδιος ο λόγος του αποστόλου που λέει «των αρχόντων του αιώνος τούτου, οι οποίοι καταργούνται». Και έχει αναιρεθεί από παντού η δική σου υπόθεση, ω Μαρκίων, καθώς είναι φαντασιώδης και ψευδής και ασταθής και άλογη. 〈δ〉 〈και〉 〈ιβ〉 〈σχόλιο〉. «Διότι έχει γραφτεί: αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους. Και πάλι: ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι». 〈δ〉 〈και〉 〈ιβ〉 〈έλεγχος〉. Το «έχει γραφτεί» που προβάλλεται ως παράθεση και το «γνωρίζει ο Κύριος» που ομολογείται, δεν είναι ξένο προς αυτόν που σταχυολόγησε το ρητό του λόγου, εννοώ τον άγιο απόστολο, στο κείμενο του οποίου περιέχεται η παράθεση. Από την παράθεση αυτή θα φανεί ότι ο χαρακτήρας δεν είναι ξένος προς το κήρυγμα του αποστόλου από την Παλαιά Διαθήκη, από την οποία και συστάθηκε η μαρτυρία του. 〈ε〉 〈και〉 〈ιγ〉 〈σχόλιο〉. «

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Διότι αναστήθηκε και το συνένωσε με τον εαυτό του, σε ένα πνεύμα, σε μία ενότητα, σε μία δοξολογία, στη δική του μοναδική θεότητα. Διότι φανερώθηκε μεν αληθινά και ψηλαφήθηκε από τον Θωμά, έφαγε και ήπιε μαζί με τους αποστόλους, και συναναστράφηκε μαζί τους για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Αλλά «εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» και, μετά την είσοδό του, έδειχνε νεύρα και οστά, το σημάδι των ήλων και το σημάδι της λόγχης, ότι δηλαδή αυτό ήταν αληθινά το σώμα του, και ότι είχε ενωθεί σε μία ενότητα και μία θεότητα, χωρίς να πρόκειται πλέον να υποφέρει, χωρίς να πεθαίνει πια, όπως λέει ο άγιος απόστολος: «ο Χριστός αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια»· το παθητό παραμένοντας πλέον για πάντα απαθές, το θεϊκό, μαζί με το σώμα, την ψυχή και ολόκληρη την ενανθρώπηση· όντας Αυτόθεος, αφού ανέβηκε στους ουρανούς, κάθισε στα δεξιά του Πατρός με δόξα, χωρίς να αποβάλει το σώμα, αλλά έχοντάς το συνενώσει με το πνευματικό, στην τελειότητα της μίας θεότητας, όπως ακριβώς και τα δικά μας σώματα πρόκειται, «αυτά που τώρα σπέρνονται ως ψυχικά, να αναστηθούν πνευματικά, αυτά που τώρα σπέρνονται στη φθορά, να αναστηθούν στην αφθαρσία, αυτά που τώρα σπέρνονται στον θάνατο, να αναστηθούν στην αθανασία». Εάν λοιπόν έτσι θα συμβεί με τα δικά μας, πόσο μάλλον με εκείνο το άγιο, ανεκδιήγητο, ασύγκριτο και αμιγές, το οποίο είναι συνενωμένο με τον Θεό, όντας πλέον ένα και μονοειδές;

Όπως, λοιπόν, το σώμα του σταχυού εμφανίζεται από τον σπόρο, καθώς η θεία δύναμη το φιλοτεχνεί από αυτόν ακριβώς, και δεν είναι ούτε καθ' ολοκληρίαν το ίδιο με τον σπόρο, ούτε εντελώς διαφορετικό· έτσι, λέει, και το μυστήριο της αναστάσεως ερμηνεύεται ήδη σε σένα εκ των προτέρων μέσα από τα θαυμαστά που συντελούνται στους σπόρους, δεδομένου ότι η θεία δύναμη, με την περίσσεια της εξουσίας της, όχι μόνο σου αποδίδει πάλι εκείνο που διαλύθηκε, αλλά του προσθέτει μεγάλα και καλά γνωρίσματα, μέσω των οποίων η φύση σου αναπλάθεται σε κάτι το μεγαλοπρεπέστερο. «Σπέρνεται», λέει, «σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό».

Διότι, όπως ο κόκκος του σιταριού, αφού διαλυθεί μέσα στον βώλο του χώματος και εγκαταλείψει την ποσοτική του μικρότητα και την ποιοτική ιδιότητα του σχήματός του, δεν χάνει τον εαυτό του, αλλά παραμένοντας στον εαυτό του γίνεται στάχυ, διαφέροντας πάρα πολύ από τον ίδιο του τον εαυτό ως προς το μέγεθος, την ομορφιά, την ποικιλία και το σχήμα· κατά τον ίδιο τρόπο και η ανθρώπινη φύση, αφού αφήσει στον θάνατο όλα τα ιδιώματα που την περιβάλλουν, όσα απέκτησε εξαιτίας της εμπαθούς διαθέσεως, εννοώ την ατιμία, τη φθορά, την ασθένεια και τις διαφορές της ηλικίας, δεν εγκαταλείπει τον εαυτό της, αλλά όπως ακριβώς μετατρέπεται σε κάποιο στάχυ, μεταβαίνει προς την αφθαρσία, τη δόξα, την τιμή, τη δύναμη και την απόλυτη τελειότητα, και η ζωή της δεν οικονoμείται πλέον από τα φυσικά ιδιώματα, αλλά μεταβαίνει σε κάποια πνευματική και απαθή κατάσταση. Διότι αυτή είναι η ιδιότητα του ψυχικού σώματος, το να αλλοιώνεται πάντοτε μέσω κάποιας ροής και κίνησης από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και να μεταβάλλεται σε κάτι άλλο. Αυτά, λοιπόν, που δεν τα βλέπουμε μόνο στους ανθρώπους, αλλά και στα φυτά και στα ζώα, κανένα από αυτά δεν πρόκειται να παραμείνει σε τούτο τον βίο.

Διότι η τελείωση των σωμάτων που αναφύονται από τη φθορά αναφέρεται από τον Απόστολο ότι συντελείται μέσα σε αφθαρσία και δόξα, σε τιμή και σε δύναμη. Η έλλειψη όμως αυτών δεν υποδηλώνει κάποιον σωματικό ακρωτηριασμό του σώματος που αναφύεται, αλλά τη στέρηση και την αποξένωση από κάθε τι που νοείται ως αγαθό. Επειδή, λοιπόν, πρέπει οπωσδήποτε ένα από τα δύο αντίθετα να υπάρχει σε εμάς, είτε το αγαθό είτε το κακό, είναι προφανές ότι το να λέει κανείς πως κάποιος δεν βρίσκεται στο αγαθό, αποτελεί οπωσδήποτε απόδειξη του ότι βρίσκεται στο κακό. Αλλά βέβαια, στην κακία δεν υπάρχει ούτε τιμή, ούτε δόξα, ούτε αφθαρσία, ούτε δύναμη. Είναι απόλυτη ανάγκη, σε εκείνον στον οποίο δεν υπήρχαν αυτά, να παρευρίσκονται —και δεν χωρεί αμφιβολία περί τούτου— τα αντίθετά τους, δηλαδή ασθένεια, ατιμία, φθορά, και όσα είναι αυτού του είδους, τα οποία έχουν αναφερθεί προηγουμένως, δηλαδή τα πάθη που προέρχονται από την κακία, τα οποία πολύ δύσκολα αποβάλλονται από την ψυχή, διότι έχουν αναμειχθεί και συμφυθεί με ολόκληρη την ύπαρξή της και έχουν γίνει ένα με αυτήν. Όταν, λοιπόν, τέτοιου είδους πάθη καθαριστούν και αφανιστούν με τις θεραπείες διά του πυρός, θα επέλθει στη θέση τους καθένα από εκείνα που νοούνται ως ανώτερα: η αφθαρσία, η ζωή, η τιμή, η χάρη, η δόξα, η δύναμη, και ό,τι άλλο παρόμοιο εικάζουμε ότι παρατηρείται τόσο στον Θεό όσο και στην εικόνα Του, η οποία είναι η ανθρώπινη φύση.

Το ότι δε ο Θεός θα προσφέρει τον εαυτό του προς μετοχή στους αγίους, ας μας το διδάξει πάλι ο ίδιος. Διότι, ερμηνεύοντας εκείνο το αποστολικό χωρίο, «σπέρνεται σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε ασθένεια, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», λέει: «η αφθαρσία όμως, και η δόξα και η τιμή και η δύναμη ομολογείται ότι αποτελούν ίδια γνωρίσματα της θείας φύσεως, τα οποία προηγουμένως υπήρχαν σε αυτόν που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού και τα οποία και πάλι ελπίζονται», και μετά από λίγο: «σε όλους όσους έχουν καθαρθεί από την κακία ο Θεός θα προσφέρει τη μέθεξη των αγαθών που υπάρχουν σε αυτόν, για τα οποία η Γραφή λέει ότι ούτε μάτι τα είδε ούτε αυτί τα άκουσε ούτε είναι εφικτό να τα συλλάβει ο νους». Αυτό δε δεν είναι τίποτε άλλο, κατά τη δική μου τουλάχιστον γνώμη, παρά το να βρεθεί κανείς μέσα στον ίδιο τον Θεό· διότι το αγαθό που ξεπερνά την όραση, την ακοή και την καρδιά, αυτό ακριβώς θα ήταν που βρίσκεται πάνω από τα πάντα. Εάν, λοιπόν, «αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν» είναι ανώτερα από την όραση, την ακοή και τη διάνοια, και αυτό είναι που βρίσκεται πάνω από τα πάντα, εκείνος που ονομάζει κτιστά «εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», δεν ονομάζει άραγε ολοφάνερα κτίσμα αυτό που βρίσκεται πάνω από τα πάντα;

Διότι, αν και όλοι θα βρίσκονται στη βασιλεία, δεν θα απολαύσουν όλοι τα ίδια· και αν όλοι οι αμαρτωλοί βρεθούν στη γέεννα, δεν θα υπομείνουν όλοι τα ίδια. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών». Πώς έτσι; Με πολλή διαφορά. Έπειτα, αφήνοντας αυτό το ζήτημα, εφόσον αποδείχθηκε επαρκώς, επιστρέφει πάλι στην ίδια την απόδειξη της αναστάσεως και στον τρόπο της, λέγοντας: «Σπέρνεται μέσα σε φθορά, εγείρεται μέσα σε αφθαρσία». Και πρόσεξε τη σύνεση: Για μεν τα σπέρματα χρησιμοποίησε ορολογία που αρμόζει στα σώματα, λέγοντας: «Δεν ζωοποιείται, εάν δεν πεθάνει»· για δε τα σώματα χρησιμοποίησε την ονομασία των σπερμάτων, λέγοντας: «Σπέρνεται μέσα σε φθορά, εγείρεται μέσα σε αφθαρσία». Δεν είπε: «Βλαστάνει», για να μην νομίσεις ότι είναι έργο της γης, αλλά: «Εγείρεται».

Με τον όρο σπορά εδώ, δεν εννοεί τη γέννησή μας μέσα στη μήτρα, αλλά την ταφή των νεκρών σωμάτων στη γη, την αποσύνθεση, την τέφρα. Γι' αυτό, αφού είπε: «Σπείρεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία», πρόσθεσε: «Σπείρεται σε ατιμία». Διότι, τι υπάρχει πιο αποκρουστικό από έναν νεκρό που αποσυντίθεται; «Εγείρεται σε δόξα».

Διότι άλλη είναι η δόξα του ηλίου, και άλλη η δόξα της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων. Επειδή αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα· έτσι θα είναι, λέγει, και η ανάσταση των νεκρών. Και ο Χριστός λέγει: «Στην οικία του Πατρός μου υπάρχουν πολλές κατοικίες». Γι' αυτό η λαμπρότητα εκείνη δεν έχει τέλος. Διότι ούτε υποχωρεί στη νύχτα, ούτε παραχωρεί τη θέση της στο σκοτάδι, αλλά, καθώς είναι άφατη και μεγάλη, και ξεπερνά κατά πολύ αυτήν την ορατή, έχει επιπλέον και το εξής μέγιστο γνώρισμα: το να μη δέχεται τέλος, πράγμα το οποίο αποτελεί απόδειξη της άφατης δυνάμεως του Βασιλέως, το να υψώνει δηλαδή τα φθαρτά και εφήμερα σώματα σε τέτοια ισχύ και δύναμη. Έπειτα, επειδή ανέφερε τόσο σπουδαία πράγματα και πτέρωσε τον ακροατή με τις ελπίδες, αποδεικνύει ότι ευλόγως συμβαίνουν αυτά, εφόσον είναι τόσο μέγας αυτός που τα κατορθώνει. Και ποιος είναι αυτός που τα κατορθώνει; Ο ομοούσιος με τον Πατέρα. Διότι, θέλοντας να δηλώσει αυτό ακριβώς, πρόσθεσε: «Από τη γαστέρα, πριν από τον εωσφόρο, σε γέννησα».

Και παίρνει και τα δύο από το ίδιο παράδειγμα, δείχνοντας ότι είναι πολύ καλύτερο. «Για παράδειγμα σιταριού, ή κάποιου από τα υπόλοιπα». «Αυτό το λέει, για να μην υποπτευθεί κάποιος ότι εννοείται άλλο σώμα». «Ο δε Θεός του δίνει σώμα, όπως ο ίδιος θέλησε». Μην περιεργάζεσαι, λοιπόν, μήτε να ερευνάς επίμονα πώς και με ποιον τρόπο, όταν ακούς για τη δύναμη και το θέλημα του Θεού. «Και στο καθένα από τα σπέρματα δίνει το δικό του σώμα». Επειδή κάποιοι απορούσαν για την ανάσταση, και έλεγαν: Με ποιο σώμα θα έρθουν; γι' αυτόν τον λόγο το παρουσιάζει ως παράδειγμα, αναφέροντας το ίδιο το σώμα των σπερμάτων. Πού βρίσκεται λοιπόν το ξένο; Διότι το δικό του σώμα δίνει. «Δεν είναι κάθε σάρκα η ίδια σάρκα· αλλά άλλη είναι των ανθρώπων, άλλη η σάρκα των πτηνών, άλλη των κτηνών, και άλλη των ψαριών. Υπάρχουν και σώματα επουράνια, και σώματα επίγεια· αλλά άλλη μεν είναι η δόξα των επουρανίων, και άλλη των επίγειων· άλλη είναι η δόξα του ήλιου, και άλλη της σελήνης, και άλλη η δόξα των αστέρων. Διότι ο ένας αστέρας διαφέρει από τον άλλον ως προς τη δόξα. Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών· σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία». Για να μη νομίσουν από το παράδειγμα ότι όλοι θα λάβουν ίση τιμή στο μέλλον, λέει: Δεν είναι κάθε σάρκα η ίδια σάρκα. Είναι σαν να έλεγε: Τι μιλώ, λέει, για τα σπέρματα; Ας εξετάσουμε το ίδιο αυτό θέμα, για το οποίο μιλάμε τώρα, πάνω στα σώματα· επειδή, αφού θεμελίωσε τον λόγο περί της αναστάσεως, δείχνει πλέον ότι θα είναι μεγάλη η διαφορά της δόξας τότε, αν και η ανάσταση είναι μία.

Πάλι λέει ο θείος απόστολος: «Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ντυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο να ντυθεί την αθανασία», και πάλι: «Σπέρνεται σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σώμα ψυχικό», δηλαδή υλικό και θνητό, «ανασταίνεται σώμα πνευματικό», άτρεπτο, απαθές, λεπτό· διότι αυτό σημαίνει το «πνευματικό», όπως ακριβώς το σώμα του Κυρίου μετά την ανάσταση, το οποίο διήρχετο με κεκλεισμένες τις θύρες, ακούραστο, και δεν είχε καμία ανάγκη από τροφή, ύπνο και ποτό. Διότι θα είναι, λέει ο Κύριος, «σαν τους αγγέλους του Θεού», χωρίς να υπάρχει πλέον γάμος, ούτε τεκνογονία.

Για να μη γίνει όμως ύποπτος στους πολλούς ο λόγος τους από τη χρήση εξωτερικών συλλογισμών, δεδομένου ότι δεν προέρχεται από τις δικές μας πηγές, αφού ερεύνησαν εξονυχιστικά τη θεία Γραφή και αφαίρεσαν κάτι μικρό, σαν έναν σπινθήρα, από ολόκληρο το σώμα, και αφού διαστρέβλωσαν αυτό που είχε ορθώς διατυπωθεί και το προσάρμοσαν στον δικό τους σκοπό, καταφεύγοντας σε αυτό σαν σε ορμητήριο, προσπαθούν να μας αναγνώσουν ένα αποστολικό ρητό: «Ότι απεκδεχόμεθα ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας». Και ισχυρίζονται: «Ιδού, ολοφάνερα ο Απόστολος αποφάνθηκε ότι επέρχεται μετασχηματισμός», χωρίς να δίνουν προσοχή στον σκοπό του Αποστόλου ή μάλλον σκόπιμα παραλογιζόμενοι, ώστε να νομίζουν ότι διαθέτουν αμάχητη απόδειξη. Διότι ο Απόστολος δεν έκανε λόγο για μετασχηματισμό του σώματος, αλλά της ταπεινώσεως του σώματος, δηλαδή του θανάτου, της φθοράς, της ασθένειας και της υπόλοιπης ταπεινώσεως κατά τη διάρκεια του βίου. Περί αυτών ομιλεί σαφέστερα, όταν γράφει προς τους Κορινθίους σχετικά με την ανάσταση: «Σπείρεται μέσα σε φθορά, εγείρεται μέσα σε αφθαρσία· σπείρεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα· σπείρεται μέσα σε ασθένεια, εγείρεται μέσα σε δύναμη»· αποκαλώντας φθορά, ατιμία και ασθένεια, τόσο τον θάνατο όσο και τη φθορά μετά τον θάνατο· ενώ αφθαρσία, δόξα και δύναμη αποκαλεί την ανάσταση και τα αγαθά που την ακολουθούν.

Ότι και τα σώματά μας μετά την ανάσταση παραμένουν αναλλοίωτα. Το ποια και τι είδους θα είναι τα σώματά μας, κατά την κοινή προσδοκώμενη ανάσταση όλων, και σε τι θα μετασχηματιστούν, όπως λέει ο λόγος του Θεού, και με ποιο σώμα θα γίνουν σύμμορφα, οπωσδήποτε (ο Ευσέβιος) θα έλεγε ότι ακατάληπτα σώματα θα γίνουν σύμμορφα με ένα ακατάληπτο, ή ότι δεν θα είναι καν σώματα, λόγω του παράδοξου της δοξασίας και της παρανοίας του. Διότι θα μετασχηματιστεί (το σώμα) από φθαρτό σε αφθαρσία, και από την ταπείνωση θα ανέλθει στο ύψος της μακαριότητας. Δεν θα του αφαιρεθεί, βέβαια, το να είναι σώμα, ούτε θα εξέλθει από την οικεία και φυσική του κατάσταση· αλλά θα αναστηθεί από θνητό σε αθάνατο. Διότι, λέει, σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, εγείρεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, εγείρεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Ήδη λοιπόν και τώρα τα σώματα των δικαίων είναι πνευματικά, λόγω της ενέργειας του Πνεύματος που κατοικεί μέσα τους· τότε όμως θα είναι λεπτότερα και ελαφρύτερα, ώστε να φέρονται και μέσα από τον αέρα, και πιο πνευματικά. Και οι θεοφάντορες Πατέρες λένε ότι το πνεύμα θα παραμένει διαρκώς στη σάρκα τους. Από αυτά πιστεύεται ότι θα υπάρχει και σάρκα και σώμα. Πώς λοιπόν είναι ακατάληπτο το σώμα του Χριστού, εάν αυτά που γίνονται σύμμορφα με αυτό δεν είναι ακατάληπτα; Αλλά εδώ ελέγχεται ο Ευσέβιος, ο οποίος έχει αθετήσει και τη χάρη της ανάστασης, προσθέτοντας κακό στο κακό, και δικαίως θα θεωρηθεί Σαδδουκαίος.

Αλλά από πού είναι φανερό αυτό, ότι ο δεύτερος άνθρωπος έγινε πνεύμα ζωοποιό; Από πού είναι φανερό; Από την ίδια τη σαφήνεια των πραγμάτων. Εξάλλου έχει γραφτεί και αυτό: διότι λέει, «τα λόγια τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή». Ώστε ζωοποιεί καθιστώντας πνεύμα αυτούς που τα ακούν και πείθονται σε αυτά. Εάν δε ισχύει αυτό, είναι φανερό ότι αυτοί θα έχουν κατά την ανάσταση και πνευματικό σώμα, το οποίο δεν θα μπορεί πλέον να μετατραπεί σε ψυχικό, όπως συμβαίνει κάποιες φορές όσο βρίσκονται ακόμη στη ζωή. «Σπείρεται σώμα ψυχικό.» Σώμα ψυχικό, εάν κάποιος ήθελε να το εκλάβει αυτό σε ακολουθία με τα προηγούμενα, νομίζω ότι εννοείται τώρα απλώς το θνητό σώμα του ανθρώπου· διότι αυτό και «σε ασθένεια» και «σε φθορά» και «σε ατιμία σπείρεται» και θάβεται στη γη. Αυτό λοιπόν το θνητό σώμα είναι ψυχικό, επειδή υπηρέτησε τα ψυχικά πάθη· «διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μία μόνο ημέρα». Διότι όσες πράξεις είναι σωματικές, έχουν την πηγή και τη γένεσή τους από την ψυχή, ώστε το θνητό σώμα του ανθρώπου εύλογα θα μπορούσε να ονομαστεί ψυχικό. «Σπείρεται» λοιπόν «ψυχικό, εγείρεται όμως» αθάνατο, πράγμα που σημαίνει «πνευματικό»· είναι δε πνευματικό, επειδή δεν θα υπηρετήσει πλέον τα ψυχικά πάθη, ούτε τα σώματα των δικαίων, αλλά ούτε και των αμαρτωλών. Μάλλον, μάλιστα, θα αισθανθούν και πολλή μεταμέλεια, αν και ανώφελη, για όσα υπηρέτησαν.

Επειδή δε το «σπείρεται» το ανέφερε πολλές φορές, και το «εγείρεται» ομοίως, δεν είπε όμως τι είναι αυτό που σπέρνεται ή εγείρεται. Γι' αυτόν τον λόγο, μετά από αυτά πρόσθεσε και τούτο λέγοντας «σπείρεται σώμα ψυχικό», το οποίο, όπως είπα, σπέρνεται «εν φθορά» και «εν ατιμία» και «εν ασθενεία», αλλά «εγείρεται σώμα πνευματικό», το οποίο θα εγερθεί «εν δόξη» και «δυνάμει» και «εν αφθαρσία». Διότι το αθάνατο από τη φύση του είναι και ένδοξο και έντιμο και άφθαρτο, έστω κι αν για τους αμαρτωλούς γίνεται αφορμή αισχύνης και αδοξίας εξαιτίας της δικής τους μοχθηρίας. 1 Κορ. 15,47-49 Διότι «ο πρώτος άνθρωπος» ήταν γήινος, όχι επειδή πλάστηκε από τη γη —καθώς έτσι όλοι είναι γήινοι, και εξάλλου κανείς δεν θα μπορούσε να κατακρίνει το γεγονός της δημιουργίας από τη γη—, αλλά λέγοντας «από τη γη», εννοεί γήινος και σαρκικός και προσηλωμένος στα κατώτερα. Ο «δεύτερος» όμως είναι εξ ολοκλήρου υπερκόσμιος και ουράνιος και δεν βαρύνεται με καμία κηλίδα των γήινων. Όπως λοιπόν ήταν εκείνος που κατέστησε τον εαυτό του χοϊκό μέσα από όσα φρονούσε και έπραττε, τέτοιοι θα είναι και όσοι ζουν μιμούμενοι εκείνον, δηλαδή χοϊκοί, και θα υποστούν όσα είναι φυσικό να υποστούν εκείνοι που προσήλωσαν τον εαυτό τους στο χώμα.

Ερώτηση. Τι σημαίνει το: «αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα· έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών»; Απόκριση. Το νόημα της Γραφής κατανοείται με δύο τρόπους. Σύμφωνα με τον πρώτο, και εδώ (στον παρόντα βίο) ανασταίνονται οι ψυχές που είχαν νεκρωθεί από τα πάθη, λαμβάνοντας με τη δύναμη του Κυρίου τον αγιασμό του Πνεύματος, μέσω του οποίου εισάγονται στην τέλεια εφαρμογή των εντολών του Χριστού. Σύμφωνα με τον δεύτερο τρόπο, αυτό κατανοείται μέσω της ίδιας της αναστάσεως των σωμάτων, τα οποία εγείρονται με διαφορετική δόξα. Η δε φράση «διαφέρει ως προς τη δόξα» αναφέρεται στη διαφορά των χαρισμάτων, επειδή «σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως» και τα εξής.

Αλλά τι να κάνουμε, ω δέσποτα; Είναι πρόσταγμα του Θεού, ή μάλλον απόφαση, η οποία ψάλλεται από τον θείο Δαβίδ: δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο. Έτσι, ο καθένας από τον προπάτορά μας Αδάμ μέχρι σήμερα, αφού εισήλθε στον κόσμο μέσω της γεννήσεως, πάλι θα εξέλθει μέσω της αναλύσεως προς τον εκεί κόσμο, που είναι υψηλότερος και πιο θεοειδής· διότι σπέρνεται, λέει, σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό. Διότι θα είμαστε ισάγγελοι και υιοί της αναστάσεως, αφού το θνητό καταποθεί από τη ζωή.