Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:43

Μήπως ήταν ασώματοι; Έτσι θα συμβεί και κατά την ανάσταση, αυτά μεν τα σώματα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα και ενδοξότερα. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος σχετικά με το ανθρώπινο σώμα: «Σπέρνεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα, σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό». Αυτά τα λέει, διότι πολλοί από τους αγίους δεν είναι φανεροί στους ανθρώπους, αλλά μάλλον στερούνται τιμής στα μάτια τους. Και όταν λάβουν εκεί τη δόξα ως χειροτονία, φανερώνονται σε όλους ότι είναι πνευματικοί. Γι' αυτό λέει: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό» ανάμεσα στους ανθρώπους, «Εγείρεται σώμα πνευματικό», ένδοξο, και όλοι εκπλήσσονται. Και τούτο λέει ο Απόστολος: «ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», επειδή τα καθιστά φωτεινά σύμφωνα με το δικό του σώμα, όπως είπε ο Απόστολος Ιωάννης, ότι «Όταν φανερωθεί, τότε θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Διότι ο Υιός του Θεού είναι φως και αυτοί είναι υιοί του Θεού σύμφωνα με τον Απόστολο, και υιοί φωτός.

Αλλά άραγε έλεγε ψέματα όταν τα έλεγε αυτά; Και όμως η αλήθεια μαρτυρεί για αυτόν, ότι εκτός από τις υπόλοιπες αρετές ήταν και αληθινός. Διότι, λέγει, ήταν άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής, αληθινός. Εσύ όμως θρηνείς παρατεταμένα με κάποιες ωδές που έχουν συντεθεί για να προκαλούν κατήφεια, και με γοερές μελωδίες επιδιώκεις να φθείρεις την ίδια σου την ψυχή. Και όπως ίδιον των τραγωδών είναι η πλασματική μορφή και η εξάρτυση με την οποία εμφανίζονται στα θέατρα, έτσι νομίζεις ότι αρμόζει και στον πενθούντα μια ανάλογη εμφάνιση: μαύρο ιμάτιο, και ατημέλητη κόμη, και σκοτάδι στην οικία, και ρύπος, και σκόνη, και μελωδία σκυθρωπή, που διατηρεί πάντοτε νωπό το τραύμα της λύπης στην ψυχή. Άφησε να τα κάνουν αυτά όσοι δεν έχουν ελπίδα. Εσύ όμως διδάχθηκες για όσους έχουν κοιμηθεί εν Χριστώ, ότι Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία· σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει· σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Γιατί λοιπόν κλαις αυτόν που αναχώρησε για να αλλάξει ένδυμα; Μήτε τον εαυτό σου να θρηνείς, σαν να στερείσαι κάποιον βοηθό για τη ζωή σου· διότι, λέγει, είναι αγαθό να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άνθρωπο. Μήτε εκείνον να οδύρεσαι, σαν να έχει υποστεί κάτι δεινό.

Η έξοδος όμως και η απαλλαγή από τον παρόντα κόσμο είναι τίμια και περιφανής· όχι όλων των ανθρώπων, αλλά εκείνων που διήλθαν τον εδώ βίο με οσιότητα και δικαιοσύνη. Τίμιος λοιπόν είναι ο θάνατος, όχι τίμια η γέννηση των ανθρώπων. Διότι, όπως λέει, σπέρνεται εν ατιμία, εγείρεται εν δόξη· σπέρνεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία. Σύγκρινε λοιπόν τον θάνατο με τη γέννηση, και πάψε να οδύρεσαι για εκείνον που απαλλάσσεται από την ατιμία.

Βλέπεις την αλλοίωση; Σπέρνεται σε αδυναμία, εγείρεται με δύναμη. Σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό· τότε που, μαζί με εμάς, και ολόκληρη η σωματική κτίση συναλλοιώνεται. Διότι και οι ουρανοί θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν περιβόλαιο θα τους αλλάξει ο Θεός, και θα αλλάξουν.

Διότι μέσω αυτών έχει νομοθετηθεί η πάροδος της σαρκικής γεννήσεως σύμφωνα με την αναγκαιότητα της φύσεως. Η έξοδος όμως και η απαλλαγή από τον παρόντα κόσμο είναι τίμια και περιφανής, όχι όλων των ανθρώπων, αλλά εκείνων που διήλθαν τον εδώ βίο με οσιότητα και δικαιοσύνη. Διότι τίμιος είναι ο θάνατος, όχι η γέννηση των ανθρώπων. Διότι σπέρνεται, λέει, με ατιμία και ανασταίνεται με δόξα· σπέρνεται στη φθορά και ανασταίνεται στην αφθαρσία. Και όταν μεν οι άνθρωποι πέθαιναν σύμφωνα με την ιουδαϊκή παράδοση, τα νεκρά σώματα ήταν βδελυρά· όταν όμως ο θάνατος γίνεται υπέρ του Χριστού, τα λείψανα των οσίων Του είναι τίμια. Πριν από αυτό, λεγόταν στους ιερείς και στους Ναζηραίους: «Δεν θα μιανθεί για κανέναν νεκρό»· και το: «Εάν κάποιος αγγίξει νεκρό, θα είναι ακάθαρτος»· και το: «Θα πλύνεις τα ενδύματά σου». Τώρα όμως, εκείνος που αγγίζει οστό μάρτυρα, λαμβάνει κάποια μετοχή αγιασμού από τη χάρη που παρεδρεύει στο σώμα. Διότι είναι τίμιος ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος των οσίων Του.

Κεφάλαιο Α΄. ΛΟΥΚΑΣ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Οι υιοί του αιώνα τούτου νυμφεύονται και δίνονται σε γάμο· εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να επιτύχουν τον αιώνα εκείνο και την ανάσταση από τους νεκρούς ούτε νυμφεύονται ούτε δίνονται σε γάμο. Διότι δεν μπορούν πλέον ούτε να πεθάνουν· επειδή είναι ισάγγελοι και είναι υιοί του Θεού, όντας υιοί της αναστάσεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. Και όσον αφορά αυτό που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ο ίδιος θέλησε. Και μετά από λίγα: Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών. Σπέρνεται στη φθορά, ανασταίνεται στην αφθαρσία. Σπέρνεται στην ατιμία, ανασταίνεται στη δόξα· σπέρνεται στην ασθένεια, ανασταίνεται στη δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

Νομίζω δε ότι πρέπει, εκτός από αυτά, να ερευνήσουμε και το εξής. Ο Θωμάς ψηλάφησε την πλευρά του Σωτήρα, και αναζήτησε τα τραύματα από τη στρατιωτική λόγχη· είδε τα σημάδια των καρφιών. Έπειτα πώς, θα μπορούσε να πει κάποιος, σε ένα άφθαρτο σώμα φαίνονταν τα σημάδια της φθοράς; Διότι αποτελεί απόδειξη σωματικής φθοράς η διάτρηση των χεριών και της πλευράς που παραμένει και διατηρείται, και η όψη των τραυμάτων και των τρυπημάτων που έγιναν από το σίδερο, παρόλο που ο αληθής και αλάνθαστος λόγος για το σώμα που έχει αναπλαστεί προς την αφθαρσία, αποβλέπει στο ότι πρέπει να αποβάλει, μαζί με τη φθορά, και όλα όσα προέρχονται από αυτήν. Άραγε, αν κάποιος είναι κουτσός, θα αναστηθεί πάλι έχοντας την αναπηρία του ποδιού ή του σκέλους; Και αν κάποιος έχει χάσει τα μάτια του σε αυτή τη ζωή, άραγε θα αναστηθεί στερημένος από την όραση; Πώς λοιπόν, θα μπορούσε να πει κάποιος, έχουμε αποτινάξει τη φθορά, αν σώζονται ακόμη τα πάθη που προέρχονται από αυτήν, και κυριαρχούν στα σώματά μας; Και δεν νομίζω ότι στερείται αναγκαίας διερεύνησης ο λόγος περί αυτού, όμως λέμε το εξής, προσπαθώντας να απαντήσουμε, όσο είναι δυνατόν, στις προκείμενες απορίες, ότι κατά τον καιρό της αναστάσεως δεν θα υπολειφθεί μέσα μας κανένα ίχνος της επείσακτης φθοράς, αλλά, όπως είπε ο σοφός Παύλος για τούτο το σώμα, αυτό που σπέρνεται «με ασθένεια εγείρεται με δύναμη» και αυτό που σπέρνεται «με ατιμία εγείρεται με δόξα».

Σχετικά με το Λουκ. 9, 29. Λέμε δε ότι η μεταμόρφωση πραγματοποιήθηκε, όχι βέβαια επειδή το σώμα μετέβαλε το ανθρώπινο σχήμα του, αλλά επειδή κάποια φωτοειδής δόξα το περιέβαλε και μετέβαλε τον άδοξο χαρακτήρα της σάρκας σε μια πιο ένδοξη όψη, σύμφωνα με αυτό που καλώς και ορθώς έχει ειπωθεί από τον μακάριο Παύλο: «Σπείρεται σε ατιμία, εγείρεται σε δόξα». Διότι τώρα αυτό καθαυτό το σώμα είναι γυμνή σάρκα, χωρίς να έχει χρωματιστεί από κάποια δόξα, ούτε να έχει στολιστεί με φυσική λαμπρότητα, αλλά έχοντας απλώς και μόνο τη φυσική του αδοξία και ασθένεια. Κατά τον καιρό όμως της αναστάσεως θα υπάρξει κάποια θεοπρεπής αλλαγή και μεταβολή της δόξας, όχι του σχήματος. Διότι στο εξής θα αστράφτει ολόγυρα με το ένδυμα της θείας δόξας· επειδή «θα εκλάμψουν οι δίκαιοι σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα», σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα.

Λέμε δε ότι η μεταμόρφωσή του πραγματοποιήθηκε, όχι βέβαια επειδή το σώμα απέβαλε την ανθρώπινη μορφή του, αλλά επειδή το περιέβαλε κάποια φωτεινή δόξα και μετέβαλε τρόπον τινά τον εντελώς άδοξο χαρακτήρα της σάρκας σε μια πιο ένδοξη όψη· σύμφωνα με το ρητό «Σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ», το οποίο ειπώθηκε ορθά από τον θείο Παύλο. Διότι τώρα αυτό καθαυτό είναι γυμνή σάρκα, η οποία δεν έχει διαποτιστεί με καμία δόξα, ούτε έχει στολιστεί με φυσική λαμπρότητα, αλλά φέρει μόνο και αποκλειστικά τη φυσική της αδοξία και συνάμα ασθένεια.

Θα φτάσουν λοιπόν στον κατάλληλο καιρό στη λήθη των κακών, και θα προχωρήσουν σε αύξηση, διατρέχοντας προς το γλυκό τέλος της ελπίδας. Διότι θα μεταβούν από τα επίγεια στα επουράνια, από αυτά που μετρούνται μέσα στον χρόνο σε αυτά που βρίσκονται πέρα από τον χρόνο· από τη φθορά στην αφθαρσία, από την ατιμία στη δόξα, από την ασθένεια στη δύναμη.

Για να μη χρησιμοποιήσω λοιπόν πολλές μαρτυρίες (διότι δεν είναι λίγες αυτές στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη σχετικά με την ελπίδα και την ανάστασή μας), θα πω με συντομία τούτο: ότι, εάν ήταν άλλο εκείνο που ανασταίνεται, όπως ισχυρίζονται μερικοί, ο απόστολος δεν θα διαβεβαίωνε λέγοντας: «διότι πρέπει τούτο το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και το θνητό να ντυθεί την αθανασία». Επειδή όμως πρέπει να εδραιωθούμε στην ελπίδα και σχετικά με τη δόξα των αγίων, για το πώς πρόκειται δηλαδή να λαμπρυνθούν και να μεταβληθούν μέσα σε δόξα μετά την ανάσταση (όπως ακριβώς λέει: «ανασταίνεται μέσα σε δόξα»), η Αγία Γραφή λέει: «Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωογονείται, εάν δεν πεθάνει· και δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να γίνει, αλλά, αν τύχει, έναν κόκκο σιταριού ή κάποιου από τα άλλα σπέρματα, και ο Θεός του δίνει σώμα όπως θέλησε». Αυτό το είπε για τη δόξα εκείνων που ανασταίνονται μέσα σε λαμπρότητα· και για να δείξει ότι ο ίδιος ο κόκκος είναι που προσλαμβάνει τη δόξα, μίλησε ο Ίδιος στο Ευαγγέλιο, Αυτός που «μίλησε και μέσω του Παύλου» για την ανάσταση: «εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει», λέει, «μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολλούς κόκκους». Επομένως, ο απόστολος μίλησε για κόκκο και ο Σωτήρας απέδειξε μέσω του εαυτού Του τον ίδιο κόκκο του σώματος. Τι θα πούμε λοιπόν; Δεν αναστήθηκε το ίδιο το δικό Του σώμα που σπάρθηκε, δηλαδή ο κόκκος; Ή μήπως ήταν άλλο εκείνο που αναστήθηκε από αυτό μετά το τριήμερο από το μνήμα;

«διότι (λέει) ο δίκαιος θα λάμψει εκατό φορές περισσότερο από τον ήλιο, και οι μικροί ανάμεσά σας που σώζονται θα λάμψουν εκατό φορές περισσότερο από τη σελήνη». Ο Κύριος όμως ελέγχει τον άνθρωπο αυτόν, Εκείνος που έχει την εξουσία να χαρίσει τη λάμψη στα πρόσωπα των αγίων και ο οποίος έκανε να ακτινοβολεί το πρόσωπο του Μωυσή και μεταμορφώνει τους αγίους Του κατά τη μέλλουσα ανάσταση των σωμάτων, αυτούς που σπέρνονται σε ατιμία και εγείρονται σε δόξα, όχι με άλλα σώματα παρά με τα υπάρχοντα, αλλά αυτά τα ίδια τα υπάρχοντα εγείρονται ολόκληρα, και λαμβάνουν δόξα από Αυτόν μετά την ανάσταση, από Εκείνον που παρέχει άφθονα τη δόξα στους αγίους Του, επειδή έχει την εξουσία να δίνει και να χαρίζει ως Θεός και Κύριος. Έχοντας λοιπόν την εξουσία να χαρίζει, δεν έδωσε υποσχέσεις σύμφωνα με τα λόγια του Μοντανού, αλλά λέει: «τα πρόσωπά σας θα λάμψουν σαν τον ήλιο». Εάν λοιπόν Αυτός που έχει την εξουσία και είναι αληθινά ο Δεσπότης και Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει ότι τα πρόσωπα των δικαίων θα λάμψουν σαν τον ήλιο, πώς ο Μοντανός υπόσχεται εκατονταπλάσια περισσότερα; Εκτός εάν είναι όμοιος με εκείνον που υποσχέθηκε στον Αδάμ και στους ανθρώπους του λέγοντας ότι «θα γίνετε σαν θεοί», και προκάλεσε την εκδίωξή τους από τη δόξα που είχαν και από την τρυφή του παραδείσου, και την πτώση τους στη φθορά του θανάτου. 11. Επιπλέον, ο ίδιος ο Μοντανός προσθέτει λέγοντας τα εξής: «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός ο παντοκράτορας, ο οποίος κατοικεί μέσα σε άνθρωπο».

καθώς το θείο γράμμα υποδηλώνει ότι το σώμα του Μωυσή δεν ενταφιάστηκε από ανθρώπους, αλλά, όπως υποθέτει η σκέψη, από αγίους αγγέλους· και όλα αυτά ενώ αυτός βρισκόταν ακόμη σε τούτον τον κόσμο, ακόμη μέσα σε τούτο το ψυχικό σώμα, το οποίο συγχρόνως είχε γίνει τελείως πνευματικό. Λαμβάνοντας δε από εδώ τον αρραβώνα, ως υπόδειγμα της τέλειας βλάστησης (που θα γίνει) τότε, όταν θα εκπληρωθεί το ρητό: «σπείρεται με ατιμία, ανασταίνεται με δόξα· σπείρεται με αδυναμία, ανασταίνεται με δύναμη». Διότι πώς να μην είναι ασθενές αυτό που σπείρεται και δεν γνωρίζει πού σπείρεται; Πώς να μην είναι άτιμο αυτό που ρίχνεται στο μνήμα και σκεπάζεται με χώμα, που διαρρηγνύεται, θρυμματίζεται και χάνει τις αισθήσεις του; Πώς να μην είναι έντιμο αυτό που ανασταίνεται, διαμένει αιώνια και, με την ελπίδα της φιλανθρωπίας του Θεού, αποκτά τη βασιλεία στους ουρανούς, όπου θα λάμψουν «οι δίκαιοι όπως ο ήλιος», όπου θα είναι «ισάγγελοι», όπου θα χορεύσουν μαζί με τον Νυμφίο, όπου οι Απόστολοι γύρω από τον Πέτρο «θα καθίσουν πάνω σε δώδεκα θρόνους, κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ», όπου οι δίκαιοι θα λάβουν «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»; Επομένως, η ανάστασή μας, όπως και κάθε ανθρώπου, δικαίου και αδίκου, απίστου και πιστού, εναπόκειται στον Θεό· οι μεν θα αναστηθούν για αιώνια ζωή, οι δε για αιώνια κρίση. 70.

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Διότι αναστήθηκε και το συνένωσε με τον εαυτό του, σε ένα πνεύμα, σε μία ενότητα, σε μία δοξολογία, στη δική του μοναδική θεότητα. Διότι φανερώθηκε μεν αληθινά και ψηλαφήθηκε από τον Θωμά, έφαγε και ήπιε μαζί με τους αποστόλους, και συναναστράφηκε μαζί τους για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Αλλά «εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» και, μετά την είσοδό του, έδειχνε νεύρα και οστά, το σημάδι των ήλων και το σημάδι της λόγχης, ότι δηλαδή αυτό ήταν αληθινά το σώμα του, και ότι είχε ενωθεί σε μία ενότητα και μία θεότητα, χωρίς να πρόκειται πλέον να υποφέρει, χωρίς να πεθαίνει πια, όπως λέει ο άγιος απόστολος: «ο Χριστός αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια»· το παθητό παραμένοντας πλέον για πάντα απαθές, το θεϊκό, μαζί με το σώμα, την ψυχή και ολόκληρη την ενανθρώπηση· όντας Αυτόθεος, αφού ανέβηκε στους ουρανούς, κάθισε στα δεξιά του Πατρός με δόξα, χωρίς να αποβάλει το σώμα, αλλά έχοντάς το συνενώσει με το πνευματικό, στην τελειότητα της μίας θεότητας, όπως ακριβώς και τα δικά μας σώματα πρόκειται, «αυτά που τώρα σπέρνονται ως ψυχικά, να αναστηθούν πνευματικά, αυτά που τώρα σπέρνονται στη φθορά, να αναστηθούν στην αφθαρσία, αυτά που τώρα σπέρνονται στον θάνατο, να αναστηθούν στην αθανασία». Εάν λοιπόν έτσι θα συμβεί με τα δικά μας, πόσο μάλλον με εκείνο το άγιο, ανεκδιήγητο, ασύγκριτο και αμιγές, το οποίο είναι συνενωμένο με τον Θεό, όντας πλέον ένα και μονοειδές;

Όπως, λοιπόν, το σώμα του σταχυού εμφανίζεται από τον σπόρο, καθώς η θεία δύναμη το φιλοτεχνεί από αυτόν ακριβώς, και δεν είναι ούτε καθ' ολοκληρίαν το ίδιο με τον σπόρο, ούτε εντελώς διαφορετικό· έτσι, λέει, και το μυστήριο της αναστάσεως ερμηνεύεται ήδη σε σένα εκ των προτέρων μέσα από τα θαυμαστά που συντελούνται στους σπόρους, δεδομένου ότι η θεία δύναμη, με την περίσσεια της εξουσίας της, όχι μόνο σου αποδίδει πάλι εκείνο που διαλύθηκε, αλλά του προσθέτει μεγάλα και καλά γνωρίσματα, μέσω των οποίων η φύση σου αναπλάθεται σε κάτι το μεγαλοπρεπέστερο. «Σπέρνεται», λέει, «σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό».

Διότι, όπως ο κόκκος του σιταριού, αφού διαλυθεί μέσα στον βώλο του χώματος και εγκαταλείψει την ποσοτική του μικρότητα και την ποιοτική ιδιότητα του σχήματός του, δεν χάνει τον εαυτό του, αλλά παραμένοντας στον εαυτό του γίνεται στάχυ, διαφέροντας πάρα πολύ από τον ίδιο του τον εαυτό ως προς το μέγεθος, την ομορφιά, την ποικιλία και το σχήμα· κατά τον ίδιο τρόπο και η ανθρώπινη φύση, αφού αφήσει στον θάνατο όλα τα ιδιώματα που την περιβάλλουν, όσα απέκτησε εξαιτίας της εμπαθούς διαθέσεως, εννοώ την ατιμία, τη φθορά, την ασθένεια και τις διαφορές της ηλικίας, δεν εγκαταλείπει τον εαυτό της, αλλά όπως ακριβώς μετατρέπεται σε κάποιο στάχυ, μεταβαίνει προς την αφθαρσία, τη δόξα, την τιμή, τη δύναμη και την απόλυτη τελειότητα, και η ζωή της δεν οικονoμείται πλέον από τα φυσικά ιδιώματα, αλλά μεταβαίνει σε κάποια πνευματική και απαθή κατάσταση. Διότι αυτή είναι η ιδιότητα του ψυχικού σώματος, το να αλλοιώνεται πάντοτε μέσω κάποιας ροής και κίνησης από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και να μεταβάλλεται σε κάτι άλλο. Αυτά, λοιπόν, που δεν τα βλέπουμε μόνο στους ανθρώπους, αλλά και στα φυτά και στα ζώα, κανένα από αυτά δεν πρόκειται να παραμείνει σε τούτο τον βίο.

Διότι η τελείωση των σωμάτων που αναφύονται από τη φθορά αναφέρεται από τον Απόστολο ότι συντελείται μέσα σε αφθαρσία και δόξα, σε τιμή και σε δύναμη. Η έλλειψη όμως αυτών δεν υποδηλώνει κάποιον σωματικό ακρωτηριασμό του σώματος που αναφύεται, αλλά τη στέρηση και την αποξένωση από κάθε τι που νοείται ως αγαθό. Επειδή, λοιπόν, πρέπει οπωσδήποτε ένα από τα δύο αντίθετα να υπάρχει σε εμάς, είτε το αγαθό είτε το κακό, είναι προφανές ότι το να λέει κανείς πως κάποιος δεν βρίσκεται στο αγαθό, αποτελεί οπωσδήποτε απόδειξη του ότι βρίσκεται στο κακό. Αλλά βέβαια, στην κακία δεν υπάρχει ούτε τιμή, ούτε δόξα, ούτε αφθαρσία, ούτε δύναμη. Είναι απόλυτη ανάγκη, σε εκείνον στον οποίο δεν υπήρχαν αυτά, να παρευρίσκονται —και δεν χωρεί αμφιβολία περί τούτου— τα αντίθετά τους, δηλαδή ασθένεια, ατιμία, φθορά, και όσα είναι αυτού του είδους, τα οποία έχουν αναφερθεί προηγουμένως, δηλαδή τα πάθη που προέρχονται από την κακία, τα οποία πολύ δύσκολα αποβάλλονται από την ψυχή, διότι έχουν αναμειχθεί και συμφυθεί με ολόκληρη την ύπαρξή της και έχουν γίνει ένα με αυτήν. Όταν, λοιπόν, τέτοιου είδους πάθη καθαριστούν και αφανιστούν με τις θεραπείες διά του πυρός, θα επέλθει στη θέση τους καθένα από εκείνα που νοούνται ως ανώτερα: η αφθαρσία, η ζωή, η τιμή, η χάρη, η δόξα, η δύναμη, και ό,τι άλλο παρόμοιο εικάζουμε ότι παρατηρείται τόσο στον Θεό όσο και στην εικόνα Του, η οποία είναι η ανθρώπινη φύση.

Το ότι δε ο Θεός θα προσφέρει τον εαυτό του προς μετοχή στους αγίους, ας μας το διδάξει πάλι ο ίδιος. Διότι, ερμηνεύοντας εκείνο το αποστολικό χωρίο, «σπέρνεται σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε ασθένεια, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», λέει: «η αφθαρσία όμως, και η δόξα και η τιμή και η δύναμη ομολογείται ότι αποτελούν ίδια γνωρίσματα της θείας φύσεως, τα οποία προηγουμένως υπήρχαν σε αυτόν που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού και τα οποία και πάλι ελπίζονται», και μετά από λίγο: «σε όλους όσους έχουν καθαρθεί από την κακία ο Θεός θα προσφέρει τη μέθεξη των αγαθών που υπάρχουν σε αυτόν, για τα οποία η Γραφή λέει ότι ούτε μάτι τα είδε ούτε αυτί τα άκουσε ούτε είναι εφικτό να τα συλλάβει ο νους». Αυτό δε δεν είναι τίποτε άλλο, κατά τη δική μου τουλάχιστον γνώμη, παρά το να βρεθεί κανείς μέσα στον ίδιο τον Θεό· διότι το αγαθό που ξεπερνά την όραση, την ακοή και την καρδιά, αυτό ακριβώς θα ήταν που βρίσκεται πάνω από τα πάντα. Εάν, λοιπόν, «αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν» είναι ανώτερα από την όραση, την ακοή και τη διάνοια, και αυτό είναι που βρίσκεται πάνω από τα πάντα, εκείνος που ονομάζει κτιστά «εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», δεν ονομάζει άραγε ολοφάνερα κτίσμα αυτό που βρίσκεται πάνω από τα πάντα;

Με τον όρο σπορά εδώ, δεν εννοεί τη γέννησή μας μέσα στη μήτρα, αλλά την ταφή των νεκρών σωμάτων στη γη, την αποσύνθεση, την τέφρα. Γι' αυτό, αφού είπε: «Σπείρεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία», πρόσθεσε: «Σπείρεται σε ατιμία». Διότι, τι υπάρχει πιο αποκρουστικό από έναν νεκρό που αποσυντίθεται; «Εγείρεται σε δόξα».

Σπέρνεται σε αδυναμία. Διότι δεν περνούν ούτε τριάντα ημέρες, και τα πάντα καταστρέφονται· και η σάρκα δεν μπορεί να συγκρατήσει τον εαυτό της, ούτε να αντέξει έστω για μία ημέρα. Ανασταίνεται σε δύναμη. Διότι τότε τίποτε δεν πρόκειται πλέον να το υπερισχύσει. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο χρειάστηκε και εκείνα τα παραδείγματα, ώστε πολλοί, ακούγοντας αυτά, ότι δηλαδή ανασταίνονται σε αφθαρσία και δόξα και δύναμη, να μην νομίσουν ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ εκείνων που ανασταίνονται. Διότι όλοι μεν ανασταίνονται, και σε δύναμη και σε αφθαρσία και σε τούτη τη δόξα της αφθαρσίας, ωστόσο δεν θα έχουν όλοι την ίδια τιμή ούτε την ίδια ασφάλεια. Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

Και υπάρχουν δύο διαιρέσεις, στα επουράνια και στα επίγεια. Διότι το ότι τα σώματα ανασταίνονται, το απέδειξε μέσω του σιταριού. Το ότι όμως δεν θα βρίσκονται όλα στην ίδια δόξα, το αποδεικνύει από αυτά εδώ. Αποδεικνύει λοιπόν ότι και μεταξύ των δικαίων υπάρχει μεγάλη διαφορά, παρομοιάζοντας τον έναν με τον ήλιο και τον άλλον με αστέρι· και μεταξύ των αμαρτωλών υπάρχει μεγάλη διαφορά, κάνοντας λόγο για σώματα ζώων, και ψαριών, και κτηνών· και γενικά αναπτύσσει τον λόγο του μέσω παραδειγμάτων, τόσο για τα επάνω όσο και για τα κάτω. «Σπείρεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα». Διότι, τι είναι πιο ατιμωτικό από ένα σώμα που δυσωδεί και αποσυντίθεται; «Σπείρεται μέσα σε αδυναμία». Επειδή δεν περνούν ούτε τριάντα ημέρες, και τα πάντα διαλύονται. «Εγείρεται μέσα σε δύναμη». Διότι τότε τίποτα δεν θα το καταβάλει πλέον. «Σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό». Αυτό το λέει, όχι επειδή και τώρα το σώμα δεν είναι πνευματικό, εξαιτίας του αρραβώνα [του Πνεύματος], αλλά επειδή τότε θα είναι σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Διότι τώρα το Πνεύμα δεν παραμένει διαρκώς· επειδή πολλές φορές απομακρύνεται από αυτούς που αμαρτάνουν· τότε όμως η παραμονή του σε αυτό θα είναι σταθερή. «Εάν υπάρχει σώμα ψυχικό, υπάρχει και πνευματικό».

Πάλι λέει ο θείος απόστολος: «Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ντυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο να ντυθεί την αθανασία», και πάλι: «Σπέρνεται σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σώμα ψυχικό», δηλαδή υλικό και θνητό, «ανασταίνεται σώμα πνευματικό», άτρεπτο, απαθές, λεπτό· διότι αυτό σημαίνει το «πνευματικό», όπως ακριβώς το σώμα του Κυρίου μετά την ανάσταση, το οποίο διήρχετο με κεκλεισμένες τις θύρες, ακούραστο, και δεν είχε καμία ανάγκη από τροφή, ύπνο και ποτό. Διότι θα είναι, λέει ο Κύριος, «σαν τους αγγέλους του Θεού», χωρίς να υπάρχει πλέον γάμος, ούτε τεκνογονία.

Για να μη γίνει όμως ύποπτος στους πολλούς ο λόγος τους από τη χρήση εξωτερικών συλλογισμών, δεδομένου ότι δεν προέρχεται από τις δικές μας πηγές, αφού ερεύνησαν εξονυχιστικά τη θεία Γραφή και αφαίρεσαν κάτι μικρό, σαν έναν σπινθήρα, από ολόκληρο το σώμα, και αφού διαστρέβλωσαν αυτό που είχε ορθώς διατυπωθεί και το προσάρμοσαν στον δικό τους σκοπό, καταφεύγοντας σε αυτό σαν σε ορμητήριο, προσπαθούν να μας αναγνώσουν ένα αποστολικό ρητό: «Ότι απεκδεχόμεθα ως Σωτήρα τον Κύριο Ιησού, ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας». Και ισχυρίζονται: «Ιδού, ολοφάνερα ο Απόστολος αποφάνθηκε ότι επέρχεται μετασχηματισμός», χωρίς να δίνουν προσοχή στον σκοπό του Αποστόλου ή μάλλον σκόπιμα παραλογιζόμενοι, ώστε να νομίζουν ότι διαθέτουν αμάχητη απόδειξη. Διότι ο Απόστολος δεν έκανε λόγο για μετασχηματισμό του σώματος, αλλά της ταπεινώσεως του σώματος, δηλαδή του θανάτου, της φθοράς, της ασθένειας και της υπόλοιπης ταπεινώσεως κατά τη διάρκεια του βίου. Περί αυτών ομιλεί σαφέστερα, όταν γράφει προς τους Κορινθίους σχετικά με την ανάσταση: «Σπείρεται μέσα σε φθορά, εγείρεται μέσα σε αφθαρσία· σπείρεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα· σπείρεται μέσα σε ασθένεια, εγείρεται μέσα σε δύναμη»· αποκαλώντας φθορά, ατιμία και ασθένεια, τόσο τον θάνατο όσο και τη φθορά μετά τον θάνατο· ενώ αφθαρσία, δόξα και δύναμη αποκαλεί την ανάσταση και τα αγαθά που την ακολουθούν.

Πρέπει λοιπόν αυτό το φθαρτό να ενδυθεί αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ενδυθεί αθανασία, λέει κάπου ο θείος Απόστολος, και ό,τι σπέρνεται με ατιμία, ανασταίνεται με δόξα. Το ότι όμως αυτό το περιγραπτό ενδύεται απεριγραψία, ποτέ μέχρι και σήμερα, ούτε από τον Παύλο, ούτε από κάποιον άλλον από τους μυσταγωγούς της Εκκλησίας δεν το έχει ακούσει κανείς. Αποφεύγοντας όμως την πολλή φλυαρία, ένα μόνο θα πούμε: αυτό το ίδιο το γεγονός ότι ο Χριστός κατοίκησε στην παρθενική μήτρα, αν δεν δεχτούν ότι περιγράφηκε σωματικά σε αυτήν, όπως αστράφτει το φως της αλήθειας, τι άλλο θα μπορούσαν να πουν, παρά ότι θεωρούν πως ο απερίγραπτος Λόγος βρίσκεται υπό περιγραφή; Και αυτό, ποια υπερβολή δυσέβειας και αθεΐας αφήνει πίσω του; Διότι κατ' ανάγκη συμβαίνει ένα από τα δύο: ή ότι έλαβε από την αγία Παρθένο περιγραπτό σώμα, ή οπωσδήποτε, σύμφωνα με τους εντελώς διεστραμμένους, έχοντας αντιστραφεί η σχέση των πραγμάτων, ότι ανταποδίδει σε αυτήν το απερίγραπτο· διότι ένα από αυτά τα δύο απεργάστηκε η ένωση και η μέσω αυτής ενοίκηση του Λόγου. Όμως η Παρθένος είναι περιγραπτή, και επομένως και το σώμα του Κυρίου είναι περιγραπτό, εφόσον προήλθε από περιγραπτό σώμα.

Ότι και τα σώματά μας μετά την ανάσταση παραμένουν αναλλοίωτα. Το ποια και τι είδους θα είναι τα σώματά μας, κατά την κοινή προσδοκώμενη ανάσταση όλων, και σε τι θα μετασχηματιστούν, όπως λέει ο λόγος του Θεού, και με ποιο σώμα θα γίνουν σύμμορφα, οπωσδήποτε (ο Ευσέβιος) θα έλεγε ότι ακατάληπτα σώματα θα γίνουν σύμμορφα με ένα ακατάληπτο, ή ότι δεν θα είναι καν σώματα, λόγω του παράδοξου της δοξασίας και της παρανοίας του. Διότι θα μετασχηματιστεί (το σώμα) από φθαρτό σε αφθαρσία, και από την ταπείνωση θα ανέλθει στο ύψος της μακαριότητας. Δεν θα του αφαιρεθεί, βέβαια, το να είναι σώμα, ούτε θα εξέλθει από την οικεία και φυσική του κατάσταση· αλλά θα αναστηθεί από θνητό σε αθάνατο. Διότι, λέει, σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, εγείρεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, εγείρεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Ήδη λοιπόν και τώρα τα σώματα των δικαίων είναι πνευματικά, λόγω της ενέργειας του Πνεύματος που κατοικεί μέσα τους· τότε όμως θα είναι λεπτότερα και ελαφρύτερα, ώστε να φέρονται και μέσα από τον αέρα, και πιο πνευματικά. Και οι θεοφάντορες Πατέρες λένε ότι το πνεύμα θα παραμένει διαρκώς στη σάρκα τους. Από αυτά πιστεύεται ότι θα υπάρχει και σάρκα και σώμα. Πώς λοιπόν είναι ακατάληπτο το σώμα του Χριστού, εάν αυτά που γίνονται σύμμορφα με αυτό δεν είναι ακατάληπτα; Αλλά εδώ ελέγχεται ο Ευσέβιος, ο οποίος έχει αθετήσει και τη χάρη της ανάστασης, προσθέτοντας κακό στο κακό, και δικαίως θα θεωρηθεί Σαδδουκαίος.

Αλλά από πού είναι φανερό αυτό, ότι ο δεύτερος άνθρωπος έγινε πνεύμα ζωοποιό; Από πού είναι φανερό; Από την ίδια τη σαφήνεια των πραγμάτων. Εξάλλου έχει γραφτεί και αυτό: διότι λέει, «τα λόγια τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή». Ώστε ζωοποιεί καθιστώντας πνεύμα αυτούς που τα ακούν και πείθονται σε αυτά. Εάν δε ισχύει αυτό, είναι φανερό ότι αυτοί θα έχουν κατά την ανάσταση και πνευματικό σώμα, το οποίο δεν θα μπορεί πλέον να μετατραπεί σε ψυχικό, όπως συμβαίνει κάποιες φορές όσο βρίσκονται ακόμη στη ζωή. «Σπείρεται σώμα ψυχικό.» Σώμα ψυχικό, εάν κάποιος ήθελε να το εκλάβει αυτό σε ακολουθία με τα προηγούμενα, νομίζω ότι εννοείται τώρα απλώς το θνητό σώμα του ανθρώπου· διότι αυτό και «σε ασθένεια» και «σε φθορά» και «σε ατιμία σπείρεται» και θάβεται στη γη. Αυτό λοιπόν το θνητό σώμα είναι ψυχικό, επειδή υπηρέτησε τα ψυχικά πάθη· «διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μία μόνο ημέρα». Διότι όσες πράξεις είναι σωματικές, έχουν την πηγή και τη γένεσή τους από την ψυχή, ώστε το θνητό σώμα του ανθρώπου εύλογα θα μπορούσε να ονομαστεί ψυχικό. «Σπείρεται» λοιπόν «ψυχικό, εγείρεται όμως» αθάνατο, πράγμα που σημαίνει «πνευματικό»· είναι δε πνευματικό, επειδή δεν θα υπηρετήσει πλέον τα ψυχικά πάθη, ούτε τα σώματα των δικαίων, αλλά ούτε και των αμαρτωλών. Μάλλον, μάλιστα, θα αισθανθούν και πολλή μεταμέλεια, αν και ανώφελη, για όσα υπηρέτησαν.

Επειδή δε το «σπείρεται» το ανέφερε πολλές φορές, και το «εγείρεται» ομοίως, δεν είπε όμως τι είναι αυτό που σπέρνεται ή εγείρεται. Γι' αυτόν τον λόγο, μετά από αυτά πρόσθεσε και τούτο λέγοντας «σπείρεται σώμα ψυχικό», το οποίο, όπως είπα, σπέρνεται «εν φθορά» και «εν ατιμία» και «εν ασθενεία», αλλά «εγείρεται σώμα πνευματικό», το οποίο θα εγερθεί «εν δόξη» και «δυνάμει» και «εν αφθαρσία». Διότι το αθάνατο από τη φύση του είναι και ένδοξο και έντιμο και άφθαρτο, έστω κι αν για τους αμαρτωλούς γίνεται αφορμή αισχύνης και αδοξίας εξαιτίας της δικής τους μοχθηρίας. 1 Κορ. 15,47-49 Διότι «ο πρώτος άνθρωπος» ήταν γήινος, όχι επειδή πλάστηκε από τη γη —καθώς έτσι όλοι είναι γήινοι, και εξάλλου κανείς δεν θα μπορούσε να κατακρίνει το γεγονός της δημιουργίας από τη γη—, αλλά λέγοντας «από τη γη», εννοεί γήινος και σαρκικός και προσηλωμένος στα κατώτερα. Ο «δεύτερος» όμως είναι εξ ολοκλήρου υπερκόσμιος και ουράνιος και δεν βαρύνεται με καμία κηλίδα των γήινων. Όπως λοιπόν ήταν εκείνος που κατέστησε τον εαυτό του χοϊκό μέσα από όσα φρονούσε και έπραττε, τέτοιοι θα είναι και όσοι ζουν μιμούμενοι εκείνον, δηλαδή χοϊκοί, και θα υποστούν όσα είναι φυσικό να υποστούν εκείνοι που προσήλωσαν τον εαυτό τους στο χώμα.

Αλλά ας συνέλθουμε· ας γνωρίσουμε καλά τη φύση μας· ας γνωρίσουμε τον Πλάστη· ας κατανοήσουμε την άβυσσο της δεσποτικής φιλανθρωπίας. Έδωσε τον θάνατο ως επιτίμιο, αλλά τον μετέτρεψε σε πύλη αθανασίας μέσω του δικού του θανάτου. Ήταν απόφαση οργής και αγανάκτησης, αλλά φανερώνει την άκρα αγαθότητα του κριτή, και το νόημά της υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο συλλογισμό. Διότι, από τη μια πλευρά, διαλύει με τον θάνατο τη φύση, η οποία συνετρίβη εξαιτίας του προπατορικού παραπτώματος, αλλά αυτή η διάλυση γίνεται προοίμιο της ανάπλασης· χωρίζει την ψυχή από το σώμα, και ο χωρισμός αποδεικνύεται αρχή μιας λαμπρότερης και θειότερης ένωσης. «Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό· σπέρνεται μέσα σε ατιμία, ανασταίνεται μέσα σε δόξα». Ο Δημιουργός αναλαμβάνει το δημιούργημα των δικών του χεριών, το ελκύει προς τον εαυτό του· το χωρίζει βέβαια από τα ανθρώπινα μάτια, αλλά το εγκαθιστά ανάμεσα στις αγγελικές αστραπές και λαμπρότητες. Τι σχέση έχουν όλα αυτά με θρήνους; Τι σχέση έχουν με δάκρυα; Πόσο απέχει από αυτά το πένθος!

Αλλά τι να κάνουμε, ω δέσποτα; Είναι πρόσταγμα του Θεού, ή μάλλον απόφαση, η οποία ψάλλεται από τον θείο Δαβίδ: δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο. Έτσι, ο καθένας από τον προπάτορά μας Αδάμ μέχρι σήμερα, αφού εισήλθε στον κόσμο μέσω της γεννήσεως, πάλι θα εξέλθει μέσω της αναλύσεως προς τον εκεί κόσμο, που είναι υψηλότερος και πιο θεοειδής· διότι σπέρνεται, λέει, σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό. Διότι θα είμαστε ισάγγελοι και υιοί της αναστάσεως, αφού το θνητό καταποθεί από τη ζωή.