Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:44

Απόκριση: Η ψυχή του ανθρώπου είναι ουσία νοερή, ασώματη, απαθής, αθάνατη· ποτέ όμως η ψυχή δεν υπήρξε άγγελος, όπως μυθολογούν οι Ωριγενιστές, ούτε προϋπάρχουν οι ψυχές των σωμάτων, όπως δογματίζουν οι Μανιχαίοι. Αλλά, όπως ακριβώς από τη σύγκρουση της πέτρας και του σιδήρου γεννιέται και από τα δύο η φωτιά, έτσι και κατά τη συνεύρεση του άνδρα και της γυναίκας, με την προσταγή του Θεού, συγκροτείται σώμα και ψυχή. Και ας σε πείσει ο άγιος Απόστολος που λέει: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», δηλαδή κατά την ανάσταση.

Μήπως ήταν ασώματοι; Έτσι θα συμβεί και κατά την ανάσταση, αυτά μεν τα σώματα, αλλά άφθαρτα και αθάνατα και ενδοξότερα. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος σχετικά με το ανθρώπινο σώμα: «Σπέρνεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα, σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό». Αυτά τα λέει, διότι πολλοί από τους αγίους δεν είναι φανεροί στους ανθρώπους, αλλά μάλλον στερούνται τιμής στα μάτια τους. Και όταν λάβουν εκεί τη δόξα ως χειροτονία, φανερώνονται σε όλους ότι είναι πνευματικοί. Γι' αυτό λέει: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό» ανάμεσα στους ανθρώπους, «Εγείρεται σώμα πνευματικό», ένδοξο, και όλοι εκπλήσσονται. Και τούτο λέει ο Απόστολος: «ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του», επειδή τα καθιστά φωτεινά σύμφωνα με το δικό του σώμα, όπως είπε ο Απόστολος Ιωάννης, ότι «Όταν φανερωθεί, τότε θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Διότι ο Υιός του Θεού είναι φως και αυτοί είναι υιοί του Θεού σύμφωνα με τον Απόστολο, και υιοί φωτός.

Αλλά άραγε έλεγε ψέματα όταν τα έλεγε αυτά; Και όμως η αλήθεια μαρτυρεί για αυτόν, ότι εκτός από τις υπόλοιπες αρετές ήταν και αληθινός. Διότι, λέγει, ήταν άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής, αληθινός. Εσύ όμως θρηνείς παρατεταμένα με κάποιες ωδές που έχουν συντεθεί για να προκαλούν κατήφεια, και με γοερές μελωδίες επιδιώκεις να φθείρεις την ίδια σου την ψυχή. Και όπως ίδιον των τραγωδών είναι η πλασματική μορφή και η εξάρτυση με την οποία εμφανίζονται στα θέατρα, έτσι νομίζεις ότι αρμόζει και στον πενθούντα μια ανάλογη εμφάνιση: μαύρο ιμάτιο, και ατημέλητη κόμη, και σκοτάδι στην οικία, και ρύπος, και σκόνη, και μελωδία σκυθρωπή, που διατηρεί πάντοτε νωπό το τραύμα της λύπης στην ψυχή. Άφησε να τα κάνουν αυτά όσοι δεν έχουν ελπίδα. Εσύ όμως διδάχθηκες για όσους έχουν κοιμηθεί εν Χριστώ, ότι Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία· σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει· σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Γιατί λοιπόν κλαις αυτόν που αναχώρησε για να αλλάξει ένδυμα; Μήτε τον εαυτό σου να θρηνείς, σαν να στερείσαι κάποιον βοηθό για τη ζωή σου· διότι, λέγει, είναι αγαθό να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άνθρωπο. Μήτε εκείνον να οδύρεσαι, σαν να έχει υποστεί κάτι δεινό.

Βλέπεις την αλλοίωση; Σπέρνεται σε αδυναμία, εγείρεται με δύναμη. Σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό· τότε που, μαζί με εμάς, και ολόκληρη η σωματική κτίση συναλλοιώνεται. Διότι και οι ουρανοί θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν περιβόλαιο θα τους αλλάξει ο Θεός, και θα αλλάξουν.

Κεφάλαιο Α΄. ΛΟΥΚΑΣ. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Οι υιοί του αιώνα τούτου νυμφεύονται και δίνονται σε γάμο· εκείνοι όμως που καταξιώθηκαν να επιτύχουν τον αιώνα εκείνο και την ανάσταση από τους νεκρούς ούτε νυμφεύονται ούτε δίνονται σε γάμο. Διότι δεν μπορούν πλέον ούτε να πεθάνουν· επειδή είναι ισάγγελοι και είναι υιοί του Θεού, όντας υιοί της αναστάσεως. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Αλλά θα πει κάποιος: Πώς ανασταίνονται οι νεκροί; Και με ποιο σώμα έρχονται; Άφρονα, εκείνο που εσύ σπέρνεις δεν ζωοποιείται, εάν πρώτα δεν πεθάνει. Και όσον αφορά αυτό που σπέρνεις, δεν σπέρνεις το σώμα που πρόκειται να δημιουργηθεί, αλλά έναν γυμνό κόκκο, ίσως σιταριού ή κάποιου από τα υπόλοιπα. Ο δε Θεός του δίνει σώμα όπως ο ίδιος θέλησε. Και μετά από λίγα: Έτσι είναι και η ανάσταση των νεκρών. Σπέρνεται στη φθορά, ανασταίνεται στην αφθαρσία. Σπέρνεται στην ατιμία, ανασταίνεται στη δόξα· σπέρνεται στην ασθένεια, ανασταίνεται στη δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

Τι θα μπορούσε να είναι το πνευματικό, ω μυσταγωγέ; Άραγε δεν θα είναι πλέον σάρκα, ούτε θα συγκροτείται με κανέναν τρόπο, όπως ακριβώς συμβαίνει τώρα, από οστά και νεύρα, από τα οποία αποτελείται η φύση του δικού μας σώματος; Θα είναι μάλλον λεπτό και αερώδες και θα διαφέρει ελάχιστα από τις σκιές; Σε καμία περίπτωση. Διότι, αν κάποιοι νομίζουν ότι έτσι έχουν τα πράγματα, τότε δεν θα αναστηθεί πάντως αυτό που πέφτει στη γη, αλλά κάτι άλλο διαφορετικό από εκείνο, και καθόλου όμοιο με το πρώτο. Θα έλεγα όμως ότι πνευματικό είναι όχι αυτό που έχει μορφή σκιάς, δηλαδή ασώματου πνεύματος, αλλά μάλλον αυτό που απέχει και μάλιστα είναι παντελώς απαλλαγμένο από το σαρκικό και γεώδες φρόνημα. Διότι αν υπάρχει, λέει, σώμα ψυχικό, υπάρχει και πνευματικό. Όπως δηλαδή, αν κάποιος επέλεγε να ονομάσει το επίγειο σώμα μας ψυχικό, ευλόγως δεν θα του απέδιδε τη μορφή της ψυχής, αλλά μάλλον θα μετέτρεπε τη δύναμη του λόγου προς το ψυχικό φρόνημα, δηλαδή το σαρκικό, όπως ακριβώς εννοούμε την ψυχική και επίγεια σοφία, τη δική μας και ανθρώπινη. Έτσι και αν ονομαζόταν ψυχικό σώμα, νομίζω ότι όποιος του απέδιδε τη μορφή της ψυχής δεν θα απέφευγε την κατηγορία ότι πλανάται, αφού με ποιον τρόπο, ενώ ζούμε ακόμη και βρισκόμαστε μέσα σε αυτά τα ίδια τα επίγεια σώματα, ονομάζονται κάποιοι ψυχικοί και κάποιοι πνευματικοί;

Και αν ακούσεις την ιερή Γραφή να λέει για το ανθρώπινο σώμα: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», μην αναιρέσεις την επαναφορά των ανθρώπινων σωμάτων στην αφθαρσία. Διότι, όπως ψυχικό είναι εκείνο που ακολουθεί και είναι υποταγμένο στις ψυχικές, δηλαδή στις σαρκικές επιθυμίες, έτσι και πνευματικό είναι εκείνο που υποτάσσεται στα θελήματα του Αγίου Πνεύματος. Επειδή, μετά την εκ νεκρών ανάσταση, δεν υπάρχει πλέον καιρός για σαρκικές επιθυμίες, αλλά το κεντρί της αμαρτίας θα καταστεί εντελώς ανενεργό. Και βέβαια αυτό το ίδιο το σώμα που κατέβηκε στη γη, θα ντυθεί την αφθαρσία. (A f. 318, B f. 224, G f. 117 b) Για να γνωρίσουν λοιπόν αυτό ακριβώς οι μαθητές με σαφήνεια, ότι είναι Αυτός ο ίδιος που έπαθε και ετάφη και αναστήθηκε, τους δείχνει, όπως είπα, τα πόδια και τα χέρια Του. Και για να βεβαιωθούν ότι δεν είναι πνεύμα όπως νόμιζαν, αλλά αληθινό σώμα, τους προτρέπει λέγοντας: «Και δείτε ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε εμένα να έχω». Διότι μια σκιά και ένα πνεύμα και μια απλή φαντασία, δεν θα μπορούσαν να αντέξουν την αφή του χεριού.— (A f. 319, B f. 224, G f. 117 b) Αλλά όπως λέγαμε, αφού ο Κύριος έδειξε τα χέρια και τα πόδια Του στους μαθητές, τους διαβεβαίωσε ότι το σώμα που έπαθε αναστήθηκε. Και για να κάνει επιπλέον ακόμη πιο σταθερή την πίστη τους σε αυτό, ζήτησε κάτι φαγώσιμο. Ήταν δε ένα κομμάτι ψητού ψαριού.

Και όπως αν έπρεπε να ζούμε στη θάλασσα ως υδρόβιοι, θα έπρεπε οπωσδήποτε να έχουμε βράγχια και την υπόλοιπη σωματική διάπλαση των ψαριών, έτσι, επειδή πρόκειται να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών και να βρεθούμε σε διαφορετικούς τόπους, είναι αναγκαίο να χρησιμοποιήσουμε πνευματικά σώματα· χωρίς να εξαφανίζεται η προηγούμενη μορφή, έστω και αν η μετατροπή της γίνεται προς το ενδοξότερο, όπως ακριβώς η μορφή του Ιησού, του Μωυσή και του Ηλία κατά τη Μεταμόρφωση δεν ήταν διαφορετική από εκείνη που είχαν. 15. Μη σκανδαλίζεσαι, λοιπόν, αν κάποιος ισχυριστεί ότι το αρχικό υλικό υποκείμενο δεν θα είναι το ίδιο τότε, εφόσον η λογική αποδεικνύει, σε όσους έχουν την ικανότητα να εμβαθύνουν, ότι ούτε τώρα δεν μπορεί το αρχικό υλικό υποκείμενο να παραμένει το ίδιο για δύο ημέρες. Αξίζει δε να προσέξουμε και το ότι διαφορετικής φύσεως σπέρνεται, και διαφορετικής ανασταίνεται· «διότι σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», και προσθέτει πάλι ο απόστολος, διδάσκοντας ότι πρόκειται να αποβάλουμε σχεδόν [όλη] τη γήινη ιδιότητα, ενώ η μορφή θα διασωθεί κατά την ανάσταση: «και τούτο λέγω, αδελφοί, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία». Ίσως δηλαδή να υπάρχει στον άγιο [ένα σώμα] που θα συγκρατείται από εκείνο το στοιχείο που κάποτε έδινε μορφή στη σάρκα, αλλά δεν θα είναι πλέον σάρκα, αλλά ό,τι ακριβώς κάποτε μορφοποιούνταν μέσα στη σάρκα, αυτό θα μορφοποιηθεί μέσα στο πνευματικό σώμα.

Και καλεί με μεγάλη φωνή: «Λάζαρε, έλα έξω», χωρίς να έχει αντίθετη τη σάρκα, ούτε η θεότητά του να έχει υποδουλωθεί στη σάρκα κατά την τέλεια ενανθρώπηση. 29. Και έχω πολλά να πω περί τούτου· αλλά και ανασταίνεται εκ νεκρών και ανατρέπει τα δεσμά του Άδη και, αφού τα κυρίευσε, ανέβασε στους ουρανούς την αιχμαλωσία, και αναστημένος την τρίτη ημέρα με την ίδια του την άγια σάρκα και την άγια ψυχή και τον νου και με όλο του το σκεύος και ενωμένος με τη θεότητα, έγινε τέλειος άνθρωπος, συνενώνοντας τη δική του ενανθρώπηση με τη θεότητα, ώστε «ο θάνατος να μην τον κυριεύει πλέον». Ενωμένος δε με τη θεότητα, τελειοποιούσε το παχυμερές μετατρέποντάς το σε λεπτομερές, «εισερχόμενος ενώ οι θύρες ήταν κλειστές», και μετά την είσοδο δείχνοντας «σάρκα και οστά», προκειμένου να φανερώσει το σωτήριο έργο της δυνάμεώς του, για να υποδείξει τη δική μας ελπίδα, ότι δηλαδή ερχόμενος ο Λόγος τα ολοκλήρωσε όλα και, αφού αναλήφθηκε ενδόξως με αυτό το ίδιο του το σώμα, κάθισε στα δεξιά του Πατρός, χωρίς να βαρύνεται από τον όγκο του, ούτε να υπάρχει εκτός του σώματος, αλλά έχοντας αναστήσει το σώμα ως πνευματικό. Εάν το δικό μας «σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό», πόσο μάλλον του μονογενούς Υιού του Θεού; Γι' αυτό έχει εκπληρωθεί το: «δεν θα αφήσεις τον όσιό σου να δει διαφθορά, ούτε θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη».

Διότι αναστήθηκε και το συνένωσε με τον εαυτό του, σε ένα πνεύμα, σε μία ενότητα, σε μία δοξολογία, στη δική του μοναδική θεότητα. Διότι φανερώθηκε μεν αληθινά και ψηλαφήθηκε από τον Θωμά, έφαγε και ήπιε μαζί με τους αποστόλους, και συναναστράφηκε μαζί τους για σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Αλλά «εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές» και, μετά την είσοδό του, έδειχνε νεύρα και οστά, το σημάδι των ήλων και το σημάδι της λόγχης, ότι δηλαδή αυτό ήταν αληθινά το σώμα του, και ότι είχε ενωθεί σε μία ενότητα και μία θεότητα, χωρίς να πρόκειται πλέον να υποφέρει, χωρίς να πεθαίνει πια, όπως λέει ο άγιος απόστολος: «ο Χριστός αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια»· το παθητό παραμένοντας πλέον για πάντα απαθές, το θεϊκό, μαζί με το σώμα, την ψυχή και ολόκληρη την ενανθρώπηση· όντας Αυτόθεος, αφού ανέβηκε στους ουρανούς, κάθισε στα δεξιά του Πατρός με δόξα, χωρίς να αποβάλει το σώμα, αλλά έχοντάς το συνενώσει με το πνευματικό, στην τελειότητα της μίας θεότητας, όπως ακριβώς και τα δικά μας σώματα πρόκειται, «αυτά που τώρα σπέρνονται ως ψυχικά, να αναστηθούν πνευματικά, αυτά που τώρα σπέρνονται στη φθορά, να αναστηθούν στην αφθαρσία, αυτά που τώρα σπέρνονται στον θάνατο, να αναστηθούν στην αθανασία». Εάν λοιπόν έτσι θα συμβεί με τα δικά μας, πόσο μάλλον με εκείνο το άγιο, ανεκδιήγητο, ασύγκριτο και αμιγές, το οποίο είναι συνενωμένο με τον Θεό, όντας πλέον ένα και μονοειδές;

Όπως, λοιπόν, το σώμα του σταχυού εμφανίζεται από τον σπόρο, καθώς η θεία δύναμη το φιλοτεχνεί από αυτόν ακριβώς, και δεν είναι ούτε καθ' ολοκληρίαν το ίδιο με τον σπόρο, ούτε εντελώς διαφορετικό· έτσι, λέει, και το μυστήριο της αναστάσεως ερμηνεύεται ήδη σε σένα εκ των προτέρων μέσα από τα θαυμαστά που συντελούνται στους σπόρους, δεδομένου ότι η θεία δύναμη, με την περίσσεια της εξουσίας της, όχι μόνο σου αποδίδει πάλι εκείνο που διαλύθηκε, αλλά του προσθέτει μεγάλα και καλά γνωρίσματα, μέσω των οποίων η φύση σου αναπλάθεται σε κάτι το μεγαλοπρεπέστερο. «Σπέρνεται», λέει, «σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό».

Ενώ λοιπόν εμείς, απέναντι σε αυτό το επιχείρημα της ψευδώνυμης γνώσης, προβάλλουμε το φως της αληθινής γνώσης υπέρ του φωτός της αυτοαλήθειας, ότι δηλαδή εκείνο το φως φάνηκε κάποιες φορές και στα σωματικά μάτια, αλλά όχι με την κτιστή και κατά την άποψή τους αισθητική δύναμη —διότι φάνηκε αφού αυτά μεταμορφώθηκαν από το Πνεύμα· επειδή αυτό ακριβώς το σώμα και στον μέλλοντα αιώνα θα συνδιαιωνίζει βλέποντας εκείνο το φως, αφού όμως γίνει πνευματικό, όπως δίδαξε ο απόστολος—, ενώ λοιπόν εμείς λέγαμε αυτά, και επιπλέον υποδεικνύαμε και το άλλο, ή μάλλον επιδεικνύαμε ότι οι Πατέρες δηλώνουν φανερά από πριν ότι όσοι έχουν αξιωθεί εκείνης της κοινωνίας και έχουν γίνει μέτοχοι της άκτιστης χάρης δεν την κατεβάζουν στο δικό τους επίπεδο, αλλά μάλλον οι ίδιοι ανυψώνονται προς την αξία εκείνης —πώς λοιπόν δεν είναι άκτιστη η χάρη, εξαιτίας της οποίας όσοι συμμετέχουν σε αυτήν έχουν ονομαστεί από τους πατέρες, εξαιτίας της, άναρχοι και ατελεύτητοι και αΐδιοι και ουράνιοι;— ποια πράγματα, λοιπόν, αντιτιθέμενος σε αυτά ο Ακίνδυνος και φιλοδοξώντας να ανατρέψει την ήττα του Βαρλαάμ, τόλμησε να πει και να παραδώσει εγγράφως, ακούστε και θαυμάστε τον άνδρα για τη σοφία του στα θεία ή την ευλάβεια ή την ακρίβεια ή δεν ξέρω τι να πω που να είναι ανάλογο με τη μεγαλοφυΐα των επιθέσεών του.

Το ότι δε ο Θεός θα προσφέρει τον εαυτό του προς μετοχή στους αγίους, ας μας το διδάξει πάλι ο ίδιος. Διότι, ερμηνεύοντας εκείνο το αποστολικό χωρίο, «σπέρνεται σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε ασθένεια, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», λέει: «η αφθαρσία όμως, και η δόξα και η τιμή και η δύναμη ομολογείται ότι αποτελούν ίδια γνωρίσματα της θείας φύσεως, τα οποία προηγουμένως υπήρχαν σε αυτόν που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού και τα οποία και πάλι ελπίζονται», και μετά από λίγο: «σε όλους όσους έχουν καθαρθεί από την κακία ο Θεός θα προσφέρει τη μέθεξη των αγαθών που υπάρχουν σε αυτόν, για τα οποία η Γραφή λέει ότι ούτε μάτι τα είδε ούτε αυτί τα άκουσε ούτε είναι εφικτό να τα συλλάβει ο νους». Αυτό δε δεν είναι τίποτε άλλο, κατά τη δική μου τουλάχιστον γνώμη, παρά το να βρεθεί κανείς μέσα στον ίδιο τον Θεό· διότι το αγαθό που ξεπερνά την όραση, την ακοή και την καρδιά, αυτό ακριβώς θα ήταν που βρίσκεται πάνω από τα πάντα. Εάν, λοιπόν, «αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν» είναι ανώτερα από την όραση, την ακοή και τη διάνοια, και αυτό είναι που βρίσκεται πάνω από τα πάντα, εκείνος που ονομάζει κτιστά «εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», δεν ονομάζει άραγε ολοφάνερα κτίσμα αυτό που βρίσκεται πάνω από τα πάντα;

Και όχι μόνο παντού, αλλά και υπεράνω των πάντων, ούτε μόνο σε κάθε αιώνα και χρόνο, αλλά και προ παντός αιώνος και χρόνου· και όχι μόνο μέχρι τη συντέλεια του αιώνα θα είναι μαζί μας σύμφωνα με την υπόσχεση, αλλά πολύ περισσότερο το Άγιο Πνεύμα θα παραμείνει μαζί με τους αξίους κατά τον μέλλοντα αιώνα, καθιστώντας αθάνατα και γεμίζοντας με αιώνια δόξα ακόμη και τα σώματά τους, πράγμα που και ο Κύριος φανερώνοντας έλεγε στους μαθητές: «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα»· διότι σπέρνεται, λέει ο απόστολος, δηλαδή ενταφιάζεται και καλύπτεται στο χώμα νεκρό ένα σώμα ψυχικό, το οποίο ταυτίζεται με το φυσικό, κτιστό και κατά την ψυχή και κατά το σώμα, που είχε τη σύσταση και την κίνησή του· εγείρεται, δηλαδή αναζεί, ένα σώμα πνευματικό, το οποίο ταυτίζεται με το υπερφυές, εφόσον συνίσταται και κυβερνάται από το θείο Πνεύμα και έχει ενδυθεί μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος την αθανασία, τη δόξα και την αφθαρσία. «Διότι έγινε», λέει, «ο πρώτος Αδάμ εις ψυχήν ζώσαν, ο δε έσχατος Αδάμ εις Πνεύμα ζωοποιούν· και ο μεν πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη χοϊκός, ο δε δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό· όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

Διότι, όπως ακριβώς ο μέγας Παύλος, προαναγγέλλοντας το μυστήριο της αιώνιας ζωής, λέει: «σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», δηλαδή σώμα που κυβερνάται και κινείται κατά τον μέλλοντα αιώνα με την υπερφυή δύναμη του θείου Πνεύματος, έτσι και ο Ιωάννης σπάρθηκε μεν και συγκροτήθηκε ως σώμα ψυχικό στη μητρική κοιλιά, αλλά με το παράδοξο χρίσμα του θείου Πνεύματος μέσα σε αυτήν, αναδείχθηκε σε σώμα πνευματικό, σκιρτώντας και αγαλλιώντας εν πνεύματι και καθιστώντας προφήτιδα αυτήν που τον κυοφορούσε. Διότι με δυνατή φωνή, μέσω της δικής της γλώσσας, ευλογούσε τον Θεό και ανακήρυξε την κυοφορούσα Παρθένο ως μητέρα του Κυρίου, και ονόμασε καρπό της κοιλίας της αυτόν που κυοφορούνταν μέσα της, αποδεικνύοντας έτσι ότι αυτή είναι ταυτόχρονα και έγκυος και παρθένος.

Αλλά πώς η σωματική αίσθηση θα αντιληφθεί ένα φως που δεν είναι κυρίως αισθητό; Με τη δύναμη του παντοδύναμου Πνεύματος, χάρη στην οποία και οι εκλεκτοί των αποστόλων το είδαν αυτό στο Θαβώρ να αστράφτει όχι μόνο από τη σάρκα που έφερε τον Υιό, αλλά και από τη νεφέλη που έφερε τον Πατέρα του Χριστού. Εξάλλου και το σώμα τότε θα είναι «πνευματικό», και όχι «ψυχικό», κατά τον Απόστολο. Διότι λέει: «σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό»· όντας λοιπόν πνευματικό και βλέποντας πνευματικά, είναι επόμενο να αντιληφθεί τη θεία αυγή.

Σπέρνεται σε αδυναμία. Διότι δεν περνούν ούτε τριάντα ημέρες, και τα πάντα καταστρέφονται· και η σάρκα δεν μπορεί να συγκρατήσει τον εαυτό της, ούτε να αντέξει έστω για μία ημέρα. Ανασταίνεται σε δύναμη. Διότι τότε τίποτε δεν πρόκειται πλέον να το υπερισχύσει. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο χρειάστηκε και εκείνα τα παραδείγματα, ώστε πολλοί, ακούγοντας αυτά, ότι δηλαδή ανασταίνονται σε αφθαρσία και δόξα και δύναμη, να μην νομίσουν ότι δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ εκείνων που ανασταίνονται. Διότι όλοι μεν ανασταίνονται, και σε δύναμη και σε αφθαρσία και σε τούτη τη δόξα της αφθαρσίας, ωστόσο δεν θα έχουν όλοι την ίδια τιμή ούτε την ίδια ασφάλεια. Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό.

Και υπάρχουν δύο διαιρέσεις, στα επουράνια και στα επίγεια. Διότι το ότι τα σώματα ανασταίνονται, το απέδειξε μέσω του σιταριού. Το ότι όμως δεν θα βρίσκονται όλα στην ίδια δόξα, το αποδεικνύει από αυτά εδώ. Αποδεικνύει λοιπόν ότι και μεταξύ των δικαίων υπάρχει μεγάλη διαφορά, παρομοιάζοντας τον έναν με τον ήλιο και τον άλλον με αστέρι· και μεταξύ των αμαρτωλών υπάρχει μεγάλη διαφορά, κάνοντας λόγο για σώματα ζώων, και ψαριών, και κτηνών· και γενικά αναπτύσσει τον λόγο του μέσω παραδειγμάτων, τόσο για τα επάνω όσο και για τα κάτω. «Σπείρεται μέσα σε ατιμία, εγείρεται μέσα σε δόξα». Διότι, τι είναι πιο ατιμωτικό από ένα σώμα που δυσωδεί και αποσυντίθεται; «Σπείρεται μέσα σε αδυναμία». Επειδή δεν περνούν ούτε τριάντα ημέρες, και τα πάντα διαλύονται. «Εγείρεται μέσα σε δύναμη». Διότι τότε τίποτα δεν θα το καταβάλει πλέον. «Σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό». Αυτό το λέει, όχι επειδή και τώρα το σώμα δεν είναι πνευματικό, εξαιτίας του αρραβώνα [του Πνεύματος], αλλά επειδή τότε θα είναι σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Διότι τώρα το Πνεύμα δεν παραμένει διαρκώς· επειδή πολλές φορές απομακρύνεται από αυτούς που αμαρτάνουν· τότε όμως η παραμονή του σε αυτό θα είναι σταθερή. «Εάν υπάρχει σώμα ψυχικό, υπάρχει και πνευματικό».

Πάλι λέει ο θείος απόστολος: «Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ντυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο να ντυθεί την αθανασία», και πάλι: «Σπέρνεται σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σώμα ψυχικό», δηλαδή υλικό και θνητό, «ανασταίνεται σώμα πνευματικό», άτρεπτο, απαθές, λεπτό· διότι αυτό σημαίνει το «πνευματικό», όπως ακριβώς το σώμα του Κυρίου μετά την ανάσταση, το οποίο διήρχετο με κεκλεισμένες τις θύρες, ακούραστο, και δεν είχε καμία ανάγκη από τροφή, ύπνο και ποτό. Διότι θα είναι, λέει ο Κύριος, «σαν τους αγγέλους του Θεού», χωρίς να υπάρχει πλέον γάμος, ούτε τεκνογονία.

Και περί αυτού, αυτά. Αναφορικά δε με τα όσα λέγονται από αυτούς περί της αναστάσεως, ποιος, εφόσον μεριμνά για την αρετή και την ευσέβεια, ακούγοντάς τα δεν θα εξασφαλίσει στον εαυτό του την απάθεια μέσω ενός πάθους, εννοώ της αγανάκτησης εναντίον τους; Διότι εάν, όπως ισχυρίζονται, το σώμα αναστηθεί κατά την εικόνα της παρούσας ζωής, πλασμένο απαράλλακτα με τους αλληλοσυγκρουόμενους χυμούς, και θα τρέφεται κατά τη φοβερή παρουσία του Θεού μετά τη συντέλεια τούτου του κόσμου, δεν νομίζω ότι μέσω αυτών των απόψεων –για να μιλήσω συνοπτικά, παραλείποντας τα πολλά που θα μπορούσαν να ειπωθούν– υποστηρίζουν τίποτε άλλο, παρά έναν αιώνιο θάνατο και μία ατελεύτητη φθορά. Διότι εάν ο θάνατος είναι η φθορά των σωμάτων που συνιστώνται κατ' αυτόν τον τρόπο, και το σώμα που συντηρείται μέσω της εισροής των τροφών φθείρεται διαρκώς, αναλωνόμενο από τη διαρκή ροή, εξαιτίας της φυσικής αντιπάθειας των χυμών που υπάρχουν σε αυτό και από τους οποίους έχει συσταθεί· συνεπώς, μέσω αυτών από τα οποία υποθέτουν ότι θα συνίσταται το σώμα μετά την ανάσταση, διακηρύσσουν στην πραγματικότητα τη διηνεκή συντήρηση του θανάτου. Το ορθό είναι να πιστεύουμε ότι το ίδιο το σώμα ανασταίνεται κατά την ουσία και το είδος, αλλά άφθαρτο και αθάνατο, και, για να εκφραστούμε αποστολικά, αντί για ψυχικό καθίσταται πνευματικό· καθότι δεν θα φέρει τίποτε από την αλλοιώσιμη συστατική του ιδιότητα που υπόκειται στη φθορά, με τον τρόπο που γνωρίζει ο Θεός, ο Οποίος θα το μεταστοιχειώσει προς το απαθές και το τίμιο· και να μην περιεργαζόμαστε τίποτε περισσότερο.

Ότι και τα σώματά μας μετά την ανάσταση παραμένουν αναλλοίωτα. Το ποια και τι είδους θα είναι τα σώματά μας, κατά την κοινή προσδοκώμενη ανάσταση όλων, και σε τι θα μετασχηματιστούν, όπως λέει ο λόγος του Θεού, και με ποιο σώμα θα γίνουν σύμμορφα, οπωσδήποτε (ο Ευσέβιος) θα έλεγε ότι ακατάληπτα σώματα θα γίνουν σύμμορφα με ένα ακατάληπτο, ή ότι δεν θα είναι καν σώματα, λόγω του παράδοξου της δοξασίας και της παρανοίας του. Διότι θα μετασχηματιστεί (το σώμα) από φθαρτό σε αφθαρσία, και από την ταπείνωση θα ανέλθει στο ύψος της μακαριότητας. Δεν θα του αφαιρεθεί, βέβαια, το να είναι σώμα, ούτε θα εξέλθει από την οικεία και φυσική του κατάσταση· αλλά θα αναστηθεί από θνητό σε αθάνατο. Διότι, λέει, σπέρνεται σε φθορά, εγείρεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, εγείρεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, εγείρεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Ήδη λοιπόν και τώρα τα σώματα των δικαίων είναι πνευματικά, λόγω της ενέργειας του Πνεύματος που κατοικεί μέσα τους· τότε όμως θα είναι λεπτότερα και ελαφρύτερα, ώστε να φέρονται και μέσα από τον αέρα, και πιο πνευματικά. Και οι θεοφάντορες Πατέρες λένε ότι το πνεύμα θα παραμένει διαρκώς στη σάρκα τους. Από αυτά πιστεύεται ότι θα υπάρχει και σάρκα και σώμα. Πώς λοιπόν είναι ακατάληπτο το σώμα του Χριστού, εάν αυτά που γίνονται σύμμορφα με αυτό δεν είναι ακατάληπτα; Αλλά εδώ ελέγχεται ο Ευσέβιος, ο οποίος έχει αθετήσει και τη χάρη της ανάστασης, προσθέτοντας κακό στο κακό, και δικαίως θα θεωρηθεί Σαδδουκαίος.

10. Και μάλιστα πολύ φυσιολογικά. Διότι το σώμα, βεβαίως, το οποίο παραμερίστηκε, ξεπέρασε την ίδια του την ονομασία· και δεν ήταν πλέον ψυχικό, ούτε κάτι άλλο, αλλά, όπως λέει ο Παύλος, σώμα πνευματικό, καθώς το Πνεύμα κατοίκησε σε αυτό και μετέβαλε όλους τους όρους της φύσεως. Εκτός δε από αυτά, εκείνο το οποίο, όταν είναι παρόν σε εκείνους, δεν επιτρέπει να στραφεί αλλού η θέλησή τους, αυτό υπήρχε σε υπερβολικό βαθμό στη μακαρία Παρθένο. Διότι και σε εκείνους, αφού εκπλήρωσαν κάθε επιθυμία ευρισκόμενοι κοντά στο έσχατο των επιθυμητών, και κάθε νοερή δύναμη με τη θεωρία του αληθώς Όντος, δεν είναι δυνατόν να προχωρήσουν σε κάτι άλλο, ούτε να στρέψουν τη θέλησή τους, όπως ακριβώς το βλέμμα τους, έστω και αν προβαλλόταν σε αυτούς καθετί το ορατό· και ποιος αγνοεί ότι αυτά συνέβησαν στην Παρθένο πάνω από κάθε νου και λόγο, και ότι αυτή μόνη δέχθηκε τον Θεό υπεράνω κάθε σύγκρισης;

Αλλά από πού είναι φανερό αυτό, ότι ο δεύτερος άνθρωπος έγινε πνεύμα ζωοποιό; Από πού είναι φανερό; Από την ίδια τη σαφήνεια των πραγμάτων. Εξάλλου έχει γραφτεί και αυτό: διότι λέει, «τα λόγια τα οποία εγώ λαλώ είναι πνεύμα και είναι ζωή». Ώστε ζωοποιεί καθιστώντας πνεύμα αυτούς που τα ακούν και πείθονται σε αυτά. Εάν δε ισχύει αυτό, είναι φανερό ότι αυτοί θα έχουν κατά την ανάσταση και πνευματικό σώμα, το οποίο δεν θα μπορεί πλέον να μετατραπεί σε ψυχικό, όπως συμβαίνει κάποιες φορές όσο βρίσκονται ακόμη στη ζωή. «Σπείρεται σώμα ψυχικό.» Σώμα ψυχικό, εάν κάποιος ήθελε να το εκλάβει αυτό σε ακολουθία με τα προηγούμενα, νομίζω ότι εννοείται τώρα απλώς το θνητό σώμα του ανθρώπου· διότι αυτό και «σε ασθένεια» και «σε φθορά» και «σε ατιμία σπείρεται» και θάβεται στη γη. Αυτό λοιπόν το θνητό σώμα είναι ψυχικό, επειδή υπηρέτησε τα ψυχικά πάθη· «διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν ο βίος του διαρκεί μία μόνο ημέρα». Διότι όσες πράξεις είναι σωματικές, έχουν την πηγή και τη γένεσή τους από την ψυχή, ώστε το θνητό σώμα του ανθρώπου εύλογα θα μπορούσε να ονομαστεί ψυχικό. «Σπείρεται» λοιπόν «ψυχικό, εγείρεται όμως» αθάνατο, πράγμα που σημαίνει «πνευματικό»· είναι δε πνευματικό, επειδή δεν θα υπηρετήσει πλέον τα ψυχικά πάθη, ούτε τα σώματα των δικαίων, αλλά ούτε και των αμαρτωλών. Μάλλον, μάλιστα, θα αισθανθούν και πολλή μεταμέλεια, αν και ανώφελη, για όσα υπηρέτησαν.

Επειδή δε το «σπείρεται» το ανέφερε πολλές φορές, και το «εγείρεται» ομοίως, δεν είπε όμως τι είναι αυτό που σπέρνεται ή εγείρεται. Γι' αυτόν τον λόγο, μετά από αυτά πρόσθεσε και τούτο λέγοντας «σπείρεται σώμα ψυχικό», το οποίο, όπως είπα, σπέρνεται «εν φθορά» και «εν ατιμία» και «εν ασθενεία», αλλά «εγείρεται σώμα πνευματικό», το οποίο θα εγερθεί «εν δόξη» και «δυνάμει» και «εν αφθαρσία». Διότι το αθάνατο από τη φύση του είναι και ένδοξο και έντιμο και άφθαρτο, έστω κι αν για τους αμαρτωλούς γίνεται αφορμή αισχύνης και αδοξίας εξαιτίας της δικής τους μοχθηρίας. 1 Κορ. 15,47-49 Διότι «ο πρώτος άνθρωπος» ήταν γήινος, όχι επειδή πλάστηκε από τη γη —καθώς έτσι όλοι είναι γήινοι, και εξάλλου κανείς δεν θα μπορούσε να κατακρίνει το γεγονός της δημιουργίας από τη γη—, αλλά λέγοντας «από τη γη», εννοεί γήινος και σαρκικός και προσηλωμένος στα κατώτερα. Ο «δεύτερος» όμως είναι εξ ολοκλήρου υπερκόσμιος και ουράνιος και δεν βαρύνεται με καμία κηλίδα των γήινων. Όπως λοιπόν ήταν εκείνος που κατέστησε τον εαυτό του χοϊκό μέσα από όσα φρονούσε και έπραττε, τέτοιοι θα είναι και όσοι ζουν μιμούμενοι εκείνον, δηλαδή χοϊκοί, και θα υποστούν όσα είναι φυσικό να υποστούν εκείνοι που προσήλωσαν τον εαυτό τους στο χώμα.

Αλλά ας συνέλθουμε· ας γνωρίσουμε καλά τη φύση μας· ας γνωρίσουμε τον Πλάστη· ας κατανοήσουμε την άβυσσο της δεσποτικής φιλανθρωπίας. Έδωσε τον θάνατο ως επιτίμιο, αλλά τον μετέτρεψε σε πύλη αθανασίας μέσω του δικού του θανάτου. Ήταν απόφαση οργής και αγανάκτησης, αλλά φανερώνει την άκρα αγαθότητα του κριτή, και το νόημά της υπερβαίνει κάθε ανθρώπινο συλλογισμό. Διότι, από τη μια πλευρά, διαλύει με τον θάνατο τη φύση, η οποία συνετρίβη εξαιτίας του προπατορικού παραπτώματος, αλλά αυτή η διάλυση γίνεται προοίμιο της ανάπλασης· χωρίζει την ψυχή από το σώμα, και ο χωρισμός αποδεικνύεται αρχή μιας λαμπρότερης και θειότερης ένωσης. «Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό· σπέρνεται μέσα σε ατιμία, ανασταίνεται μέσα σε δόξα». Ο Δημιουργός αναλαμβάνει το δημιούργημα των δικών του χεριών, το ελκύει προς τον εαυτό του· το χωρίζει βέβαια από τα ανθρώπινα μάτια, αλλά το εγκαθιστά ανάμεσα στις αγγελικές αστραπές και λαμπρότητες. Τι σχέση έχουν όλα αυτά με θρήνους; Τι σχέση έχουν με δάκρυα; Πόσο απέχει από αυτά το πένθος!

ε'. Ποια θα είναι η έσχατη λαμπρότητα της κτίσεως. Επομένως, όταν θα ανακαινίζεται, δεν θα γίνει πάλι τέτοια όπως δημιουργήθηκε εξαρχής, μη γένοιτο! Αλλά, όπως ακριβώς «σπέρνεται σώμα ψυχικό», κατά το αγιογραφικό λόγιο, και εγείρεται σώμα όχι όπως ήταν εκείνο του πρωτοπλάστου πριν από την παράβαση, δηλαδή υλικό, αισθητό και τρεπτό, το οποίο είχε ανάγκη από αισθητή τροφή, αλλά εγείρεται σώμα εξολοκλήρου πνευματικό και άτρεπτο, όπως ακριβώς ήταν το σώμα του Δεσπότη και Θεού μας μετά την ανάσταση, του δεύτερου δηλαδή Αδάμ, ο οποίος έγινε για εμάς ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, διαφέροντας κατά πολύ από εκείνο, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και ολόκληρη η κτίση, με θείο νεύμα, δεν θα γίνει όπως δημιουργήθηκε, δηλαδή υλική και αισθητή, αλλά κατά την παλιγγενεσία θα μεταποιηθεί σε κατοικητήριο άυλο και πνευματικό, που θα υπερβαίνει κάθε αίσθηση.

Παρόμοιος είναι και ο δικός μας λόγος περί της ψυχής. Διότι, συγκρινόμενη με τον Θεό που είναι εκ φύσεως ασώματος και με τους αγγέλους, είναι κατά κάποιον τρόπο σαν σωματική και περιγραπτή, αλλά μόνο για Εκείνον που μπορεί να την δεσμεύσει και έχει την εξουσία να την ρίξει μαζί με το σώμα στη γέεννα του πυρός· για την ανθρώπινη αίσθηση όμως και όραση είναι εντελώς ασώματη και ακατάληπτη, μη δυνάμενη να περιοριστεί καθόλου σε αισθητούς τόπους ή χώρους. Και ας μην απορήσει κανείς ακούγοντας αυτά, σκεπτόμενος πώς, ακόμα και με κλειστές τις θύρες, είναι δυνατόν οι ασώματοι άγγελοι να εισέρχονται και να εξέρχονται αοράτως, και με τον ίδιο τρόπο να παραλαμβάνουν και αυτοί τις ψυχές των ανθρώπων, αλλά ας ακούσει τον Κύριο που λέει: «Στην ανάσταση, λέει, των δικαίων, ούτε νυμφεύονται ούτε παντρεύονται, αλλά είναι σαν τους αγγέλους του Θεού», και τον Παύλο που λέει: «Σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό», και από εκεί ας μάθει με ακρίβεια ότι τα σώματά μας πρόκειται να γίνουν πνευματικά και, ας το πούμε έτσι, παρόμοια με των αγγέλων, όταν αναστηθούν από τους νεκρούς. Διότι, εάν σπέρνονται ψυχικά και ανασταίνονται πνευματικά, όπως λέει η Γραφή, και οφείλουμε να είμαστε στον μέλλοντα αιώνα ως άγγελοι του Θεού, όπως και ο Κύριος έχει πει, είναι φανερό ότι θα είμαστε όμοιοι με αυτούς, αν όχι ως προς τη φύση, τουλάχιστον ως προς την αξία.

Αλλά τι να κάνουμε, ω δέσποτα; Είναι πρόσταγμα του Θεού, ή μάλλον απόφαση, η οποία ψάλλεται από τον θείο Δαβίδ: δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο. Έτσι, ο καθένας από τον προπάτορά μας Αδάμ μέχρι σήμερα, αφού εισήλθε στον κόσμο μέσω της γεννήσεως, πάλι θα εξέλθει μέσω της αναλύσεως προς τον εκεί κόσμο, που είναι υψηλότερος και πιο θεοειδής· διότι σπέρνεται, λέει, σε φθορά, ανασταίνεται σε αφθαρσία· σπέρνεται σε ατιμία, ανασταίνεται σε δόξα· σπέρνεται σε αδυναμία, ανασταίνεται σε δύναμη· σπέρνεται σώμα ψυχικό, ανασταίνεται σώμα πνευματικό. Διότι θα είμαστε ισάγγελοι και υιοί της αναστάσεως, αφού το θνητό καταποθεί από τη ζωή.