Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:46

Αλλ' ακόμη και αν είναι άνθρωπος ομώνυμος με εμάς, είναι ο δεύτερος άνθρωπος, και όχι όπως ο πρώτος που ήταν γηγενής· διότι ο μεν έγινε ψυχή ζώσα, ο δε Πνεύμα ζωοποιό. Διότι αυτά είναι θεία και αποστολικά ρήματα και δόγματα, και τα έργα μαρτυρούν τη θεότητά του, καθώς πράττονται με ουράνια εξουσία, όταν προστάζει τα στοιχεία της φύσης, επιτιμά τα πνεύματα, με τη δύναμή του αποκαθιστά τις σωματικές βλάβες και με το θέλημά του θεραπεύει τις νόσους, και διακηρύττει την εξουσία του και δεν την αποκρύπτει. Μέσω αυτού καταργείται ο θάνατος, φωτίζεται η ζωή και η αφθαρσία, αναδημιουργείται η φθαρείσα φύση των ανθρώπων, ανακαινίζεται ο κόσμος διά της παρουσίας του και η κτίση αναδεικνύεται καινή διά της αναστάσεως του Χριστού, καθώς το σώμα της ταπεινώσεώς μας μεταμορφώνεται ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης του, και ολόκληρη η κτίση ελευθερώνεται από τη δουλεία της φθοράς στην ελευθερία της δόξης των τέκνων του Θεού. Το ότι δε ο σαρκωθείς Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός δεν είναι ο Πατέρας, ούτε, όπως εκείνοι ισχυρίζονται, ο μόνος Θεός, το μαρτυρούν όλες οι θείες Γραφές, οι οποίες κηρύττουν ότι αυτός που ήλθε είναι Υιός του Θεού, και τον παρουσιάζουν να ομιλεί πάντοτε περί του Πατρός, να δηλώνει ότι έχει έλθει από τον Πατέρα και ότι πορεύεται προς τον Πατέρα. Και δεν υπάρχει λόγος να μακρηγορούμε παραθέτοντας μαρτυρίες· διότι, τρόπον τινά, όλα τα Ευαγγέλια και τα συγγράμματα των αποστόλων σε αυτό το σημείο συγκλίνουν.

Ότι η Γραφή ονομάζει το Πνεύμα άλλοτε του Πατρός και άλλοτε του Υιού· άλλοτε δε το ονομάζει καθ' εαυτό· διότι δεν κηρύσσεται εν συγχύσει, αλλά αδιαιρέτως. Περί του Πατρός: «Εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα του Θεού». Και πάλι: «Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί, αλλά εν πνεύματι, εάν βεβαίως το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Περί του Υιού: «Εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ». Και πάλι: «Όποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός του». Περί του Πνεύματος έλεγε ο Υιός: «Μην μεριμνήσετε τι ή πώς θα μιλήσετε· διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα τι θα μιλήσετε· επειδή δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα μου, το οποίο μιλάει μέσα σας». Περί του Πνεύματος: «Διήλθαν δε τη Φρυγία και τη Γαλατική χώρα, επειδή εμποδίστηκαν από το Άγιο Πνεύμα να κηρύξουν τον Λόγο του Θεού στην Ασία. Και όταν έφτασαν στη Μυσία, προσπαθούσαν να πορευτούν προς τη Βιθυνία, και δεν τους άφησε το Πνεύμα του Ιησού». Περί του Πνεύματος: «Μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγιστήκατε». Οι αιρετικοί ισχυρίζονται ότι η θεότητα υφίσταται κατά τάξη και υπαρίθμηση. Εμείς θα απαντήσουμε ότι είναι γεγραμμένο: «Ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος είναι από τον ουρανό, ο επουράνιος». Και πάλι: «Πρώτα, λέει, το ψυχικό, και έπειτα το πνευματικό».

Εάν, λοιπόν, το δεύτερο υπαριθμείται στο πρώτο, και το υπαριθμούμενο είναι κατώτερο σε τιμή από εκείνο ως προς το οποίο γίνεται η υπαρίθμηση, τότε, σύμφωνα με εσάς, ο πνευματικός είναι κατώτερος του ψυχικού, και ο επουράνιος κατώτερος του χοϊκού.

Διότι ο δημιουργός των πάντων Λόγος φανερώθηκε ως Υιός ανθρώπου, χωρίς να γίνει κάποιος άλλος, αλλά ως δεύτερος Αδάμ, ώστε και από το όνομα να γνωρίσουμε την αλήθεια. Και ο Απόστολος παρουσιάζει τον πρωτόπλαστον ως προγενέστερο, υποδεικνύοντας πρώτα το ψυχικό και έπειτα το πνευματικό. Λέγοντας δε ψυχικό και πνευματικό, δεν εννοεί δύο διαφορετικά σώματα, αλλά το ίδιο σώμα. Το μεν πρώτο υπόκειται στην εξουσία και τη φύση της ψυχής, γι' αυτό είναι ψυχικό, το δε δεύτερο υπόκειται στην εξουσία και τη φύση του Πνεύματος, γι' αυτό είναι πνευματικό. Διότι ο Θεός Λόγος είναι Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, μπορούμε να κατανοήσουμε και αυτό που έχει ειπωθεί για εμάς, με τη φράση: «Ο δε πνευματικός ανακρίνει τα πάντα· ενώ ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος». Αν και το σώμα είναι ένα και στις δύο περιπτώσεις, καταδεικνύει ότι εκείνος που μετέχει στο Πνεύμα νοείται ως πνευματικός, ενώ εκείνος που παραμένει μόνο υπό την εξουσία της ψυχής καταδεικνύεται ως ψυχικός.

Όσοι δε εισάγουν την υπαρίθμηση με το να λέγουν πρώτο, δεύτερο και τρίτο, ας γνωρίζουν ότι παρεισάγουν την πολυθεΐα της ελληνικής πλάνης στην άχραντη θεολογία των Χριστιανών. Διότι το κακούργημα της υπαριθμήσεως δεν οδηγεί σε τίποτε άλλο, παρά στο να ομολογούν πρώτο, δεύτερο και τρίτο Θεό. Αλλά σε εμάς αρκεί η ακολουθία που παραδόθηκε από τον Κύριο, την οποία εκείνος που τη συγχέει διαπράττει παρανομία όχι μικρότερη από τη δική τους ασέβεια. Το ότι, λοιπόν, η κατά φύση κοινωνία δεν καταλύεται καθόλου από τον τρόπο της υπαριθμήσεως, όπως αυτοί από πλάνη πιστεύουν, έχει ειπωθεί επαρκώς. Αλλά ας συγκαταβούμε στον φιλόνεικο και ματαιόφρονα, και ας δεχθούμε ότι το δεύτερο λέγεται κατ' υπαρίθμηση κάποιου άλλου. Ας δούμε λοιπόν τι προκύπτει από αυτόν τον λόγο. «Ο πρώτος άνθρωπος», λέγει, «είναι από τη γη, χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος, από τον ουρανό». Και σε άλλο σημείο: «Δεν είναι πρώτο», λέγει, «το πνευματικό, αλλά το ψυχικό, και έπειτα το πνευματικό». Εάν λοιπόν το δεύτερο υπαριθμείται στο πρώτο, και το υπαριθμούμενο είναι υποδεέστερο σε τιμή από εκείνο ως προς το οποίο υπαριθμείται, τότε, σύμφωνα με εσάς, ο πνευματικός είναι υποδεέστερος από τον ψυχικό, και ο επουράνιος από τον χοϊκό άνθρωπο.

Επομένως, ο μεν πρώτος άνθρωπος Αδάμ έγινε ψυχή ζώσα. ο δε δεύτερος, που προέρχεται από τον ουρανό, δηλαδή ο Χριστός, δεν έγινε μάλλον ψυχή, αλλά πνεύμα ζωοποιό. Διότι, αφού ένωσε με τον εαυτό Του το ανθρώπινο στοιχείο, ο κατά φύσιν Θεός Λόγος, που φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, δεν έζησε τη δική μας ανθρώπινη ζωή, αλλά μια ζωή θεία, θεοπρεπή και εντελώς αμόλυντη. Διότι δεν έπραξε αμαρτία, διατηρώντας τον νου Του ανέπαφο από άτοπες ηδονές και απρόσβλητο από τις επιθυμίες των βρωμάτων. Διότι, αν και φαίνεται να συμμετέχει σε τροφή και ποτό, προκειμένου να γίνει πιστευτό ότι ήταν αληθινά άνθρωπος σαν κι εμάς, εντούτοις συμμετείχε σε αυτά με απόλυτη ελευθερία. Διότι βρισκόταν εν σαρκί για χάρη μας κατά θεία οικονομία, αλλά ταυτόχρονα ήταν υπεράνω της σαρκός· επειδή, ως Θεός, ήταν πνεύμα ζωοποιό. Ο προπάτορας Αδάμ, αντιθέτως, δεν αποδέχθηκε την επιθυμία για τις τροφές εντελώς ακατηγόρητα. διότι πλάστηκε ως ζώσα ψυχή, και, νικημένος από την ηδονή των βρωμάτων, έφαγε από το ξύλο της ζωής, αν και ο θείος νόμος του απαγόρευε να το πράξει.

Ότι, λοιπόν, ο ψυχικός δεν θα μπορούσε να υποδηλώσει σε εμάς διαφορά φύσεως, αλλά μάλλον ποιότητα ζωής, ηθών και τρόπων, σύμφωνα με την οποία ο μεν ένας κυριεύεται από το πιο γεώδες και σαρκικό φρόνημα, ενώ ο άλλος διακρίνεται για την ελευθερία του πνεύματος, το αποδεικνύει σαφώς τόσο από τον πρώτο όσο και από τον δεύτερο Αδάμ. Διότι και οι δύο υπήρξαν με γήινα σώματα, αλλά η τρόπον τινά ποιότητα του φρονήματος, καθώς και η διαφορετική επιλογή του τρόπου ζωής, ανέδειξε τον έναν ψυχικό, ενώ τον άλλον ασυγκρίτως ανώτερο, δηλαδή πνευματικό. <Αλλά δεν είναι πρώτο το πνευματικό, αλλά το ψυχικό· έπειτα το πνευματικό.> Εξετάζει, δε, κατά κάποιον τρόπο τους χρόνους κατά τους οποίους υπήρξαν, και λέγει: Αλλά δεν είναι πρώτο το πνευματικό, αλλά το ψυχικό, έπειτα το πνευματικό. Επειδή είπε ότι σπέρνεται στη γη το σώμα ως ψυχικό, δηλώνει ξεκάθαρα πως δεν είναι αδιανόητο για την ανθρώπινη φύση το να μεταβαίνει από το ψυχικό φρόνημα στο πνευματικό, και ότι το ψυχικό προηγείται του πνευματικού. Και ποια θα μπορούσε να είναι η απόδειξη γι' αυτά; <Ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη χοϊκός κ.τ.λ.> Ο πρώτος άνθρωπος, λέγει, δηλαδή ο Αδάμ, δημιουργήθηκε εις ψυχήν ζώσαν, δηλαδή γεώδης και σαρκικός. Ο δεύτερος, όμως, προέρχεται από τον ουρανό. Διότι, αν και ο Λόγος του Θεού έγινε σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, εντούτοις η ...

Και όχι μόνο παντού, αλλά και υπεράνω των πάντων, ούτε μόνο σε κάθε αιώνα και χρόνο, αλλά και προ παντός αιώνος και χρόνου· και όχι μόνο μέχρι τη συντέλεια του αιώνα θα είναι μαζί μας σύμφωνα με την υπόσχεση, αλλά πολύ περισσότερο το Άγιο Πνεύμα θα παραμείνει μαζί με τους αξίους κατά τον μέλλοντα αιώνα, καθιστώντας αθάνατα και γεμίζοντας με αιώνια δόξα ακόμη και τα σώματά τους, πράγμα που και ο Κύριος φανερώνοντας έλεγε στους μαθητές: «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα»· διότι σπέρνεται, λέει ο απόστολος, δηλαδή ενταφιάζεται και καλύπτεται στο χώμα νεκρό ένα σώμα ψυχικό, το οποίο ταυτίζεται με το φυσικό, κτιστό και κατά την ψυχή και κατά το σώμα, που είχε τη σύσταση και την κίνησή του· εγείρεται, δηλαδή αναζεί, ένα σώμα πνευματικό, το οποίο ταυτίζεται με το υπερφυές, εφόσον συνίσταται και κυβερνάται από το θείο Πνεύμα και έχει ενδυθεί μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος την αθανασία, τη δόξα και την αφθαρσία. «Διότι έγινε», λέει, «ο πρώτος Αδάμ εις ψυχήν ζώσαν, ο δε έσχατος Αδάμ εις Πνεύμα ζωοποιούν· και ο μεν πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη χοϊκός, ο δε δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό· όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

Αλλά ποιο είναι το νέο της παρούσας εορτής, το οποίο είναι δύσκολο να εκφραστεί και με τη γλώσσα και με τη διάνοια; Διότι, αιφνιδίως, ενώ ο Κύριος δίδασκε τους μαθητές και τους προετοίμαζε για τον πνευματικό αγώνα, μια νεφέλη, σαν κάποια υπηρέτρια, δηλαδή δούλη, εισήλθε κάτω από τα άχραντα ίχνη του Χριστού. Και μιμούμενη τη θάλασσα που παλαιότερα τον βάσταξε χωρίς να βραχεί, ανέλαβε ήσυχα και ατάραχα τον Δεσπότη, και αυτόν που κάποτε κατέβηκε σαν τη βροχή, τον απέδωσε πλέον φανερά στον θρόνο της μεγαλωσύνης. Διότι τη μεν κατάβασή του την αγνόησαν οι άγγελοι, οι εξουσίες, οι δυνάμεις και οι κυριότητες, τη δε εν σαρκί Ανάληψή του την επευφημούσαν κράζοντας: «Ο Κύριος των δυνάμεων, αυτός είναι ο βασιλεύς της δόξης». Αυτός είναι ο δεύτερος Αδάμ, όπως λέει ο Παύλος. Αλλά εκείνος μεν, δηλαδή ο πρώτος και παλαιός Αδάμ, γεννιέται χωρίς μητέρα· αυτός δε, εμφανίζεται χωρίς πατέρα κατά τη σάρκωσή του. Αυτός είναι ο κεραμέας, δηλαδή ο πλαστουργός μας, ο οποίος, αφού έλαβε το δικό μας ανθρώπινο φύραμα στον εαυτό του, κατά την ευδοκία του, ανακαίνισε το φθαρμένο δημιούργημα.

Έπειτα, για να μην πει κάποιος: «Γιατί τα κατώτερα είναι παλαιότερα, και τα μεν ψυχικά έχουν πραγματοποιηθεί εξ ολοκλήρου και όχι μόνο ως προς την απαρχή, ενώ τα πνευματικά έχουν φτάσει μόνο μέχρι την απαρχή;», αποδεικνύει ότι και οι αρχές αμφοτέρων κατ' αυτόν τον τρόπο διατάχθηκαν. «Διότι δεν υπήρξε πρώτο», λέγει, «το πνευματικό, αλλά το ψυχικό, και έπειτα το πνευματικό». Και δεν εξηγεί το γιατί, αλλά αρκείται στη διάταξη του Θεού, έχοντας την επιβεβαίωση από τα ίδια τα πράγματα να μαρτυρεί υπέρ της άριστης οικονομίας του Θεού, και αποδεικνύοντας ότι τα δικά μας προχωρούν πάντοτε προς το καλύτερο, επιβεβαιώνοντας συγχρόνως και εξ αυτού τον λόγο του. Διότι, εάν τα κατώτερα πραγματοποιήθηκαν, πολύ περισσότερο πρέπει να προσδοκούμε τα καλύτερα.

Έτσι είναι και γραμμένο:» Ή ότι θα είναι ελαφρύτερο και λεπτότερο, και ικανό σαν να μεταφέρεται στον αέρα. «Έγινε ο πρώτος άνθρωπος ζώσα ψυχή, ο έσχατος Αδάμ ζωοποιό πνεύμα. Αλλά δεν είναι πρώτο το πνευματικό, αλλά το ψυχικό, έπειτα το πνευματικό. Ο πρώτος άνθρωπος προέρχεται από τη γη και είναι χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, είναι από τον ουρανό. Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι. Και καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου. Αυτό δε σας λέω, αδελφοί,» Δηλαδή, παχύς και προσηλωμένος στα παρόντα.

Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό. Αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί. Ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από φωτιά.» «Έτσι έχει γραφεί: Έγινε ο πρώτος άνθρωπος ψυχή ζωντανή, ο έσχατος Αδάμ πνεύμα ζωοποιό. Αλλά δεν είναι πρώτο το πνευματικό· ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό. Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι.

Διότι λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, στο έργο του περί του Αγίου Πνεύματος: «έπρεπε δηλαδή να παραμείνουν οι ιδιότητες στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, για να μην υπάρξει σύγχυση γύρω από τη θεότητα, η οποία οδήγησε και τα υπόλοιπα σε τάξη». Ο δε Μέγας Βασίλειος στο τρίτο βιβλίο του κατά του Ευνομίου λέγει: «λέγουν οι αιρετικοί ότι η θεότητα υφίσταται κατά τάξη και αρίθμηση, εμείς όμως θα πούμε ότι είναι γραμμένο: ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος, ο Κύριος, είναι από τον ουρανό». Και πάλι: «πρώτο, λέγει, είναι το ψυχικό, έπειτα το πνευματικό. Εάν λοιπόν στο πρώτο αριθμείται δευτερευόντως το δεύτερο, και αυτό που αριθμείται δευτερευόντως είναι κατώτερο σε τιμή από εκείνο ως προς το οποίο αριθμείται, τότε, σύμφωνα με εσάς, ο πνευματικός είναι κατώτερος από τον ψυχικό, και ο επουράνιος από τον χοϊκό άνθρωπο». Και πάλι, ο ίδιος στο ίδιο έργο, αναφέρει για τον καταραμένο Ευνόμιο τα εξής: «ο Ευνόμιος πιστεύει ότι το Άγιο Πνεύμα είναι τρίτο ως προς το αξίωμα και την τάξη, έχοντας δήθεν διδαχθεί αυτό από τους αγίους. Ποιοι είναι όμως αυτοί οι άγιοι; Ή σε ποια κείμενα διατύπωσαν αυτή τη διδασκαλία; Δεν έχει να πει τίποτα».