Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:51

Αλλ’ οι θείες Γραφές και ο Παύλος δεν νομοθετούν έτσι· άκουσέ τον, πράγματι, σε όλες τις θεόπνευστες επιστολές του, και θα διαπιστώσεις ότι τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, ενώ τον θάνατο του Χριστού δεν τον αποκαλεί κοίμηση, αλλά τον ονομάζει κυρίως θάνατο. Για εμάς, βέβαια, λέγει: «Δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους», και: «Δεν θα κοιμηθούμε όλοι», και: «Δεν θα προφθάσουμε τους κεκοιμημένους», και αμέτρητα άλλα παρόμοια· για τον Χριστό όμως λέγει ότι «πέθανε κατά τας Γραφάς», και ότι «τον θάνατό του καταγγέλλουμε», και ότι «θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα». Και γενικά, σε διάφορα σημεία, τον δικό μας θάνατο τον ονομάζει κοίμηση, για να δηλώσει την ανάσταση όλων μας σαν από ύπνο· ενώ τον θάνατο του Χριστού τον ονομάζει θάνατο, για να καταισχύνει τους αιρετικούς, που λέγουν ότι η σάρκωση και τα λοιπά ανθρώπινα του Χριστού έγιναν κατά φαντασίαν. Και αυτό δεν το είπε ο Παύλος, αλλά ο Χριστός που κατοικούσε μέσα του· αυτός ο ίδιος ονόμασε «θάνατο» τον δικό του θάνατο, αυτός που και μετά τον θάνατο και μετά την άφθαρτη ανάστασή του βεβαίωσε σε εμάς την αλήθεια της σαρκώσεως με τη βρώση και με τα ίχνη των ήλων, όπως έχει ήδη λεχθεί. Εάν λοιπόν ο Χριστός δείχνει στον εαυτό του τα δικά μας όχι μόνο όπως είναι σε εμάς, αλλά κάποτε και πτωχότερα από τα δικά μας, εκουσίως και για λόγους θείας οικονομίας, πώς είναι δυνατόν να πει κανείς ότι δεν ενήργησε πάνω στη γη απολύτως τίποτε από τα ανθρώπινα κατά φύσιν;

Ζωντανοί θα ριχτούν οι δύο στη λίμνη του πυρός που καίγεται με θειάφι. Ίσως αυτοί να μην πεθαίνουν τον κοινό θάνατο, αλλά, αποκτώντας αθανασία σε ριπή οφθαλμού, να καταδικάζονται στον δεύτερο θάνατο της λίμνης του πυρός, όπως λέει ο απόστολος για κάποιους άλλους που δεν θα κοιμηθούν μεν, αλλά θα μεταβληθούν σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού. Και αυτοί μεν είναι πιθανό ότι θα προσέλθουν σε κρίση, ενώ οι παρόντες, ως δυσσεβείς και αντίθεοι, δεν θα προσέλθουν σε κρίση, αλλά σε καταδίκη. Εάν όμως σε κάποιους δεν φαίνεται ορθό αυτό, επειδή ο απόστολος αναφέρει ότι ο αντίχριστος θα εξολοθρευθεί από το πνεύμα του θείου προστάγματος, και κάποιος από τους διδασκάλους έχει πει ότι θα βρεθούν μερικοί ζωντανοί μετά την εξολόθρευση του αντιχρίστου, εκείνοι που μακαρίζονται από τον Δανιήλ, τότε θα πούμε ότι οι δύο, παραμένοντας ζωντανοί με άφθαρτο σώμα μετά την κατάργηση της κυριαρχίας τους από τον Θεό, θα παραδοθούν στο πυρ της γέεννας, το οποίο θα αποτελέσει για αυτούς θάνατο και εξολόθρευση, σύμφωνα με το θείο πρόσταγμα του Χριστού.

Είναι, λοιπόν, απόλυτη ανάγκη να καταποθεί η φθορά και να εξαφανιστεί το φθαρτό, και να μεταπλαστεί αυτό σε αφθαρσία, και να καταλαμπρυνθεί με κάποια θεία και άρρητη δόξα· διότι τότε θα κληρονομήσει τη βασιλεία του Θεού. «Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα αλλαχθούμε». Μέγα και αληθινά ουράνιο είναι το μυστήριο, και βεβαίως του αποκαλύφθηκε μέσω του Χριστού που μιλούσε μέσα του, «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης». Διότι αυτός είναι και ο διανομέας των αγαθών που προσδοκούμε να έρθουν· αυτός θα μεταστοιχειώσει την κτίση, και θα ανακαινίσει το σύμπαν, και θα την απαλλάξει από τη δουλεία οδηγώντας την «στην ελευθερία της δόξης των τέκνων του Θεού». Και αν αυτά είναι αληθινά, πώς δεν έπρεπε οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο να ανακαινιστεί μαζί με την κτίση εκείνος για τον οποίο υφίσταται η κτίση, εννοώ δηλαδή τον άνθρωπο; Έπρεπε και αυτός να εμφανιστεί καινός, να μην τυραννείται από την αρχική φθορά, να μην υποδουλώνεται στις αμαρτίες από τις σαρκικές ηδονές, αλλά μάλλον να έχει αναστηθεί σε αφθαρσία και σε ευρωστία και σε τιμή, και να είναι περιβεβλημένος με κάποια θεία δόξα.

Το να γίνει όμως κάποιος μέτοχος του Αγίου Πνεύματος δεν είναι πλέον κοινό σε όλους, αλλά, επιπροσθέτως της ζωής, ως κάτι ανώτερο από αυτό που υπάρχει από κοινού σε όλους, θα απονεμηθεί μόνο σε εκείνους που έχουν δικαιωθεί διά της πίστεως στον Χριστό. Αυτό μας το φανερώνει και ο θείος Παύλος λέγοντας: «Ιδού, σας λέγω ένα μυστήριο· όλοι μεν θα κοιμηθούμε, δεν θα μεταβληθούμε όμως όλοι, σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί εν Χριστώ θα αναστηθούν άφθαρτοι, και εμείς θα μεταβληθούμε». Διότι όλοι μεν θα αναστηθούν από τους νεκρούς, επειδή η χάρη της ανάστασης έχει δοθεί σε όλη τη φύση· και στο πρόσωπο του ενός Χριστού, ο οποίος εξαρχής και πρώτος κατέλυσε το κράτος του θανάτου και ενέργησε τη διηνεκή ζωή, ο κοινός όρος της ανθρωπότητας αναμορφώνεται προς την αφθαρσία, όπως ακριβώς καταδικάστηκε σε θάνατο και φθορά στο πρόσωπο του ενός και πρώτου, του Αδάμ. Αλλά κατά τον καιρό εκείνο θα υπάρξει μεγάλη διαφορά μεταξύ όσων ανασταίνονται, και θα διαπιστωθεί πολύ μεγάλη απόκλιση. Διότι εκείνοι που αναπαύτηκαν με την πίστη στον Χριστό, και έλαβαν τον αρραβώνα του Πνεύματος κατά τη διάρκεια της ζωής τους στο σώμα, θα λάβουν την τελειότατη χάρη, και θα μεταμορφωθούν λαμβάνοντας τη δόξα από τον Θεό.

Διότι είπε κάπου ο Χριστός: «Αλήθεια σας λέω, ότι καθένας που πιστεύει σε εμένα, ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει». Και όμως, πώς να μην είναι αναγκαίο να πούμε: οι μη πιστεύοντες, πες μου, θα παραμείνουν νεκροί και δεν θα αναστηθούν μαζί με τους άλλους; Ποιο είναι λοιπόν το παραπάνω για εκείνους που έχουν πιστέψει, μας το υπέδειξε ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας τα εξής: «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει και να θυσιάσει και να καταστρέψει· εγώ ήρθα για να έχουν ζωή, και να την έχουν σε περισσεία». Επομένως, θα αναστηθούν μεν όλοι, και οι πονηροί και οι αγαθοί· αλλά δεν θα έχουν όλοι την περισσεία. Διότι εκείνοι μεν που δεν είναι του Χριστού, επειδή βρίσκονται μπλεγμένοι στα εγκλήματα της απείθειας, κατά τα έσχατα θα έχουν ζωή χειρότερη και από τον θάνατο· διότι θα λογοδοτήσουν και για τα σφάλματά τους και για την απείθειά τους. Εκείνοι όμως που είναι δικοί του, και που μέσω του Πνεύματος έχουν πλουτίσει σε οικειότητα προς τον Θεό, και είναι αγαθοί στους τρόπους, εκτός από την κοινή ανάσταση και την επιστροφή στη ζωή, θα έχουν οπωσδήποτε και τα επακόλουθα, δηλαδή τα δώρα, τις τιμές, τους στεφάνους, τις αμοιβές, τη λαμπρότητα. Και θα το επιβεβαιώσει ο Παύλος λέγοντας: «Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα αλλαχθούμε, σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, στην έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι, και εμείς θα αλλαχθούμε».

Εκεί ο Παύλος, ο ρήτορας της ευσέβειας, μυσταγωγεί τους πιστούς, λέγοντας: ιδού, σας λέω ένα μυστήριο: δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα. Διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. Και πάλι ελέγχοντας και καταισχύνοντας όσους λένε ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, προσθέτει λέγοντας: αν δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί. Εάν δε ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, τότε είναι κενό το κήρυγμά μας, κενή είναι και η πίστη μας. Αποδεικνυόμαστε μάλιστα και ψευδομάρτυρες του Θεού, έχοντας κηρύξει την ανάσταση στα πέρατα του κόσμου.

Ο Σωτήρας λέει ότι εγώ είμαι η ζωή. Δικαίως, λοιπόν, οι δίκαιοι ονομάζονται ζωντανοί, διότι το να απολαμβάνουν τον Θεό μέσω της αδιάκοπης θεωρίας κατά την παρούσα ζωή, και να μην πράττουν ούτε να υφίστανται κανένα κακό, αυτή είναι η πραγματική ζωή. Το κυριότερο δε σημείο σε όσα έχουν λεχθεί περί της αναστάσεως, είναι ότι αυτή είναι μία, και ότι όλοι θα αναστηθούμε ταχύτατα, εν ριπή οφθαλμού. Ποιοι όμως θα μεταμορφωθούν;

Αφού λοιπόν το πλήρωμα των ανθρώπων, το οποίο επρόκειτο να έλθει στη ζωή μέσω της πιο ζωώδους γέννησης, προνοήθηκε μέσω της προγνωστικής ενέργειας, ο Θεός, ο οποίος κυβερνά τα πάντα με κάποια τάξη και αλληλουχία, επειδή ακριβώς η ροπή της φύσης μας προς το ταπεινό κατέστησε απολύτως αναγκαίο για την ανθρωπότητα αυτό το είδος της γέννησης –ροπή την οποία είδε πριν καν υπάρξει Εκείνος που βλέπει το μέλλον εξίσου με το παρόν–, για τον λόγο αυτό προκαθόρισε και ο χρόνος να είναι σύμμετρος με τη δημιουργία των ανθρώπων· ώστε με την έλευση των προκαθορισμένων ψυχών να συμπληρωθεί και η παράταση του χρόνου, και τότε να σταματήσει η ρέουσα κίνηση του χρόνου, όταν πλέον δεν θα γεννιέται μέσα από αυτόν το ανθρώπινο γένος. Όταν δε ολοκληρωθεί η γένεση των ανθρώπων, μαζί με το τέλος της να λήξει και ο χρόνος, και έτσι να λάβει χώρα η αναστοιχείωση του σύμπαντος, και με τη μεταβολή του όλου να μεταβληθεί μαζί και το ανθρώπινο γένος, από το φθαρτό και γεώδες στο απαθές και αιώνιο. Αυτό νομίζω ότι κατανόησε και ο θείος Απόστολος, προαναγγέλλοντας μέσω της επιστολής προς τους Κορινθίους την αιφνίδια στάση του χρόνου και την αντίστροφη λύση αυτών που κινούνται, όταν λέει: «Ιδού, σας λέγω ένα μυστήριο·»

«Δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα.» Διότι, όταν το πλήρωμα της ανθρώπινης φύσεως, όπως φρονώ, φθάσει στο τέλος του σύμφωνα με το προγνωσθέν μέτρο, επειδή δεν θα υπολείπεται πλέον τίποτα για την αύξηση του αριθμού των ψυχών, εδίδαξε ότι σε ένα ακαριαίο χρονικό σημείο θα συντελεσθεί η μεταβολή των όντων. Ονόμασε «άτομο» και «ριπή οφθαλμού» εκείνο το αμερές και αδιάστατο πέρας του χρόνου, διότι δεν είναι πλέον δυνατόν σε εκείνον που θα έχει φθάσει στο έσχατο και ακρότατο όριο του χρόνου να υποστεί αυτή την περιοδική μεταβολή μέσω του θανάτου, επειδή κανένα χρονικό τμήμα δεν απομένει πλέον πέραν αυτού του άκρου. Αντιθέτως, μόλις ηχήσει η σάλπιγγα της αναστάσεως, η οποία αφυπνίζει τους νεκρούς και μεταβάλλει ακαριαία σε αφθαρσία όσους έχουν απομείνει στη ζωή, καθ' ομοίωσιν εκείνων που μεταμορφώνονται μέσω της αναστάσεως, το βάρος της σαρκός δεν θα ρέπει πλέον προς τα κάτω, ούτε θα καθηλώνει τον όγκο του σώματος στη γη, αλλά θα κινείται μετέωρο μέσα στον αέρα. «Διότι θα αρπαγούμε», λέγει, «μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα, και έτσι θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο.» Επομένως, ας αναμείνει κανείς τον χρόνο ο οποίος αναγκαίως παρατείνεται παράλληλα με την αύξηση του ανθρωπίνου γένους.

Γ΄. Διότι ο Παύλος κατά τους διωγμούς δεν πέθανε πλέον ως προς την αμαρτία, αλλά ως προς το ίδιο το σώμα· ώστε υπέμεινε τον ίδιο θάνατο. «Μήπως τυχόν», λέει, «καταντήσω στην εκ νεκρών εξανάσταση». Τι λέγεις; Μα φυσικά όλοι θα τύχουν αυτής· διότι, λέει, «δεν θα κοιμηθούμε όλοι, αλλά όλοι θα αλλαχθούμε»· και όλοι θα τύχουν όχι μόνο αναστάσεως, αλλά και αφθαρσίας, άλλοι μεν για τιμή, άλλοι δε ως εφόδιο κολάσεως.

β΄. Και όπως ακριβώς τα παιδιά, βλέποντας τα βιβλία, δεν γνωρίζουν τη δύναμη των γραμμάτων ούτε κατανοούν τι είναι αυτό που βλέπουν, αλλά ακόμη και ένας ενήλικας αν είναι αγράμματος, το ίδιο θα πάθει· ο πεπαιδευμένος όμως θα βρει πολλή δύναμη εναποταμιευμένη στα γράμματα, και βίους ολόκληρους, και ιστορίες. Και όταν λάβει μια επιστολή ο αγράμματος, θα θεωρήσει ότι είναι απλώς χαρτί και μελάνι· ο πεπαιδευμένος όμως και φωνή θα ακούσει, και θα συνομιλήσει με τον απόντα, και ό,τι θελήσει θα το εκφράσει και πάλι μέσω των γραμμάτων. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με το μυστήριο· οι μεν άπιστοι, αν και ακούν, φαίνονται σαν να μην ακούν· οι δε πιστοί, έχοντας την εμπειρία που δίνει το Πνεύμα, βλέπουν τη δύναμη που κρύβεται μέσα σε αυτά. Αυτό ακριβώς εννοούσε ο Παύλος όταν έλεγε: Και τώρα αυτό που κηρύσσεται είναι αποκρυμμένο· διότι για εκείνους που χάνονται, λέει, είναι κεκαλυμμένο. Από την άλλη, αυτό φανερώνει και το παράδοξο του κηρύγματος. Διότι έτσι συνηθίζει να ονομάζει η Γραφή όσα γίνονται ενάντια σε κάθε προσδοκία και υπερβαίνουν την ανθρώπινη διάνοια. Γι' αυτό και αλλού αναφέρει: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου»· και πάλι ο Παύλος λέει: «Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε». Κι αν ακόμη κηρύσσεται παντού, παραμένει ωστόσο μυστήριο.

Διότι και σε πολλά άλλα σημεία, πάλι, με αυτήν την ονομασία προσδιόρισε την κακία, λέγοντας: «Εκείνος που σπέρνει στη σάρκα, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά». Εάν όμως μιλούσε για το σώμα, και όχι για την πονηρή πράξη, δεν θα έλεγε «φθορά»· διότι πουθενά δεν ονομάζει το σώμα φθορά· διότι δεν είναι φθορά, αλλά φθαρτό. Γι' αυτό, προχωρώντας και μιλώντας για αυτό, δεν το ονόμασε φθορά, αλλά φθαρτό, λέγοντας: «Διότι πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί την αφθαρσία». Έπειτα, αφού ολοκλήρωσε την προτροπή περί του τρόπου ζωής, πράγμα που κάνει πάντοτε, αναμειγνύοντας συνεχώς το ένα θέμα με το άλλο, μεταβαίνει πάλι στον λόγο περί της αναστάσεως των σωμάτων, λέγοντας τα εξής: «Ιδού, σας λέγω ένα μυστήριο».

Β΄. Πρόκειται να πει κάτι φρικτό και απόρρητο, το οποίο δεν το γνωρίζουν όλοι· πράγμα που καταδεικνύει την πολλή τιμή του προς αυτούς, το ότι δηλαδή τους αποκαλύπτει τα απόρρητα. Τι είναι λοιπόν αυτό; «Δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα αλλάξουμε». Αυτό που λέγει είναι το εξής: Δεν θα πεθάνουμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε, ακόμη και εκείνοι που δεν θα πεθάνουν· διότι και εκείνοι είναι θνητοί. Μην φοβηθείς, λοιπόν, λέγει, επειδή πεθαίνεις, νομίζοντας εξαιτίας αυτού ότι δεν πρόκειται να αναστηθείς· διότι υπάρχουν κάποιοι, υπάρχουν, οι οποίοι θα διαφύγουν και από αυτό· και όμως τούτο δεν τους αρκεί για την ανάσταση εκείνη, αλλά πρέπει και εκείνα τα σώματα που δεν θα πεθάνουν να αλλάξουν και να μεταπέσουν στην αφθαρσία. «Εν ατόμω, εν ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Αφού μίλησε εκτενώς περί της αναστάσεως, τότε καταλλήλως αναδεικνύει και το πολύ παράδοξο αυτής. Διότι δεν είναι μόνο τούτο θαυμαστό, λέγει, ότι δηλαδή πρώτα σήπονται τα σώματα και κατόπιν ανασταίνονται, ούτε ότι τα σώματα που ανασταίνονται από την φθορά είναι καλύτερα από τα τωρινά, ούτε ότι μεταβαίνουν σε κατά πολύ ανώτερη κατάσταση, ούτε ότι ο καθένας αναλαμβάνει το δικό του σώμα και κανείς κάποιου άλλου, αλλά ότι τόσα πολλά και τόσο σπουδαία γεγονότα, που υπερβαίνουν τον λογισμό και τον νου των πάντων, γίνονται «εν ατόμω», δηλαδή σε ακαριαίο χρόνο. Και για να το δηλώσει αυτό σαφέστερα, λέγει: «Εν ριπή οφθαλμού»· όσο χρόνο δηλαδή χρειάζεται για να κλείσει κανείς το βλέφαρό του.

Πρόσεξε δε και το ανεπαχθές της συμπεριφοράς του. Διότι, αφού είπε ότι «Και εσύ θα αποκοπείς, εάν δεν επιμείνεις στην πίστη, και αυτοί θα εγκεντριστούν, εάν δεν επιμείνουν στην απιστία», αφήνοντας κατά μέρος το πιο δυσάρεστο, αναπτύσσει το πιο ευχάριστο, και καταλήγει σε αυτό, υφαίνοντας μεγάλες ελπίδες για τους Ιουδαίους, εάν βέβαια το θελήσουν. Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: «Διότι δεν θέλω να αγνοείτε, αδελφοί, αυτό το μυστήριο, για να μην είστε φρόνιμοι κατά τη δική σας κρίση»· ονομάζοντας εδώ «μυστήριο» το άγνωστο και απόρρητο, το οποίο εμπεριέχει μεγάλο θαύμα και μεγάλη παραδοξότητα· όπως ακριβώς λέει και αλλού: «Ιδού, σας λέγω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα αλλαχθούμε». Ποιο είναι, λοιπόν, το μυστήριο; Ότι η πώρωση συνέβη στον Ισραήλ κατά ένα μέρος. Εδώ πάλι πλήττει τον Ιουδαίο, ενώ φαίνεται ότι ταπεινώνει τον προερχόμενο από τα έθνη. Και αυτό που λέει έχει την εξής έννοια, όπως ακριβώς έλεγε και προηγουμένως, ότι δηλαδή η απιστία δεν είναι ολοκληρωτική, αλλά κατά ένα μέρος, όπως όταν λέει: «Εάν δε κάποιος προκάλεσε λύπη, δεν λύπησε εμένα, αλλά κατά ένα μέρος, για να μην επιβαρύνω όλους εσάς»· και, «Εάν πρώτα σας απολαύσω κατά ένα μέρος».

Αυτό λέει και στην προς Κορινθίους Επιστολή: ότι όλοι θα αναστηθούμε, ο καθένας όμως στη δική του τάξη. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που λέγεται; Ότι και ο Έλληνας, και ο Ιουδαίος, και ο αιρετικός, και κάθε άνθρωπος που πέρασε από αυτόν τον κόσμο, θα αναστηθεί εκείνη την ημέρα. Και δηλώνοντας ακριβώς αυτό έλεγε: «Δεν θα κοιμηθούμε βέβαια όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα».

Συγχρόνως δε εισάγει και τον λόγο περί του τρόπου ζωής. «Διότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Σάρκα και αίμα εδώ ονομάζει τις πονηρές πράξεις, όπως όταν λέει: Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί. Και πάλι: Όσοι είναι εν σαρκί δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, αλλά όλοι θα αλλάξουμε.» Δηλαδή, η κακία (δεν κληρονομεί) εκείνη τη δόξα, και την απόλαυση των άφθαρτων αγαθών. «Εν ατόμω.» Δηλαδή, σε μια σύντομη χρονική ροπή. «Σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.» Αυτό αποτελεί ερμηνεία του πρώτου· είναι σαν να λέει όσο χρόνο χρειάζεται μόνο για να κλείσει κανείς τα μάτια του. «Και εμείς θα αλλάξουμε.» Αυτό το λέει για εκείνους που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος:» Πάλι επιστρέφει στο παράδειγμα και στον λόγο περί της αναστάσεως, αφήνοντας τα περί του τρόπου ζωής. «Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Πάλι η απόδειξη προέρχεται από προφητεία. «Η δε δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.»

Από τον ίδιο. —Επειδή κατέστη μεθόριος της αφθαρσίας, κ.λπ. Από τον ίδιο. —Αν από μια τέτοια μικρή σταγόνα, κ.λπ. Του αγίου Τίτου επισκόπου Βόστρων, από τον πρώτο λόγο κατά Μανιχαίων. —Πώς λοιπόν, λες, θα αναστηθεί το σώμα; Αν η σάρκα και το αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, επομένως, λένε, δεν υπάρχει ανάσταση των νεκρών. Ούτε δίνουν προσοχή σε όσα ειπώθηκαν εκτενώς προηγουμένως, αλλά, σαν κάποιους που εμμένουν σε άκρως άδικα πράγματα, επιλέγουν αυτό που τους είναι αρεστό προς υποστήριξη της δικής τους ασέβειας, και όχι το δίκαιο. Δεν είναι η εμπαθής σάρκα που ανασταίνεται, λέει ο Απόστολος, ούτε το παχύ σώμα ζει πάλι μαζί με τα πάθη. Γι' αυτό εισάγει μια σαφή ερμηνεία της απορίας: Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε όλοι, αλλά όλοι θα αλλαχθούμε. Επομένως, εμείς που θα σωθούμε, θα υποστούμε μια μεταβολή σε μια κάποια καλύτερη κατάσταση των σωμάτων. Και σώμα μεν θα είναι αυτό που θα μας δοθεί μέσω της μεταβολής, αλλά όχι πλέον σάρκα και αίμα συνυφασμένα με την αδυναμία. Διότι, αν κάτι είναι σώμα, δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι είναι και σάρκα. Ο ήλιος, για παράδειγμα, και η σελήνη, και όλος ο ουράνιος χορός, είναι μεν γενικά σώματα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι σάρκα.

Όπως φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου. Και τούτο σας λέω, αδελφοί μου, ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας αποκαλύπτω ένα μυστήριο: δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε.

ΑΠΙΣΤΟΣ. [31] Τι λοιπόν; Δεν πεθαίνετε όλοι οι χριστιανοί, όπως ακριβώς και οι άνθρωποι πριν την έλευση του Χριστού; ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ. Ναι, πεθαίνουμε και όλοι εκπληρώνουμε τα χρέη της γεννήσεώς μας, αλλά δεν κατεβαίνουμε στον άδη ούτε κρατούμαστε εκεί δέσμιοι όπως παλαιότερα, όταν κυριαρχούμασταν από τον θάνατο επειδή ήμασταν υπόδικοι στο χρεόγραφο της αμαρτίας, αλλά αναβαίνουμε στον ουρανό, όπου βρίσκεται ο Χριστός μας. Και θάνατος είναι εκείνος, όταν δεν επιτρέπεται πλέον σε κάποιον να επανέλθει στη ζωή μετά τον θάνατό του. Όταν όμως, πεθαίνοντας, ζούμε και πάλι μετά τον θάνατο, και μάλιστα μια ζωή ανώτερη, αυτό προφανώς δεν είναι θάνατος, αλλά κοίμηση, πορεία και επιστροφή προς την αληθινή ζωή. Εξάλλου, θα υπάρξουν μερικοί που θα αποφύγουν ακόμη και αυτόν τον θάνατο που βλέπεις· διότι θα μεταμορφωθούν, αλλά δεν θα κοιμηθούν.

«Αινείτε αυτόν με κύμβαλα εύηχα· με τα χείλη, διά των οποίων πλέκονται τα εναρμόνια μέλη της ψαλμωδίας.»] Επειδή, σύμφωνα με ορισμένα αντίγραφα του Αποστόλου, περιέχεται το ότι όλοι μεν θα κοιμηθούμε, αλλά δεν θα μεταβληθούμε όλοι, ενώ σύμφωνα με άλλα ότι δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταβληθούμε, παρακαλώ να μάθω ποια από τις εκδόσεις πρέπει να εγκρίνουμε και τι υποδηλώνεται από αυτές;

Θεωρώ ότι σύμφωνα με καθεμία από τις δύο εκδοχές του κειμένου, επειδή και τα αρχαία αντίγραφα περιέχουν και τις δύο, αν κάποιος τις ερμηνεύσει με ευσέβεια, δεν θα αποκλίνει από τον αποστολικό σκοπό. Όσον αφορά μεν το «όλοι μεν θα κοιμηθούμε, δεν θα αλλάξουμε όμως όλοι», πρέπει να το κατανοήσουμε ως εξής: ότι όλοι μεν θα υποστούμε την κοίμηση μέσω του θανάτου, δεν θα λάβουμε όμως όλοι ως αντάλλαγμα τη δόξα και την παρρησία· πράγμα το οποίο ο ίδιος ο Απόστολος σε άλλο σημείο το διατυπώνει σαφέστερα λέγοντας: «εφόσον βέβαια, αφού ενδυθούμε, δεν θα βρεθούμε γυμνοί». Όσον αφορά δε το «δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα αλλάξουμε», πρέπει να το ερμηνεύσουμε ως εξής: ότι δεν θα υποστούμε όλοι την εν χρόνω κοίμηση, ώστε να έχουμε ανάγκη ταφής και λύσης του σώματος που οδηγεί στη φθορά· αντίθετα, όσοι βρεθούν εν ζωή τότε, θα υποστούν έναν σύντομο θάνατο, χωρίς να έχουν ανάγκη παρατεταμένης κοίμησης εξαιτίας της ανάστασης που θα ακολουθήσει αμέσως· όλοι όμως θα αλλάξουν, δηλαδή θα ενδυθούν την αφθαρσία.

Υπάρχει όμως και άλλη ερμηνευτική προσέγγιση περί αυτού: δεν θα κοιμηθούμε όλοι, επιβάλλοντας παύση και απραξία στις αμαρτίες, ούτε θα κοιμίσουμε τα πάθη μας, σύμφωνα με το «εγώ κοιμάμαι και η καρδιά μου αγρυπνεί»· διότι ο συγγραφέας των Ασμάτων των θείων ερώτων υποδηλώνει ότι εκείνος που έχει καταστεί παντελώς ανενεργός ως προς όλα τα αισθητά και τα νοητά, αυτός αγρυπνεί μόνο με την καρδιά, βρίσκοντας ευφροσύνη μόνο στη θεωρία του Θεού. Το δε «όλοι όμως θα αλλαχθούμε» δηλώνει την κοινή αλλαγή της αφθαρσίας.

Αφού, λοιπόν, συζήτησε αυτά και πάρα πολλά άλλα περί αναστάσεως, μιλώντας μέσω του θείου Πνεύματος, προσθέτει και τούτο: «Ιδού», λέει, «σας λέω ένα μυστήριο»· το μυστήριο όμως δεν προέρχεται από άνθρωπο, αλλά από το Πνεύμα, από το οποίο έλαβε την αποκάλυψη εκείνος στον οποίο αποκαλύφθηκε· «δεν θα κοιμηθούμε όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε, σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Και πώς ο προφήτης Δαβίδ λέει ότι «δεν υπάρχει άνθρωπος, ο οποίος θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο»; Πώς είναι δυνατόν να λένε και οι δύο την αλήθεια; Διότι ο ένας λέει ότι δεν υπάρχει κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους που δεν θα δει θάνατο, ενώ ο άλλος ότι δεν θα κοιμηθούμε όλοι. Μπορούν πράγματι και οι δύο να λένε την αλήθεια, και ο ένας να μην εναντιώνεται στον άλλον. Διότι, εάν εξετάσουμε το σκεπτικό του καθενός με το οποίο τα έλεγαν αυτά, θα διαπιστώσουμε ότι δεν συγκρούονται μεταξύ τους, επειδή ο μεν μιλούσε για ολόκληρο τον ανθρώπινο βίο, ότι δεν υπάρχει κανείς που θα διανύσει όλη τη ζωή αυτού του κόσμου και δεν θα δει θάνατο. Διότι, αν και συνέβη αυτό στον Ενώχ και στον Ηλία, αυτοί ωστόσο δεν ζουν με τον συνήθη ανθρώπινο τρόπο, και εξάλλου, αφού και αυτοί κηρύξουν την παρουσία του Χριστού ως δεύτεροι πρόδρομοι, θα λάβουν και οι ίδιοι τον στέφανο του μαρτυρίου και δεν θα διαφύγουν τον θάνατο που ακολουθεί τη φύση, και μαζί με όλους τους άλλους θα επιβεβαιώσουν έμπρακτα ότι ο Δαβίδ είναι αληθής, ότι δηλαδή «δεν υπάρχει άνθρωπος, που δεν θα δει θάνατο».

Ο δε απόστολος, όταν ομιλεί περί της συντελείας και της εσχάτης ημέρας και της αναστάσεως των νεκρών, αναφέρει ένα μυστήριο που του απεκάλυψε το Άγιο Πνεύμα, ότι δηλαδή σε όσους δικαίους καταλάβει ζωντανούς εκείνη η ημέρα δεν θα αρκέσει αυτή η ζωή αντί της αναστάσεως, αλλά από την φθορά στην αφθαρσία θα μεταβληθούν και αυτοί. Διότι ταυτόχρονα σε αυτούς θα επέλθει ο θάνατος, και ταυτόχρονα η ανάσταση και η αλλαγή και η αφθαρσία. Γι' αυτό και προσέθεσε: «σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, κατά την έσχατη σάλπιγγα». Ότι δε αυτό το έχει πει για κάποιους λίγους και μάλιστα δικαίους, το εδήλωσε από τα εξής: «Όλοι μεν», λέγει, «δεν θα κοιμηθούμε», παρόλο που ο ίδιος δεν επρόκειτο να ζήσει εν σαρκί μέχρι την ανάσταση, «όλοι όμως», λέγει, «θα μεταβληθούμε». Όλοι, δηλαδή όσοι όπως εμείς θα βρεθούν τότε να είναι δούλοι του Θεού. Ο δε κοινός λαός, αφού ο καθένας πεθάνει τον θάνατο που του αναλογεί, θα αναστηθεί άφθαρτος. «Θα ηχήσει η σάλπιγγα», λέγει, «και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι, και εμείς θα μεταβληθούμε».

Εξάλλου, και καθώς λέει ο θείος Παύλος ότι «δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, όλοι όμως θα μεταμορφωθούμε σε μια στιγμή, σε ριπή οφθαλμού», έτσι και η κτίση, αφού καταφλεγεί από το θείο πυρ, θα αλλοιωθεί, ώστε να εκπληρωθεί και ο προφητικός λόγος που λέει τα εξής: «Οι δε δίκαιοι θα κληρονομήσουν τη γη», όχι βέβαια την αισθητή γη —πώς θα μπορούσε άλλωστε, αφού αυτοί θα έχουν γίνει πνευματικοί;— αλλά απολύτως πνευματική και άυλη, ώστε εκείνοι που απέκτησαν ασώματα σώματα και βρέθηκαν πάνω από την αίσθηση ενώ έχουν αίσθηση, και, αν και περιγραπτοί, υπάρχουν ως απερίγραπτοι μέσα σε απερίγραπτα, να έχουν ένα κατοικητήριο αντάξιο της δόξας τους.