Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:54

Γι' αυτό και ο Παύλος αναφωνούσε λέγοντας: «Καταπώθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Αλλά, επισφραγίζοντας εδώ τον λόγο, ας ευχαριστήσουμε τον Θεό, στον οποίο ανήκει η δόξα και η εξουσία στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, όπως ακριβώς τα σπέρματα που ρίχνονται στη γη, δεν καταστρεφόμαστε όταν αποσυντιθέμεθα, αλλά, σαν να σπειρόμαστε, θα αναστηθούμε, αφού ο θάνατος καταργήθηκε με τη χάρη του Σωτήρος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο μακάριος Παύλος, γινόμενος εγγυητής της αναστάσεως για όλους, λέει: «Πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί την αφθαρσία και το θνητό τούτο να ενδυθεί την αθανασία· όταν δε το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που είναι γραμμένος: Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;» Γιατί λοιπόν, θα μπορούσε να πει κανείς, εφόσον ήταν αναγκαίο να παραδώσει το σώμα Του στον θάνατο αντί για όλους, δεν το απέθεσε κατ' ιδίαν ως άνθρωπος, αλλά έφτασε μέχρι του σημείου να σταυρωθεί;

Μάθε λοιπόν το μυστήριο. Γι' αυτό ο Θεός ήλθε εν σαρκί, για να εξολοθρεύσει τον θάνατο που φώλιαζε μέσα μας. Διότι, όπως τα θεραπευτικά αντίδοτα υπερισχύουν των φθοροποιών ουσιών όταν αφομοιωθούν από το σώμα, και όπως το σκοτάδι που υπάρχει μέσα σε ένα σπίτι διαλύεται με την είσοδο του φωτός, έτσι και ο θάνατος, που καταδυνάστευε την ανθρώπινη φύση, εξαφανίστηκε με την παρουσία της θεότητας. Και όπως ακριβώς ο πάγος στο νερό, όσο διάστημα επικρατεί νύχτα και σκιά, κυριαρχεί επί των υγρών, όταν όμως τον θερμάνει ο ήλιος, λιώνει από τις ακτίνες του· έτσι βασίλευσε και ο θάνατος μέχρι την παρουσία του Χριστού. Όταν όμως φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού και ανέτειλε ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ο θάνατος καταπόθηκε από τη νίκη, καθώς δεν μπόρεσε να αντέξει την έλευση της αληθινής ζωής. Ω, βάθος της αγαθότητας και της φιλανθρωπίας του Θεού! Εξαιτίας της υπερβολικής Του φιλανθρωπίας, εμείς γινόμαστε ατίθασοι ως προς την υποταγή μας. Οι άνθρωποι αναζητούν να βρουν την αιτία για την οποία ο Θεός βρέθηκε ανάμεσα στους ανθρώπους, ενώ θα έπρεπε να προσκυνούν την αγαθότητά Του.

Συμφωνούν δε με αυτή την έννοια και όσοι έθεσαν την επιγραφή «Εις νίκος», ή «Επινίκιον», ή «Τω νικοποιώ». Διότι, επειδή «κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος» και εξολοθρεύτηκε από Εκείνον που είπε: «Εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»· και επειδή τα πάντα έχουν νικηθεί από τον Χριστό, και «στο όνομά Του θα καμφθεί κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων», εύλογα το Άγιο Πνεύμα, μέσα από επινίκιες ωδές, προαναφωνεί όσα επιφυλάσσονται.

Αποβάλλοντας, λοιπόν, τη σκληρότητα της απείθειας, ας επιδείξουμε ευπείθεια και υπακοή στα προστάγματα, και, όντας ζέοντες στο πνεύμα, ας αναλάμψουμε, και ας ελευθερωθούμε από την εξουσία του σκότους που παρασύρει στον θάνατο· «διότι ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος»· ώστε να εκπληρωθεί και σε εμάς αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Υπακούοντας δε στον Κύριο, τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, ας φωτιστούμε από αυτόν και ας καταξιωθούμε να αποκτήσουμε σύνεση και δύναμη, ώστε να δικαιωθούμε σε αυτόν· και όχι μόνο να γίνουμε εμείς οι ίδιοι πιο λευκοί από το χιόνι (διότι είναι αψευδής ο Θεός που υποσχέθηκε ότι «Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό χρώμα, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι»), αλλά να φωτίζουμε και εκείνους που μας πλησιάζουν· άλλοτε μεν ακούγοντας τον Κύριο να λέει: «Εσείς είστε το φως του κόσμου»· άλλοτε δε ακούγοντας και κάνοντας πράξη το: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Τότε εξάπαντος και ο Απόστολος θα δώσει τη μαρτυρία του για εμάς λέγοντας: «Ανάμεσα στους οποίους λάμπετε σαν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού». Και πώς να μην είναι ακόμη πιο περίλαμπρη η καινότητα της ζωής, όχι μόνο σε σύγκριση με τους εθνικούς και τους κοσμικούς ανθρώπους, αλλά και κατ' εξοχήν σε σύγκριση με εκείνους που δικαιώνονται σύμφωνα με τον νόμο;

Αυτό που προέρχεται από τη γη, το οποίο έχει ατιμαστεί από τον θάνατο εξαιτίας εκείνης της αρχαίας κατάρας, την οποία έλυσε ο Χριστός «αφού έγινε κατάρα για χάρη μας»· και ο μετασχηματισμός δεν θα μας μεταφέρει σε κάποια άλλη φύση, διότι θα είμαστε αυτό ακριβώς που είμαστε, δηλαδή άνθρωποι, αλλά ασυγκρίτως καλύτεροι· διότι θα είμαστε άφθαρτοι και ανώλεθροι, και επιπλέον δοξασμένοι. Το τι θέλει να δηλώσει η έσχατη σάλπιγγα που ανασταίνει τους νεκρούς, θα μας το σαφηνίσει ο ίδιος ο θεσπέσιος Παύλος λέγοντας: «Ότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα καταβεί από τον ουρανό·» και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι. Επομένως, παρομοιάζει με σάλπιγγα τη φωνή του αρχαγγέλου και εκείνο το θείο και φρικωδέστατο πρόσταγμα. Αν και ο αρχάγγελος είναι αυτός που θα κραυγάσει και θα δώσει το σύνθημα της αναστάσεως σε αυτούς που κείτονται στη γη, εντούτοις η φωνή θα είναι του Χριστού· διότι Αυτός είναι που με τη δική Του δύναμη ανασταίνει τους νεκρούς, και όχι βέβαια η φωνή του αρχαγγέλου· διότι στα δεσποτικά προστάγματα υποτάσσεται κάθε λογική κτίση. Ποια λοιπόν ανάσταση θα υπάρξει στα αλήθεια, αν δεν πούμε ότι θα αναβιώσει αυτό ακριβώς που έχει ατιμαστεί από τον θάνατο; Ή με ποιον τρόπο θα πούμε, σχεδόν θριαμβολογώντας κατά της φθοράς: Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος, και τα εξής; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου;

Οι σοφοί των Ελλήνων σχετικά με τους θεούς που έχουν επινοήσει εκφράζουν διαφορετικές απόψεις, λέγοντας «ναι» και «όχι»· διότι σε αυτούς δεν υπάρχει η αλήθεια, αλλά μάλλον το ψεύδος· γι' αυτό και κλονίζονται από ποικίλες δοξασίες. Ο αληθινός όμως και κατά φύσιν Υιός του παντοδύναμου Θεού, πώς θα μπορούσε να γίνει «ναι» και «όχι»; .... Συνεπώς, και ο εξ Αυτού κατά φύσιν Υιός, ο οποίος κηρύχθηκε σε εσάς μέσω ημών, από εμένα, τον Σιλουανό και τον Τιμόθεο, δεν έγινε «ναι» και «όχι»· διότι κάθε λόγος για Αυτόν αποδείχθηκε αληθινός μέσω της φωνής εκείνων που μιλούν εκ μέρους του Θεού. Και, όπως λέει, όσες είναι οι επαγγελίες του Θεού, στο πρόσωπό Του βρίσκουν το «ναι», δηλαδή κάθε δωρεά και υπόσχεση την έχουμε λάβει μέσω Αυτού από τον Θεό και Πατέρα. Και αυτό στο «Ναι», δηλαδή στην αλήθεια. Διότι αυτά εκπληρώνονται μέσω του Χριστού· «καταπόθηκε δηλαδή ο θάνατος με νίκη», και το κράτος της φθοράς κλονίστηκε, και θα πάψει η αδυναμία και, εκτός αυτών, η ατιμία, όπως είπε ο σοφότατος Παύλος και στην πρώτη επιστολή· και έχουμε αναδειχθεί κληρονόμοι και μέτοχοι της ίδιας της βασιλείας των αγίων. Διότι θα μας πει ο Ίδιος μπροστά στο θείο βήμα, Αυτός στον οποίο υπάρχει το «ναι»: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Όταν δε το φθαρτό τούτο ενδυθεί την αφθαρσία και το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος: Καταπόθηκε ο θάνατος νικηφόρα. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;

«Ούτε να γίνεστε ειδωλολάτρες, όπως κάποιοι από αυτούς, καθώς είναι γραμμένο: κάθισε ο λαός να φάει και να πιει και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Ούτε να εκπειράζουμε τον Χριστό», έως το σημείο που λέει «αυτά δε συνέβαιναν σε εκείνους τυπικώς, γράφτηκαν δε για εμάς» και τα εξής. 〈Ι〉 (〈ΙΗ〉). «Τι λέω λοιπόν; Ότι το ιερόθυτο είναι κάτι ή το ειδωλόθυτο είναι κάτι; Αλλά ότι αυτά που θυσιάζουν, στα δαιμόνια τα θυσιάζουν και όχι στον Θεό». Πρόσθεσε δε ο Μαρκίων το «ιερόθυτο». 〈ΙΑ〉 (〈ΙΘ〉). «Ο άνδρας δεν οφείλει να αφήνει μακριά μαλλιά, εφόσον υπάρχει ως δόξα και εικόνα του Θεού». 〈ΙΒ〉 (〈Κ〉). «Αλλά ο Θεός συγκέρασε το σώμα». 〈ΙΓ〉 (〈ΚΑ〉). Πεπλανημένα ο Μαρκίων 〈μετά το〉 «αλλά στην εκκλησία θέλω πέντε λόγια με τον νου μου να μιλήσω» πρόσθεσε «διά τον νόμον». 〈ΙΔ〉 (〈ΚΒ〉). «Στον νόμο είναι γραμμένο ότι με ετερόγλωσσους και με χείλη άλλα θα μιλήσω προς τον λαό αυτόν». 〈ΙΕ〉 (〈ΚΓ〉). «Οι γυναίκες στην εκκλησία ας σιωπούν· διότι δεν τους έχει επιτραπεί να μιλούν· αλλά ας υποτάσσονται, καθώς λέει και ο νόμος». 〈ΙΣΤ〉 (〈ΚΔ〉). Περί αναστάσεως νεκρών: «Σας γνωρίζω δε, αδελφοί, το ευαγγέλιο, το οποίο σας ευαγγελίστηκα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει εγερθεί, είναι μάταιο» και τα εξής. «Έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και έχει εγερθεί την τρίτη ημέρα». «Όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος».

Εάν, λοιπόν, από τότε η γυναίκα υποτάχθηκε με πρόσταγμα του Θεού στον άνδρα και, ακολούθως, ο απόστολος την καθυποτάσσει, χωρίς να αντιτίθεται στον Θεό που δημιούργησε τον άνδρα και τη γυναίκα, προστάζοντας και ο ίδιος, αποδεικνύει εξάπαντος ότι ο απόστολος είναι νομοθέτης του ίδιου [του Θεού], του οποίου ήταν και ο νόμος και ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη, και του ίδιου είναι η Καινή Διαθήκη, δηλαδή οι δύο Διαθήκες, οι οποίες τότε και τώρα καθυπόταξαν τη γυναίκα στον άνδρα χάριν της ευσεβούς και ισορροπημένης ευταξίας. 〈ιϛ΄〉 〈και〉 〈κδ΄〉 〈σχόλιο〉. Περί της αναστάσεως των νεκρών: «Σας καθιστώ γνωστό, αδελφοί, το ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα». και ότι «εάν ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, [το κήρυγμά μας είναι] μάταιο» και τα εξής. «έτσι κηρύσσουμε και έτσι πιστέψατε», «ότι ο Χριστός πέθανε και ετάφη και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα». «όταν δε το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος: καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη». 〈ιϛ΄〉 〈και〉 〈κδ΄〉 〈έλεγχος〉. «Σας καθιστώ γνωστό, αδελφοί, το ευαγγέλιο το οποίο σας κήρυξα».

Διότι σε αυτόν υπάρχει και θάνατος και πρόσκαιρη φθορά, εξαιτίας της λύσεως που του επιφέρθηκε διά της παρακοής του Αδάμ. Το ότι δε ομιλεί για τις μελλοντικές ευεργεσίες που πρόκειται να τελειωθούν σε αυτόν, υποδηλώνει μέσω της υποσχέσεως αυτό που πρόκειται να εκπληρωθεί, λέγοντας: «τότε θα πραγματοποιηθεί ο λόγος που έχει γραφεί, κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος», ώστε να σημάνει την ανάσταση των νεκρών που πρόκειται να συμβεί τότε· διότι, επειδή ο θάνατος κατεπόθη εν μέρει κατά την ανάσταση του Χριστού και εκείνων που αναστήθηκαν μαζί του («διότι αναστήθηκαν πολλά σώματα των αγίων, όπως λέγει το ευαγγέλιο, και εισήλθαν μαζί του στην αγία πόλη»), τότε πλέον καταπίνεται εις νίκος, όταν αφανιστεί καθολικά από όλους.

Διότι η αλαζονεία, η απιστία, ο θυμός και η υποκρισία είναι αμαρτήματα της ψυχής, ενώ η πορνεία, ο οίστρος και η ηδυπάθεια του σώματος. Μαζί με αυτά, ούτε η ψυχή θα ανέλθει προς την αλήθεια, ούτε το σώμα θα υποταχθεί στους κανόνες της σωφροσύνης, αλλά και τα δύο θα εκπέσουν της βασιλείας του Χριστού. Εάν, συνεπώς, τα σώματά μας, όταν διατηρούνται στον αγιασμό, «είναι ναός του Πνεύματος που ενοικεί μέσα μας», και «ο Κύριος [είναι] στο σώμα», και τα μέλη του σώματος [είναι] «μέλη Χριστού», τότε το σώμα υποτάσσεται στον θείο νόμο και «δύναται να κληρονομήσει τη βασιλεία του Θεού». Διότι, λέει, «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός Του που κατοικεί μέσα σας», «έτσι ώστε αυτό το θνητό να ενδυθεί την αθανασία και το φθαρτό την αφθαρσία, και να καταποθεί ο θάνατος νικηφόρα». Διότι, κατά τη γνώμη μας, ο Απόστολος δεν αναφερόταν εδώ σε κάποιο άλλο σώμα, παρά σε τούτο εδώ που αποθνήσκει και νεκρώνεται, διά του οποίου είναι δυνατόν και να πορνεύσει κανείς και να αμαρτήσει με άλλους τρόπους. 54.

«διότι εάν δεν αποκαλυφθεί ο υιός της ανομίας, ο άνθρωπος της αδικίας» και τα εξής. Και πάλι, όταν συγκεντρώθηκαν οι μαθητές στον Σωτήρα, τον ρωτούσαν για τη συντέλεια και τους έλεγε: «Δεν ανήκει σε εσάς να γνωρίζετε χρόνους και καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία, αλλά θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα εφ' υμάς». Και πάλι έλεγε: «Να μην απομακρυνθείτε από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένετε την επαγγελία του Πνεύματος, την οποία ακούσατε», δηλαδή το Παράκλητο Πνεύμα, όπως είπε: «Εάν εγώ απέλθω, εκείνος θα έλθει, και θα σας αναγγείλει τα πάντα». Το δε «θα σας αναγγείλει τα πάντα» [αναφερόταν] στη δωρεά που επρόκειτο να αξιωθούν, να κατοικήσει δηλαδή μέσα τους το Άγιο Πνεύμα, ώστε να τους διηγηθεί τα πάντα με σαφήνεια, όσα μπορούσαν να χωρέσουν σε τούτον τον αιώνα. Και εδώ, έχοντας χωρέσει σε τούτον τον αιώνα το Παράκλητο Πνεύμα, προφήτευσαν, όπως <λέγει ότι> ο Άγαβος προφήτευσε για τον λιμό που επρόκειτο να συμβεί, και ότι «κατέβηκαν προφήτες από τα Ιεροσόλυμα», και ότι «στον Φίλιππο υπήρχαν τέσσερις θυγατέρες που προφήτευαν». Όταν όμως προφητεύουν, προφητεύουν εκ μέρους και γνωρίζουν εκ μέρους, ενώ το τέλειο το προσδοκούν με ελπίδα στους μέλλοντες αιώνες, «όταν το φθαρτό μεταβληθεί σε αφθαρσία και το θνητό σε αθανασία», όταν «τότε πρόσωπο με πρόσωπο».

Διότι εκεί, στο πρόσωπο του Μωυσή, ανατράπηκε και αναχαιτίστηκε ο θάνατος, ο οποίος είχε βασιλεύσει μέχρι τον Μωυσή. Και αρχικά βέβαια δίκαιοι ήταν όσοι έζησαν την εποχή του Άβελ και του Ενώχ, «ο οποίος μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πια». Αλλά δεν υπήρχε ακόμη ο γραπτός νόμος, παρά μόνο ο φυσικός νόμος που προερχόταν από τη διάνοια και την παράδοση, μέσω της διαδοχής από τους πατέρες προς τους υιούς. Όταν όμως εκτέθηκε ξεκάθαρα ο νόμος, έγινε, ας πούμε, σαν μάχαιρα που διχοτόμησε τη δύναμη της αμαρτίας· και όταν παρουσιάστηκε ο Σωτήρας, συντρίφθηκε το κεντρί του θανάτου. Και πάλι τότε, θα καταποθεί ο θάνατος σε νίκη *. Και δες πώς έσωζε ο Θεός με πολλούς τρόπους, αλλά η τελειότητα της σωτηρίας πραγματοποιήθηκε και θα πραγματοποιηθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, όπως λέει και το Ευαγγέλιο ότι «από το πλήρωμά Του όλοι εμείς λάβαμε». Και ποιο, λέει, είναι το πλήρωμα; Το ότι «ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγινε μέσω του Ιησού». Εκεί δηλαδή δόθηκε, ενώ εδώ έγινε. Εάν από το πλήρωμά Του προέρχεται ο νόμος, η χάρη και η αλήθεια μέσω του Ιησού, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη * στον νόμο, στη χάρη και στην αλήθεια. 79. Ο ίδιος ο Μάνης πάλι χρησιμοποιεί άλλη έκφραση, λέγοντας ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας». Ας πει λοιπόν με ποια αργύρια έγινε η αγορά, ποιο είναι το τίμημα που δόθηκε, για να μας αγοράσει. Διότι δεν είπε ότι «αγόρασε», αλλά ότι «εξαγόρασε».

Έτσι λοιπόν και το νεκρό, όταν η δύναμη του Λόγου το άγγιζε έστω και λίγο, εγειρόταν ζωοποιούμενο, και ο θάνατος έφευγε μπροστά στη ζωή, και το σκοτάδι διαλυόταν από το φως, «και το φθαρτό ενδυόταν την αφθαρσία και το θνητό την αθανασία».

Δεν ήταν πλέον καιρός να καρποφορεί αυτή τον θάνατο. Διότι «βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή», δηλαδή μέχρι τον νόμο. Επειδή συνηθίζει, λέει, η Γραφή να ονομάζει τον νόμο Μωυσή, όπως στο Ευαγγέλιο: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες». Είπε ο Κύριος προς αυτήν: «Όχι περαιτέρω» και «Ποτέ πια ας μη βγει από σένα καρπός στον αιώνα»· δηλαδή: Πριν από την έλευσή μου καρποφόρησες θάνατο· ιδού, εγώ έχω έρθει, που είμαι η ανάσταση. Εφόσον ήρθα εγώ, «ποτέ πια ας μη βγει από σένα καρπός στον αιώνα». Και αμέσως ξεράθηκε η συκιά, και εκπληρώθηκε το γεγραμμένο: «Καταπόθηκε ο θάνατος σε νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Διότι, λέγοντας ο ευαγγελιστής ότι ήταν χειμώνας εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο η συκιά είχε πλούσιο φύλλωμα, υπονόησε ότι η αμαρτία άκμαζε, επειδή ο διάβολος ήταν σαν χειμώνας που βάραινε επάνω σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι πριν από την παρουσία του άρχοντα της ειρήνης, το ανθρώπινο γένος κλονιζόταν από ποικίλα πνεύματα, παρασυρόμενο σε ειδωλολατρίες, αιματοχυσίες, κραιπάλες και λαγνείες· όταν όμως ήρθε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η ειρήνη του κόσμου, κατέστειλε τις θύελλες των εχθρικών πνευμάτων που τάραζαν την αλμυρή θάλασσα των παθών αυτού του βίου, και κατεύνασε τα αφρισμένα κύματα των ηδονών.

Φθαρτό λοιπόν είναι το σώμα, και θνητό είναι το σώμα. Επομένως, το σώμα παραμένει· διότι αυτό είναι που ενδύεται· η θνητότητα όμως και η φθορά εξαφανίζονται, καθώς επέρχεται σε αυτό η αθανασία και η αφθαρσία. Μην αμφιβάλλεις λοιπόν πλέον για το πώς θα ζήσει άπειρη ζωή, όταν ακούς ότι γίνεται άφθαρτο. Όταν δε το φθαρτό αυτό ενδυθεί την αφθαρσία και το θνητό αυτό ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος». Διότι, επειδή είπε πράγματα μεγάλα και απόρρητα, επιβεβαιώνει και πάλι τον λόγο μέσω προφητείας: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος», δηλαδή ολοκληρωτικά· ούτε ίχνος του δεν παραμένει, ούτε υπάρχει ελπίδα επιστροφής του, αφού η αφθαρσία ανάλωσε τη φθορά.

Και αλλού πάλι γράφοντας έλεγε: Όταν δε το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος: Καταπόθηκε ο θάνατος νικηφόρα. Δείχνοντας δε ότι, μαζί με τη φθορά του σώματος, θα παρέλθει και η κατάσταση των βιωτικών πραγμάτων, έγραφε πάλι αλλού: Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου.

Ποιος θα διηγηθεί τις θαυμαστές δυνάμεις του Κυρίου; Από θνητοί γίναμε αθάνατοι· αυτά είναι τα κατορθώματα του σταυρού. Έμαθες τη νίκη; Έμαθες τον τρόπο της νίκης; Μάθε και πώς επιτεύχθηκε το κατόρθωμα χωρίς κόπο. Εμείς δεν ματώσαμε τα όπλα, δεν σταθήκαμε στην παράταξη της μάχης, δεν δεχθήκαμε τραύματα, ούτε καν είδαμε τον πόλεμο, και όμως λάβαμε τη νίκη· ο αγώνας ανήκει στον Δεσπότη και το στεφάνι είναι δικό μας. Επειδή, λοιπόν, η νίκη είναι και δική μας, ας αναφωνήσουμε σήμερα όλοι, σαν στρατιώτες, την επινίκια ωδή και ας πούμε υμνώντας τον Δεσπότη: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη· πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Αυτά τα κατόρθωσε για εμάς ο σταυρός· ο σταυρός είναι το τρόπαιο κατά των δαιμόνων, η μάχαιρα κατά της αμαρτίας, το ξίφος με το οποίο ο Χριστός διαπέρασε τον όφι· ο σταυρός είναι το θέλημα του Πατρός, η δόξα του Μονογενούς, η αγαλλίαση του Πνεύματος, το κόσμημα των αγγέλων, η ασφάλεια της Εκκλησίας, το καύχημα του Παύλου, το τείχος των αγίων, το φως ολόκληρης της οικουμένης.

Συγχρόνως δε εισάγει και τον λόγο περί του τρόπου ζωής. «Διότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Σάρκα και αίμα εδώ ονομάζει τις πονηρές πράξεις, όπως όταν λέει: Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί. Και πάλι: Όσοι είναι εν σαρκί δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, αλλά όλοι θα αλλάξουμε.» Δηλαδή, η κακία (δεν κληρονομεί) εκείνη τη δόξα, και την απόλαυση των άφθαρτων αγαθών. «Εν ατόμω.» Δηλαδή, σε μια σύντομη χρονική ροπή. «Σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.» Αυτό αποτελεί ερμηνεία του πρώτου· είναι σαν να λέει όσο χρόνο χρειάζεται μόνο για να κλείσει κανείς τα μάτια του. «Και εμείς θα αλλάξουμε.» Αυτό το λέει για εκείνους που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος:» Πάλι επιστρέφει στο παράδειγμα και στον λόγο περί της αναστάσεως, αφήνοντας τα περί του τρόπου ζωής. «Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Πάλι η απόδειξη προέρχεται από προφητεία. «Η δε δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.»

Σε μία στιγμή, σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι, και εμείς θα αλλάξουμε. Διότι πρέπει το φθαρτό τούτο να ενδυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο να ενδυθεί την αθανασία. Όταν δε το φθαρτό τούτο ενδυθεί την αφθαρσία, και το θνητό τούτο ενδυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γεγραμμένος λόγος.

«Καταβροχθίστηκε ο θάνατος με ολοκληρωτική νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.» «Διότι πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, σύμφωνα με αυτά που έκανε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» «Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.» «Δεν θέλω να έχετε άγνοια, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους, ώστε να μην λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα.» «Σχετικά δε με τους χρόνους και τους καιρούς, αδελφοί, δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω. Διότι οι ίδιοι γνωρίζετε με ακρίβεια ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι όταν θα λένε: Ειρήνη και ασφάλεια, τότε θα πέσει καταπάνω τους ξαφνικός όλεθρος.»

Διότι, αν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, ούτε ο Χριστός έχει αναστηθεί· αν όμως ο Χριστός δεν έχει αναστηθεί, είναι μάταιη η πίστη μας και βρίσκεστε ακόμη μέσα στις ανομίες σας. Αν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον Χριστό μόνο για τη ζωή αυτή, είμαστε οι πιο αξιοθρήνητοι από όλους τους ανθρώπους. Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή των κεκοιμημένων. Διότι, επειδή μέσω ανθρώπου ήρθε ο θάνατος, μέσω ανθρώπου έρχεται και η ανάσταση των νεκρών. Διότι, όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούν. Και λίγο παρακάτω: Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Διότι τότε καταργείται τελείως η δύναμη του θανάτου και εξαφανίζεται, μη ενεργώντας πλέον καθόλου, αλλά αντίθετα δίδεται πλέον στους ανθρώπους αιώνια αθανασία και αφθαρσία.

Επομένως, και οι δίκαιοι άνδρες που πλησιάζουν στο τέλος του βίου τους και ελευθερώνονται από τα δεσμά της τυραννικής σάρκας, κάνοντας την επιστροφή προς τον οικείο Δεσπότη και την πατρίδα με αγαθή πεποίθηση, ποιος, αν δεν το έχει βιώσει από προσωπική πείρα, θα μπορούσε να περιγράψει παραστατικά εκείνη τη χαρά; Διότι γι' αυτούς ο θάνατος είναι αληθινά ύπνος εν Κυρίω και όντως ανάπαυση· διότι ο θάνατος του Δεσπότου, αφού εξαφάνισε το κεντρί του θανάτου, τον μετέτρεψε σε ύπνο και ανάπαυση. Και προψάλλοντας αυτό η Θεία Γραφή έλεγε: «Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και έκτοτε λοιπόν ο θάνατος δεν είναι φοβερότατος, αλλά πολυπόθητος για τους δικαίους· γι' αυτό και κάποιος ικετεύοντας έλεγε: «Εξάγαγε από τη» σαρκική «φυλακή την ψυχή μου», για να αναχωρήσω προς εσένα· «πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Και κάποιος άλλος λέει: «Έχω επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό»· διότι «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός».

Αν λοιπόν με αυτόν τον τρόπο πέθανε και με αυτόν τον τρόπο, όπως ελέχθη, έχει ταφεί, αξίζει να θρηνείται κανείς έναν τέτοιο άνθρωπο, διότι πράγματι πέθανε. Εκείνος όμως που πέθανε εν μετανοία, με αγαθά έργα, φέροντας στον τράχηλό του τον χρηστό ζυγό του Χριστού και το δικό Του φορτίο, αυτός δεν έχει πεθάνει, «αλλά έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή». Έχει κοιμηθεί οσίως, και έχοντας διαβεί προς την αγήρω ζωή, ανακράζει με πεποίθηση: «Καταπόθηκε ο θάνατος με νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Διότι καταβρόχθισες πάρα πολλούς, αλλά να ξέρεις καλά ότι Ένας, που πέθανε εκουσίως υπέρ όλων, ζωοποίησε τους νεκρούς και εσένα σε θανάτωσε. Διότι βασίλευσες από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, δηλαδή μέχρι τον νόμο· βασίλευσες, επειδή οι άνθρωποι δεν λάτρευαν τον Θεό αλλά κωφά ξόανα. Ο Μωυσής όμως, αφού δίδαξε τη θεογνωσία μέσω του νόμου, μαζί με πάρα πολλά άλλα, είπε και τούτο εκ προσώπου του Θεού: «Δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα. Εγώ θα θανατώσω και θα ζωοποιήσω, θα πατάξω και εγώ θα ιατρέψω, και δεν υπάρχει κανείς που θα ξεφύγει από τα χέρια μου». Και πάλι μέσω του Ησαΐα: «Μάθετε», λέει, «και πιστέψτε μου και κατανοήστε ότι εγώ είμαι»· και ερμηνεύοντας τι σημαίνει το «εγώ είμαι», είπε: «Πριν από εμένα δεν υπήρξε άλλος θεός και μετά από εμένα δεν θα υπάρξει»· διότι, αν και ονομάζονται «θεοί πολλοί και κύριοι πολλοί», εντούτοις παράφρονα οικειοποιήθηκαν το όνομα της θεότητας ως ένα απλώς κενό όνομα. «

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Διότι ο λόγος μας μιλούσε για τη διαφορά του θανάτου, ότι «καταπόθηκε ο θάνατος με νίκη» και ότι βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, και ότι, παρόλο που το χώμα καλύπτει το σώμα της δίκαιης ψυχής, αυτή όμως λέει θαρραλέα με τη χάρη του Θεού: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Διότι υπήρχε κάποτε το κεντρί σου, υπήρχε κάποτε η νίκη σου· αλλά, επειδή ο Χριστός πέθανε για τους θνητούς με τη θέλησή του, το δικό σου κεντρί, τη δική σου νίκη, το δικό σου κράτος, με δύναμη ως δυνατός τα εξαφάνισε εντελώς· και αν τα αναζητήσει κανείς τώρα («πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου;») δεν βρίσκει πού είναι. Και επειδή, με τη χάρη του Θεού Λόγου, καταπόθηκε ο θάνατος με νίκη, και το κεντρί του έχει εξαφανιστεί, και τον διαδέχθηκε η ανάσταση, ελάτε λοιπόν να πούμε και μερικά σύντομα λόγια για την ανάσταση.

Όσοι από εμάς, όπως έχει προειπωθεί, βρεθούμε τότε ως δούλοι του Χριστού, θα μεταβληθούμε από τη φθορά στην αφθαρσία. «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία», ώστε δηλαδή να γίνει μέτοχο της άφθαρτης ζωής, «και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία», καθώς πρόκειται πάντως να δοξαστεί ή και να κολαστεί αθάνατα. «Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο λόγος που έχει γραφτεί: “Κατεπόθη ο θάνατος εις νίκος”.

Διότι ο Δεσπότης καλύπτεται σε τάφο, αλλά σε εμάς προσφέρει την αθανασία, με σουδάριο τυλίγεται το πρόσωπό του, αλλά με τη στολή της αφθαρσίας ντύνει εκείνους που έχουν πιστέψει σε αυτόν, με νεκρικά σπάργανα περιτυλίγεται, αλλά διαρρηγνύει τα πολύπλοκα δεσμά της αμαρτίας μας, γίνεται συγκάτοικος με τους νεκρούς, αλλά ετοιμάζει τις ουράνιες σκηνές για το πλήθος εκείνων που ανασταίνονται από τους νεκρούς, σε τάφο καλύπτεται και το κράτος του Άδη σκυλεύεται και τα κεντριά του θανάτου συντρίβονται, και ο χορός των νεκρών που ανασταίνεται, μαζί με εμάς, κραυγάζει δυνατά: Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, Άδη, η νίκη σου; Διότι, πράγματι, με τη σάρκωση του Χριστού, ο θάνατος καταπώθηκε από τη νίκη.

Ο δε Ιουστίνος ο Νεαπολίτης, ένας άνδρας που δεν απείχε πολύ από τους Αποστόλους ούτε χρονικά ούτε κατά την αρετή, λέει ότι το θνητό κληρονομείται, ενώ το ζωντανό κληρονομεί, και ότι η σάρκα πεθαίνει, ενώ η βασιλεία των ουρανών ζει. Όταν λοιπόν ο Παύλος λέει ότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, δεν το αποφθέγγεται αυτό, λέει ο Ιουστίνος, για να υποτιμήσει την παλιγγενεσία της σάρκας, αλλά για να διδάξει ότι η βασιλεία του Θεού, που είναι αιώνια ζωή, δεν κληρονομείται από το σώμα, αλλά το σώμα κληρονομείται από τη ζωή. Διότι, αν η βασιλεία του Θεού, που είναι η ζωή, κληρονομούνταν από το σώμα, θα συνέβαινε να καταπίνεται η ζωή από τη φθορά. Τώρα όμως η ζωή κληρονομεί το νεκρό, ώστε «να καταποθεί ο θάνατος νικηφόρα» από τη ζωή και το φθαρτό να φανερωθεί ως κτήμα της αφθαρσίας, απαλλαγμένο από τον θάνατο και την αμαρτία, αλλά δούλο και υπάκουο στην αθανασία, έτσι ώστε το σώμα να ανήκει στην αφθαρσία και όχι η αφθαρσία στο σώμα.

Έτερο κοντάκιο για την τριήμερη ανάσταση του Κυρίου και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, το οποίο φέρει την εξής ακροστιχίδα: «του κυρού Ρωμανού αίνος», ιδιόμελο. Προοίμιο. Καταπόθηκε ο θάνατος νικηφόρα με την εκ νεκρών έγερσή σου, Χριστέ ο Θεός. Γι' αυτό εμείς που καυχόμαστε για το πάθος σου, εορτάζοντας πάντοτε ευφραινόμαστε και με αγαλλίαση αναφωνούμε: «Ανέστη ο Κύριος». Τη ζωή στην ταφή, τον Θεό στον θάνατο και στον άδη εκείνον που σκύλευσε τον άδη παρέδωσε κάποτε ο λαός των ανόμων, ως θνητό αυτόν που κατέστησε τους θνητούς αθάνατους, και ως νεκρό αυτόν που ανέστησε τους νεκρούς με τον λόγο του. Τοποθέτησαν φρουρούς στο μνήμα εκείνου που συγκρατεί τα πάντα με το νεύμα του.

Εάν λοιπόν είναι ύπνος, προφανώς αποτελεί αίτιο ανάπαυσης και απαρχή, καθίσταται προϋπόθεση της αιώνιας ζωής, όπως λέει ο ιερός Απόστολος: «Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί.» Και πάλι: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος. Ας ευχαριστήσουμε δε τον Θεό, ο οποίος μας δίνει τη νίκη μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Ιδού, καταπόθηκε ο θάνατος· ιδού, δωρήθηκε η νίκη· διότι λέει: «Σε εκείνον που νικά, θα δώσω να φάει από το ξύλο της ζωής που βρίσκεται στον παράδεισο του Θεού μου.» Δες, έχει ανοίξει το στάδιο της βασιλείας των ουρανών· δες, βρίσκεται μπροστά μας ο τρισμακάριος αγώνας, και στον νικητή ανήκει ο στέφανος και η απόλαυση της ζωής.

Ας λυπούνται, αν θέλουν, εκείνοι που ζουν κατά σάρκα, όταν αποχωρίζονται γυναίκες και τέκνα, υπηρέτες και υπηρέτριες, κτήματα και χρήματα και τις υπόλοιπες επιθυμίες της παρούσας ζωής, από τις οποίες και αιχμαλωτίζονται. Για εμάς όμως, για τους οποίους ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και μας απομένει μόνο ο σταυρός μέσω της αληθινής αποταγής και υποταγής, το μυστήριο της κοιμήσεως δεν οφείλει να είναι λυπηρό, αλλά χαροποιό. Και τι λέω «για εμάς»; Διότι και για όλους τους χριστιανούς οφείλει να γίνεται δεκτός με μεγάλη χαρά ο αποχωρισμός. Διότι, πριν από την παρουσία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όταν ο θάνατος κυριαρχούσε και βασίλευε στο γένος μας εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, ήταν φοβερός και τρομακτικός ακόμη και για τους ίδιους τους αγίους· αφότου όμως ο Χριστός, η ζωή των πάντων, γεύθηκε τον θάνατο υπέρ όλων, «εγκαινιάζοντας για εμάς οδό ζωντανή και νέα μέσω του καταπετάσματος, δηλαδή της σάρκας του», όπως είναι γραμμένο, «καταπόθηκε ο θάνατος σε νίκη»· και πεθαίνοντας πλέον δεν κατεβαίνουμε στο βασίλειο του άδη, αλλά ανερχόμαστε στη βασιλεία των ουρανών· ούτε βέβαια κοιμόμαστε στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, αλλά πορευόμαστε σε φως ατελεύτητο και σε ζωή ανώδυνη, την οποία υποσχέθηκε ο Θεός σε όσους τον αγαπούν. Επομένως, η μετάσταση δεν είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται, αλλά αντίθετα είναι πολύ ευπρόσδεκτη· και τόσο περισσότερο, όσο πιο πολύ είμαστε προετοιμασμένοι στην καρδιά μας.