Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 15:56

Εξάλλου, ποιο αμάρτημα θα τολμήσει κανείς να χαρακτηρίσει μικρό, από τη στιγμή που ο Απόστολος αποφαίνεται ότι «διά της παραβάσεως του νόμου ατιμάζεις τον Θεό»; Εάν δε το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, όχι αυτή ή εκείνη, αλλά προφανώς, χωρίς καμία διάκριση, η κάθε αμαρτία, τότε άσπλαχνος είναι εκείνος που εφησυχάζει, και όχι εκείνος που ελέγχει· όπως ακριβώς άσπλαχνος είναι αυτός που αφήνει το δηλητήριο σε εκείνον που δαγκώθηκε από ιοβόλο ζώο, και όχι αυτός που το αφαιρεί. Και την αγάπη, εξάλλου, αυτός την καταλύει.

Διότι αν, σύμφωνα με την αλήθεια του λόγου, η ψυχή είναι ανώτερη από το σώμα, και βλέπουμε ότι, όσον αφορά το σώμα, αποστρεφόμαστε και βδελυσσόμαστε κάθε ακαθαρσία· το δε θέαμα κάθε σπαραγμού και κάθε επιβουλής προκαλεί συντριβή και λύπη στην καρδιά· πόσο μάλλον είναι φυσικό επακόλουθο να βιώνει τα προαναφερθέντα ο φιλόχριστος και φιλάδελφος για όσους αμαρτάνουν, όταν βλέπει την ψυχή των αμαρτανόντων να πληγώνεται σαν από αγρίμια, να καταβροχθίζεται και να αναδίδει, τρόπον τινά, πύον και σήψη; Αφού ο μεν Δαβίδ λέει: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου· σαν βαρύ φορτίο έπεσαν βαριές πάνω μου. Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου. Ταλαιπωρήθηκα και κυρτώθηκα έως τέλους· όλη την ημέρα πορευόμουν σκυθρωπός»· ο δε Απόστολος λέει: «Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία». Όταν, λοιπόν, κάποιος διαπιστώσει ότι η ψυχή του έχει τέτοια διάθεση, είτε για τα δικά του αμαρτήματα είτε για των άλλων, σύμφωνα με όσα ελέχθησαν εξ αρχής, τότε ας έχει την πλήρη βεβαιότητα ότι καθαρίζεται από την αμαρτία.

Έπρεπε να καθαρίζεις το σώμα από εκείνα που το βλάπτουν, και όχι βέβαια να καθιστάς την ασθένεια μεγαλύτερη από τις δυνάμεις σου. Είναι φανερό μέχρι ποιο σημείο το πλοίο αντέχει το βάρος των φορτίων, ενώ το επιπλέον βάρος το καταποντίζει. Να φοβάσαι μήπως πάθεις και εσύ τα παρόμοια, και, αφού κάνεις τα αμαρτήματα μεγαλύτερα από τη συγχώρηση, υποστείς το ναυάγιο πριν από τα προσδοκώμενα λιμάνια. Δεν βλέπει ο Θεός τα γινόμενα; Ή δεν κατανοεί τις σκέψεις σου; Ή μήπως συνεργάζεται μαζί σου στις ανομίες; «Υπέθεσες άνομα», λέει, «ότι θα γίνω όμοιός σου». Εσύ, λοιπόν, όταν επιδιώκεις τη φιλία ενός θνητού ανθρώπου, τον προσεγγίζεις με ευεργεσίες, λέγοντας και πράττοντας εκείνα που αντιλαμβάνεσαι ότι τον ευχαριστούν· όταν όμως προσπαθείς να οικειωθείς τον Θεό, και ελπίζεις να γίνεις δεκτός στην τάξη του υιού, πράττοντας όσα είναι εχθρικά προς τον Θεό και ατιμάζοντάς Τον με την παράβαση του νόμου, από αυτά ακριβώς με τα οποία Τον προσβάλλεις, από αυτά ελπίζεις να αποκτήσεις την οικειότητα; Πρόσεχε μήπως, με την ελπίδα της απολύτρωσης, αφού συσσωρεύσεις στον εαυτό σου πλήθος κακών, συγκεντρώσεις μεν την αμαρτία, αλλά αποτύχεις της συγχωρήσεως. Ο Θεός δεν εμπαίζεται. Μην εμπορεύεσαι τη χάρη. Μην πεις: «Καλός μεν ο νόμος, αλλά πιο γλυκιά η αμαρτία». Η ηδονή είναι αγκίστρι του διαβόλου που έλκει προς την απώλεια. Η ηδονή είναι μητέρα της αμαρτίας· και η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου. Η ηδονή είναι τροφός του αιώνιου σκώληκα, η οποία για λίγο μεν καιρό κολακεύει εκείνον που την απολαμβάνει, αργότερα όμως αποφέρει καρπούς πιο πικρούς και από τη χολή.

ΠΡΟΣ ΕΚΠΕΣΟΥΣΑ ΠΑΡΘΕΝΟ Τώρα είναι καιρός να αναφωνήσουμε εκείνο το προφητικό λόγιο και να πούμε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου;» Διότι, έστω κι αν αυτούς τους έχει περιβάλει βαθιά σιγή, και κείτονται έχοντας πια ναρκωθεί από το φοβερό κακό, και εξαιτίας του καίριου πλήγματος έχουν χάσει πλέον και την ίδια την αίσθηση του πάθους τους, εμείς τουλάχιστον δεν πρέπει να προσπεράσουμε χωρίς δάκρυα μια τόσο μεγάλη πτώση. Διότι, αν ο Ιερεμίας έκρινε άξιους για αμέτρητους θρήνους εκείνους που είχαν πληγεί στα σώματα κατά τον πόλεμο, τι θα μπορούσε να πει κανείς για μια τόσο μεγάλη συμφορά των ψυχών; «Οι τραυματίες σου», λέει, «δεν είναι τραυματίες από ρομφαία, και οι νεκροί σου δεν είναι νεκροί πολέμου.» Αλλά εγώ οδύρομαι για το κεντρί του πραγματικού θανάτου, τη βαριά αμαρτία, και για τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, που κατέκαψαν βαρβαρικά τις ψυχές μαζί με τα σώματα. Πράγματι, βαθιά θα αναστέναζαν οι νόμοι του Θεού βλέποντας ένα τόσο μεγάλο μίασμα πάνω στη γη, αυτοί οι νόμοι που πάντοτε απαγορεύουν και βροντοφωνάζουν, κατά το παρελθόν μεν λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου», και μέσω των αγίων Ευαγγελίων: «Καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του», και τώρα βλέπουν την ίδια τη νύμφη του Δεσπότη να υφίσταται αδιάντροπα τη μοιχεία.

Η ηδονή είναι το αγκίστρι του διαβόλου, που ελκύει προς την απώλεια. Η ηδονή είναι μητέρα της αμαρτίας· και η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου. Η ηδονή είναι η τροφός του αιώνιου σκώληκα· η οποία προσωρινά μεν γλυκαίνει εκείνον που την απολαμβάνει, ύστερα όμως αναδίδει πίκρα μεγαλύτερη και από τη χολή. Τι κάνεις, άνθρωπε; Τον καιρό που είσαι δυνατός στα έργα, κατασπαταλάς τη νεότητά σου στις αμαρτίες.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΣΤ΄. Περί του να μην αποκρύπτει κανείς τα αμαρτήματα, ούτε του αδελφού ούτε τα δικά του. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Κάθε αμάρτημα πρέπει να αναφέρεται στον προεστώτα, είτε από τον ίδιο που αμάρτησε είτε από εκείνους που έλαβαν γνώση αυτού, εάν οι ίδιοι δεν μπορούν να το θεραπεύσουν, σύμφωνα με όσα έχει προστάξει ο Κύριος. Διότι η κακία που αποσιωπάται αποτελεί ύπουλη νόσο μέσα στην ψυχή. Όπως, λοιπόν, δεν θα χαρακτηρίζαμε ευεργέτη εκείνον που εγκλωβίζει μέσα στο σώμα τα ολέθρια στοιχεία, αλλά μάλλον εκείνον που μέσα από πόνο και σπαραγμό τα φέρνει στην επιφάνεια, ώστε είτε με έμετο να αποβληθεί το βλαβερό, είτε γενικότερα, με τη φανέρωση του πάθους, να γίνει σαφής ο τρόπος της θεραπείας· έτσι, προφανώς, και η απόκρυψη της αμαρτίας ισοδυναμεί με το να προετοιμάζει κανείς τον θάνατο για εκείνον που νοσεί. Διότι, όπως λέει η Γραφή, το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.

Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι την παράθεση του προκειμένου ρητού ο μακάριος Παύλος την έκανε σύμφωνα με την εβραϊκή έκδοση· διότι δεν έχει έτσι στη μετάφραση των Εβδομήκοντα· επειδή έχει γραφτεί στους προφήτες: «Πού είναι η δίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη;» Πλην όμως, το κεντρί του θανάτου, λέει, είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· διότι χτυπάει σαν κάποιος σκορπιός αυτός που έχει το κεντρί του θανάτου, δηλαδή ο σατανάς. Και δεν χτυπάει με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο διαμέσου της αμαρτίας· αλλά μας έδωσε ο Σωτήρας την εξουσία «να πατάμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμη του εχθρού». Διότι έχει εξαφανιστεί το κεντρί του θανάτου, αφού εξαλείφθηκε η αμαρτία και δεν έχει πλέον ως δύναμη τον νόμο· διότι ο νόμος καταδικάζει αυτούς που αμαρτάνουν· γι' αυτόν τον λόγο λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος· αλλά και αυτό έχει καταργηθεί εν Χριστώ· διότι η αμαρτία δεν θα μας κυριεύσει, επειδή δεν είμαστε υπό νόμον, αλλά υπό χάριν· και χωρίς τον νόμο, η αμαρτία είναι νεκρή. Ποιος λοιπόν είναι ο χορηγός σε εμάς όλων αυτών, ο πρύτανης της δικαιοσύνης, ο δωρητής της ελευθερίας, και η πηγή και αιτία κάθε αγαθού, θα το μάθουμε από τα λόγια του μακάριου Παύλου: Ευχαριστία δε στον Θεό, που μας δίνει τη νίκη διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Οπωσδήποτε δε, μετά την απαρχή, και ως πρώτο μετά από αυτήν, θα ακολουθήσουμε εμείς. Επομένως, το πάθος μεταστράφηκε σε χαρά, και ο σάκος του πένθους σχίστηκε· ζωστήκαμε δε τη θεόσδοτη ευφροσύνη, ώστε με χαρά να λέμε: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία», λέει. Συνεπώς, έχει αφαιρεθεί κάθε δάκρυ· διότι, πιστεύοντας ότι ο Χριστός με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε ανασταίνει τους νεκρούς, δεν χύνουμε δάκρυα γι' αυτούς, ούτε περιπίπτουμε σε ακράτητες λύπες, όπως οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα. Και ως όνειδος του λαού φαίνεται να κατονομάζει τον ίδιο τον θάνατο, ο οποίος έχει ως γένεση της εναντίον μας επιδρομής την παράβαση. Ή ίσως, εννοεί την αμαρτία, εξαιτίας της οποίας εισήλθε η φθορά και η εξουσία του θανάτου κυρίευσε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη. Επειδή όμως το μυστήριο της αναστάσεως δεν είναι εύκολα αποδεκτό από τους πολλούς, και ήταν φυσικό να συναντά απιστία εξαιτίας του μεγαλείου του, πρόσθεσε ο μακάριος προφήτης, ότι το στόμα του Κυρίου το ελάλησε. Έπειτα, ποιος είναι αυτός που θα τολμούσε να πει ότι ο Θεός θα ψευστεί, και δεν θα φέρει εις πέρας οπωσδήποτε και ολοκληρωτικά εν αληθεία αυτό που υποσχέθηκε; «Διότι ο ουρανός και η γη», λέει, «θα παρέλθουν, οι λόγοι μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν.» <Και θα πουν εκείνη την ημέρα: Ιδού ο Θεός μας, στον οποίο ελπίζαμε, και αγαλλιούσαμε, και θα μας σώσει.>

Διότι είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας ο νόμος.» Επομένως, αφού η αμαρτία όλων αναιρέθηκε στον Χριστό, θα λέγαμε εύλογα και εμείς οι ίδιοι: Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; «Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Ο Χριστός Ιησούς είναι αυτός που πέθανε» για εμάς, ή μάλλον που «έδωσε τον εαυτό του αντίλυτρο για όλους», ο ένας, που είναι ανώτερος όλων, μέσω του οποίου και στον οποίο πλουτίσαμε με το να ανέλθουμε πάλι στην αφθαρσία. <Μήπως κρύφτηκε η παρηγοριά από τα μάτια μου; Διότι αυτός θα διαχωρίσει ανάμεσα σε αδελφούς.> Θα διαβάσουμε τον πρώτο στίχο του προκειμένου ερωτηματικά και με υποστιγμή, και κάτι τέτοιο θα υποδήλωνε σε εμάς που επιλέγουμε να κατανοούμε ορθά. Αρρώστησε, λέει, η ανθρώπινη φύση ποικιλοτρόπως ως προς την αμαρτία, και έχει ρέπει σε μεγάλο βαθμό προς το σφάλμα· για τον λόγο αυτόν καταδικάστηκε δικαίως σε θάνατο. Έπειτα, ποιος θα είναι ο τρόπος της βοήθειας για όσους το έπαθαν αυτό, ή πώς θα μπορούσαν να αποτρέψουν αυτό που συνέβη, εγώ ο ίδιος θα το σκεφτώ, ή μάλλον το έχω ήδη ορίσει. Ή μήπως υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας, που να έχει προχωρήσει τόσο πολύ στην παραφροσύνη, ώστε να νομίζει και να λέει ότι υπάρχει κάποιος τρόπος παρηγοριάς και ανακούφισης, τον οποίο δεν έχει δει ο θεϊκός και αμόλυντος νους; Διότι είμαι τεχνίτης, και απέναντι σε τίποτα δεν είμαι ανίσχυρος, αλλά γνωρίζω καλά τα πάντα, και χωρίς καθυστέρηση κατορθώνω αυτό που αποφασίζω.

αʹ. Επίκαιρα λοιπόν πάλι, αυτό που μέσω της λύρας του ψαλμωδού υμνήθηκε στους παλαιότερους, θα ειπωθεί από εμάς και προς εσάς: «Όλα τα έθνη, χτυπήστε τα χέρια σας· αλαλάξτε με φωνή αγαλλιάσεως», δηλαδή, ας προσφέρουμε στον Χριστό τις επινίκιες ωδές. «Διότι νίκησε τον κόσμο υπέρ ημών», όπως βεβαίως λέει ο ίδιος, και «εθριάμβευσε επί των αρχών, των εξουσιών, των κυριοτήτων και των κοσμοκρατόρων του σκότους τούτου, επί των πνευματικών δυνάμεων της πονηρίας στους επουράνιους τόπους». Έτσι, ελευθέρωσε τους πάντες από τη δική τους σκαιότητα και απάλλαξε από τις αρχαίες κατηγορίες, «καρφώνοντας στον σταυρό το καθ' ημών χειρόγραφο»· ώστε, χαίροντας γι' αυτό ακριβώς, να λέμε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος». Εξάλλου, έχουμε ελευθερωθεί μέσω του Χριστού και από την ποινή του νόμου. Και αυτό το μαρτυρεί ο θεσπέσιος Παύλος γράφοντας: «Διότι η αμαρτία δεν θα σας κυριεύσει· επειδή δεν είστε υπό νόμον, αλλά υπό χάριν». Γράφει δε και ο σοφός Ιωάννης, «Ότι ο νόμος δόθηκε διά του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγιναν διά του Ιησού Χριστού. Διότι ένας πέθανε υπέρ πάντων», αποκτώντας με το ίδιο του το αίμα τα πάντα υπό τον ουρανό, «ώστε οι ζώντες να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που απέθανε και ηγέρθη γι' αυτούς».

Βασιλεύει δε ο Κύριος, όντας ο ίδιος η ζωή και όντας ο ίδιος ο Λόγος του Θεού, σε κάθε ψυχή την οποία δεν αγγίζει η αλογία και η αφροσύνη, στην οποία δεν βασιλεύει η αμαρτία, την οποία δεν κυριεύει ο διάβολος και την οποία δεν καταδυναστεύει ο θάνατος, τραυματίζοντας και εξοντώνοντάς την με τα δικά του κεντριά. Ο δε Απόστολος διδάσκει ότι το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, μέσω της οποίας εξοντώνεται η ψυχή, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή θα πεθάνει.

Και ο ίδιος ο Σωτήρας των πάντων και Κύριός μας, ο Χριστός του Θεού, ονομαζόμενος νικηφόρος, παρουσιάζεται στις προφητικές προρρήσεις να χλευάζει τον θάνατο και να λύνει τις εκεί δεσμευμένες ψυχές, μέσω των οποίων αναπέμπει τον επινίκιο ύμνο, λέγοντας ακριβώς τα εξής: «Από την εξουσία του άδη θα τους ελευθερώσω, και από τον θάνατο θα λυτρώσω τις ψυχές τους. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος». Τέτοια υπήρξε η θεία οικονομία Του μέχρι και τον θάνατο, για την οποία, όποιος θελήσει να ερευνήσει, θα μπορούσε να βρει όχι μόνο μία, αλλά περισσότερες αιτίες.

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Και με ένα άλλο, ξεκάθαρο παράδειγμα το έκανε αυτό φανερό, λέγοντας: Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Όπως λοιπόν κανείς δεν θα φοβόταν ένα φίδι ή έναν σκορπιό που δεν έχουν δόντια ή κεντρί, με τα οποία να μεταδίδουν το δηλητήριο, έτσι και τον θάνατο, εάν δεν επέρχεται εξαιτίας της αμαρτίας, πρέπει να τον αποδεχόμαστε άφοβα. Και αν μάλιστα επέρχεται υπέρ της αρετής, πρέπει να τον καλοδεχόμαστε. Αν πάλι νομίζεις ότι αυτό δεν είναι δυνατόν, δέξου ως μάρτυρες τους ίδιους τους μάρτυρες, οι οποίοι ασπάστηκαν τον θάνατο σαν προοίμιο της αθανασίας.

Διότι δεν τον αφόπλισε απλώς, ούτε τον νίκησε μόνο, αλλά και τον εξολόθρευσε, και τον οδήγησε στην πλήρη ανυπαρξία. Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία· και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος. Βλέπεις πώς ο λόγος αναφέρεται στον σωματικό θάνατο; Επομένως, αναφέρεται και στη σωματική ανάσταση. Διότι, αν αυτά δεν ανασταίνονται, πώς καταπόθηκε ο θάνατος; Και όχι μόνο αυτό, αλλά πώς η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος; Διότι είναι βεβαίως προφανές ότι η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου και πιο φοβερή από αυτόν, και ότι από αυτήν αντλεί ο θάνατος την ισχύ του· πώς όμως ο νόμος αποτελεί δύναμη της αμαρτίας; Επειδή χωρίς αυτόν η αμαρτία ήταν αδύναμη· διαπραττόταν μεν, αλλά δεν μπορούσε να καταδικάσει με αυτόν τον τρόπο.

Μερίστηκε ο αδιαίρετος, για να σωθούν τα πάντα, ώστε ούτε ο κάτω τόπος να μείνει αμύητος από τη θεία παρουσία· «Δεν είδαμε τη μορφή του, αλλά ακούσαμε τη φωνή του». Έλυσε, λοιπόν, και κατά τη διάρκεια της ζωής του τα δεσμά του θανάτου ασκώντας βασιλική εξουσία, όπως με το: «Λάζαρε, έλα έξω», και το: «Κορίτσι, σήκω», για να φανερωθεί η προστακτική του δύναμη· γι' αυτό ακριβώς, προσφέροντας ολόκληρο τον εαυτό του, τον παρέδωσε στον θάνατο, ώστε το αδηφάγο θηρίο και ο άπληστος δεσμός να νεκρωθεί ολοκληρωτικά μέσα του. Στο αναμάρτητο σώμα αναζητούσε παντού τις δικές του τροφές, μήπως υπάρχει ηδονή, μήπως οργή, μήπως παρακοή, μήπως γενικά η παλαιά αμαρτία, που είναι η πρωταρχική τροφή του θανάτου· διότι λέει: «Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία»· επειδή όμως δεν έβρισκε μέσα σε Αυτόν τίποτα που να τρέφει τον θάνατο, αφού κλείστηκε εντελώς στον εαυτό του και διαλύθηκε από την έλλειψη τροφής, έγινε ο ίδιος θάνατος για τον εαυτό του.

Διότι το σώμα εκείνο δεν διέπραξε αμαρτία, και όταν έπεσε στον θάνατο, του προκάλεσε πικρές ωδίνες και του διέρρηξε την κοιλιά· και όχι μόνο δεν καταπόθηκε, αλλά και τον αφάνισε ολοκληρωτικά. Και όπως ακριβώς ο Δανιήλ, βάζοντας μια μάζα στο στόμα του δράκοντα, εξόντωσε το θηρίο, έτσι και ο Χριστός, ρίχνοντας τη δική Του σάρκα στο στόμα του θανάτου, του διέσχισε την κοιλιά· διότι το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Αφού, λοιπόν, αφαίρεσε το κεντρί, άφησε πλέον το θηρίο ανενεργό.

Συγχρόνως δε εισάγει και τον λόγο περί του τρόπου ζωής. «Διότι σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Σάρκα και αίμα εδώ ονομάζει τις πονηρές πράξεις, όπως όταν λέει: Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί. Και πάλι: Όσοι είναι εν σαρκί δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. «Ούτε η φθορά κληρονομεί την αφθαρσία. Ιδού, σας λέω ένα μυστήριο· δεν θα κοιμηθούμε μεν όλοι, αλλά όλοι θα αλλάξουμε.» Δηλαδή, η κακία (δεν κληρονομεί) εκείνη τη δόξα, και την απόλαυση των άφθαρτων αγαθών. «Εν ατόμω.» Δηλαδή, σε μια σύντομη χρονική ροπή. «Σε ριπή οφθαλμού, με την έσχατη σάλπιγγα· διότι θα σαλπίσει, και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι.» Αυτό αποτελεί ερμηνεία του πρώτου· είναι σαν να λέει όσο χρόνο χρειάζεται μόνο για να κλείσει κανείς τα μάτια του. «Και εμείς θα αλλάξουμε.» Αυτό το λέει για εκείνους που θα βρεθούν τότε ζωντανοί. «Διότι πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία. Όταν δε αυτό το φθαρτό ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό ντυθεί την αθανασία, τότε θα εκπληρωθεί ο γραμμένος λόγος:» Πάλι επιστρέφει στο παράδειγμα και στον λόγο περί της αναστάσεως, αφήνοντας τα περί του τρόπου ζωής. «Καταπόθηκε ο θάνατος εις νίκος. Πού είναι, θάνατε, η νίκη σου; Πού είναι, άδη, το κεντρί σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Πάλι η απόδειξη προέρχεται από προφητεία. «Η δε δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.»

Πριν δοκιμάσει ωδίνες, γέννησε· χωρίς ωδίνες υπήρξε και η αποβίωσή της. Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός· για εκείνην όμως, στην οποία το κεντρί του θανάτου, η αμαρτία, έχει νεκρωθεί, τι άλλο θα πούμε παρά ότι πρόκειται για την αρχή μιας ζωής ατελεύτητης και ανώτερης; Τίμιος είναι αληθινά ο θάνατος των οσίων του Κυρίου, του Θεού των δυνάμεων, υπέρτιμη όμως είναι η μετάσταση της Μητέρας του Θεού.

Πρόσεξε μήπως, με την ελπίδα της απολυτρώσεως, αφού συγκεντρώσεις πλήθος κακών, συσσωρεύσεις μεν την αμαρτία, αλλά χάσεις τη συγχώρηση. Ο Θεός δεν εμπαίζεται. Μην εμπορεύεσαι τη χάρη. Μην πεις: «Καλός μεν ο νόμος, αλλά πιο ευχάριστη η αμαρτία». Η ηδονή είναι αγκίστρι του διαβόλου που ελκύει προς την απώλεια· η ηδονή είναι μητέρα της αμαρτίας, και η αμαρτία είναι το κεντρί του θανάτου. Η ηδονή είναι τροφός του αιώνιου σκώληκα, η οποία προς καιρόν τρέφει πλούσια αυτόν που αμαρτάνει, αλλά αργότερα προκαλεί αναδόσεις πιο πικρές και από τη χολή. Τίποτα άλλο δεν διαλαλεί η αναβολή, παρά αυτά: ας βασιλεύσει μέσα μου η αμαρτία, και έπειτα θα βασιλεύσει κάποτε και ο Κύριος. Θα παραδώσω τα μέλη μου ως όπλα αδικίας στην ανομία πρώτα, και έπειτα τα ίδια ως όπλα δικαιοσύνης στον Θεό. Έτσι και ο Κάιν προσέφερε τις θυσίες του: τα πρώτα για τη δική του απόλαυση, και τα δεύτερα στον Πλάστη και δωρεοδότη Θεό. Όταν είσαι δυνατός στα έργα, αναλώνεις τη νεότητά σου στις αμαρτίες· και όταν αποκάμουν τα σωματικά σου όργανα, τότε τα προσφέρεις στον Θεό, όταν πλέον δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε τίποτα, αλλά αναγκαστικά κείτονται αδρανή, επειδή εξαιτίας του μαρασμού του χρόνου έχει παραλύσει η ζωτικότητά τους. Η σωφροσύνη στα γηρατειά δεν είναι σωφροσύνη, αλλά αδυναμία για ακολασία· κανένας νεκρός δεν στεφανώνεται. Κανείς δεν θεωρείται δίκαιος εξαιτίας της αδυναμίας του να πράξει το κακό. Όσο υπάρχει δύναμη, κυριάρχησε πάνω στην αμαρτία με τον λογισμό. Διότι αυτό είναι η αρετή: η απομάκρυνση από το κακό και η πράξη του αγαθού.

«Καταβροχθίστηκε ο θάνατος με ολοκληρωτική νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος.» «Διότι πρέπει όλοι μας να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε μέσω του σώματος, σύμφωνα με αυτά που έκανε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» «Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει.» «Δεν θέλω να έχετε άγνοια, αδελφοί, σχετικά με τους κεκοιμημένους, ώστε να μην λυπάστε, όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα.» «Σχετικά δε με τους χρόνους και τους καιρούς, αδελφοί, δεν έχετε ανάγκη να σας γράφω. Διότι οι ίδιοι γνωρίζετε με ακρίβεια ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι όταν θα λένε: Ειρήνη και ασφάλεια, τότε θα πέσει καταπάνω τους ξαφνικός όλεθρος.»

Η αποσιωπηθείσα κακία είναι ύπουλη νόσος μέσα στην ψυχή. Όπως, λοιπόν, δεν θα αποκαλούσαμε ευεργέτη εκείνον που εγκλωβίζει στο σώμα τα ολέθρια στοιχεία, αλλά μάλλον εκείνον που μέσω της οδύνης και της άμυξης τα φέρνει στην επιφάνεια, ώστε μέσω της φανέρωσης της πάθησης να καταστεί γνωστός ο τρόπος της θεραπείας· έτσι είναι φανερό, ότι το να κρύβει κανείς την αμαρτία αποτελεί συνέργεια στην προετοιμασία του θανάτου για τον ασθενούντα. Διότι το κεντρί του θανάτου, λέγει, είναι η αμαρτία.

ϞΓ΄. Θάνατος είναι κυρίως ο χωρισμός από τον Θεό· και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Αφού ο Αδάμ δέχθηκε αυτό το κεντρί, εξορίστηκε ταυτόχρονα και από το ξύλο της ζωής και από τον παράδεισο και από τον Θεό· γεγονός που το ακολούθησε κατ' ανάγκην και ο θάνατος του σώματος. Ζωή δε είναι κυρίως Εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η ζωή»· ο Οποίος, αφού εισήλθε στον θάνατο, επανέφερε πάλι στη ζωή αυτόν που είχε νεκρωθεί.

Εβρ. 2,14-15: Οι άνθρωποι φοβούνταν τον θάνατο, επειδή ήταν ένοχοι της δουλείας του. Δουλεία δε του θανάτου είναι το να ενέχεται κανείς και να υποτάσσεται στην αμαρτία· διότι δύναμη και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός διά του θανάτου κατήργησε αυτόν που είχε το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο, τον εφευρέτη και αρχηγό της αμαρτίας, εύλογα η αμαρτία γίνεται ασθενής, εύλογα απαλλαγήκαμε από τη δουλεία που προέρχεται από την κυριαρχία της, εύλογα ελευθερωθήκαμε από τον φόβο του θανάτου. Και αυτό μπορεί κανείς να το δει καθαρά και στην ίδια την πράξη· διότι αυτοί που προηγουμένως φοβούνταν και απέφευγαν τον θάνατο ως το μεγαλύτερο και ανυπέρβλητο κακό, τώρα βαδίζουν με χαρά προς αυτόν ως προς μια μετάβαση σε καλύτερη ζωή και ως προοίμιό της, όταν αυτός επιβάλλεται από τους διώκτες για χάρη του Χριστού και των νόμων Του. Άραγε δεν μας απάλλαξε ολοφάνερα ο Σωτήρας από τον φόβο του θανάτου και από την εξ αυτού δουλεία;

Όπως ακριβώς, αν κάποιος είναι ευγενής, αμέριμνος και πλούσιος, και τον αρπάξουν οι υπηρέτες και οι φρουροί του άρχοντα και τον πάρουν μακριά, λέγοντάς του ότι «κατηγορήθηκες για έγκλημα και υπόκεισαι σε θάνατο», τότε, από την είδηση που του προκαλεί φόβο, χάνει όλες του τις σκέψεις και βρίσκεται σαν σαστισμένος. Έτσι λοιπόν να σκέφτεσαι και για τα πνεύματα της πονηρίας. Διότι ο ορατός κόσμος, από τους βασιλιάδες μέχρι τους φτωχούς, βρίσκεται σε ταραχή, ακαταστασία και μάχη, και κανείς από αυτούς δεν γνωρίζει την αιτία, δηλαδή το προφανές κακό που εισήλθε κρυφά μέσω της παρακοής του Αδάμ, «το κεντρί του θανάτου». Επειδή η αμαρτία που εισχώρησε, ούσα κάποια λογική δύναμη και ουσία του σατανά, έσπειρε όλα τα κακά, διότι ενεργεί κρυφά στον έσω άνθρωπο και στον νου και πολεμά με τους λογισμούς. Οι άνθρωποι όμως δεν γνωρίζουν ότι πράττουν αυτά υποκινούμενοι από κάποια αλλότρια δύναμη, αλλά νομίζουν ότι αυτά είναι φυσικά και ότι τα κάνουν από δική τους σκέψη. Εκείνοι όμως που έχουν την ειρήνη του Χριστού μέσα στον ίδιο τους τον νου και τον φωτισμό Του, γνωρίζουν από πού υποκινούνται αυτά. Διότι ο κόσμος πάσχει από το πάθος της κακίας και δεν το γνωρίζει.

Ώστε, ας προσευχηθούμε να γίνουν «πεφωτισμένοι οι οφθαλμοί» της διανοίας μας, για να γνωρίσουμε τι σημαίνει το: «αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου από τον νόμο σου». Ας φωνάξουμε από τα βάθη της καρδιάς «Ραββουνί», για να αναβλέψουμε. Εκείνος που αναβλέπει, αν και βρίσκεται «εν σαρκί», δεν στρατεύεται «κατά σάρκα»· διότι «τα όπλα της στρατείας» του «δεν είναι σαρκικά αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων, γκρεμίζοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού». Ας υψώσουμε «όσια χέρια» σε προσευχές αδιαλείπτως, «χωρίς οργή και διαλογισμούς». Ας γίνουμε ομοεθνείς του Κυρίου, ο οποίος ανέτειλε από τη φυλή «Ιούδα». Ας γίνουμε Ιουδαίοι εν κρυπτώ· «διότι Ιουδαίος δεν είναι αυτός που φαίνεται», «αλλά αυτός που είναι στο κρυπτό», ο οποίος, μέσω της αποχής από τους μάταιους λογισμούς και τις ρυπαρές έννοιες, σαββατίζει πάντοτε και δέχεται την περιτομή στον έσω του άνθρωπο. Επομένως, ας περιτμήσουμε την ακάθαρτη ακροβυστία της «καρδιάς», αποκόπτοντας το περιττό του νου, το οποίο είναι «το κεντρί του θανάτου, η αμαρτία», η οποία παρασπάρθηκε από τον εχθρό μέσω της παρακοής. Ας δεχθούμε στις καρδιές μας τον νόμο εν Πνεύματι Θεού, τον οποίο υποσχέθηκε λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στις καρδιές τους, και θα τους επιγράψω στις διάνοιές τους» και κατά τον Δαβίδ: «Ο νόμος του Θεού είναι στις καρδιές τους, και τα διαβήματά τους δεν θα υποσκελισθούν».

Διότι και ο ορατός κόσμος, από τον βασιλιά μέχρι τον φτωχό, βρίσκεται σε ταραχή και ακαταστασία και μάχη, και κανείς τους δεν γνωρίζει την αιτία, επειδή το κακό που παρεισέφρησε μέσω της παρακοής του Αδάμ δεν είναι ορατό, «το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία». Διότι η λογική δύναμη και νοερή ουσία του σατανά, η οποία παρεισέφρησε, έσπειρε όλα τα κακά, επειδή ενεργεί αόρατα στον εσωτερικό άνθρωπο και στον νου και πολεμά με τους λογισμούς, και οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι πράττουν αυτά ωθούμενοι από αλλότρια δύναμη, αλλά νομίζουν ότι αυτά είναι φυσικά και ότι τα κάνουν από τη δική τους φύση. Όσοι όμως έχουν την ειρήνη του Χριστού μέσα στον ίδιο τους τον νου και τον φωτισμό Του, γνωρίζουν από πού υποκινούνται αυτά. Διότι αυτός ο κόσμος πάσχει από το πάθος της κακίας και δεν το γνωρίζει. Διότι υπάρχει ένα ακάθαρτο πυρ, το οποίο ανάβει την καρδιά και έτσι διατρέχει όλα τα μέλη και προτρέπει τους ανθρώπους σε ασέλγειες και μύρια κακά. Εκείνοι λοιπόν που παρασύρονται και συνηδονίζονται εσωτερικά στην καρδιά τους, διαπράττουν την πορνεία, και καθώς το κακό εξαπλώνεται με αυτόν τον τρόπο, καταπίπτουν και στη φανερή πορνεία. Το ίδιο να νοείς και για τη φιλαργυρία και την κενοδοξία, την οίηση, τον φθόνο και τον θυμό. Όπως ακριβώς όταν κάποιος καλείται σε γεύμα και του παρατίθενται πολλά εδέσματα, τότε η αμαρτία του υποβάλλει να γευτεί από όλα, και έτσι η ψυχή, νιώθοντας ηδονή, βαραίνει.

«Για κάθε ανώφελο λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν κατά την ημέρα της κρίσεως», και αλλού: «Δεν θα επιθυμήσεις τίποτα από τον πλησίον σου», και πάλι: «Όποιος κοιτάξει με επιθυμία, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μέσα στην καρδιά του. Και όποιος πάλι πει στον αδελφό του ρακά, θα είναι ένοχος απέναντι στο συνέδριο, ενώ όποιος τον αποκαλέσει μωρέ, θα είναι ένοχος στη γέεννα του πυρός.» Θέλοντας δε και ο Απόστολος να δείξει ότι σε όσους πράττουν αυτά ενεργεί ο διάβολος, είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία.» Εάν λοιπόν η αμαρτία δεν είναι τίποτε άλλο παρά παράβαση της εντολής, και εντολή είναι και το να μην επιθυμήσεις και το να μην πεις ψέματα και το να μην κλέψεις, αλλά ούτε και να φλυαρήσεις ούτε να κακολογήσεις τον αδελφό σου, καθένας που πράττει αυτά έχει τραυματιστεί από το κεντρί του θανάτου, δηλαδή της αμαρτίας, και μέσα σε αυτήν ακριβώς την πληγή και στο δάγκωμα της αμαρτίας εισέρχεται αμέσως ο διάβολος σαν σκουλήκι και εγκαθίσταται.

ΚΓ'. Ότι θάνατος της ψυχής είναι ο χωρισμός από το Άγιο Πνεύμα, και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία· και ότι ο θάνατος του σώματος και η φθορά του αποτελούν ομοίωμα του θανάτου και της φθοράς της ψυχής. Ποια είναι τα σημεία της νεκρής και της ζώσας ψυχής. Και πώς γίνεται η αναίρεση της φθοράς και του θανάτου· και ότι ο θάνατος δεν καταργήθηκε τώρα, αλλά καταπατήθηκε.

Γι' αυτό πρέπει να δίνουμε, ώστε να λάβουμε σύμφωνα με τη δωρεά μας. Διότι το μέγεθος της ελεημοσύνης δεν κρίνεται με το μέτρο αυτών που δίνονται, αλλά με τη δύναμη και την προαίρεση αυτών που δίνουν. Ότι θάνατος της ψυχής είναι ο χωρισμός από το Άγιο Πνεύμα, και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία· και ότι ο θάνατος του σώματος και η δική του φθορά αποτελούν ομοίωμα του θανάτου και της φθοράς της ψυχής. Επίσης, ποια είναι τα σημεία της νεκρής και της ζωντανής ψυχής. Και πώς γίνεται η αναίρεση της φθοράς και του θανάτου· και ότι ο θάνατος δεν καταργήθηκε τώρα, αλλά καταπατήθηκε.

Κεφάλαιο ΚΓ'. Θάνατος της ψυχής είναι ο χωρισμός από το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς θάνατος του σώματος είναι ο χωρισμός από την ψυχή, και κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Διότι ο θάνατος και η φθορά είναι γεννήματα της αμαρτίας. Εξαιτίας της αμαρτίας η ψυχή πέθανε ως προς την αιώνια ζωή, αφού χωρίστηκε από το Άγιο Πνεύμα και από τη βασιλεία Του.

ΛΟΓΟΣ ΛΘ'. Πρέπει να αποφεύγεται η ψυχόλεθρη παρρησία. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΜΟΥ ΤΕΚΝΑ ΚΑΙ ΤΙΜΙΟΤΑΤΟΙ ΑΔΕΛΦΟΙ, δεν μου είναι κοπιαστικό να σας μιλώ και να σας προφυλάσσω με τα λόγια της αλήθειας συχνότερα, ώστε να μην περιπέσει κανείς από εσάς, είτε από άγνοια είτε από περιφρόνηση, στο κεντρί του θανάτου, που είναι η αμαρτία, παραβαίνοντας την εντολή και πράττοντας αυτά που δεν επιτρέπονται. Διότι, ακόμη και όταν το πράττουμε αυτό, διαπιστώνουμε ότι ο κακότεχνος Σατανάς ενεργεί σε μερικούς, γεγονός για το οποίο αισθάνομαι μεγάλο πένθος και λύπη που με φθείρει.

Εάν λοιπόν είναι ύπνος, προφανώς αποτελεί αίτιο ανάπαυσης και απαρχή, καθίσταται προϋπόθεση της αιώνιας ζωής, όπως λέει ο ιερός Απόστολος: «Τώρα όμως ο Χριστός έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, και έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν κοιμηθεί.» Και πάλι: «Καταπόθηκε ο θάνατος από τη νίκη. Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου; Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος. Ας ευχαριστήσουμε δε τον Θεό, ο οποίος μας δίνει τη νίκη μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Ιδού, καταπόθηκε ο θάνατος· ιδού, δωρήθηκε η νίκη· διότι λέει: «Σε εκείνον που νικά, θα δώσω να φάει από το ξύλο της ζωής που βρίσκεται στον παράδεισο του Θεού μου.» Δες, έχει ανοίξει το στάδιο της βασιλείας των ουρανών· δες, βρίσκεται μπροστά μας ο τρισμακάριος αγώνας, και στον νικητή ανήκει ο στέφανος και η απόλαυση της ζωής.