Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 16:1

Τρίτη επιστολή, και αυτή πάλι προς τους Κορινθίους. Και αυτή την αποστέλλει προς τους ίδιους από τη Μακεδονία. Η δε αφορμή της Επιστολής είναι η εξής: Οι Κορίνθιοι, αφού έλαβαν την προηγούμενη Επιστολή, ένιωσαν συντριβή για την αμαρτία εκείνου που είχε συζευχθεί τη μητρυιά του, και λυπήθηκαν, επειδή είχαν παραβλέψει ένα τέτοιο αμάρτημα· έπειτα παρασύρονταν από κάποιους, οι οποίοι δημιουργούσαν και τις αφορμές των σχισμάτων, με αποτέλεσμα να προσκολλώνται στο γράμμα του νόμου και να θεωρούν αδιάφορη τη χάρη του Χριστού, και μάλλον έδιναν προσοχή σε εκείνους που καυχούνταν για τα εξωτερικά φαινόμενα. Φρόντιζαν, ωστόσο, καλά και για τη λογία υπέρ των αγίων. Σε αυτά τα ζητήματα, λοιπόν, απαντά με την επιστολή του ο Απόστολος.

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Και λίγο πιο κάτω: Αλήθεια σας λέω, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Υψώνοντας λοιπόν τα μάτια ο Ιησούς, και βλέποντας ότι έρχεται προς αυτόν πολύ πλήθος, λέει προς τον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους, για να φάνε αυτοί; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά δε με τον έρανο υπέρ των αγίων, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος στο σπίτι του, αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του· ώστε να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω.

ΟΜΙΛΙΑ ΜΓ'. Σχετικά δε με τη λογία υπέρ των αγίων, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς. α'. Αφού ολοκλήρωσε τον λόγο περί των δογμάτων και επρόκειτο να εισέλθει στο ηθικό μέρος, αφήνοντας όλα τα άλλα, προχωρά στο κορύφωμα των αγαθών, κάνοντας λόγο για την ελεημοσύνη. Όμως, αφού ομιλεί μόνο για αυτό, ολοκληρώνει τον λόγο του· αν και πουθενά αλλού δεν έπραξε κάτι τέτοιο, αλλά για την ελεημοσύνη, τη σωφροσύνη, την πραότητα, τη μακροθυμία και για όλα τα άλλα ομιλεί στο τέλος των άλλων Επιστολών. Για ποιο λόγο, λοιπόν, εδώ αναπτύσσει μόνο αυτό το μέρος της ηθικής διδασκαλίας; Διότι και από τα όσα είχαν λεχθεί προηγουμένως, τα περισσότερα είχαν ηθικό χαρακτήρα· μέσω αυτών τιμώρησε τον πόρνο, μέσω αυτών συνέτισε εκείνους που δικάζονταν στα κοσμικά δικαστήρια, μέσω αυτών φόβισε τους μέθυσους και τους λαίμαργους, μέσω αυτών καταδίκασε τους στασιαστές, τους φιλόνικους και τους φιλάρχους, μέσω αυτών παρέδωσε στην ανυπόφορη εκείνη τιμωρία όσους προσέρχονταν αναξίως στα μυστήρια, και μέσω αυτών μίλησε περί αγάπης. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, εφόσον εδώ είχε ιδιαίτερη ανάγκη από τη συνδρομή υπέρ των αγίων, αναφέρει μόνο αυτήν. Και πρόσεξε τη σύνεσή του: όταν τους έπεισε περί της αναστάσεως και τους έκανε πιο πρόθυμους, τότε πλέον ομιλεί και για αυτό το ζήτημα.

Μολονότι βέβαια και γι' αυτά τους είχε μιλήσει πρωτύτερα, όταν έλεγε: «Εάν εμείς σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, είναι τάχα σπουδαίο αν εμείς θερίσουμε τα δικά σας σαρκικά;» και, «Ποιος φυτεύει αμπέλι και δεν τρώει από τον καρπό του;». Επειδή όμως γνώριζε το μέγεθος αυτού του κατορθώματος, δεν παραλείπει να το προσθέσει και στο τέλος της Επιστολής. Ονομάζει δε τη συλλογή αυτή «λογία», καθιστώντας ευθύς εξ αρχής ελαφρύ το πράγμα· διότι, όταν συνεισφέρουν όλοι μαζί, το πρόσταγμα γίνεται ελαφρύ για τον καθένα. Και αφού μίλησε για τη συλλογή, δεν είπε αμέσως: «ο καθένας από εσάς ας αποταμιεύει κατά μέρος», αν και αυτό ήταν το φυσιολογικό ακόλουθο· αλλά, αφού πρώτα είπε, «Καθώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας», τότε πρόσθεσε αυτό, παρακινώντας τους σε ζήλο με την αφήγηση των κατορθωμάτων των άλλων και θέτοντάς το σε μορφή διήγησης· το ίδιο έπραξε και όταν έγραφε προς τους Ρωμαίους. Διότι και σε εκείνους, ενώ φαινόταν ότι διηγείται την αφορμή της μετάβασής του στα Ιεροσόλυμα, με αυτόν τον τρόπο εισάγει τον λόγο περί ελεημοσύνης, λέγοντας: «Τώρα όμως πορεύομαι στα Ιεροσόλυμα, για να διακονήσω τους αγίους. Διότι η Μακεδονία και η Αχαΐα ευδόκησαν να κάνουν κάποια συνεισφορά για τους φτωχούς μεταξύ των αγίων». Εκείνους, λοιπόν, τους προτρέπει μέσω των Μακεδόνων και των Κορινθίων, ενώ τούτους μέσω των Γαλατών.

Διότι, «όπως ακριβώς διέταξα», λέει, «στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς». Επειδή, άλλωστε, θα ντρέπονταν πλέον να φανούν κατώτεροι από τους Γαλάτες. Και δεν είπε: «Προέτρεψα και συμβούλευσα», αλλά: «Διέταξα», πράγμα που δηλώνει μεγαλύτερη αυθεντία. Και δεν φέρνει ως παράδειγμα μία πόλη, και δύο και τρεις, αλλά ολόκληρο έθνος· πράγμα που κάνει και στα δόγματα, λέγοντας: «Όπως ακριβώς και σε όλες τις Εκκλησίες των αγίων». Διότι, εάν αυτό είναι ισχυρό για την πίστη των δογμάτων, πολύ περισσότερο για τη μίμηση των έργων. Τι λοιπόν διέταξες; Πες μου. «Την πρώτη ημέρα της εβδομάδος, δηλαδή την Κυριακή, ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος και ας αποταμιεύει ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του». Δες πώς προτρέπει και από τον χρόνο· διότι και μόνο η ημέρα ήταν ικανή να οδηγήσει σε ελεημοσύνη. Διότι θυμηθείτε, λέει, τι αξιωθήκατε αυτήν την ημέρα. Επειδή τα άρρητα αγαθά, και η ρίζα και η αρχή της ζωής μας έγιναν σε αυτήν. Και δεν είναι κατάλληλος ο χρόνος για προθυμία φιλανθρωπίας μόνο γι' αυτό, αλλά και επειδή προσφέρει άνεση και απαλλαγή από τους κόπους. Διότι η ψυχή που απαλλάσσεται από τους μόχθους, γίνεται ευκολότερα και καταλληλότερα διατεθειμένη να ελεήσει. Εκτός δε από αυτά, και η συμμετοχή κατ' αυτήν σε μυστήρια τόσο φρικτά και αθάνατα, εμφυτεύει μεγάλη προθυμία. Σε αυτήν την ημέρα, λοιπόν, ο καθένας από εσάς, όχι απλώς ο τάδε και ο δείνα, αλλά ο κάθε ένας ξεχωριστά, είτε είναι φτωχός είτε πλούσιος, είτε γυναίκα είτε άνδρας, είτε δούλος είτε ελεύθερος, ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας.

Διότι, βεβαίως, παντού στις Επιστολές του εισάγει τον λόγο περί αυτών των θεμάτων, και δεν είναι δυνατόν να βρεθεί καμία επιστολή που να μην περιέχει αυτήν την παραίνεση. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει καλά πόση είναι η δύναμη αυτού του πράγματος· γι' αυτό, σαν να τοποθετεί μια θαυμαστή οροφή στο οικοδόμημα των υπολοίπων παραινέσεων και συμβουλών, εισάγει τη διδασκαλία περί αυτών. Αυτό ακριβώς έπραξε και εδώ· αφού μίλησε εκτενώς για την ανάσταση και αφού διόρθωσε όλα τα υπόλοιπα ζητήματα, κατέληξε στον λόγο περί της ελεημοσύνης, λέγοντας τα εξής: «Σχετικά δε με τη λογία (εισφορά) για τους αγίους, όπως ακριβώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς· την πρώτη ημέρα της εβδομάδος ο καθένας από εσάς». Παρατήρησε την αποστολική σύνεση, πόσο επίκαιρα έθιξε αυτήν την παραίνεση. Διότι, αφού πρώτα υπενθύμισε το μελλοντικό δικαστήριο, και εκείνο το φοβερό βήμα, καθώς και τη δόξα με την οποία επρόκειτο να ενδυθούν όσοι κατόρθωσαν την αρετή, και την αθάνατη ζωή· τότε πλέον εισάγει τον λόγο περί αυτών, έτσι ώστε ο ακροατής, έχοντας αναθαρρήσει από τις αγαθές ελπίδες και έχοντας ανακουφιστεί, να τον αποδεχθεί με μεγαλύτερη προθυμία, διατηρώντας ακμαίο τον φόβο της κρίσεως, αλλά έχοντας παράλληλα την ψυχή αναπτερωμένη από τις προσδοκίες των αγαθών που του έχουν ετοιμαστεί.

Και δεν είπε, «Σχετικά με τη λογία για τους πτωχούς», ούτε «για τους πένητες», αλλά «για τους αγίους»· διδάσκοντας τους ακροατές να θαυμάζουν και όσους βρίσκονται σε πενία, όταν είναι ευσεβείς, και να περιφρονούν όσους βρίσκονται σε πλούτο, όταν καταφρονούν την αρετή. Γνωρίζει, βεβαίως, να αποκαλεί ακόμη και τον βασιλιά βέβηλο και παράνομο, όταν είναι εχθρός του Θεού, και τους πτωχούς αγίους, όταν είναι επιεικείς και ταπεινοί. Τον Νέρωνα, για παράδειγμα, τον αποκαλεί μυστήριο της ανομίας, λέγοντας: «Διότι το μυστήριο της ανομίας ήδη ενεργείται»· αυτούς, όμως, που δεν διέθεταν ούτε την αναγκαία τροφή, αλλά τρέφονταν από την επαιτεία, τους ονόμασε αγίους. Συγχρόνως δε δίδασκε εμμέσως και εκείνους να μην υψηλοφρονούν, ούτε να επαίρονται με την παροχή της προσφοράς, έχοντας την ιδέα ότι την παρέχουν σε κάποιους ευτελείς και καταφρονημένους, αλλά να γνωρίζουν σαφώς και να πείθουν τον εαυτό τους, ότι απολαμβάνουν μεγίστη τιμή, εφόσον καταξιώνονται να γίνουν κοινωνοί στις θλίψεις εκείνων.

Διότι και την αρπαγή των υπαρχόντων σας τη δεχθήκατε με χαρά, γνωρίζοντας ότι έχετε στους ουρανούς περιουσία ανώτερη και μόνιμη. Και όταν προέτρεπε τους Θεσσαλονικείς, αυτούς έφερε ως παράδειγμα: «Διότι εσείς, αδελφοί, γίνατε μιμητές των Εκκλησιών του Θεού που βρίσκονται στην Ιουδαία, επειδή και εσείς πάθατε τα ίδια από τους δικούς σας ομοεθνείς, όπως ακριβώς και εκείνοι από τους Ιουδαίους». Επειδή, λοιπόν, υπέφεραν τα πιο σκληρά από όλα τα δεινά, και όχι μόνο δεν τύγχαναν ελέους, αλλά τους αφαιρούσαν και όλα τους τα υπάρχοντα, και άγονταν και φέρονταν, και διώκονταν από παντού, είναι εύλογο που παρακινεί τους πάντες από κάθε τόπο για να τους συντρέξουν. Και εδώ πάλι για αυτούς τους ίδιους προτρέπει τους Κορινθίους, λέγοντας: «Σχετικά δε με τη λογία για τους αγίους, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς».

γʹ. Ποιοι λοιπόν είναι αυτοί οι άγιοι, και για ποιον λόγο δείχνει μεγαλύτερη πρόνοια γι' αυτούς, έχει αποδειχθεί επαρκώς· πρέπει όμως στη συνέχεια να εξετάσουμε γιατί μνημονεύει τους Γαλάτες. Διότι γιατί δεν είπε: «Σχετικά με τη συνεισφορά (λογία) για τους αγίους κάντε τούτο: κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας σας ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας», αλλά λέει: «Σχετικά με τη συνεισφορά για τους αγίους, όπως ακριβώς έδωσα εντολή στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς»; Για ποιον λόγο, λοιπόν, το κάνει αυτό, και δεν υπενθυμίζει μία, ούτε δύο, ούτε τρεις πόλεις, αλλά ένα ολόκληρο έθνος; Για να αποκτήσουν μεγαλύτερη προθυμία, και να γίνουν οι έπαινοι των άλλων αφορμή ζήλου γι' αυτούς. Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο με τον οποίο έδωσε την εντολή: «Κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδας», λέει, «ο καθένας σας ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του, ώστε να μη γίνονται συνεισφορές τότε που θα έρθω». Ως «μίαν σαββάτων» ονόμασε την Κυριακή.

Και παρατήρησε με πόσα βασικά σημεία προσπάθησε να μετριάσει το βάρος του ζητήματος. Πρώτον, με το γεγονός ότι διέταξε να συγκεντρωθεί η εισφορά όχι από έναν και δύο ή τρεις, αλλά από ολόκληρη την πόλη. Διότι η λέξη «λογία» δεν είναι τίποτε άλλο, παρά συγκέντρωση χρημάτων και έρανος που προσφέρεται από όλους. Δεύτερον, με το αξίωμα εκείνων που λαμβάνουν την εισφορά· διότι δεν είπε «στους πτωχούς», αλλά «στους Αγίους». Τρίτον, με το παράδειγμα εκείνων που το έχουν ήδη πράξει: «Όπως ακριβώς διέταξα», λέει, «στις Εκκλησίες της Γαλατίας».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ΄. «Σχετικά δε με τη λογία για τους αγίους.» Έχοντας ολοκληρώσει τον λόγο περί των δογμάτων, και επειδή επρόκειτο να μεταβεί στον ηθικό, αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, κινεί τον λόγο περί της ελεημοσύνης. Ονομάζει δε «λογία» τη συλλογή των χρημάτων. «Όπως ακριβώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς.» Δεν είπε, προέτρεψα και συμβούλευσα, αλλά «διέταξα», πράγμα που υποδηλώνει μεγαλύτερη αυθεντία. «Κατά την πρώτη ημέρα της εβδομάδος ο καθένας σας ας βάζει στην άκρη κοντά του ό,τι καταφέρνει να εξοικονομήσει.» Διότι, λέγει, θυμηθείτε τι λάβατε αυτήν την ημέρα. Διότι σε αυτήν συνέβησαν τα ανείπωτα αγαθά, και αυτή είναι η ρίζα και η αρχή της ζωής μας· και, μαζί με αυτά, το ότι σε αυτήν κοινωνούμε το μυστήριο. Δες πώς συμβουλεύει με βάση και τον χρόνο, αλλά και τον τρόπο. «Για να μη γίνονται λογίες (έρανοι) τότε που θα έρθω. Όταν δε θα παρευρεθώ,» —διότι η προσδοκία της έλευσης του Παύλου τους κάνει πιο πρόθυμους— «εκείνους που θα εγκρίνετε, αυτούς θα στείλω με επιστολές, για να μεταφέρουν τη χάρη (δωρεά) σας στην Ιερουσαλήμ.» Κάνει τον λόγο του να μην κινεί υποψίες, μη αναφέροντας τον τάδε ή τον δείνα. Ήταν δε πολύ καλό το ότι την ονόμασε «χάρη», και όχι «ελεημοσύνη». «Εάν δε αξίζει τον κόπο να πορευθώ και εγώ, θα πορευθούν μαζί μου. Θα έρθω δε προς εσάς, όταν περάσω από τη Μακεδονία. Διότι θα περάσω από τη Μακεδονία. Και σε εσάς πιθανόν να παραμείνω, ή και να ξεχειμωνιάσω, ώστε εσείς να με κατευοδώσετε, όπου και αν πορευθώ. Διότι δεν θέλω τώρα να σας δω ως περαστικός.»