Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 16:2

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και με φιλοξενήσατε· γυμνός, και με ντύσατε· ασθένησα, και με επισκεφθήκατε· ήμουν στη φυλακή, και ήλθατε σε μένα. Και λίγο πιο κάτω: Αλήθεια σας λέω, εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς τους αδελφούς μου τους ελάχιστους, το πράξατε σε εμένα. ΙΩΑΝΝΗΣ. Υψώνοντας λοιπόν τα μάτια ο Ιησούς, και βλέποντας ότι έρχεται προς αυτόν πολύ πλήθος, λέει προς τον Φίλιππο: Από πού θα αγοράσουμε άρτους, για να φάνε αυτοί; και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σχετικά δε με τον έρανο υπέρ των αγίων, όπως διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς. Την πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος στο σπίτι του, αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του· ώστε να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω.

Μολονότι βέβαια και γι' αυτά τους είχε μιλήσει πρωτύτερα, όταν έλεγε: «Εάν εμείς σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, είναι τάχα σπουδαίο αν εμείς θερίσουμε τα δικά σας σαρκικά;» και, «Ποιος φυτεύει αμπέλι και δεν τρώει από τον καρπό του;». Επειδή όμως γνώριζε το μέγεθος αυτού του κατορθώματος, δεν παραλείπει να το προσθέσει και στο τέλος της Επιστολής. Ονομάζει δε τη συλλογή αυτή «λογία», καθιστώντας ευθύς εξ αρχής ελαφρύ το πράγμα· διότι, όταν συνεισφέρουν όλοι μαζί, το πρόσταγμα γίνεται ελαφρύ για τον καθένα. Και αφού μίλησε για τη συλλογή, δεν είπε αμέσως: «ο καθένας από εσάς ας αποταμιεύει κατά μέρος», αν και αυτό ήταν το φυσιολογικό ακόλουθο· αλλά, αφού πρώτα είπε, «Καθώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας», τότε πρόσθεσε αυτό, παρακινώντας τους σε ζήλο με την αφήγηση των κατορθωμάτων των άλλων και θέτοντάς το σε μορφή διήγησης· το ίδιο έπραξε και όταν έγραφε προς τους Ρωμαίους. Διότι και σε εκείνους, ενώ φαινόταν ότι διηγείται την αφορμή της μετάβασής του στα Ιεροσόλυμα, με αυτόν τον τρόπο εισάγει τον λόγο περί ελεημοσύνης, λέγοντας: «Τώρα όμως πορεύομαι στα Ιεροσόλυμα, για να διακονήσω τους αγίους. Διότι η Μακεδονία και η Αχαΐα ευδόκησαν να κάνουν κάποια συνεισφορά για τους φτωχούς μεταξύ των αγίων». Εκείνους, λοιπόν, τους προτρέπει μέσω των Μακεδόνων και των Κορινθίων, ενώ τούτους μέσω των Γαλατών.

Διότι, «όπως ακριβώς διέταξα», λέει, «στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς». Επειδή, άλλωστε, θα ντρέπονταν πλέον να φανούν κατώτεροι από τους Γαλάτες. Και δεν είπε: «Προέτρεψα και συμβούλευσα», αλλά: «Διέταξα», πράγμα που δηλώνει μεγαλύτερη αυθεντία. Και δεν φέρνει ως παράδειγμα μία πόλη, και δύο και τρεις, αλλά ολόκληρο έθνος· πράγμα που κάνει και στα δόγματα, λέγοντας: «Όπως ακριβώς και σε όλες τις Εκκλησίες των αγίων». Διότι, εάν αυτό είναι ισχυρό για την πίστη των δογμάτων, πολύ περισσότερο για τη μίμηση των έργων. Τι λοιπόν διέταξες; Πες μου. «Την πρώτη ημέρα της εβδομάδος, δηλαδή την Κυριακή, ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος και ας αποταμιεύει ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του». Δες πώς προτρέπει και από τον χρόνο· διότι και μόνο η ημέρα ήταν ικανή να οδηγήσει σε ελεημοσύνη. Διότι θυμηθείτε, λέει, τι αξιωθήκατε αυτήν την ημέρα. Επειδή τα άρρητα αγαθά, και η ρίζα και η αρχή της ζωής μας έγιναν σε αυτήν. Και δεν είναι κατάλληλος ο χρόνος για προθυμία φιλανθρωπίας μόνο γι' αυτό, αλλά και επειδή προσφέρει άνεση και απαλλαγή από τους κόπους. Διότι η ψυχή που απαλλάσσεται από τους μόχθους, γίνεται ευκολότερα και καταλληλότερα διατεθειμένη να ελεήσει. Εκτός δε από αυτά, και η συμμετοχή κατ' αυτήν σε μυστήρια τόσο φρικτά και αθάνατα, εμφυτεύει μεγάλη προθυμία. Σε αυτήν την ημέρα, λοιπόν, ο καθένας από εσάς, όχι απλώς ο τάδε και ο δείνα, αλλά ο κάθε ένας ξεχωριστά, είτε είναι φτωχός είτε πλούσιος, είτε γυναίκα είτε άνδρας, είτε δούλος είτε ελεύθερος, ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας.

Διότι, εάν μπορεί κάποιος να αποδείξει και να ελέγξει ότι, λέγοντας αυτά, σας προσελκύουμε προς εμάς τους ίδιους και, με το πρόσχημα των φτωχών, αποκομίζουμε εμείς κέρδος, αυτά τα έργα δεν είναι άξια μόνο ντροπής, αλλά και χιλιάδων κεραυνών, και δεν αξίζει καν να ζουν όσοι τα πράττουν. Εάν, όμως, με τη χάρη του Θεού δεν σας ενοχλούμε καθόλου για τον εαυτό μας, αλλά σας προσφέραμε το Ευαγγέλιο χωρίς δαπάνη, χωρίς βέβαια να κοπιάζουμε όπως ο Παύλος, αλλά αρκούμενοι στα δικά μας, με κάθε παρρησία θα πω: Δώστε σε όσους έχουν ανάγκη, και δεν θα σταματήσω να το λέω αυτό, ενώ για όσους δεν δίνουν θα γίνω αυστηρός κατήγορος. Διότι, αν ήμουν στρατηγός και είχα στρατιώτες, δεν θα ντρεπόμουν να ζητήσω τροφές για τους στρατιώτες. Επειδή επιθυμώ διακαώς τη σωτηρία σας. Αλλά, για να γίνει ο λόγος πιο δραστικός και πιο αποτελεσματικός, θα πάρω ως παραστάτη τον Παύλο και μαζί του θα σας μιλήσω λέγοντας: «Ο καθένας από εσάς ας βάζει κατά μέρος, αποταμιεύοντας ανάλογα με το πώς ευοδώνεται». Πρόσεξε, λοιπόν, και από αυτό το σημείο πόσο ανεπαχθής είναι· διότι δεν είπε «τόσο ή τόσο», αλλά «ανάλογα με το πώς ευοδώνεται», είτε είναι πολύ είτε λίγο. Και δεν είπε «ό,τι κερδίσει κάποιος», αλλά «ό,τι ευοδωθεί», δείχνοντας έτσι ότι η χορηγία προέρχεται από τον Θεό.

δʹ. Άκουσε όσα διδάσκει με σοφία η θεία Γραφή για τον Ιώβ· άκουσε και τι λέγει ο Παύλος: «Να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε»· και πάλι, «Να συναναστρέφεσθε με τους ταπεινούς». Διότι η συμπαράσταση προς αυτούς που λυπούνται συνηθίζει να αφαιρεί το υπερβολικά βαρύ φορτίο της λύπης. Όπως ακριβώς συμβαίνει με ένα φορτίο, εάν κάποιος μοιραστεί το βάρος, ανακουφίζει εκείνον που σηκώνει μόνος του το άχθος, έτσι συμβαίνει και σε όλα τα άλλα. Τώρα όμως, όταν πεθάνει κάποιος από τους δικούς μας ανθρώπους, είναι πολλοί αυτοί που συμπαραστέκονται, πολλοί αυτοί που παρηγορούν· και ένα υποζύγιο που έπεσε κάτω πολλές φορές το σηκώνουμε, τις ψυχές όμως των αδελφών μας που πέφτουν, τις παραβλέπουμε περισσότερο και από υποζύγιο και τις προσπερνούμε. Και εάν τον δούμε να μπαίνει με άσεμνο τρόπο σε καπηλειό, δεν τον αποτρέπουμε· και αν μεθά, δεν τον εμποδίζουμε, και αν κάνει οτιδήποτε άλλο από τα άτοπα, μάλλον συμπράττουμε κιόλας. Γι' αυτό έλεγε ο Παύλος: «Όχι μόνο τα κάνουν οι ίδιοι, αλλά και τα επιδοκιμάζουν σε αυτούς που τα πράττουν»· και οι περισσότεροι συγκροτούν συντροφιές για πιοτό και μέθη. Συγκρότησε, άνθρωπε, συντροφιές, ώστε να αποβάλουν τη μανία της μέθης· αυτοί οι φιλικοί δεσμοί είναι καλοί για εκείνους που είναι φυλακισμένοι, για εκείνους που βρίσκονται σε θλίψη. Κάτι τέτοιο πρόσταξε ο Παύλος και στους Κορινθίους λέγοντας: «Για να μη γίνονται έρανοι τότε, όταν θα έλθω». Τώρα όμως, κάνουμε τα πάντα για χάρη της μέθης, της καλοπέρασης και της σπατάλης, και μοιραζόμαστε κοινή κλίνη, κοινό τραπέζι, κοινό κρασί και κάνουμε κοινά τα έξοδα· κανείς όμως δεν έκανε κοινή την ελεημοσύνη.

Εγώ δε δεν απαιτώ τα πάντα, αλλά ένα μέρος. «Ανάλογα με την ευπορία του», λέει, «ας αποταμιεύει ο καθένας κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδος», σαν να καταβάλλει κάποιον φόρο για τις επτά ημέρες, και να τον συγκεντρώνει, και έτσι να προσφέρει ελεημοσύνη, έστω μικρή, έστω μεγάλη. Διότι, λέει, «δεν θα εμφανιστείς με άδεια χέρια ενώπιον του Κυρίου». Αν στους Ιουδαίους λέγονταν αυτά, πόσο μάλλον σε εμάς; Γι' αυτόν τον λόγο στέκονται οι πένητες μπροστά από τις θύρες, ώστε να μην εισέρχεται κανείς με άδεια χέρια, αλλά να εισέρχεται έχοντας προσφέρει ελεημοσύνη. Εισέρχεσαι για να ελεηθείς· ελέησε πρώτα εσύ. Εκείνος δε που ακολουθεί ύστερα, οφείλει περισσότερα· διότι όταν εμείς κάνουμε την αρχή, ο δεύτερος καταθέτει περισσότερα.

Και δεν είναι μόνο αυτό το θαυμαστό, το ότι δηλαδή ο ίδιος, αν και ήταν τέτοιος, κατόρθωσε τόσα πολλά, αλλά το ότι και οι περισσότεροι από αυτούς που μαθήτευσαν κοντά του ήταν φτωχοί, απλοί άνθρωποι, αγράμματοι, ζούσαν με την πείνα, άσημοι και προερχόμενοι από άσημους. Και αυτά τα διακηρύσσει και ο ίδιος, και δεν ντρέπεται να μιλά για τη φτώχεια τους, ούτε μάλιστα και να ζητά ελεημοσύνη υπέρ αυτών. Διότι λέει: «Πηγαίνω στην Ιερουσαλήμ για να διακονήσω τους αγίους», και πάλι: «Την πρώτη ημέρα της εβδομάδος, ο καθένας σας ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας, ώστε, όταν έρθω, να μη γίνονται τότε έρανοι».

Διότι, βεβαίως, παντού στις Επιστολές του εισάγει τον λόγο περί αυτών των θεμάτων, και δεν είναι δυνατόν να βρεθεί καμία επιστολή που να μην περιέχει αυτήν την παραίνεση. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει καλά πόση είναι η δύναμη αυτού του πράγματος· γι' αυτό, σαν να τοποθετεί μια θαυμαστή οροφή στο οικοδόμημα των υπολοίπων παραινέσεων και συμβουλών, εισάγει τη διδασκαλία περί αυτών. Αυτό ακριβώς έπραξε και εδώ· αφού μίλησε εκτενώς για την ανάσταση και αφού διόρθωσε όλα τα υπόλοιπα ζητήματα, κατέληξε στον λόγο περί της ελεημοσύνης, λέγοντας τα εξής: «Σχετικά δε με τη λογία (εισφορά) για τους αγίους, όπως ακριβώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να πράξετε και εσείς· την πρώτη ημέρα της εβδομάδος ο καθένας από εσάς». Παρατήρησε την αποστολική σύνεση, πόσο επίκαιρα έθιξε αυτήν την παραίνεση. Διότι, αφού πρώτα υπενθύμισε το μελλοντικό δικαστήριο, και εκείνο το φοβερό βήμα, καθώς και τη δόξα με την οποία επρόκειτο να ενδυθούν όσοι κατόρθωσαν την αρετή, και την αθάνατη ζωή· τότε πλέον εισάγει τον λόγο περί αυτών, έτσι ώστε ο ακροατής, έχοντας αναθαρρήσει από τις αγαθές ελπίδες και έχοντας ανακουφιστεί, να τον αποδεχθεί με μεγαλύτερη προθυμία, διατηρώντας ακμαίο τον φόβο της κρίσεως, αλλά έχοντας παράλληλα την ψυχή αναπτερωμένη από τις προσδοκίες των αγαθών που του έχουν ετοιμαστεί.

γʹ. Ποιοι λοιπόν είναι αυτοί οι άγιοι, και για ποιον λόγο δείχνει μεγαλύτερη πρόνοια γι' αυτούς, έχει αποδειχθεί επαρκώς· πρέπει όμως στη συνέχεια να εξετάσουμε γιατί μνημονεύει τους Γαλάτες. Διότι γιατί δεν είπε: «Σχετικά με τη συνεισφορά (λογία) για τους αγίους κάντε τούτο: κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδας ο καθένας σας ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας», αλλά λέει: «Σχετικά με τη συνεισφορά για τους αγίους, όπως ακριβώς έδωσα εντολή στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς»; Για ποιον λόγο, λοιπόν, το κάνει αυτό, και δεν υπενθυμίζει μία, ούτε δύο, ούτε τρεις πόλεις, αλλά ένα ολόκληρο έθνος; Για να αποκτήσουν μεγαλύτερη προθυμία, και να γίνουν οι έπαινοι των άλλων αφορμή ζήλου γι' αυτούς. Έπειτα αναφέρει και τον τρόπο με τον οποίο έδωσε την εντολή: «Κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδας», λέει, «ο καθένας σας ας βάζει κατά μέρος αποταμιεύοντας ό,τι του επιτρέπει η ευπορία του, ώστε να μη γίνονται συνεισφορές τότε που θα έρθω». Ως «μίαν σαββάτων» ονόμασε την Κυριακή.

Γι' αυτόν τον λόγο αρμόζει να την τιμούμε με τιμή πνευματική, όχι διοργανώνοντας συμπόσια, ούτε χύνοντας κρασί, ούτε μεθώντας και χορεύοντας, αλλά εξασφαλίζοντας μεγάλη αφθονία στους φτωχότερους αδελφούς μας. Αυτά τα λέω, όχι για να επαινείτε, αλλά για να τα μιμείστε. Διότι μη νομίζετε πως αυτά έχουν ειπωθεί μόνο προς τους Κορινθίους, αλλά και προς τον καθένα από εμάς, και προς όλους εκείνους που πρόκειται να υπάρξουν στο μέλλον· και ας πράττουμε ακριβώς αυτό που διέταξε ο Παύλος: κάθε Κυριακή ο καθένας ας αποταμιεύει στο σπίτι του χρήματα αφιερωμένα στον Κύριο· και ας γίνει το πράγμα αυτό νόμος και αμετάβλητη συνήθεια, και στο εξής δεν θα έχουμε ανάγκη ούτε από παραίνεση ούτε από συμβουλή· διότι ο λόγος και η παραίνεση δεν έχουν τόση ισχύ στο να κατορθώνουν τέτοια πράγματα, όση έχει η συνήθεια που έχει εδραιωθεί με το πέρασμα του χρόνου.

Εάν καθιερώσουμε αυτή την αρχή, το να αποταμιεύουμε δηλαδή κάτι κάθε Κυριακή για τη βοήθεια των φτωχών, έστω και αν προκύψουν μύριες ανάγκες, δεν θα παραβούμε αυτόν τον νόμο. Αφού δε είπε «κάθε πρώτη ημέρα της εβδομάδας», πρόσθεσε, «ο καθένας από εσάς». Δεν μιλάω μόνο στους πλούσιους, λέει, αλλά και στους φτωχούς· όχι μόνο στους ελεύθερους, αλλά και στους δούλους· όχι μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες. Κανείς ας μην υστερήσει σε αυτή τη λειτουργία, ούτε ας μείνει άμοιρος του κέρδους, αλλά ο καθένας ας προσφέρει. Διότι ούτε η φτώχεια θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο για μια τέτοια εισφορά. Επειδή, έστω και αν είσαι μύριες φορές φτωχός, δεν είσαι φτωχότερος από εκείνη τη χήρα, η οποία πρόσφερε ολόκληρη την περιουσία της. Και έστω και αν είσαι μύριες φορές φτωχός, δεν είσαι φτωχότερος από τη γυναίκα της Σιδώνας, η οποία, αν και είχε μόνο μια χούφτα αλεύρι, ούτε και τότε δυσκολεύτηκε να φιλοξενήσει τον προφήτη· αλλά, αν και έβλεπε πλήθος παιδιών να την περιστοιχίζει, και λιμό να επικρατεί, και τίποτα άλλο να μην υπάρχει αποθηκευμένο, δέχθηκε τον προφήτη με πολλή προθυμία. Και για ποιον λόγο είπε: «Ας το βάζει κατά μέρος στο σπίτι του, αποταμιεύοντάς το»; Επειδή αυτός που το συγκέντρωνε ίσως να ντρεπόταν και να κοκκίνιζε να το επιδείξει δημόσια, επειδή ήταν λίγο.

Διότι δεν είπε: «Εισέφερε τόσο και τόσο», για να μη γίνει βαρύ το πρόσταγμα, καθώς πολλοί θα πρόβαλλαν ως δικαιολογία τη φτώχεια τους· ώστε να μην πουν οι φτωχοί: «Τι θα γίνει λοιπόν, εάν δεν μπορούμε;», αλλά καθόρισε το μέτρο της εισφοράς ανάλογα με τη δύναμη εκείνων που συνεισφέρουν. «Ο καθένας από εσάς», λέει, «ας βάζει κατά μέρος στο σπίτι του και ας αποταμιεύει ανάλογα με το πώς έχει ευοδωθεί». Και δεν είπε: «ό,τι μπορέσει», ούτε «ό,τι βρεθεί», αλλά «ό,τι ευοδωθεί»· δείχνοντας έτσι ότι θα έχει συμπαραστάτη του και την άνωθεν ροπή και εύνοια. Διότι ο Παύλος δεν απέβλεπε βέβαια μόνο σε αυτό, στο πώς δηλαδή θα εισφερθούν χρήματα για τους φτωχούς, αλλά και στο να γίνει αυτό με πολλή προθυμία. Επειδή και ο Θεός για τον λόγο αυτόν όρισε την ελεημοσύνη, όχι για να τρέφονται μόνο αυτοί που έχουν ανάγκη, αλλά για να ευεργετούνται και αυτοί που την προσφέρουν, και μάλιστα περισσότερο για τούτους, παρά για εκείνους.

Επιπλέον σε αυτά, χρησιμοποιεί την ευκαιρία της ημέρας· διότι λέγει: «Την πρώτη ημέρα της εβδομάδος ο καθένας από εσάς ας βάζει στην άκρη αποταμιεύοντας». Πέμπτον, με το να μην προστάξει να συγκεντρωθεί όλη η ελεημοσύνη μεμιάς, αλλά ήρεμα και σταδιακά. Διότι δεν είναι το ίδιο να παραγγέλλεις να γίνει η εισφορά μέσα σε μία ημέρα, και το να την καταμερίζεις σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα· επειδή μία τέτοια πρακτική δεν προκαλεί καν την αίσθηση της δαπάνης. Έκτον, με το να μην ορίσει μέτρο, αλλά να το αφήσει στην κρίση αυτών που συνεισφέρουν, και να δείξει ότι αυτό δίδεται από τον Θεό· διότι λέγοντας «αναλόγως με το τι του έχει ευοδωθεί», φανέρωσε και τα δύο αυτά. Πρόσθεσε και ένα έβδομο, με άλλον τρόπο, λέγοντας: «ώστε να μη γίνονται έρανοι τότε που θα έλθω». Διότι έτσι ταυτόχρονα και τους παρακινεί, εφόσον προσδοκούν την παρουσία του, και τους ανακουφίζει, παρέχοντάς τους μεγάλη προθεσμία.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ΄. «Σχετικά δε με τη λογία για τους αγίους.» Έχοντας ολοκληρώσει τον λόγο περί των δογμάτων, και επειδή επρόκειτο να μεταβεί στον ηθικό, αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, κινεί τον λόγο περί της ελεημοσύνης. Ονομάζει δε «λογία» τη συλλογή των χρημάτων. «Όπως ακριβώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς.» Δεν είπε, προέτρεψα και συμβούλευσα, αλλά «διέταξα», πράγμα που υποδηλώνει μεγαλύτερη αυθεντία. «Κατά την πρώτη ημέρα της εβδομάδος ο καθένας σας ας βάζει στην άκρη κοντά του ό,τι καταφέρνει να εξοικονομήσει.» Διότι, λέγει, θυμηθείτε τι λάβατε αυτήν την ημέρα. Διότι σε αυτήν συνέβησαν τα ανείπωτα αγαθά, και αυτή είναι η ρίζα και η αρχή της ζωής μας· και, μαζί με αυτά, το ότι σε αυτήν κοινωνούμε το μυστήριο. Δες πώς συμβουλεύει με βάση και τον χρόνο, αλλά και τον τρόπο. «Για να μη γίνονται λογίες (έρανοι) τότε που θα έρθω. Όταν δε θα παρευρεθώ,» —διότι η προσδοκία της έλευσης του Παύλου τους κάνει πιο πρόθυμους— «εκείνους που θα εγκρίνετε, αυτούς θα στείλω με επιστολές, για να μεταφέρουν τη χάρη (δωρεά) σας στην Ιερουσαλήμ.» Κάνει τον λόγο του να μην κινεί υποψίες, μη αναφέροντας τον τάδε ή τον δείνα. Ήταν δε πολύ καλό το ότι την ονόμασε «χάρη», και όχι «ελεημοσύνη». «Εάν δε αξίζει τον κόπο να πορευθώ και εγώ, θα πορευθούν μαζί μου. Θα έρθω δε προς εσάς, όταν περάσω από τη Μακεδονία. Διότι θα περάσω από τη Μακεδονία. Και σε εσάς πιθανόν να παραμείνω, ή και να ξεχειμωνιάσω, ώστε εσείς να με κατευοδώσετε, όπου και αν πορευθώ. Διότι δεν θέλω τώρα να σας δω ως περαστικός.»