Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 16:4

Και πολύς λόγος γινόταν από τον Παύλο γι' αυτό το έλεος. Διότι άκουσέ τον άλλοτε μεν να λέει: «Μόνο τους φτωχούς να θυμόμαστε»· άλλοτε δε: «Εάν αξίζει να μεταβώ κι εγώ». Και παντού, διαρκώς, τον βλέπεις να μεριμνά γι' αυτό. Και πάλι: «Ας μαθαίνουν δε και οι δικοί μας να πρωτοστατούν στα καλά έργα»· και πάλι: «Διότι αυτά είναι καλά και ωφέλιμα για τους ανθρώπους». Άκουσε δε και κάποιον άλλον να λέει: «Η ελεημοσύνη σώζει από τον θάνατο»· και άλλον: «Εάν αφαιρέσεις το έλεος, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» και: «Εάν εισέλθεις», λέει, «σε κρίση με τον δούλο σου»· και κάποιος άλλος: «Μέγα πράγμα είναι ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας».

Γι' αυτόν τον λόγο, αφήνει σε αυτούς την απόφαση για την επιλογή εκείνων που θα τη μεταφέρουν. Διότι βεβαίως δεν λέει: «Η μεν εισφορά είναι δική σας, αλλά το δικαίωμα της επιλογής αυτών που θα τη μεταφέρουν δεν είναι δικό σας». Έπειτα, για να μη φανεί ότι αποστασιοποιείται από αυτούς, προσθέτει τις επιστολές, λέγοντας: «Όποιους εγκρίνετε, θα τους στείλω με επιστολές». Σαν να έλεγε: «Και εγώ θα είμαι μαζί τους, και θα συμμετάσχω στη λειτουργία μέσω των επιστολών». Και δεν είπε: «Αυτούς θα στείλω για να μεταφέρουν την ελεημοσύνη σας», αλλά «τη χάρη σας», για να δείξει ότι επιτελούν σπουδαία έργα, για να δείξει ότι οι ίδιοι βγαίνουν κερδισμένοι. Σε άλλο σημείο, πάλι, την ονομάζει και ευλογία και κοινωνία· το πρώτο, για να μην τους κάνει πιο ράθυμους, και το δεύτερο, για να μην υπερηφανευτούν· πουθενά, ωστόσο, δεν την ονόμασε ελεημοσύνη. «Εάν δε είναι πρέπον να πορευθώ και εγώ, θα πορευθούν μαζί μου».

Γι' αυτό ακριβώς δεν το υποσχέθηκε αμέσως, ούτε όμως και το αποσιώπησε εντελώς, αλλά, αφού είπε ότι «Θα τους στείλω», τότε προσθέτει και τον εαυτό του. Και εδώ πάλι τους κατέστησε κυρίους της κατάστασης λέγοντας: «Εάν αξίζει τον κόπο να μεταβώ και εγώ»· αυτό δε εξαρτιόταν από εκείνους, το να συγκεντρώσουν δηλαδή μεγάλο ποσό, και μάλιστα τόσο μεγάλο, ώστε να τον παρακινήσουν να ξεκινήσει και αυτός. «Θα έρθω δε σε εσάς», λέει, «όταν περάσω από τη Μακεδονία». Αυτό το είπε και προηγουμένως, αλλά τότε το είπε με θυμό· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και θα γνωρίσω όχι τα λόγια των υπεροπτών, αλλά τη δύναμή τους»· εδώ όμως ομιλεί πραότερα, ώστε να επιθυμήσουν και την παρουσία του. Έπειτα, για να μην πουν: «Γιατί λοιπόν προτιμάς τους Μακεδόνες από εμάς;», δεν είπε, «Όταν μεταβώ», αλλά, «Όταν περάσω από τη Μακεδονία». «Διότι τη Μακεδονία απλώς θα τη διασχίσω. Σε εσάς όμως, ίσως παραμείνω, ή και θα ξεχειμωνιάσω». Διότι δεν θέλω να σας επισκεφθώ παρεμπιπτόντως στον δρόμο μου, αλλά να διατρίψω και να παραμείνω μαζί σας. Επειδή, όταν έγραφε αυτά, βρισκόταν στην Έφεσο, και ήταν χειμώνας. Λέει, λοιπόν, ότι: «Έως την Πεντηκοστή θα παραμείνω στην Έφεσο· ύστερα όμως από αυτά θα αναχωρήσω για τη Μακεδονία, και αφού τη διασχίσω, θα έρθω σε εσάς το καλοκαίρι· και πολύ πιθανόν να περάσω και τον χειμώνα μαζί σας».

Και αυτό είναι φανερό από όσα έγραφε στο τέλος αυτής της επιστολής, λέγοντας τα εξής: «Τώρα δε πορεύομαι στην Ιερουσαλήμ για να διακονήσω τους αγίους. Διότι η Μακεδονία και η Αχαΐα ευαρεστήθηκαν να κάνουν κάποια εισφορά για τους φτωχούς από τους αγίους που βρίσκονται στην Ιερουσαλήμ». Απευθύνοντας δε επιστολή στους Κορινθίους έλεγε: «Εάν είναι άξιο να μεταβώ και εγώ, θα συμπορευτούν μαζί μου», λέγοντας αυτά για εκείνους που θα μετέφεραν εκεί τα χρήματα. Επομένως, είναι φανερό ότι, όταν μεν έστελνε επιστολή στους Κορινθίους, η πραγματοποίηση αυτού του ταξιδιού του ήταν αμφίβολη· όταν όμως έγραφε στους Ρωμαίους, ήταν πλέον επικυρωμένη. Εφόσον λοιπόν αυτό γίνεται ομολογουμένως αποδεκτό, είναι φανερό και το εξής, ότι αυτή η Επιστολή γράφτηκε μετά από εκείνες. Αλλά και η προς Θεσσαλονικείς Επιστολή μου φαίνεται ότι είναι προγενέστερη της προς Κορινθίους. Διότι, αφού έστειλε πρώτα επιστολή σε εκείνους, και έθιξε σε αυτούς το ζήτημα της ελεημοσύνης, όταν έλεγε: «Όσο για τη φιλαδελφία, δεν έχουμε ανάγκη να σας γράφουμε· διότι εσείς οι ίδιοι είστε θεοδίδακτοι στο να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· και πράγματι αυτό το κάνετε προς όλους τους αδελφούς»· έπειτα έστειλε επιστολή στους Κορινθίους. Και αυτό ακριβώς το δηλώνει λέγοντας: «Διότι εγώ γνωρίζω την προθυμία σας, για την οποία καυχώμαι για εσάς στους Μακεδόνες, ότι δηλαδή η Αχαΐα έχει προετοιμαστεί από πέρυσι· και ο δικός σας ζήλος παρακίνησε τους περισσοτέρους». Από αυτά απέδειξε ότι σε εκείνους μίλησε πρώτα για το ζήτημα αυτό.

Γιατί; Για σένα. Και εσένα γιατί σε δημιούργησε; Από αγαθότητα. Τίποτα δεν είναι ανώτερο από το έλαιο· είναι αιτία φωτός, και εκεί είναι αιτία φωτός. Και θα ανατείλει, λέει ο προφήτης, πρωινό το φως σου, εάν δείξεις έλεος στον πλησίον. Και όπως ακριβώς το έλαιο συντηρεί τούτο το φως, έτσι και η ελεημοσύνη μάς χαρίζει εκεί φως μεγάλο και θαυμαστό. Πολύς ήταν ο λόγος του Παύλου για το έλεος αυτό· διότι άκουσέ τον που λέει: «Αρκεί μόνο να θυμόμαστε τους πτωχούς»· και άλλοτε: «Εάν αξίζει να μεταβώ και εγώ». Και παντού τον βλέπεις να μεριμνά διαρκώς για το ζήτημα αυτό.

Και δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτά, αλλά πρόσθεσε και ένα άλλο, όγδοο. Ποιο είναι δε αυτό; «Όταν δε», λέει, «έρθω, όποιους εγκρίνετε με επιστολές, αυτούς θα στείλω για να μεταφέρουν τη δωρεά σας· και εάν αξίζει να πορευθώ κι εγώ, θα πορευθούν μαζί μου». Δες την ταπεινοφροσύνη και την επιείκεια εκείνης της μακάριας και γενναίας ψυχής, καθώς και τη στοργή και την πρόνοιά της. Διότι δεν θέλησε ο ίδιος, ούτε ανέχθηκε να ορίσει με βάση τη δική του γνώμη αυτούς που θα αναλάμβαναν τη διακονία αυτών των χρημάτων, αλλά σε εκείνους άφησε την επιλογή τους. Και δεν θεώρησε πως το πράγμα αποτελούσε προσβολή, εάν επρόκειτο δηλαδή να οριστούν με την ψήφο και τη γνώμη των Κορινθίων, και όχι του Παύλου· απεναντίας, μάλιστα, του φαινόταν ότι θα ήταν άτοπο η μεν εισφορά να είναι δική τους, η δε επιλογή εκείνων που θα τη διαχειρίζονταν να είναι δική του. Για τον λόγο αυτό τους το επέτρεψε, επιδεικνύοντας αφενός την επιείκειά του, και αναιρώντας αφετέρου κάθε αφορμή και σκιά άτοπης υποψίας. Διότι, αν και ήταν λαμπρότερος και από τον ήλιο, και απόλυτα απαλλαγμένος από κάθε πονηρή υποψία, εντούτοις, με περισσή προσοχή φρόντιζε να προφυλάσσει και τους πιο αδύναμους, και να αποφεύγει τις ψευδείς υπόνοιες. Γι' αυτό λέει: «Όταν έρθω, όποιους εγκρίνετε, αυτούς θα στείλω για να μεταφέρουν τη δωρεά σας». Τι λες; Εσύ δηλαδή δεν θα ταξιδέψεις, ούτε δέχεσαι τα χρήματα, αλλά αναθέτεις το ζήτημα σε άλλους;

Με ένα λοιπόν πράγμα τους παρηγόρησε, με το να στείλει τις επιστολές του μαζί με εκείνους· και πάλι με ένα άλλο, μεγαλύτερο από το προηγούμενο, με το να υποσχεθεί ότι και ο ίδιος θα συμμετάσχει μαζί τους σε αυτή την πορεία. Διότι, «εάν είναι άξιο», λέγει, «το να πορευθώ κι εγώ, θα πορευθούν μαζί μου». Και παρατήρησε και εδώ τη σύνεσή του.

Διότι ούτε αρνήθηκε να αναχωρήσει μαζί τους, ούτε το υποσχέθηκε οριστικά, αλλά και πάλι άφησε το ζήτημα αυτό στην κρίση εκείνων που προσέφεραν, και τους κατέστησε κυρίους του δικού του ταξιδιού, δείχνοντας ότι εάν η προσφορά ήταν άφθονη και ικανή να κινητοποιήσει και τον ίδιο, οπωσδήποτε θα ξεκινούσε την οδοιπορία. Διότι η φράση «Εάν είναι άξιο», αυτό ακριβώς υπονοεί. Εάν, λοιπόν, είχε αρνηθεί εντελώς αυτό το ταξίδι, θα τους είχε κάνει πιο αποθαρρυμένους και διστακτικούς· εάν πάλι είχε συμφωνήσει και το είχε υποσχεθεί με αμφίβολο τρόπο, θα τους είχε κάνει πιο ράθυμους.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ούτε το αποκλείει εντελώς, ούτε το υπόσχεται· αλλά ενεργεί με βάση τη διάθεση των Κορινθίων, λέγοντας: «Εάν όμως αξίζει τον κόπο». Διότι, ακούγοντας ότι ο Παύλος πρόκειται να μεταφέρει την προσφορά τους, επέδειξαν μεγαλύτερη προθυμία και ζήλο για το ζήτημα, ώστε εκείνα τα άγια χέρια να διακονήσουν τα προσφερόμενα δώρα, και οι δικές του ευχές να προστεθούν σε αυτήν τη θυσία. Αν όμως οι Κορίνθιοι, επειδή επρόκειτο να τα παραδώσουν στον Παύλο για να τα μεταφέρει, το έπρατταν αυτό με μεγαλύτερη προθυμία, εσύ, που πρόκειται να τα προσφέρεις στον Δεσπότη του Παύλου (διότι Εκείνος τα λαμβάνει μέσω των φτωχών), ποια δικαιολογία θα έχεις αν το αναβάλλεις;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ΄. «Σχετικά δε με τη λογία για τους αγίους.» Έχοντας ολοκληρώσει τον λόγο περί των δογμάτων, και επειδή επρόκειτο να μεταβεί στον ηθικό, αφήνοντας κατά μέρος όλα τα άλλα, κινεί τον λόγο περί της ελεημοσύνης. Ονομάζει δε «λογία» τη συλλογή των χρημάτων. «Όπως ακριβώς διέταξα στις Εκκλησίες της Γαλατίας, έτσι να κάνετε και εσείς.» Δεν είπε, προέτρεψα και συμβούλευσα, αλλά «διέταξα», πράγμα που υποδηλώνει μεγαλύτερη αυθεντία. «Κατά την πρώτη ημέρα της εβδομάδος ο καθένας σας ας βάζει στην άκρη κοντά του ό,τι καταφέρνει να εξοικονομήσει.» Διότι, λέγει, θυμηθείτε τι λάβατε αυτήν την ημέρα. Διότι σε αυτήν συνέβησαν τα ανείπωτα αγαθά, και αυτή είναι η ρίζα και η αρχή της ζωής μας· και, μαζί με αυτά, το ότι σε αυτήν κοινωνούμε το μυστήριο. Δες πώς συμβουλεύει με βάση και τον χρόνο, αλλά και τον τρόπο. «Για να μη γίνονται λογίες (έρανοι) τότε που θα έρθω. Όταν δε θα παρευρεθώ,» —διότι η προσδοκία της έλευσης του Παύλου τους κάνει πιο πρόθυμους— «εκείνους που θα εγκρίνετε, αυτούς θα στείλω με επιστολές, για να μεταφέρουν τη χάρη (δωρεά) σας στην Ιερουσαλήμ.» Κάνει τον λόγο του να μην κινεί υποψίες, μη αναφέροντας τον τάδε ή τον δείνα. Ήταν δε πολύ καλό το ότι την ονόμασε «χάρη», και όχι «ελεημοσύνη». «Εάν δε αξίζει τον κόπο να πορευθώ και εγώ, θα πορευθούν μαζί μου. Θα έρθω δε προς εσάς, όταν περάσω από τη Μακεδονία. Διότι θα περάσω από τη Μακεδονία. Και σε εσάς πιθανόν να παραμείνω, ή και να ξεχειμωνιάσω, ώστε εσείς να με κατευοδώσετε, όπου και αν πορευθώ. Διότι δεν θέλω τώρα να σας δω ως περαστικός.»