Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:15

Πάρα πολύ δοκιμασμένος στο πυρ είναι ο λόγος σου. Ο λόγος του Θεού είναι εξαιρετικά δοκιμασμένος και θαυμαστός, και σε κάθε δοκιμασία παραμένει αδιάψευστος. Και εάν κάποιος κατέχει αυτόν τον δοκιμασμένο στο πυρ λόγο, ανακρίνει μεν τα πάντα, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν.

Διότι, σύμφωνα με τον μακάριο Απόστολο, όντας ψυχικοί άνθρωποι δεν μπόρεσαν να δεχθούν τα του Πνεύματος του Θεού, επειδή αυτά ανακρίνονταν πνευματικά· αντίθετα, εκείνοι που φρονούν τα της αληθείας ανακρίνουν μεν τα πάντα, οι ίδιοι όμως δεν ανακρίνονται από κανέναν, έχοντας μέσα τους τον Κύριο, ο οποίος τους αποκαλύπτει εν τω Πνεύματι τον Εαυτό του και, μέσω του Εαυτού του, τον Πατέρα.

Διότι, σύμφωνα με τον μακάριο Απόστολο, όντας ψυχικοί άνθρωποι δεν μπόρεσαν να δεχθούν τα του Πνεύματος του Θεού, επειδή αυτά ανακρίνονταν πνευματικά· ενώ εκείνοι που φρονούν τα της αλήθειας ανακρίνουν μεν τα πάντα, οι ίδιοι όμως δεν ανακρίνονται από κανέναν, έχοντας μέσα τους τον Κύριο, ο οποίος τους αποκαλύπτει εν Πνεύματι τον εαυτό Του και διά του εαυτού Του τον Πατέρα.

Διότι ο δημιουργός των πάντων Λόγος φανερώθηκε ως Υιός ανθρώπου, χωρίς να γίνει κάποιος άλλος, αλλά ως δεύτερος Αδάμ, ώστε και από το όνομα να γνωρίσουμε την αλήθεια. Και ο Απόστολος παρουσιάζει τον πρωτόπλαστον ως προγενέστερο, υποδεικνύοντας πρώτα το ψυχικό και έπειτα το πνευματικό. Λέγοντας δε ψυχικό και πνευματικό, δεν εννοεί δύο διαφορετικά σώματα, αλλά το ίδιο σώμα. Το μεν πρώτο υπόκειται στην εξουσία και τη φύση της ψυχής, γι' αυτό είναι ψυχικό, το δε δεύτερο υπόκειται στην εξουσία και τη φύση του Πνεύματος, γι' αυτό είναι πνευματικό. Διότι ο Θεός Λόγος είναι Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, μπορούμε να κατανοήσουμε και αυτό που έχει ειπωθεί για εμάς, με τη φράση: «Ο δε πνευματικός ανακρίνει τα πάντα· ενώ ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος». Αν και το σώμα είναι ένα και στις δύο περιπτώσεις, καταδεικνύει ότι εκείνος που μετέχει στο Πνεύμα νοείται ως πνευματικός, ενώ εκείνος που παραμένει μόνο υπό την εξουσία της ψυχής καταδεικνύεται ως ψυχικός.

Διότι το ότι η σταύρωση του Χριστού μέσω της παραφροσύνης των Ιουδαίων ήταν έργο διαβολικής αγριότητας, το απέδειξε ξεκάθαρα ο θεσπέσιος Ιωάννης λέγοντας για τον Ιούδα: «Διότι μετά το ψωμί, λέει, εισήλθε σε αυτόν ο σατανάς», ο οποίος δεν γνώριζε ότι ο Ιησούς ήταν Θεός· διότι, αν το γνώριζε και είχε πειστεί, πώς θα Τον πείραζε στην έρημο λέγοντας: «Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι οι λίθοι αυτοί;». Και ομολογουμένως υπήρξε μέριμνα και από τον ίδιο τον Σωτήρα να μείνει κρυμμένος από τους άρχοντες αυτού του αιώνα, ώστε, πάσχοντας στα κρυφά, να αποκτήσει με το ίδιο Του το αίμα την υπ' ουρανόν οικουμένη για τον Εαυτό Του και για τον δικό Του Πατέρα. <Και τα βάθη του Θεού.> Βάθη του Θεού είναι η κρυμμένη και αποταμιευμένη γνώση των ιερών Γραφών, την οποία το Πνεύμα, επειδή τη γνωρίζει, την αποκαλύπτει στις ψυχές των αγίων, καθιστώντας θεϊκό τον νου που βρίσκεται μέσα τους. <Ψυχικός δε άνθρωπος.> Ψυχικός είναι εκείνος που ζει κατά σάρκα και δεν έχει ακόμη φωτιστεί στον νου μέσω του Πνεύματος, αλλά κατέχει μόνο την έμφυτη και ανθρώπινη σύνεση, την οποία ο Δημιουργός εναποθέτει στις ψυχές όλων. <Ο δε πνευματικός ανακρίνει μεν πάντα.> Ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα και τρόπον τινά τα εξετάζει με κάθε λεπτομέρεια και ακρίβεια, ενώ ο ίδιος δεν ανακρίνεται από κανέναν. Το ότι, βέβαια, εκείνοι που ονομάζονται ψυχικοί έχουν οπωσδήποτε ανάγκη, για την ωφέλεια και την καθοδήγησή τους, από πνευματικούς διδασκάλους, το καθιστά σαφές προσθέτοντας και λέγοντας: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ο οποίος και θα Τον διδάξει;».

Διότι έχει γραφτεί ότι «ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού, διότι είναι μωρία γι' αυτόν· ο δε πνευματικός ανακρίνει τα πάντα, αυτός όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν». Επειδή δε ήταν επακόλουθο τον λόγο του για αυτό το θέμα να τον εμπεδώσει και μέσω γεγονότων, προσθέτει και λέει: «Έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, εις ψυχήν ζώσαν, ο έσχατος Αδάμ εις πνεύμα ζωοποιούν». Ονόμασε λοιπόν τον Αδάμ ψυχικό· διότι αυτό νομίζω σημαίνει το ότι πλάστηκε ως ζωντανή ψυχή, επειδή δεν ήταν εξ ολοκλήρου απαλλαγμένος από τις σαρκικές επιθυμίες. Διότι οι ορέξεις που αποβλέπουν και είναι στραμμένες προς τα της σαρκός αποτελούν πάθη, και ακόμη και αν έχουν τον νόμο ως συνήγορο, παραμένουν ωστόσο, σύμφωνα με την αλήθεια, ενδείξεις σαρκικής αδυναμίας, αν εξετάσει κανείς τη φύση των όσων πράττονται. Για παράδειγμα λέω το εξής: «Τίμιος είναι ο γάμος και η κοίτη αμίαντη»· διότι έχει εναποτεθεί στη φύση του σώματος από τον Δημιουργό των πάντων μια ορεκτική κίνηση, η οποία διεγείρει το έμβιο ον στην επιθυμία της παιδοποιίας. Διότι έχει ειπωθεί προς τον άνθρωπο: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη»· και αυτός που τους έπλασε στην αρχή, λέει, «άρσεν και θήλυ τους εποίησε». Επομένως, είναι μεν ακατηγόρητη η επιθυμία που αποβλέπει αποκλειστικά στην παιδοποιία, όμως, όσον αφορά τη φύση της ίδιας της πράξης, το πάθος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαρκικό ήτοι ψυχικό· το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τα άλλα αδιάβλητα πάθη.

Συμπίπτει λοιπόν σε αυτόν τον δικό μας καιρό, το να ανακαινίζεται μαζί με όλα τα άλλα και η ανώτερη από όλες τις επίγειες υπάρξεις φύση· δημιουργός δε αυτού του έργου είναι ο Χριστός. Και βέβαια ο Θεός και Πατέρας φώναζε μέσω ενός από τους προφήτες: «Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου. Ο Κύριος ο Θεός είναι μέσα σου δυνατός, θα σε σώσει, και θα σε ανακαινίσει με την αγάπη του». Διότι στον καιρό της αγάπης του προς εμάς, δηλαδή, όταν για χάρη μας έγινε άνθρωπος, αναμορφώνοντας ολόκληρη τη φύση μας μέσα του προς μια νέα ζωή, και επαναφέροντάς την, ως Θεός, στην αρχική της κατάσταση, μας φανέρωσε μια νοητή άνοιξη, και ενώ ήμασταν ψυχικοί εξαιτίας της αμαρτίας που κυριαρχούσε παλαιότερα, μας ανέδειξε πνευματικούς μέσω της ευσέβειας. Και αν σε κάποιον είναι ευχάριστο να μαθαίνει, και θεωρεί πολύ σπουδαίο να γνωρίζει με σαφήνεια τι δηλώνεται και από τα δύο, και ποια είναι η διαφορά των ονομάτων, θα παραθέσω τα λόγια του Παύλου: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται αυτά που προέρχονται από το Πνεύμα του Θεού. Διότι του φαίνονται μωρία, και δεν μπορεί να τα γνωρίσει, επειδή αυτά ανακρίνονται με τρόπο πνευματικό. Ο πνευματικός όμως άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ενώ ο ίδιος δεν ανακρίνεται από κανέναν». Διότι εκείνοι που συνηθίζουν να προχωρούν αδιάκριτα σε καθετί που ανεβαίνει στον νου τους, και έχουν λύσει κάθε χαλινάρι στις επιθυμίες της ψυχής, δυσφορούν αφόρητα με τους νόμους του Πνεύματος που τους προτρέπουν να σωφρονούν και να ασκούν έναν βίο ενάρετο και πειθαρχημένο.

Στον Ιωήλ αναφέρεται: Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν οι υιοί σας και οι θυγατέρες σας, και οι νέοι σας θα δουν οράματα. Ο Απόστολος γράφει: Και αυτά λαλούμε, όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Πνεύμα, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά. Ο ψυχικός δε άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού· διότι είναι μωρία για αυτόν, και δεν μπορεί να τα κατανοήσει, επειδή εξετάζονται πνευματικά. Ο δε πνευματικός εξετάζει τα πάντα, ενώ ο ίδιος δεν εξετάζεται από κανέναν.

Και ότι χωρίς τη χάρη κανείς δεν γνωρίζει τα αόρατα, πάλι η ιστορία του το αποδεικνύει. Σοφοί ήταν οι Αιγύπτιοι, αλλά ήταν ανόητοι, επειδή δεν ήρθαν σε κοινωνία με αυτήν. Νόμιζαν ότι γνώριζαν και τα αόρατα ως μάγοι, αλλά αποδείχθηκε ότι η γνώση τους ήταν τυλιγμένη στο σκοτάδι. Είπε και ο Παύλος ότι υπάρχουν τα πνευματικά της πονηρίας, για να μάθουμε ότι έχουν και αυτοί γνώση των αοράτων, αλλά άκυρη, διότι δεν κατέκτησαν καμία επίγνωση. Μάθαμε ακόμη από τα όσα συνέβησαν στον Ιωσήφ, ότι η θεία χάρη νικά την επιδρομή όλων των αοράτων, και τίποτα δεν της μένει κρυφό. Γι' αυτό εκείνος που την κατέχει, δεν πρόκειται να επηρεαστεί αρνητικά. Αυτή πάλι δεν είναι δυνατόν να παραμείνει κρυφή· διότι είναι φως, και δεν καταναλώνεται από το σκοτάδι. Σχετικά με τα όσα αφορούν τον Ιωσήφ λέγει και ο Παύλος ότι ο πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ενώ ο ίδιος δεν ανακρίνεται από κανέναν. Αν γνωρίσαμε ποια είναι η κρίση του Θεού, ας καταδικάσουμε την κοσμική κρίση. Δάσκαλοι νηπίων ήταν οι Αιγύπτιοι, αλλά ο Ιωσήφ έδειξε ότι δεν μπορούσαν να σταθούν ούτε καν ως μαθητές.

Και ισχυρίζονται ότι ο Παύλος μίλησε ρητά για χοϊκούς, ψυχικούς και πνευματικούς· αφενός εκεί που λέει: «όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί», αφετέρου εκεί που λέει: «ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος», και αλλού: «ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα». Το χωρίο «ο ψυχικός δεν δέχεται τα του πνεύματος» λένε ότι έχει ειπωθεί για τον Δημιουργό, ο οποίος, όντας ψυχικός, δεν γνώριζε ούτε τη Μητέρα που ήταν πνευματική, ούτε το σπέρμα της, ούτε τους Αιώνες μέσα στο Πλήρωμα. Και το ότι ο Σωτήρας ανέλαβε τις απαρχές εκείνων που επρόκειτο να σώσει, λένε ότι το ανέφερε ο Παύλος λέγοντας: «και αν η απαρχή είναι άγια, άγιο είναι και το φύραμα», διδάσκοντας ότι ως απαρχή έχει ειπωθεί το πνευματικό στοιχείο, και ως φύραμα εμείς, δηλαδή η ψυχική εκκλησία, της οποίας το φύραμα λένε ότι Εκείνος ανέλαβε και συνανέστησε μέσα στον εαυτό Του, επειδή ο Ίδιος ήταν ζύμη. 26. Και το ότι η Αχαμώθ πλανήθηκε έξω από το Πλήρωμα και μορφοποιήθηκε από τον Χριστό και αναζητήθηκε από τον Σωτήρα, λένε ότι το φανερώνει ο Ίδιος λέγοντας ότι έχει έρθει για το πλανημένο πρόβατο. Διότι ερμηνεύουν ότι ως πλανημένο πρόβατο λέγεται η Μητέρα τους, από την οποία υποστηρίζουν ότι έχει σπαρθεί η εδώ εκκλησία· και ως πλάνη θεωρούν τη διαμονή της έξω από το Πλήρωμα μέσα σε όλα τα πάθη, από τα οποία υποθέτουν ότι δημιουργήθηκε η ύλη.

Διότι είναι συνήθειά του να ονομάζει σαρκικό τον άνθρωπο που ζει με αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς ονομάζει ψυχικό άνθρωπο εκείνον που έχει καταστεί ανίκανος να ατενίσει την αλήθεια και τον φωτισμό του μυστηρίου. Ειδάλλως, ας ισχυριστούν ότι ούτε η ψυχή μπορεί καθόλου να σωθεί· διότι έχει γραφεί: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν αποδέχεται τα του πνεύματος του Θεού· διότι είναι μωρία γι' αυτόν· ενώ ο πνευματικός τα ανακρίνει όλα». Όπως λοιπόν εκεί εισάγεται κάποιος ως ψυχικός και κάποιος ως πνευματικός άνθρωπος, και ο μεν πνευματικός συγκαταλέγεται σε αυτούς που σώζονται, ο δε ψυχικός σε αυτούς που χάνονται, και βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχή χάνεται, ενώ τα άλλα εκτός από την ψυχή σώζονται, έτσι ακριβώς και εδώ, όταν λέει ότι οι σαρκικοί και όσοι βρίσκονται στη σάρκα χάνονται και δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό, δεν αγωνίζεται να καταργήσει τη σάρκα, αλλά τον κατά σάρκα τρόπο ζωής. Προχωρώντας πιο κάτω και λέγοντας «όσοι είναι στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό», αμέσως προσθέτει: «εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα αλλά στο πνεύμα, εφόσον το πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας» και μετά από λίγο: «και αν το πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού από τους νεκρούς κατοικεί μέσα σας, εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα δια του πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας. Άρα λοιπόν, αδελφοί, δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα, ώστε να ζούμε κατά σάρκα. Διότι αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε».

Ανατροπή. Κανένας ευσεβής συλλογισμός δεν θα επέτρεπε, ακόμη κι αν ο Αέτιος μηχανευτεί μύρια όσα εις βάρος μας, να θεωρηθούν ανώτεροι <από τον Υιό> εκείνοι που έχουν λάβει την ύπαρξή τους από Εκείνον που υπάρχει (τον Ωντα). Διότι και ο ίδιος ομολογεί ότι αυτοί έχουν δημιουργηθεί δι' αυτού. Διότι εκείνοι που ευεργετήθηκαν από αυτόν και αξιώθηκαν να ονομαστούν Χριστιανοί, επειδή τον γνώρισαν εν αληθεία και διδάχθηκαν από τον Πατέρα και όχι από σάρκα και αίμα, γνωρίζουν να μην αποκαλούν το γέννημα απλώς ως προφορική έκφραση, αλλά ως αληθινό που γεννήθηκε από αληθινό, και γι' αυτό δικαίως μακαρίζονται, όπως εκείνος που τον αναγνώρισε ως Υιό Θεού με την προσθήκη «του ζώντος», ούτε ανακρινόμενοι πνευματικά <όπως ανακρίνει> ο Μονογενής, που είναι πνεύμα, τον ψυχικό Αέτιο ο οποίος δεν αποδέχεται τα του πνεύματος. * Ακόμη κι αν πει: «Αναβαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας»· καθόσον και οι δύο αυτές ονομασίες δεν μπορούν να εξισωθούν με τα αλλογενή ονόματα, καθώς η αλήθεια παραμένει πάντοτε και κάθε αναγκαία τάξη διδάσκει με σαφήνεια την αλήθεια για τον Υιό του Θεού. Διότι ούτε <το> «Πατέρα μου και Πατέρα σας» πρέπει να ερμηνευθεί σε αυτούς κατά σάρκα (διότι πώς μπορεί να είναι πατέρας της σάρκας ο Θεός, ο οποίος δεν ενδύθηκε σάρκα;).

Το λουτρό είναι σφραγίδα της δεύτερης ζωής. Οι δε προσφορές αποτελούν κοινωνία της σαρκώσεως και των Παθών του Θεού. Το σημείο είναι ένα ασυνήθιστο θαύμα. Και οι πύρινες γλώσσες είναι η ενοίκηση του Πνεύματος. Ο ψυχικός άνθρωπος δεν είναι ακόμη καλός· ο σαρκικός, πάλι, είναι υπερβολικά φίλος του πάθους· ενώ ο πνευματικός δεν βρίσκεται μακριά από το Πνεύμα.

Διότι εκείνος που ανακρίνει τα πάντα και από κανέναν δεν ανακρίνεται, είναι και ένσαρκος και έμψυχος, και ονομάζεται πνευματικός· και εκείνος που, κυριευμένος από τη μανία του σαρκικού πάθους, μόλυνε την πατρική κλίνη, ούτε άψυχος ήταν ούτε στερούνταν διάνοιας· παρομοίως και αυτός που βρίσκεται στη μέση μεταξύ του αξιέπαινου και του κατακριτέου, μετέχει και στα δύο, έχοντας μέσα του νου και όντας περιβεβλημένος τη φύση της σάρκας. Αλλά, όπως έχει ειπωθεί, επειδή η ονομασία εφαρμόζεται κυρίως με βάση τα φανερά γνωρίσματα του βίου, εκείνοι μεν που ρέπουν στις απολαύσεις και είναι φιλήδονοι και παραδίδονται με ορμή στις εριστικές φιλονικίες, ονομάζονται σαρκικοί· εκείνοι δε, οι οποίοι ανακρίνουν μεν τα πάντα, χωρίς να δίνουν οι ίδιοι καμία λαβή για ανάκριση σε όσους το επιθυμούν, εξαιτίας της υψηλής τους πολιτείας, ονομάζονται πνευματικοί· ενώ ψυχικό αποκαλεί εκείνον που ίσταται ανάμεσά τους, ο οποίος υπολείπεται από τον δεύτερο τόσο, όσο υπερέχει από τον πρώτο. Επειδή, λοιπόν, θέλει αυτός που τελειοποιείται διά της αρετής να μη δίνει τη μαρτυρία του μόνο με τον υψηλό του βίο, αλλά ακόμη και όταν πράττει κάτι από τα σωματικά να αποβλέπει προς τον Θεό, και όταν πράττει κάτι από τα ενδιάμεσα, ούτε και τότε να αποχωρίζεται από τον Θεό. (Διότι, λέει, είτε τρώτε είτε πίνετε είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού, ώστε και διά των σωματικών ασχολιών να μην εκπίπτουν από τον σκοπό της θείας δόξης).

Διότι διαχωρίζει στην επιστολή προς τους Κορινθίους τις σαρκικές και τις πνευματικές καταστάσεις των ψυχών, δείχνοντας, νομίζω, μέσω των όσων λέει, ότι δεν πρέπει να κρίνουμε το καλό ή το κακό με βάση τις αισθήσεις, αλλά, απομακρύνοντας τον νου από τα φαινόμενα που σχετίζονται με το σώμα, να διακρίνουμε αυτή καθαυτήν τη φύση του καλού και του αντιθέτου του. Διότι, λέει, «ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα». Αυτή νομίζω ότι είναι η αιτία που γεννήθηκε η μυθοπλασία αυτών των δοξασιών σε όσους προβάλλουν τέτοιες απόψεις: επειδή δηλαδή ορίζουν το αγαθό με βάση την ηδονή της σωματικής απόλαυσης, και επειδή η φύση του σώματος υπόκειται αναγκαστικά σε πάθη και ασθένειες –εφόσον είναι σύνθετη και οδεύει προς τη διάλυση– και καθώς ακολουθεί με κάποιον τρόπο στα παθήματα αυτά μια επώδυνη αίσθηση, νομίζουν ότι η δημιουργία του ανθρώπου είναι έργο πονηρού θεού. Διότι, εάν η διάνοιά τους έβλεπε προς το υψηλότερο, και, απομακρύνοντας τον νου από την προσκόλληση στις ηδονές, εξέταζαν απαθώς τη φύση των όντων, δεν θα θεωρούσαν ότι υπάρχει κάποιο άλλο κακό πέρα από την πονηρία. Και κάθε πονηρία χαρακτηρίζεται από τη στέρηση του αγαθού, μην έχοντας δική της ύπαρξη ούτε θεωρούμενη ότι έχει δική της υπόσταση· διότι κανένα κακό δεν υφίσταται αφ' εαυτού έξω από την ελεύθερη προαίρεση, αλλά ονομάζεται έτσι εξαιτίας της απουσίας του αγαθού. Αυτό όμως που δεν υπάρχει, δεν έχει υπόσταση, και ο δημιουργός των όντων (που έχουν υπόσταση) δεν είναι δημιουργός αυτού που δεν έχει υπόσταση.

Διότι και εδώ μου φαίνεται ότι ο λόγος ερμηνεύει την ίδια διαφορά, ονομάζοντας «καρδιά» την πιο σωματική κατάσταση, «ψυχή» τη μέση, και «διάνοια» την υψηλότερη φύση, τη νοερή και δημιουργική δύναμη. Γι' αυτό και ο Απόστολος γνωρίζει τρεις διαφορές προαιρέσεως, κατονομάζοντας τη μία «σαρκική», η οποία καταγίνεται με την κοιλιά και τις σχετικές με αυτήν ηδυπάθειες· τη δεύτερη «ψυχική», η οποία βρίσκεται στο μέσο ως προς την αρετή και την κακία, στεκόμενη μεν υπεράνω της κακίας, χωρίς όμως να μετέχει καθαρά στην αρετή· και την τρίτη «πνευματική», η οποία ενορά το τέλειο της κατά Θεόν πολιτείας. Γι' αυτό λέει προς τους Κορινθίους, επιτιμώντας τον φιλήδονο και εμπαθή χαρακτήρα τους, ότι «είστε σαρκικοί» και αδυνατείτε να χωρέσετε τα τελειότερα δόγματα· ενώ αλλού, επιχειρώντας μία σύγκριση της μέσης κατάστασης προς την τέλεια, λέει: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος· διότι συνιστούν γι' αυτόν μωρία· ο δε πνευματικός ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν». Όπως, λοιπόν, ο ψυχικός έχει ανέλθει υψηλότερα από τον σαρκικό, κατά την ίδια αναλογία και ο πνευματικός υπερέχει αυτού. Εάν, επομένως, η Γραφή λέει ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε τελευταίος μετά από κάθε έμψυχο ον, ο νομοθέτης (Μωυσής) δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να μας αναπτύσσει φιλοσοφικά τα περί της ψυχής, βλέποντας το τέλειο στα τελευταία σύμφωνα με κάποια αναγκαία ακολουθία της τάξεως. Διότι μέσα στο λογικό συμπεριλαμβάνονται και τα υπόλοιπα· ενώ μέσα στο αισθητικό υπάρχει οπωσδήποτε και το φυσικό είδος.

Έχοντας στον νου σου όλα αυτά και τα παρόμοια, μου έδωσες την εντολή να εξετάσω τον λόγο περί αυτού του ζητήματος, ώστε μέσα από την ακόλουθη έρευνα η σκέψη μας γι' αυτό να θεμελιωθεί πάνω σε κάποιο σταθερό νόημα. Εγώ, όμως, αποβλέποντας στο πόσο δυσθεώρητο είναι το ζήτημα που μας τέθηκε προς εξέταση, θεωρώ ότι αρμόζει στον παρόντα λόγο η φωνή του Αποστόλου, την οποία εκείνος διατύπωσε αναφερόμενος στα ανέφικτα, λέγοντας: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστοι οι δρόμοι του. Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;». Επειδή, όμως, πάλι ο Απόστολος λέει ότι ίδιον του πνευματικού ανθρώπου είναι να ανακρίνει τα πάντα και αποδέχεται εκείνους που έχουν πλουτιστεί από τη θεία χάρη «σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση», λέγω ότι είναι σωστό να μην παραμελήσουμε την έρευνα στο μέτρο του δυνατού, ούτε να αφήσουμε το ζητούμενο να παραμείνει ανεξερεύνητο και αθεώρητο. Έτσι, ο λόγος περί αυτού δεν θα εξαφανιστεί ατελής και άωρος, κατ' αναλογία με το ίδιο το θέμα του προβλήματος, σαν ένα νεογέννητο βρέφος πριν έλθει στο φως και αναπτυχθεί, καταστρεφόμενος σαν από κάποιον θάνατο εξαιτίας της ραθυμίας όσων ατονούν στην αναζήτηση της αλήθειας.

Θα ρωτούσα, λοιπόν, ευχαρίστως εδώ τον Ακίνδυνο, ο οποίος αποκαλεί όλα τα κτίσματα πνευματικά χαρίσματα, ως δημιουργημένα από το θείο Πνεύμα εκ του μη όντος κατά χάριν: άραγε όλα τα κτίσματα ενυπήρχαν στους Κορινθίους; Και αυτό αποτελεί την υπόθεση της αποστολικής ευχαριστίας, και αυτό είναι η επιθυμία του, το να μην αγνοούν αυτοί τα πάντα περί των κτισμάτων, όταν ο ίδιος λέει «εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού, για να γνωρίσουμε όσα μας χαρίστηκαν από τον Θεό»; Άραγε όσοι δεν έλαβαν το Πνεύμα το εκ του Θεού δεν γνωρίζουν τι ακριβώς είναι η αίσθηση και τι η λογική και ποια είναι η ζωή σύμφωνα με αυτά; Διότι και αυτά ο Ακίνδυνος τα ονομάζει πνευματικά χαρίσματα. Αυτά, λοιπόν, είναι εκείνα τα οποία ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται ούτε δύναται να γνωρίσει; Και εκείνος που έχει αυτά, αυτός είναι ο πνευματικός άνθρωπος, «ο οποίος ανακρίνει τα πάντα», κατά τον απόστολο, «ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν»;

Βλέπεις, αδελφέ, πώς τον φωτισμό του Πνεύματος στις ψυχές εκείνων που πιστεύουν στον Χριστό με έργα και αλήθεια τον προδιέγραψαν κατά την αρχαιότητα εκείνοι οι αισθητοί φωτισμοί; Έπρεπε, λοιπόν, αυτοί που μιλούν για εκείνους τους αισθητούς και συμβολικούς φωτισμούς, να οδηγούνται μέσω αυτών προς την πίστη και την αναζήτηση τούτου του φωτισμού. Αυτοί όμως σπεύδουν με κάθε τρόπο να ωθήσουν προς την απιστία ακόμη και τους πιστούς, ή μάλλον, αν ήταν δυνατόν, και εκείνους που έχουν εμφανώς αξιωθεί της χάριτος και έχουν αποκτήσει αλησμόνητη γνώση γι' αυτήν, επιχειρώντας να διδάξουν διαφορετικά, με θράσος και ανοησία, εκείνους που έχουν διδαχθεί τα απόρρητα από τον Θεό και από τη μυστική Του εμφάνιση και ενέργεια, χωρίς να ντρέπονται ούτε τον μεγάλο Παύλο, ο οποίος λέει ότι «ο μεν πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν, διότι έχει νου Χριστού. Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου, ώστε να τον διδάξει;», δηλαδή να κάνει πιστευτά τα του Πνεύματος, ερευνώντας τα με λογισμούς;

Πρέπει λοιπόν, σε αυτούς που μπορούν να τα ανακρίνουν όλα, δηλαδή στους πνευματικούς, «διότι ο πνευματικός τα ανακρίνει όλα» κατά τον Απόστολο, πρέπει λοιπόν σε αυτούς να υποτάσσουν τον εαυτό τους όσοι δεν είναι τέτοιοι, ώστε με την κρίση εκείνων να γνωρίσουν με ασφάλεια και τα δικά τους ζητήματα. Αυτοί όμως, αυτούς που δεν ανακρίνονται από κανέναν, «διότι ο πνευματικός» κατά τον ίδιο απόστολο «δεν ανακρίνεται από κανέναν», επιχειρούν να τους κρίνουν και να τους διορθώσουν, προς καταστροφή και των ιδίων και όσων τους υπακούουν. Διότι ισχυρίζονται ότι κανείς δεν είναι δυνατόν να μετέχει στην τελειότητα και την αγιότητα, εάν δεν έχει βρει την αληθινή γνώση περί των όντων, και ότι είναι αδύνατον να τη βρει χωρίς διαίρεση, συλλογισμό και ανάλυση.

Και για εκείνον, ομοίως, ο οποίος ομολόγησε ότι έχει τηρήσει τα περισσότερα μέρη της δικαιοσύνης, αλλά έπειτα δεν θέλησε να ακολουθήσει, αλλά νικήθηκε από τον πλούτο, ώστε να μην γίνει τέλειος, υποστηρίζουν ότι και αυτός προερχόταν από το ψυχικό γένος. Για δε το πνευματικό, όταν είπε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς, εσύ δε πήγαινε και κήρυττε τη βασιλεία του Θεού»· και όταν είπε στον τελώνη Ζακχαίο: «Κατέβα γρήγορα, διότι σήμερα πρέπει να μείνω στο σπίτι σου»· αυτούς λοιπόν διακηρύσσουν ότι προέρχονται από το πνευματικό γένος. Και για την παραβολή του προζυμιού, το οποίο λέγεται ότι η γυναίκα έκρυψε μέσα σε τρία μέτρα αλευριού, λένε ότι φανερώνει τα τρία γένη· διότι διδάσκουν ότι η μεν γυναίκα συμβολίζει τη Σοφία, τα τρία μέτρα αλευριού τα τρία γένη των ανθρώπων, δηλαδή το πνευματικό, το ψυχικό και το χοϊκό· ενώ για το προζύμι διδάσκουν ότι ειπώθηκε για τον ίδιο τον Σωτήρα. Επίσης, λένε ότι ο Παύλος ρητά έχει μιλήσει για χοϊκούς, ψυχικούς και πνευματικούς: όταν από τη μία λέει, «όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί»· και από την άλλη, «ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος»· και αλλού, «ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα». Το δε «ο ψυχικός δεν δέχεται τα του πνεύματος», λένε ότι έχει ειπωθεί για τον Δημιουργό, ο οποίος, επειδή ήταν ψυχικός, δεν γνώρισε ούτε τη μητέρα του που ήταν πνευματική, ούτε το σπέρμα της, ούτε τους Αιώνες που βρίσκονται στο Πλήρωμα.

Αυτό όμως δεν οφείλεται στη φύση του πράγματος, αλλά στην αδυναμία εκείνου που δεν μπόρεσε να προσεγγίσει το μεγαλείο τους με τα μάτια της ψυχής. Έπειτα αντιπαραθέτει και την αιτία λέγοντας: «Επειδή δεν γνωρίζει, ότι ανακρίνονται πνευματικά». Δηλαδή, ότι όσα λέγονται απαιτούν πίστη, και δεν είναι δυνατόν να κατανοηθούν με λογικούς συλλογισμούς· διότι το μεγαλείο τους υπερβαίνει κατά πολύ την ευτέλεια της δικής μας διάνοιας. Γι' αυτό λέει: «Ο δε πνευματικός ανακρίνει μεν τα πάντα, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν». Διότι και αυτός που βλέπει, παρατηρεί καθαρά τα πάντα μόνος του, ακόμη και εκείνα που ανήκουν σε αυτόν που δεν βλέπει, ενώ τα δικά του δεν τα βλέπει κανένας από όσους δεν βλέπουν.

Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς. Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή· διότι δεν μπορούσατε ακόμη. Διότι, για να μη φανεί ότι από φιλοδοξία είπε αυτά που είπε, δηλαδή ότι «Ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα», και ότι «Από κανέναν δεν ανακρίνεται», και ότι «Έχουμε νουν Χριστού», και θέλοντας να καταστείλει την έπαρσή τους, δες τι λέει: Δεν σιώπησα, λέει, γι' αυτόν τον λόγο, σαν να μην μπορούσα να σας πω τίποτε περισσότερο, αλλά επειδή είστε σαρκικοί. Αλλά ούτε και τώρα ακόμη μπορείτε.

Διότι, σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, το νερό θα έπρεπε να φέρεται πάνω από τη γη· τώρα όμως βλέπουμε το αντίθετο, δηλαδή η γη να βαστάζεται από τα νερά. Σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, η φωτιά θα έπρεπε να κινείται προς τα πάνω· τώρα όμως βλέπουμε το αντίθετο, τις ακτίνες του ήλιου να είναι στραμμένες κάτω προς τη γη, και τα νερά να βρίσκονται πάνω από τους ουρανούς και να μην ολισθαίνουν προς τα κάτω, και τον ήλιο να κινείται από κάτω, και ούτε να σβήνει από τα νερά ούτε να εξαφανίζει εκείνη την υγρασία. Εκτός από αυτά, έχουμε πει ότι αυτό το σύμπαν έχει συσταθεί από τέσσερα στοιχεία που είναι αντίθετα μεταξύ τους και συγκρούονται, και όμως το ένα δεν κατανάλωσε το άλλο, αν και από τη φύση τους το ένα καταναλώνει το άλλο. Επομένως, είναι φανερό ότι κάποια αόρατη δύναμη τα χαλιναγωγεί, και το θέλημα του Θεού γίνεται ο δεσμός τους. Σε αυτό το ζήτημα επιθυμώ να ενδιατρίψω περισσότερο σήμερα· αλλά αφυπνιστείτε και παρακολουθήστε μας με μεγάλη προσοχή. Και για να γίνει το θαύμα πιο σαφές, θα αντλήσω τη διδασκαλία περί αυτών από το δικό μας σώμα. Διότι και το δικό μας σώμα, αυτό το βραχύ και μικρό, έχει συσταθεί από τέσσερα στοιχεία: το θερμό που είναι το αίμα, το ξηρό που είναι η ξανθή χολή, το υγρό που είναι το φλέγμα, και το ψυχρό που είναι η μέλαινα χολή. Και ας μη νομίσει κανείς ότι αυτός ο λόγος είναι ξένος προς εμάς· διότι «ο πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν».

Και αποδεικνύω πάλι πώς οι άνθρωποι προήλθαν από το χώμα, πώς η γυναίκα προήλθε μόνο από τον άνθρωπο, και πουθενά δεν υπήρξε συνουσία· πώς η ίδια η γη προήλθε από το τίποτα, εφόσον η δύναμη του Δημιουργού αρκεί για τα πάντα. Έτσι συγκρίνω τα πνευματικά με τα πνευματικά, και δεν έχω πουθενά ανάγκη από την κοσμική σοφία, ούτε από συλλογισμούς, ούτε από ρητορικές προετοιμασίες. «Ο ψυχικός όμως άνθρωπος δεν αποδέχεται τα του Πνεύματος του Θεού.» Ψυχικός είναι εκείνος που αποδίδει τα πάντα στους συλλογισμούς της ψυχής του και δεν νομίζει ότι έχει ανάγκη από κάποια άνωθεν βοήθεια, πράγμα που αποτελεί ανοησία. Διότι ο Θεός μάς έδωσε το λογικό, για να μαθαίνει και να έχει ανάγκη όσα προέρχονται από Αυτόν, όχι για να νομίζει ότι επαρκεί στον εαυτό του. «Διότι είναι γι' αυτόν μωρία.» Και αυτό δεν οφείλεται στη φύση του πράγματος, αλλά στην αδυναμία εκείνου που δεν μπόρεσε να προσεγγίσει το μεγαλείο τους μέσα από τους οφθαλμούς της ψυχής. «Και δεν μπορεί να τα γνωρίσει, διότι ανακρίνονται πνευματικά.» Εδώ παραθέτει την αιτία· λέει δηλαδή ότι τα λεγόμενα απαιτούν πίστη, και δεν είναι δυνατόν πλέον να κατανοηθούν με λογικά επιχειρήματα. Διότι το μεγαλείο τους υπερβαίνει την ευτέλεια της δικής μας διάνοιας. «Ο πνευματικός όμως ανακρίνει μεν τα πάντα· ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν.» Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που βλέπει, βλέπει ο ίδιος όλα όσα αφορούν εκείνον που δεν βλέπει, τα όσα όμως αφορούν εκείνον που βλέπει δεν τα βλέπει βέβαια κανένας από εκείνους που δεν βλέπουν. Έτσι και εμείς γνωρίζουμε όλα τα δικά μας και τα των απίστων· τα δικά μας όμως, εκείνοι πλέον δεν τα γνωρίζουν. Και το «ανακρίνει», το λέει αντί του ελέγχει.

Περί του σταυρού, όπου γίνεται λόγος και περί της πίστεως «Ο λόγος για τον σταυρό, για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού». «Διότι ο μεν πνευματικός άνθρωπος τα ανακρίνει όλα, ο δε ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος». Διότι αποτελεί μωρία για όσους δεν δέχονται με πίστη και δεν αναλογίζονται το αγαθό και το παντοδύναμο του Θεού, αλλά ερευνούν τα θεία με ανθρώπινους και φυσικούς λογισμούς· επειδή όλα τα του Θεού βρίσκονται πάνω από τη φύση, τον λόγο και την αντίληψη. Εάν δηλαδή κάποιος σκεφθεί με ποιον τρόπο και για ποιον λόγο παρήγαγε ο Θεός τα πάντα από το μη ον στο είναι, και θελήσει να φθάσει σε αυτά με φυσικούς λογισμούς, δεν τα κατανοεί· διότι αυτή η γνώση είναι ψυχική και δαιμονιώδης. Εάν όμως κάποιος, καθοδηγούμενος από την πίστη, αναλογιστεί το Θείο ως αγαθό, παντοδύναμο, αληθινό, σοφό και δίκαιο, θα τα βρει όλα λεία και ομαλά, και τον δρόμο ευθύ. Διότι χωρίς την πίστη είναι αδύνατο να σωθεί κανείς· επειδή με την πίστη συνιστώνται τα πάντα, τόσο τα ανθρώπινα όσο και τα πνευματικά. Διότι ούτε ο γεωργός, χωρίς πίστη, ανοίγει αυλάκι στη γη, ούτε ο έμπορος παραδίδει τη ζωή του σε ένα μικρό ξύλο μέσα στο μανιασμένο πέλαγος της θάλασσας, ούτε γάμοι συνάπτονται, ούτε οτιδήποτε άλλο συμβαίνει στη ζωή. Με την πίστη κατανοούμε ότι τα πάντα έχουν παραχθεί από το μη ον στο είναι με τη δύναμη του Θεού· τα πάντα, τόσο τα θεία όσο και τα ανθρώπινα, τα κατορθώνουμε με την πίστη. Και πίστη σημαίνει απερίεργη συγκατάθεση.

ΤΙΤΛ. Α΄. — Περί των γνωστικών και πνευματικών ανδρών· και για όσα αγαθά θα τους ακολουθήσουν. «Τα χείλη των δικαίων γνωρίζουν τα υψηλά.» «Ο πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει τα πάντα, ο ίδιος όμως από κανέναν δεν ανακρίνεται.» «Σας λέγω: να πορεύεστε σύμφωνα με το Πνεύμα, και μην εκτελείτε τις επιθυμίες της σάρκας. Διότι η σάρκα επιθυμεί εναντίον του Πνεύματος, και το Πνεύμα εναντίον της σάρκας· αυτά αντιτίθενται το ένα στο άλλο. Ο καρπός του Πνεύματος είναι η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η μακροθυμία, η χρηστότητα, η αγαθοσύνη, η πίστη, η πραότητα, η εγκράτεια· εναντίον τέτοιων πραγμάτων δεν υπάρχει νόμος.» «Εκείνος στον οποίο δεν υπάρχει η γνώση είναι τυφλός, μυωπάζει, και έχει λησμονήσει τον καθαρισμό των παλαιών του αμαρτημάτων.» «Η γνώση προκαλεί έπαρση.» «Εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα· και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα.»

Αυτές τις αφορμές αντλήσαμε από τις Γραφές για να αποδείξουμε ότι η ενέργεια της χάριτος του Θεού που συντελείται στον άνθρωπο και το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, το οποίο η πιστή ψυχή αξιώνεται να λάβει, κατορθώνεται με πολύν αγώνα και πολλή υπομονή, μακροθυμία, πειρασμούς και δοκιμασίες, ενώ η αυτεξούσια προαίρεση δοκιμάζεται μέσα από όλες τις θλίψεις. Και όταν σε τίποτα δεν λυπήσει το Πνεύμα, αλλά, μέσω της χάριτος, βρεθεί σύμφωνη με όλες τις εντολές, τότε αξιώνεται να επιτύχει την ελευθερία από τα πάθη, λαμβάνει το πλήρωμα της υιοθεσίας του Πνεύματος, καθώς και της σοφίας που λαλείται μυστηριωδώς, του πνευματικού πλούτου και της συνέσεως που δεν προέρχεται από αυτόν τον κόσμο, της οποίας γίνονται μέτοχοι οι αληθινοί Χριστιανοί. Γι' αυτό και διαφέρουν σε όλα από όλους τους ανθρώπους που διακατέχονται από το πνεύμα του κόσμου, τους φρονίμους, τους συνετούς, τους σοφούς. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος «ανακρίνει» τους πάντες σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί, γνωρίζει για τον καθένα από πού μιλάει, πού στέκεται και σε ποια μέτρα βρίσκεται. Αυτόν όμως, κανένας από τους ανθρώπους που έχουν το πνεύμα του κόσμου δεν μπορεί να τον γνωρίσει και να τον ανακρίνει, παρά μόνο εκείνος που έχει το ίδιο επουράνιο Πνεύμα της θεότητας γνωρίζει τον όμοιό του, όπως ακριβώς λέει ο απόστολος: «συγκρίνοντας πνευματικά πράγματα με πνευματικά. Ο ψυχικός όμως άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού, επειδή είναι μωρία γι' αυτόν». «

«Ο δε πνευματικός άνθρωπος ανακρίνει μεν τα πάντα, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν». Ένας τέτοιος άνθρωπος θεωρεί όλα τα ένδοξα πράγματα του κόσμου, τον πλούτο και την τρυφή και κάθε απόλαυση, καθώς και την ίδια τη γνώση και όλα τα πράγματα αυτού του αιώνα, ως βδελυρά και μισητά.

Γι' αυτό, αν και όλοι οι άνθρωποι έχουν το πνεύμα του κόσμου, όπως ειπώθηκε, είτε είναι συνετοί είτε σοφοί, ένας τέτοιος άνθρωπος διαφέρει πλήρως από αυτούς. Και ανακρίνει μεν όλους τους ανθρώπους, σύμφωνα με τα γραφόμενα. Ένας τέτοιος γνωρίζει για τον καθένα από ποια πηγή μιλά, πού στέκεται και σε ποια κατάσταση βρίσκεται. Αυτόν όμως δεν έχει τη δύναμη να τον διακρίνει και να τον ανακρίνει κανένας από όσους έχουν το πνεύμα του κόσμου, παρά μόνο εκείνος που έχει το ίδιο πνεύμα της θεότητας, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο: «ταιριάζοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά. Ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα πράγματα του Πνεύματος του Θεού, διότι του είναι μωρία. Ο πνευματικός όμως ανακρίνει τα πάντα, ενώ ο ίδιος δεν ανακρίνεται από κανέναν».

Γι' αυτό και οι άνθρωποι αυτοί διαφέρουν σε όλα από όλους όσοι κατέχουν το πνεύμα του κόσμου, τους συνετούς, τους σοφούς. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος ανακρίνει όλους τους ανθρώπους, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και γνωρίζει για τον καθένα από πού ομιλεί, πού στέκεται και σε ποια κατάσταση βρίσκεται. Αυτόν όμως κανείς από τους ανθρώπους που έχουν το πνεύμα του κόσμου δεν μπορεί να τον γνωρίσει και να τον ανακρίνει, παρά μόνο όποιος έχει το όμοιο επουράνιο πνεύμα της θεότητος γνωρίζει το όμοιό του, όπως λέγει ο απόστολος: «πνευματικοί που συγκρίνουν τα πνευματικά. Ο ψυχικός όμως άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος του Θεού, διότι γι' αυτόν είναι μωρία». «Ο δε πνευματικός ανακρίνει μεν τους πάντες, ο ίδιος όμως δεν ανακρίνεται από κανέναν». Ένας τέτοιος άνθρωπος αποτάσσεται τον κόσμο και τα ένδοξα πράγματα του κόσμου, τον πλούτο και την τρυφή και κάθε απόλαυση, και όλα τα πράγματα του αιώνος τούτου είναι γι' αυτόν βδελυρά.