Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:5

Δεν συμβαίνει έτσι με τον θεράποντά μου Μωυσή, ο οποίος είναι πιστός σε όλο τον οίκο μου· στόμα με στόμα θα του μιλήσω, φανερά, και όχι με αινίγματα. Αυτός, λοιπόν, που αξιώθηκε την αυτοπρόσωπη θέα του Θεού εξίσου με τους αγγέλους, μας μιλά από όσα άκουσε από τον Θεό. Ας ακούσουμε, λοιπόν, τα λόγια της αλήθειας, τα οποία δεν ειπώθηκαν με πειστικούς λόγους ανθρώπινης σοφίας, αλλά με τη διδασκαλία του Πνεύματος· σκοπός των οποίων δεν είναι ο έπαινος των ακροατών, αλλά η σωτηρία των διδασκομένων.

Και εγώ, όταν ήλθα σε εσάς, αδελφοί, δεν ήλθα με υπεροχή λόγου ή σοφίας για να σας αναγγείλω τη μαρτυρία του Θεού. Διότι αποφάσισα να μη γνωρίζω τίποτε άλλο ανάμεσά σας, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα εσταυρωμένο. Και εγώ παρουσιάστηκα σε εσάς με αδυναμία και με πολύ τρόμο· και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίζονταν σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως, ώστε η πίστη μας να μη βασίζεται σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού.

«Διότι, αν και χρησιμοποίησα τόσο απλή διδασκαλία, φοβόμουν πάρα πολύ», λέει, «μήπως τυχόν, εάν τα νοήματα βρεθούν να είναι ανώτερα από την ικανότητα κατανόησής μας, δεν θα ωφελήσουν καθόλου, αλλά μάλλον θα βλάψουν· διότι για τους νηπίους κατά τον νου θα ταίριαζε για την απόκτηση της γνώσης ένας λόγος τρυφερός και εύληπτος, «η στερεά όμως τροφή είναι για τους τελείους», για εκείνους που, λόγω της έξης, έχουν τα αισθητήριά τους γεγυμνασμένα «προς διάκριση του καλού και του κακού»». Επομένως, λέει, ο λόγος του μυσταγωγού προς εσάς παρουσιάστηκε σαν με πολλή ασθένεια, και όχι με όλη του τη δύναμη· «ούτε βέβαια με πειστικούς λόγους ανθρώπινης σοφίας, αλλά με απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως, ώστε η πίστη σας να μη βασίζεται σε σοφία ανθρώπων αλλά σε δύναμη Θεού». Διότι οι απόστολοι συνόδευαν το κήρυγμα και με θεοσημίες, προσφέροντας το γεγονός αυτό ως σαφή απόδειξη ότι πρέπει να πιστεύουμε πως ο Θεός έχει δώσει τη μαρτυρία Του σε αυτά διά του Πνεύματος και διά των ίδιων των πραγμάτων· καθώς χρησιμοποιούσαν κάποια άρρητη και ανέκφραστη δύναμη και ενέργεια, και επιτελούσαν εύκολα τις θαυματουργίες.

Από την Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή. Διδάσκοντας ο Παύλος ότι το σωτήριο κήρυγμα δεν έχει ανάγκη από τη ρητορική δεινότητα, γράφει στους Κορινθίους: «Και εγώ με ασθένεια και με πολύ τρόμο βρέθηκα κοντά σας, και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίζονταν σε πειστικούς λόγους σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως, ώστε η πίστη σας να μη βασίζεται σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού.» Ιδού, αναφέρει ότι η απόδειξη του Πνεύματος, δηλαδή τα όσα ενεργούνται μέσω του Πνεύματος, είναι δύναμη του Θεού. Διότι από Αυτόν εκπορεύεται και σε Αυτόν ενυπάρχει φυσικώς το Πνεύμα Του, το οποίο ενεργεί τα πάντα. Πώς λοιπόν μπορεί να είναι κτίσμα ή δημιούργημα, εκείνο μέσω του οποίου ο Θεός γνωρίζεται όπως ακριβώς είναι κατά φύση, στον βαθμό βέβαια που μας είναι εφικτό, σαν σε καθρέφτη και με τρόπο αινιγματώδη;

Διότι, όπως ο Υιός είναι «άγγελος της μεγάλης βουλής», έτσι είναι και το Άγιο Πνεύμα· «αλλά εμείς (λέει) λάβαμε το πνεύμα του Θεού, για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό, τα οποία και λαλούμε, όχι με πειστικά λόγια σοφίας, αλλά με απόδειξη του πνεύματος του Θεού, εξηγώντας τα πνευματικά με τα πνευματικά». 8. Αλλά θα πει κάποιος: επομένως λέμε ότι υπάρχουν δύο υιοί, και πώς είναι μονογενής; «Μάλιστα, αλλά εσύ ποιος είσαι που ανταπαντάς στον Θεό;» Διότι, αν ονομάζει Υιό αυτόν που προέρχεται από Αυτόν, και Άγιο Πνεύμα αυτό που προέρχεται και από τους δύο, τα οποία κατανοούνται από τους αγίους μόνο με την πίστη, είναι φωτεινά, φωτοδότα, έχουν φωτεινή την ενέργεια και δημιουργούν συμφωνία φωτός προς τον ίδιο τον Πατέρα, άκουσε με πίστη, άνθρωπέ μου, ότι ο Πατέρας είναι πατέρας αληθινού Υιού, όλος φως, και ο Υιός είναι Υιός αληθινού Πατέρα, φως εκ φωτός, όχι απλώς κατ' όνομα, όπως τα δημιουργήματα ή τα κτίσματα· και το Άγιο Πνεύμα είναι πνεύμα αληθείας, τρίτο φως προερχόμενο από τον Πατέρα και τον Υιό. Όλα τα άλλα, όμως, είναι κατά χάριν (θέσει) ή κατ' όνομα, και δεν είναι όμοια με αυτά ούτε κατά την ενέργεια, ούτε κατά τη δύναμη, ούτε κατά το φως, ούτε κατά την έννοια· όπως θα έλεγε κανείς: «υιούς γέννησα και ύψωσα», ή όπως θα έλεγε κανείς: «εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου», ή όπως θα έλεγε κανείς: «αυτός που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς», ή όπως θα έλεγε κανείς: «από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και επί της γης», ή όπως θα έλεγε κανείς: «εγώ είμαι αυτός που στερεώνει τη βροντή και κτίζει τον άνεμο».

ΟΜΙΛΙΑ Β΄ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Ο σοφός Σολομών, έχοντας αποκτήσει σοφία όχι με πειστικούς λόγους ανθρώπινης σοφίας αλλά με τα διδάγματα του Αγίου Πνεύματος, στα κείμενα που μόλις μας αναγνώστηκαν, εξυμνώντας τον άνθρωπο αναφωνούσε λέγοντας: «Μέγα πράγμα ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας». Εγώ, όμως, μάταια εξέταζα μέσα μου τόσο αυτά που είχα στη δική μου διάνοια όσο και εκείνα που είχα διδαχθεί από τη Γραφή σχετικά με τον άνθρωπο. Διότι από μόνος μου αναλογιζόμουν: πώς είναι κάτι το μέγα ο άνθρωπος, αυτό το φθαρτό ον, που υπόκειται σε μύρια πάθη, το οποίο από τη γέννησή του μέχρι τα γηρατειά του υφίσταται ένα σμήνος από μύρια κακά, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να γίνεις γνωστός σε αυτόν;» Και ο μεν ψαλμωδός τον περιφρονεί ως ένα ευτελές ον, ενώ η Παροιμία εξυμνεί τον άνθρωπο ως κάτι το σπουδαίο. Αλλά αυτή μου την απορία την έλυσε η αφήγηση της δημιουργίας του ανθρώπου, όταν διαβάστηκε. Διότι ακούσαμε τώρα ότι ο Θεός έλαβε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο. Βρήκα μέσα από αυτόν τον λόγο και τα δύο, ότι ο άνθρωπος είναι και ένα τίποτα και κάτι το μέγα: εάν αποβλέψεις μόνο στη φύση του, είναι ένα τίποτα και άξιος για το τίποτα, εάν όμως αποβλέψεις στην τιμή με την οποία τιμήθηκε, είναι μέγα πράγμα ο άνθρωπος. Ποια είναι αυτή η τιμή; Είπε ο Θεός: «Γενηθήτω φως», και έγινε φως. Σύγκρινε τη δημιουργία του ανθρώπου και τη δημιουργία του φωτός. Εκεί είπε: «Γενηθήτω στερέωμα».

Αυτό, λοιπόν, καταδεικνύει προπάντων ότι αυτό είναι θείο και έχει τις ρίζες του άνωθεν, από τους ουρανούς· γι' αυτό άλλωστε και πρόσθεσε: «Για να μην είναι η πίστη σας βασισμένη σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού». Είδες πώς απέδειξε με απόλυτη σαφήνεια σε όλα το μεγάλο όφελος της απλότητας και τη μεγάλη βλάβη της κοσμικής σοφίας; Διότι η μεν σοφία καθιστούσε κενό τον σταυρό, ενώ η απλότητα διακήρυττε τη δύναμη του Θεού· η πρώτη, εκτός από το ότι δεν ανακάλυπτε τίποτε από τα αναγκαία, προδιέθετε τους ανθρώπους να καυχώνται για τον εαυτό τους, ενώ η δεύτερη, εκτός από το ότι τους έκανε να αποδεχθούν την αλήθεια, τους παρακινούσε να σεμνύνονται για τον Θεό. Πάλι, η σοφία θα έπειθε πολλούς να υποπτευθούν ότι το δόγμα είναι ανθρώπινο· ενώ η απλότητα αποδείκνυε σαφώς ότι είναι θείο και ότι κατέβηκε από τον ουρανό.

Διότι τα μελλοντικά διαμορφώνονταν και προδιαγράφονταν, σαν σε σκιά, μέσω των προηγούμενων, ώστε να γίνουν πιστευτά όταν θα πραγματοποιούνταν. Και αποδεικνύω πάλι πώς ο άνθρωπος πλάστηκε από τη γη, και πώς η γυναίκα προήλθε μόνο από τον άνθρωπο, χωρίς να υπάρξει πουθενά συνουσία, πώς η ίδια η γη δημιουργήθηκε από το μηδέν, αφού η δύναμη του Δημιουργού επαρκεί παντού για τα πάντα. Έτσι συγκρίνω και ερμηνεύω τα πνευματικά με τα πνευματικά, και δεν έχω πουθενά ανάγκη την έξωθεν σοφία, ούτε τους ανθρώπινους συλλογισμούς ούτε τις επινοήσεις. Διότι αυτά και κλονίζουν την αδύναμη διάνοια και την ταράζουν, και δεν μπορούν να αποδείξουν με σαφήνεια τίποτα από όσα λέγουν, αλλά κάνουν μάλλον το αντίθετο· προκαλούν μεγαλύτερη ταραχή, και γεμίζουν τον νου με ζόφο και πολλή απορία. Γι' αυτό λέει: «Συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά». Βλέπεις πώς την αποδεικνύει περιττή; Και όχι μόνο περιττή, αλλά και αντίθετη και βλαβερή. Διότι και το να πει: «Για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού», και, «Για να μη στηρίζεται η πίστη μας σε σοφία ανθρώπων», αυτό ακριβώς φανέρωσε.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το ότι, όπως λέει, συναναστρεφόμαστε παντού στην οικουμένη με καθαρή και άδολη συνείδηση. Και αυτό δεν συνιστά μικρή παρηγοριά και ενίσχυση για εμάς· ή μάλλον, δεν παρέχεται μόνο προς παρηγοριά, αλλά και για κάτι άλλο, που είναι πολύ ανώτερο της παρηγοριάς, δηλαδή για καύχηση. Αυτά τα έλεγε, παιδαγωγώντας και εκείνους να μην καταβάλλονται μέσα στις θλίψεις, αλλά να σεμνύνονται όταν έχουν καθαρή συνείδηση, επικρίνοντας συγχρόνως ήπια τους ψευδαποστόλους. Και όπως ακριβώς στην πρώτη επιστολή λέει: «Με απέστειλε ο Χριστός να κηρύττω το Ευαγγέλιο, όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού»· και, «Για να μη βασίζεται η πίστη σας στη σοφία των ανθρώπων, αλλά στη δύναμη του Θεού»· έτσι και εδώ λέει: «Όχι με σοφία, αλλά με τη χάρη του Χριστού». Υπονόησε μάλιστα και κάτι άλλο λέγοντας «Όχι με σοφία», δηλαδή, όχι με απάτη, βάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο εναντίον της κοσμικής παιδείας. Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, λέει, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας· δηλαδή το ότι η συνείδησή μας δεν έχει τίποτε για να μας καταδικάσει, ότι δήθεν διωκόμαστε εξαιτίας πονηρών πράξεων. Επειδή, ακόμη και αν υφιστάμεθα μύρια δεινά, ακόμη και αν δεχόμαστε πανταχόθεν επιθέσεις και κινδυνεύουμε, αρκεί για εμάς προς παρηγοριά —μάλλον δε όχι μόνο προς παρηγοριά, αλλά και για να στεφανωθούμε— η συνείδησή μας, η οποία, ούσα καθαρή, μας δίδει τη μαρτυρία ότι υποφέρουμε όλα αυτά χωρίς κανέναν πονηρό σκοπό, αλλά επειδή αυτό είναι αρεστό στον Θεό, για την αρετή, για τη φιλοσοφία, για τη σωτηρία των πολλών.

Διότι ποιος, βλέποντας νεκρούς να ανασταίνονται και δαίμονες να εκδιώκονται, δεν θα το αποδεχόταν; «Για να μην είναι η πίστη σας στηριγμένη σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού.» Σαφώς μέσα από όλα αυτά απέδειξε πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της απλότητας, και πόσο μεγάλη η βλάβη της σοφίας. Διότι αυτή μεν καθιστούσε κενό τον σταυρό· επειδή λέει «για να μην κενωθεί ο σταυρός του Χριστού»· εκείνη δε κήρυττε τη δύναμη του σταυρού. «Σοφία όμως κηρύττουμε μεταξύ των τελείων.

"Και τι", λέει, "εμποδίζει να εξετάσουμε μέσω συλλογισμών την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος;" Πρώτον μεν, λοιπόν, το εμποδίζει το ότι αποτελεί αρχαία και αποστολική παράδοση να αποφεύγουμε τη συμμαχία των συλλογισμών στα ζητήματα περί του Θεού, επειδή αυτή είναι ασθενής και οδηγεί στο ψεύδος, και δεν κάνει τίποτα άλλο από το να επιχειρεί να καταλύσει τη δύναμη του σταυρού. Έπειτα, αν εμπιστευτούμε τα της πίστεως στους συλλογισμούς, χάνεται μεν η πίστη μας, χάνονται δε και τα στεφάνια της πίστεως, και δεν θα πιστεύουμε πλέον στον Θεό αλλά στους ανθρώπους· γι' αυτό λέει πάλι ο μακάριος Παύλος: «και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίζονταν σε πειστικά λόγια ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη του Πνεύματος και της δυνάμεως, ώστε η πίστη μας να μη βασίζεται στη σοφία των ανθρώπων, αλλά στη δύναμη του Θεού»· και πάλι: «διότι δεν με απέστειλε ο Χριστός για να βαπτίζω, αλλά για να κηρύττω το Ευαγγέλιο, όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού»· και επιπλέον: «αυτό και κηρύττουμε, όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Άγιο Πνεύμα, ερμηνεύοντας τα πνευματικά με πνευματικό τρόπο». Αν, πάλι, κάποιος από εσάς δεν κατέχει την πολύπλοκη σοφιστική, δεν οφείλει εξαιτίας αυτού βεβαίως να στρέφει την προσοχή του σε εκείνον που την γνωρίζει άριστα, και μάλιστα εάν τυγχάνει να διαφωνεί μαζί μας ως προς την πίστη· διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ του φωτός και του σκότους; Ή ποια σχέση έχει ο ναός του Θεού με το είδωλο; Ή ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ;

Του ιδίου από την προς Κορινθίους Επιστολή. — Για να μη στηρίζεται η πίστη μας σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού.

Διότι λέγει ο ίδιος ο Απόστολος: «Μιλάμε όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Άγιο Πνεύμα, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά». Έπειτα, εάν εμπιστευθούμε τα ζητήματα της πίστεως σε συλλογισμούς, χάνεται η πίστη μας, χάνονται και τα στεφάνια της πίστεως, και δεν θα πιστεύουμε πλέον στον Θεό αλλά στους ανθρώπους. Διότι λέγει ο ίδιος: «Και ο λόγος μου και το κήρυγμά μου δεν στηρίχθηκαν σε πειστικούς λόγους ανθρώπινης σοφίας, αλλά σε απόδειξη Πνεύματος και δυνάμεως, ώστε η πίστη μας να μη βασίζεται σε σοφία ανθρώπων, αλλά σε δύναμη Θεού». Και ο Μέγας Βασίλειος στα έργα του προς τον Ευνόμιο αναφέρει: «Εάν επρόκειτο να μετράμε τα πάντα με την ανθρώπινη κατανόηση, και να θεωρούμε ότι ό,τι είναι ασύλληπτο από τους λογισμούς δεν υπάρχει καθόλου, τότε θα χαθεί ο μισθός της πίστεως, θα χαθεί και ο μισθός της ελπίδας».

Αν όμως πιστεύουμε ότι ο Χριστός μιλάει μέσω του Παύλου, και αυτός δηλώνει ότι έχει αποσταλεί από τον Κύριο για το Ευαγγέλιο, όπως αποδείξαμε προηγουμένως, «όχι με σοφία λόγου», μήπως τυχόν η αδυναμία των συλλογισμών προκαλέσει αδυναμία στον σταυρό του Χριστού (διότι αυτό συνιστά η κένωση του σταυρού), και αν το αποστολικό κήρυγμα, όπως ο ίδιος αναφέρει, δεν στηρίζεται «στην πειθώ της ανθρώπινης σοφίας, ώστε η πίστη μας να μην εναπόκειται στη σοφία των ανθρώπων, αλλά στη δύναμη του Θεού», τότε είναι απολύτως αναγκαίο να φρίττουμε, να οπισθοχωρούμε και να αναζητούμε απολογία, για ποιο λόγο άραγε οι διδάσκαλοι, μπροστά σε μια τέτοια απειλή, στράφηκαν στο να εξετάζουν συλλογισμούς.

Τι λοιπόν; Είναι «στη σοφία των ανθρώπων η πίστη» μας; Μη γένοιτο, αλλά «στη δύναμη του Θεού», μέσω της οποίας ακόμη και οι απλοϊκοί γίνονται σοφοί. Είναι λοιπόν η σοφία αυτού του αιώνα και των αρχόντων του σοφία του Θεού; Και ποιος θα μπορούσε να το πει αυτό; Διότι μια τέτοια σοφία έχει μάλλον καταργηθεί από τη μωρία του σταυρού, δηλαδή η πλάνη των ασεβών δογμάτων, η βοηθητική της αληθοφάνεια, η πλοκή και η τέχνη των κακόβουλων σοφισμάτων. Ότι δηλαδή η ψυχή είναι θνητή, επειδή συμμερίζεται και συμπάσχει με το σώμα. Ότι ο κόσμος δεν έχει δημιουργό, επειδή ούτε φέρεται όπως θέλει η φωτιά ούτε το νερό. Ότι ο γάμος πρέπει να είναι κοινός, διότι έτσι μάλλον η πόλη γίνεται πιο φιλάλληλη. Ότι οι ζωντανοί προέρχονται από τους νεκρούς, διότι και από το να στεκόμαστε όρθιοι στη συνέχεια καθόμαστε. Και ότι πρέπει να υπάρχουν πολλοί θεοί, επειδή είναι πολλά αυτά που χρειάζονται πρόνοια, και υπάρχει φόβος μήπως κουραστεί ο ένας εάν απασχολείται με την κοινή φροντίδα· ή ότι η ανάγκη αναγκάζει τον πρώτο να παράγει κάποιον κατώτερο, για να μην του αφαιρεθεί το προνόμιο της εξουσίας, και ο δεύτερος πάλι κάποιον άλλον υποδεέστερο, και αυτό επ' άπειρον. Όλα αυτά τα ανόητα, που βρίσκονται πέρα από την έσχατη παράνοια και είναι άξια μιας ψυχής που είναι όντως θνητή και άξια του κωνείου, αυτήν λοιπόν τη σοφία του αιώνα, ο Παύλος, ο πραγματικά σοφός στα θεία και στα ανθρώπινα, την εκδίωξε από την οικουμένη μέσω της εν μυστηρίω σοφίας του Θεού και διατήρησε τις διάνοιες των πιστών απρόσιτες σε αυτήν.