Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 2:9

Το κρυμμένο μάννα είναι ο άρτος της ζωής, ο οποίος κατήλθε από τον ουρανό για χάρη μας και έγινε βρώσιμος. Μεταφορικά δε, και τα μέλλοντα αγαθά ονομάζονται μάννα, επειδή κατέρχονται από τον ουρανό, από όπου κατέρχεται και η άνω Ιερουσαλήμ. Αυτά, αναφέρει, θα τα αποκτήσουν εκείνοι που νικούν τον διάβολο. Θα λάβουν επίσης λευκή ψήφο, δηλαδή νικητήρια, καθώς θα αξιωθούν τη δεξιά μερίδα, και ένα νέο όνομα, το οποίο είναι άγνωστο στην παρούσα ζωή· διότι μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και νους δεν συνέλαβε τα μέλλοντα αγαθά και το νέο όνομα, το οποίο θα κληρονομήσουν οι άγιοι.

Εδώ, όμως, όπου η κληρονομιά είναι βέβαιη και αμετάβλητη, όπου διαθέτης είναι ο Χριστός και διαθήκη το Ευαγγέλιο και μάρτυρες οι απόστολοι, όπου υπάρχει ο ουρανός και τα αγαθά του, «όσα δεν είδε μάτι και δεν άκουσε αυτί και δεν τα διανοήθηκε ανθρώπου καρδιά, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν», πόσο περισσότερο οφείλουμε να σπουδάσουμε για να κληρονομήσουμε; «Υπέρ της κληρονομούσης». Και ο κορυφαίος των προφητών δικάζεται υπέρ αυτής ως ρήτορας, λέγοντας: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Ο αντάρτης του ουρανού έγινε στη γη αντίδικος της νύμφης σου, όπως είναι γραμμένο: «Ο αντίδικός σας, ο διάβολος, σαν λιοντάρι περιπατεί, ζητώντας ποιον να καταπιεί». Αλλά επειδή αυτός ο αντίδικος πολλούς αποκληρονόμησε εξαρχής, υπέρ αυτής της κληρονόμου ικετεύω σε: «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Κληρονόμος του Νώε ήταν ο Χαμ ως γιος του, αλλά αφού τον έκανε να γελάσει για τη γύμνια του πατέρα του, τον άφησε γυμνό από την κληρονομιά του πατέρα του, και αφαιρώντας του την ελευθερία, τον έντυσε με δουλεία και μετέτρεψε την ευλογία του σε κατάρα: «Καταραμένος να είναι ο Χαναάν· δούλος των δούλων θα είναι στους αδελφούς του». Επειδή, λοιπόν, αυτός και τώρα θέλει η νύμφη σου να γυμνωθεί, ώστε να σε δει γυμνό στο πάθος όπως τον Νώε και να σε περιγελάσει, ώστε να την κάνεις αποκληρονόμο λέγοντας: «Πηγαίνετε από εμένα, οι καταραμένοι· ήμουν γυμνός και δεν με ντύσατε» – ώστε λοιπόν ο αντίδικός της διάβολος να ντροπιαστεί και η νύμφη να βρεθεί εντός της κληρονομιάς, δίδαξέ την, Δέσποτα Χριστέ, να μη γελάσει τη γύμνια σου, αλλά να μάθει ότι η δική σου γύμνια έντυσε τον κόσμο, ότι, όπως, αν και πλούσιος, έγινες φτωχός για εμάς, για να πλουτίσουμε εμείς, έτσι και εσύ, που ντύνεσαι τον ουρανό και τη γη, γυμνώθηκες, για να ντύσεις τον κόσμο. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Τον Ισμαήλ μαζί με την Αιγύπτια μητέρα του τον αποκληρονόμησε εντελώς εξαιτίας των παιγνίων. «Διότι, βλέποντας η Σάρρα τον γιο της Άγαρ της Αιγύπτιας να παίζει με τον Ισαάκ τον γιο της, είπε στον Αβραάμ: Διώξε τη δούλη και τον γιο της· διότι δεν πρόκειται να κληρονομήσει ο γιος της δούλης μαζί με τον γιο μου, τον Ισαάκ». Επειδή, λοιπόν, και τώρα η αποκληρονόμος συναγωγή των Ιουδαίων περιπαίζει την εκκλησία για τον σταυρό, εκείνην διώξε και αυτήν εισάγαγε. «Τα λόγια μου άκουσε, Κύριε». Αφού μόλυνε τον Ησαύ με πορνεία, προκάλεσε να χάσει την κληρονομιά των πρωτοτοκίων, έκανε τον γιο δούλο του αδελφού του και όρισε τον Ησαύ ως δεύτερο Χαναάν. «Μήπως», λέει, «υπάρχει κάποιος πόρνος ή βέβηλος όπως ο Ησαύ, ο οποίος αντί για φαγητό έχασε τα πρωτοτόκια» και την πατρική ευλογία.

Αυτή η χαρά φθάνει μέχρις εμάς στον μέγιστο βαθμό, εάν και αυτό έχει παραχωρηθεί από τον Θεό, ώστε να μπορέσουμε να έλθουμε σε επίγνωση ενός τόσο σπουδαίου ανδρός. Είναι καλό, λοιπόν, να ολοκληρώσουμε την επιστολή με μια ευχή. Ο Παντοκράτωρ Θεός και ο Υιός Του, ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, είθε να σας παράσχει αδιάκοπη τη χάρη, δίδοντας ως έπαθλο για τη θαυμαστή σας πίστη, την οποία επιδείξατε προς τον επίσκοπό σας με ένδοξη μαρτυρία, ώστε να απονείμει και σε εσάς και σε εκείνους που θα σας ακολουθήσουν, τόσο στον παρόντα βίο όσο και στον μέλλοντα, τα ύψιστα αγαθά, τα οποία «οφθαλμός δεν είδε και ους δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν», διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διά του Οποίου ανήκει η δόξα στον Παντοκράτορα Θεό εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν. Εύχομαι να υγιαίνετε εν Κυρίω, αγαπητοί αδελφοί.

Ψαλμός Ε΄. Υπόθεση. Η κληρονόμος είναι η θεοφιλής ψυχή, δηλαδή η Εκκλησία. Και τι είναι αυτά τα οποία κληρονομεί; Εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Προσεύχεται δε να εισακουστεί πράττοντας ό,τι είναι δυνατόν, προβάλλοντας αφενός τη δική της ευθύτητα και στηλιτεύοντας αφετέρου την πονηρία των υπαιτίων. [«Διότι σε εσένα θα προσευχηθώ». Αφού καταστώ, λέγει, μέτοχος της απόλαυσης του νοητού φωτός, θα προσευχηθώ σε εσένα· γι' αυτό και πιστεύω ότι θα εισακουστώ.] Ενωτίσου τα λόγια μου.

Κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση. Διότι μισθός της τηρήσεως γίνονται εκείνα που οφθαλμός δεν είδε, και ους δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν. [Διότι και ο δούλος σου τα τηρεί. Ο νέος λαός, ο οποίος μυσταγωγήθηκε στον ευαγγελικό νόμο και δήλωσε ότι τηρεί τις αληθινές κρίσεις, αναπέμπει προσευχή, προκειμένου να βρεθεί καθαρός ως προς τον λογισμό της διανοίας και, ομοίως, να λυτρωθεί από τους εξωτερικούς δαίμονες.]

Τα ζώα σου κατοικούν σε αυτήν. Με τον όρο ζώα εδώ εννοεί όσους έχουν μεταλάβει τη ζωοποιό τροφή. Και με το «σε αυτήν», σε ποια άλλη αναφέρεται, παρά στην κληρονομία του; Ετοίμασας με την αγαθότητά σου για τον πτωχό, ω Θεέ. Και τι ετοίμασε, παρά εκείνα που οφθαλμός δεν είδε και ους δεν άκουσε; Και ποιος είναι ο πτωχός, παρά εκείνοι για τους οποίους έχει πει: Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών;

Στις αυλές του Θεού μας θα ανθίσουν. Δηλαδή στις άνω μονές, τις οποίες λέει ότι είναι και αυλές του Κυρίου. Ακόμη, θα πληθυνθούν σε εύρωστα γηρατειά, και θα είναι ευπαθούντες. Το «ευπαθούντες» τίθεται αντί του «εκείνοι που δέχονται ευεργεσίες». Διότι θα τους αποδοθούν αυτά που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε.

Η γυναίκα σου θα είναι σαν άμπελος που ευδοκιμεί. Σε εκείνον που φοβάται τον Κύριο δίδεται ως δώρο όχι μια οποιαδήποτε γυναίκα, αλλά εκείνη που είναι στολισμένη με αγαθούς καρπούς. Διότι η αγαθή γυναίκα αποτελεί αγαθή μερίδα. Και είθε να δεις τα αγαθά της Ιερουσαλήμ όλες τις ημέρες της ζωής σου. Δηλαδή τα νοητά αγαθά: «Εκείνα που μάτι δεν είδε», και τα εξής.

Αυτόν προσδοκούμε να έλθει με τη δόξα του Πατρός, κρίνοντας ζώντας και νεκρούς· αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, στους μεν ευσεβείς όσα οφθαλμός δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν· τους δε ασεβείς αποστέλλοντας στο αιώνιο πυρ, όπου υπάρχει ο ατελεύτητος σκώληκας, και ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων.

Ερώτ. μη΄. Φθαρτό λέμε τον παράδεισο ή άφθαρτο; Απόκ. Ούτε φθαρτό τον λέμε, με την έννοια της σήψης των δικών μας φυτών και καρπών και της εμφάνισης σκωλήκων· ούτε βέβαια πάλι εντελώς άφθαρτο, με την έννοια της αφθαρσίας του μέλλοντος αιώνος και της μη επέλευσης παλαίωσης. Αλλά, σε σύγκριση με τους δικούς μας καρπούς και παραδείσους, είναι υπεράνω κάθε φθοράς· σε σύγκριση όμως με τη δόξα των μελλοντικών αγαθών, τα οποία οφθαλμός δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, είναι και πιστεύεται ότι είναι πάρα πολύ υποδεέστερος.

Μακάριος είναι εκείνος που έσωσε τον καρπό του· οι άγγελοι θα τον συνάξουν στην αιώνια αποθήκη. Αλίμονο όμως στους ομοίους μου, δηλαδή στα ζιζάνια, διότι θα τους κληρονομήσει το πυρ. Ας αποφύγουμε λοιπόν, αδελφοί, τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν, ώστε να κληρονομήσουμε εκείνα τα αγαθά, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Στο εξής, αδελφοί, σε αυτά να παραμείνετε σταθεροί, αυτά να μελετάτε, και να μην αμελήσετε, ώστε να σας αξιώσει ο Κύριος να τηρήσετε αυτήν την εντολή ημέρα και νύχτα, και να σας διασώσει στην επουράνια βασιλεία Του. Όποιος διαβάζει αυτές τις εντολές, ή τις ακούει, και δεν τις εφαρμόζει, έχει εκπληρωθεί σε αυτόν ο σπόρος που έπεσε πάνω στην πέτρα και, επειδή δεν είχε χώμα, αμέσως ξεράθηκε.

Και πρόσεχε, άνθρωπε, να μην οργιστείς, διότι ο διάβολος επιφέρει τον θυμό, για να εξοργιστείς και να χάσεις την ψυχή σου. Αντιθέτως, την πραότητα τη δίνει ο Θεός, ώστε μέσω της πραότητας και της ελεημοσύνης να σωθείς. Και πρόσεχε, άνθρωπε, να μην αγαπήσεις τον καλλωπισμό των ενδυμάτων, ούτε να επιθυμήσεις τη μαλθακότητα, αλλά μάλλον να φοράς ταπεινά και ευτελή ρούχα για τον Θεό, ώστε εκεί να σε ενδύσει ο Θεός μας με στολή δόξης, με ένδυμα αφθαρσίας, με στέφανο κάλλους, με διάδημα βασιλείας, για να έχει τότε η ψυχή σου παρρησία προς τον Θεό, λέγοντας: Κύριε, σε αυτόν τον μάταιο κόσμο στερήθηκα πολλά, για να απολαύσω τη βασιλεία Σου, Δέσποτα. Και τότε θα πει ο Δεσπότης μας Χριστός, ο φιλάνθρωπος και ελεήμων: Για τα λίγα που κοπίασας, εγώ σου ετοίμασα τα πρώτα αγαθά, έλα λοιπόν, είσελθε στον νυμφώνα της δόξας μου και απόλαυσε εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, όλα όσα ετοίμασα για εκείνους που αγαπούν το όνομά μου.

Εάν πορεύεσαι με δικαιοσύνη, έχεις πορευθεί εν ζωή, και ο θάνατος δεν πρόκειται να σε αγγίξει· διότι για τους δικαίους δεν υπάρχει θάνατος, αλλά μετάθεση. Διότι μετατίθεται κανείς από αυτόν τον κόσμο στην αιώνια ανάπαυση· και όπως ακριβώς κάποιος θα έβγαινε από τη φυλακή, έτσι και οι άγιοι εξέρχονται από αυτόν τον πολύμοχθο βίο προς τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για αυτούς: «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν». Οι αμαρτωλοί, αντίθετα, και εδώ κοπιάζουν βασανιστικά και εκεί πάλι τους περιμένει το πυρ· και τέτοιου είδους ανθρώπους πρέπει να τους θρηνεί κανείς διπλά, διότι και εδώ βρίσκονται σε στενοχώρια και εκεί δεν απολαμβάνουν την ευρυχωρία. Γι' αυτόν τον λόγο αναφέρει η Θεία Γραφή: «όπου κι αν στραφεί ο ασεβής, αφανίζεται». Διότι από παντού τον περισφίγγουν στενότητες· και εκεί οδύνες, και εδώ θλίψεις. Διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην κοπιάζει σε τούτον τον πολύμοχθο βίο· και ο φτωχός και ο πλούσιος, και ο δούλος και ο ελεύθερος, και ο αμαρτωλός και ο δίκαιος, όλοι κοπιάζουν ομοίως, και η ίδια κοινή μοίρα θα βρει τους πάντες, και τον αμαρτωλό και τον δίκαιο, εδώ σε αυτόν τον κόσμο.

Αυτά σου τα έγραψα, αγαπητή αδελφή, χορεύτρια του Χριστού, προς στήριξη και ωφέλεια της ψυχής σου. Μην παρεκκλίνεις, λοιπόν, από τα λεγόμενα αυτά ούτε δεξιά ούτε αριστερά. Διότι όποιος ακούσει αυτούς τους λόγους και τους περιφρονήσει, τον βαραίνει μεγάλο κρίμα. Σε εσένα όμως, τιμιότατη αδελφή, που αποκτάς αυτό το βιβλίο, είθε ο Θεός να δώσει να τα τηρείς αυτά, να πορεύεσαι σύμφωνα με αυτά έχοντας φωτισμένη τη διάνοια, καθαρό τον νου, φωτισμένους τους οφθαλμούς της διανοίας, ώστε να λάβεις τον αμάραντο στέφανο, τον οποίο ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν, διά του Κυρίου και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ανόμ. Πού είναι γραμμένο ότι το Πνεύμα ονομάζεται του Θεού; Ορθ. Ο απόστολος Παύλος λέει: «Διότι κανείς από τους ανθρώπους δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του· έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Ανόμ. Λέγοντας Πνεύμα του Θεού εννοεί τον ίδιο τον Θεό. Ορθ. Διάβασε τον Απόστολο, για να τον ακούσεις να λέει τα εξής: «Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν· σε εμάς όμως ο Θεός τα αποκάλυψε δια του Πνεύματός του· διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού. Διότι ποιος από τους ανθρώπους γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνώρισε, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού». Ανόμ. Γιατί όμως να μην πούμε και για τρεις ουσίες;

Διότι χωρίς καθαρή διάνοια και χωρίς τη μίμηση του βίου των αγίων, κανείς δεν θα μπορούσε να κατανοήσει τους λόγους των αγίων. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος ήθελε να δει το φως του ήλιου, οπωσδήποτε καθαρίζει και λαμπρύνει τον οφθαλμό, κάνοντας τον εαυτό του με την κάθαρση σχεδόν όμοιο με αυτό που ποθεί, ώστε έτσι ο οφθαλμός, έχοντας γίνει φως, να δει το φως του ήλιου, ή όπως αν κάποιος ήθελε να δει μια πόλη ή μια χώρα, οπωσδήποτε πηγαίνει στον τόπο αυτόν για να τον δει· έτσι και αυτός που θέλει να κατανοήσει τη διάνοια των θεολόγων, οφείλει προηγουμένως να πλύνει και να καθαρίσει την ψυχή του με τον τρόπο της ζωής του, και να φτάσει κοντά στους ίδιους τους αγίους μέσω της ομοιότητας των πράξεών του, ώστε, συμμετέχοντας μαζί τους στον ίδιο τρόπο ζωής, να κατανοήσει αυτά που έχουν αποκαλυφθεί και σε αυτούς από τον Θεό. Έτσι, όντας πλέον ενωμένος με αυτούς, να αποφύγει αφενός τον κίνδυνο των αμαρτωλών και το δικό τους πυρ κατά την ημέρα της κρίσεως, και να απολαύσει αφετέρου όσα έχουν φυλαχθεί για τους αγίους στη βασιλεία των ουρανών, «εκείνα που μάτι δεν είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπων ανέβηκαν, όσα ετοιμάστηκαν για εκείνους» που ζουν με αρετή και «αγαπούν τον Θεό» και Πατέρα, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο, στον ίδιο τον Πατέρα, μαζί με τον ίδιο τον Υιό εν Αγίω Πνεύματι, ανήκει η τιμή και το κράτος και η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι, αφού σου είπε: «Φύλαξε τους λόγους μου και θα τηρηθεί η διαθήκη μου προς εσένα», τι άλλο θέλεις; Βάλε όλη σου τη δύναμη για να διαφυλαχθεί σε εσένα η διαθήκη Του, διότι σε αυτήν βρίσκεται η κληρονομιά της βασιλείας μαζί με τον παράδεισο της τρυφής, «και όσα μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν». Οφείλεις, λοιπόν, και εσύ να συνεισφέρεις τη δύναμη και τον ζήλο σου, και από τον Θεό είναι το έλεος και η σκέπη και η χορηγία της δυνάμεως. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Διότι, εάν ο άνθρωπος δεν καλλιεργήσει με επιμέλεια και δεν σπείρει τη γη του για να δεχθεί τη βροχή, ακόμη και αν πέσουν όλες οι βροχές, σε τίποτα δεν τον ωφελούν ως προς την καρποφορία. Πρόσεχε μήπως αμελήσεις, βλέποντας κάποιον άλλον να σηκώνει το φορτίο σου, και ζήσεις άσωτα. Διότι δεν είπε: «Όλα τα μπορεί η ενεργουμένη δέηση του δικαίου», αλλά «πολλά», δηλαδή πολλά από τα προκείμενα. Κάνε αυτό που είναι στη δύναμή σου. Διότι πολλοί ήταν μαζί με τον Ιησού και αποξενώθηκαν από αυτόν. Και ο Απόστολος λέει: «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί.» Αλλά ας μην επιτρέψει ο Θεός να εκπληρωθούν αυτά σε εσένα, αλλά να παραμείνεις γνήσιος και πολυπόθητος υιός των πνευματικών μου ωδινών εν Χριστώ, πρόβατο της ποίμνης του Χριστού, σκεύος αγιασμένο, κληρονόμος της δόξας, και, αφού ζήσεις σύμφωνα με τις εντολές του Χριστού, να επιτύχεις την αιώνια ζωή. Μην ντροπιάσεις τα γηρατειά μου. Διότι ο Θεός γνωρίζει πώς κάνω ό,τι είναι δυνατόν για τη δική σου σωτηρία, παρακαλώντας Τον να σε κατατάξει αιώνια μαζί με τους αγίους Του ως συγκληρονόμο των αγαθών που τους επιφυλάσσονται, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για αυτούς.» Ανάμεσα σε αυτούς είθε να είναι η μερίδα σου και η κληρονομιά σου εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και ο σπόρος της γης σου θα δώσει ώριμο καρπό σύμφωνα με τον αποστολικό λόγο: «Ανά εκατό, και ανά εξήντα, και ανά τριάντα». Πρόσεξε, αδελφέ, τι υπέμεινες για το όνομα του Θεού. Ο Απόστολος απαρίθμησε ότι «τίποτα δεν θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού», λέγοντας τα εξής: «θλίψη ή στενοχώρια, ή πείνα, ή διωγμός, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα». Και μία μικρή ασθένεια κλονίζει τον νου μας από τον Θεό; Μη γένοιτο! Αλλά μείνε σταθερός, τέκνο μου, και θα δεις τη βοήθεια του Θεού. Διότι αυτός είναι ο πρώτος πειρασμός· εάν τον νικήσεις με τη βοήθεια του Θεού, δεν πρόκειται πλέον να σε κυριεύσει, εάν όμως σε νικήσει σε αυτό, θα σε οδηγήσει στην υποδούλωση. Λοιπόν, στάσου όρθιος και υπόμεινε. Διότι πρόκειται να δεις, εάν σταθείς σταθερός, ποιο θα είναι το έλεος του Κυρίου. Ας πληροφορηθεί δε η αγάπη σου ότι δεν παύω νύχτα και μέρα να παρακαλώ τον Θεό, για να σε σώσει και να φυλάξει όλους μας από τον πονηρό. Και η προσπάθειά μου είναι να κληρονομήσετε μαζί με τους αγίους, ως τέκνα τους, «εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν». Αυτά να επιζητείς με ζήλο, και θα είσαι μακάριος εν Χριστώ. Αμήν.

Διότι δέομαι προς τον Θεό νύχτα και ημέρα, ώστε όπου βρισκόμαστε να είσαι ομόθυμα μαζί μας στην ανέκφραστη χαρά των αγίων και στο αιώνιο φως, για να βρεις τη μερίδα σου στην υπόσχεση που δόθηκε στους αγίους, «όσα μάτι δεν είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου, αυτά που ο Θεός για όσους τον αγαπούν.» Να υγιαίνεις εν Κυρίω. Να χαίρεσαι. Αμήν.

Αυτά τα είπα στην αγάπη σου, διαβεβαιώνοντάς την ότι είναι δυνατόν να γίνει αυτό που θέλεις. Διότι, αν τα επουράνια αγαθά, τα ανεκλάλητα και αιώνια, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», τα ζητήσαμε για εσένα και σου τα χάρισε ο Θεός, —και θα είναι δικά σου εφόσον τηρείς τις παραδόσεις—, πόσο μάλλον για τις σωματικές παθήσεις δεν είναι κόπος να παρακαλέσουμε τον Θεό και να λάβεις τη χάρη, ώστε να μην ασθενήσεις ούτε να θλιβείς έστω και μία ημέρα; Αλλά ο Ιησούς γνωρίζει καλύτερα από εμάς τι συμφέρει και ωφελεί τον άνθρωπο· τον μεν για να λάβει τον μισθό της υπομονής, κατά το παράδειγμα του Ιώβ, τους δε για να λάβουν τον μισθό της διακονίας, κατά το παράδειγμα του Ευλογίου, του πρώην σχολαστικού.

Υπάκουος του υπακούου, ανεξίκακος του ανεξικάκου, μακρόθυμος του μακροθύμου, ελεήμων του ελεήμονος, βαστάζοντας τα βάρη του πλησίον, όπως και αυτός βάσταξε τα δικά σου βάρη. Αγαπώντας όλους ειλικρινά, όπως και αυτός μας αγάπησε, ακολουθώντας τον σε όλα, έως ότου σε παραλάβει στη μεγάλη του ανάπαυση, όπου «μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν». Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Αν είναι δυνατός αυτός που είναι μαζί μας υπέρ ημών να συντρίψει όλους τους εχθρούς, γιατί δείχνουμε ότι απέχει από εμάς εξαιτίας της απιστίας και της αδράνειάς μας; Αν κανένας δεν είναι δυνατότερός του και καυχάσαι λέγοντας «Εσύ είσαι μαζί μου», έχοντας μαζί σου τον Δυνατό, πες μου ποιον φοβάσαι και τρέμεις; Αλλά άσκησε την αγάπη και πάρε λίγο από εκείνο το ουράνιο πυρ το οποίο ήλθε να βάλει στη γη ο Δεσπότης των πάντων, ώστε, όταν σπέρνονται τα ζιζάνια από τον εχθρό, το πυρ να τα φλέξει και να τα καταναλώσει. Και από αυτό το πυρ πάρε και θυμίασε, για να οσφρανθεί τα θυμιάματά σου ο Δεσπότης και να φέρει τον Πατέρα Του μαζί με το ζωοποιό Πνεύμα, και να κάνει κατοικία σε εσένα μέσα στον ναό σου, όπου πρόσφερες τον εαυτό σου σε αυτόν ως θυσία ζωντανή, άγια, ευάρεστη σε αυτόν. Και τότε, αφού θερμανθείς από ένα τέτοιο πυρ, πάντοτε θα επιποθείς να γίνεις συνοδοιπόρος και συμπολίτης και συγκληρονόμος των αγίων που κατόρθωσαν αυτά, «εκεί όπου μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν» εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ευφραίνονται και ευφραίνουν. Ευφραίνονται στην αχώριστη Τριάδα, και ευφραίνουν τις άνω δυνάμεις. Ποθήστε τη δική τους τάξη, τρέξτε τον δικό τους δρόμο, μιμηθείτε με ζήλο την πίστη τους, αποκτήστε την ταπείνωσή τους, την υπομονή σε όλα, ώστε να κατακτήσετε την κληρονομιά τους. Κρατήστε την άπτωτη αγάπη τους, για να βρεθείτε μαζί τους στα ανεκλάλητα αγαθά, όπου βρίσκονται «αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν.» Σχετικά δε με την ησυχία, προς το παρόν ασκήσου ακόμα λίγο και ο Θεός θα δείξει το έλεός Του.

Δεν συμβαίνει έτσι με τον θεράποντά μου Μωυσή, ο οποίος είναι πιστός σε όλο τον οίκο μου· στόμα με στόμα θα του μιλήσω, φανερά, και όχι με αινίγματα. Αυτός, λοιπόν, που αξιώθηκε την αυτοπρόσωπη θέα του Θεού εξίσου με τους αγγέλους, μας μιλά από όσα άκουσε από τον Θεό. Ας ακούσουμε, λοιπόν, τα λόγια της αλήθειας, τα οποία δεν ειπώθηκαν με πειστικούς λόγους ανθρώπινης σοφίας, αλλά με τη διδασκαλία του Πνεύματος· σκοπός των οποίων δεν είναι ο έπαινος των ακροατών, αλλά η σωτηρία των διδασκομένων.

Και η μεν οδός των σωζομένων όσο καλά είναι αυτά που υπόσχεται για το μέλλον, άλλο τόσο κοπιαστικά παρέχει τα παρόντα· ενώ ο ηδονικός και ακόλαστος βίος δεν προτείνει την απόλαυση ως προσδοκώμενη για αργότερα, αλλά ως ήδη παρούσα. Ιλιγγιά λοιπόν κάθε ψυχή και κλονίζεται στους λογισμούς της, όταν από τη μια αναλογίζεται τα αιώνια και επιλέγει την αρετή, ενώ από την άλλη αποβλέπει στα παρόντα και προτιμά την ηδονή. Εδώ βλέπει την καλοπέραση της σάρκας, εκεί τη δουλαγωγία της σάρκας· εδώ μέθη, εκεί νηστεία· εδώ ακράτητα γέλια, εκεί άφθονα δάκρυα· εδώ χορό, και εκεί προσευχή· εδώ αυλούς, και εκεί στεναγμούς· εδώ πορνεία, και εκεί παρθενία. Επειδή, λοιπόν, το μεν αληθινά αγαθό συλλαμβάνεται από τον λογισμό μέσω της πίστεως (διότι βρίσκεται πολύ μακριά, και μάτι δεν το είδε, και αυτί δεν το άκουσε), ενώ η γλυκύτητα της αμαρτίας έχει την απόλαυση πρόχειρη και ρέουσα μέσα από κάθε αίσθηση· μακάριος είναι εκείνος που δεν εκτράπηκε από τα δελεάσματα της ηδονής προς την απώλεια, αλλά μέσω της υπομονής προσμένει την ελπίδα της σωτηρίας, και κατά την επιλογή μεταξύ των δύο οδών δεν βάδισε στον δρόμο που οδηγεί στα χειρότερα.

Εφαρμόζεται δε και στην άνω Ιερουσαλήμ, την επουράνια πόλη, ο ορισμός της πόλεως που έχει αποδοθεί. Διότι και εκεί υπάρχει οργανωμένο σύνολο των πρωτοτόκων, οι οποίοι είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς· και είναι αυτό σταθερά θεμελιωμένο εξαιτίας της αμετακίνητης διαγωγής των αγίων, και διοικείται σύμφωνα με τον ουράνιο νόμο. Το να κατανοήσει, λοιπόν, κανείς πλήρως τη διάταξη εκείνης της πολιτείας και όλη την ευταξία της, δεν είναι δυνατόν σε καμία ανθρώπινη φύση. Διότι εκείνα είναι «όσα μάτι δεν είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»· παρά μόνο γνωρίζουμε ότι εκεί υπάρχουν μυριάδες αγγέλων, και πανήγυρις αγίων, και Εκκλησία πρωτοτόκων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς. Για εκείνην λέει ο Δαβίδ: «Ένδοξα πράγματα ειπώθηκαν για σένα, η πόλις του Θεού».

Εάν το αγέννητο είναι κάτι, τότε και το αθάνατο, και το ατελεύτητο, και το άνοσο, και το αγήρατο θα είναι κάτι. Επομένως, ως προς μεν το ότι είναι αγέννητος θα υπερέχει των πάντων, στα άλλα όμως θα είναι ταυτόσημος με τους αγγέλους και τα πνεύματα και τις ψυχές. Διότι και αυτά είναι αθάνατα και ατελεύτητα. Εάν όμως δεν υπερέχει βάσει εκείνων που δεν είναι, αλλά βάσει εκείνων που είναι (διότι ούτε ο άνθρωπος είναι ανώτερος από το άλογο ζώο επειδή δεν είναι άψυχος και αναίσθητος· διότι αυτά ισχύουν και για το άλογο, αλλά επειδή είναι λογικός)· έτσι και ο Θεός, θα είναι ανώτερος όχι επειδή είναι αγέννητος, αλλά επειδή είναι η αιτία των πάντων. Εάν ο αγέννητος αντιδιαστέλλεται προς τον γεννητό· και ο αγέννητος είναι ουσία απλή· τότε και επειδή είναι άτρεπτος και αθάνατος και ασχημάτιστος, και σε όλα θα αντιδιαστέλλεται προς τον γεννητό. Διότι, εάν ως προς κάτι αντιδιαστέλλεται, ενώ ως προς τα υπόλοιπα όχι, τότε είναι σύνθετος και όχι απλός. Εάν αυτός που γνώρισε ότι ο Θεός είναι αγέννητος έχει γνωρίσει με ακρίβεια τι πραγματικά είναι ο Θεός, και επειδή δεν υπάρχει τίποτε ανώτερο από το να γνωρίσει κανείς τον Θεό κατά τη φύση Του, αλλά αυτή ακριβώς είναι η αιώνια ζωή, τότε εκείνος που μας δίδαξε ότι ο Θεός είναι αγέννητος θα βρεθεί ανώτερος από όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν.

Διότι τίποτα από εκείνα δεν είναι δυνατόν να γνωρίσει κανείς, εφόσον είναι άνθρωπος· εκείνα τα οποία ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν. Όμως βέβαια και οι αμαρτωλοί άκουσαν το όνομα «αγέννητος». Το μεγαλύτερο, λοιπόν, ο Θεός, είτε ο ίδιος είτε μέσω άλλου, το δίδαξε στους αμαρτωλούς, ενώ το μικρότερο και αυτό που δεν συντελεί καθόλου στην αιώνια ζωή το φύλαξε για τους δικαίους. Και πώς δεν είναι αυτό άτοπο; Το «αγέννητος» δεν αποτελεί ούτε ορισμό του Θεού, ούτε ίδιον γνώρισμά Του. Διότι αυτά είναι αντιστρέψιμα με εκείνα των οποίων τυγχάνουν να είναι ορισμός ή ίδιον. Διότι ο άνθρωπος είναι ζώο λογικό, θνητό, δεκτικό νου και επιστήμης· και αν κάτι είναι ζώο λογικό, θνητό, δεκτικό νου και επιστήμης, αυτό είναι άνθρωπος· ίδιον δε γνώρισμα του ανθρώπου είναι το γελαστικό, και αν κάτι είναι γελαστικό, είναι άνθρωπος.

Διότι, εάν αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν δεν τα είδε οφθαλμός, ούτε τα άκουσε αυτί, ούτε ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου, κατά το γεγραμμένο· πόσο μάλλον θα έλεγε κάποιος, από εκείνους που πιστεύουν σε Αυτόν ευσεβώς και απεριέργως, ότι είναι ακόμη πιο άρρητη η φύση του ίδιου του Θεού, ο οποίος παρασκεύασε τέτοια αγαθά;

Ας πούμε: Καλό είναι σε εμένα το ότι με ταπείνωσες. Ας πούμε ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ας πούμε ότι τιμωρηθήκαμε λιγότερο από όσο αναλογεί στις αμαρτίες μας. Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο λέγοντας: Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη και όχι με θυμό. Διότι, όταν ελεγχόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Όταν πάλι βρισκόμαστε σε πιο ευχάριστη περίοδο της ζωής μας, ας επαναλαμβάνουμε εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει προσφέρει; Και πολύ ορθά απορούσε ο Προφήτης, αναλογιζόμενος τη δική του φτώχεια, επειδή δεν είχε τίποτα άξιο να προσφέρει ως αντάλλαγμα. Διότι Εκείνος, έπειτα από τόσο μεγάλες και λαμπρές ευεργεσίες, οι οποίες μάλιστα είναι ανυπέρβλητες, μας υπόσχεται πολλαπλάσια αγαθά για το μέλλον: Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν. Είθε να τα αξιωθούμε και εμείς, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πάθη της σάρκας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, εάν τα πρόσκαιρα είναι τέτοια, πώς άραγε θα είναι τα αιώνια; Και εάν τα ορατά είναι τόσο καλά, πώς θα είναι τα αόρατα, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν; Είθε όλοι μας να τα αξιωθούμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διότι σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ο διάκονος λέγει: Προσευχηθείτε. Ο ιερέας λέγει: Ειρήνη σε όλους. Ευχή της κλάσεως, του αγίου Βασιλείου. Ο Θεός μας, ο Θεός της σωτηρίας, Εσύ δίδαξέ μας να σε ευχαριστούμε επάξια για τις ευεργεσίες σου, τις οποίες έκανες και κάνεις πάντοτε σε εμάς. Εσύ είσαι ο Θεός μας, που δέχθηκες τα δώρα αυτά· καθάρισέ μας από κάθε μολυσμό σάρκας και πνεύματος, και δίδαξέ μας να επιτελούμε αγιωσύνη με τον φόβο σου, ώστε, υποδεχόμενοι τη μερίδα των αγιασμάτων σου με καθαρή τη μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, να ενωθούμε με το άγιο σώμα και αίμα του Χριστού σου, λαμβάνοντας αυτά επάξια. Ας έχουμε τον Χριστό να κατοικεί στις καρδιές μας, και ας γίνουμε ναός του Αγίου σου Πνεύματος. Ναι, Θεέ μας, και κανέναν από εμάς να μην κάνεις ένοχο αυτών των φρικτών σου μυστηρίων, ούτε ασθενή στην ψυχή και στο σώμα, εξαιτίας του να μεταλαμβάνει αυτά αναξίως. Αλλά δώσε μας μέχρι την τελευταία μας αναπνοή να υποδεχόμαστε επάξια την ελπίδα των αγιασμάτων σου, ως εφόδιο αιώνιας ζωής, ως ευπρόσδεκτη απολογία ενώπιον του φοβερού βήματος του Χριστού σου, ώστε να γίνουμε και εμείς, μαζί με τους αγίους που σε ευαρέστησαν από τους αιώνες, μέτοχοι των αιώνιων αγαθών σου, τα οποία ετοίμασας για όσους σε αγαπούν, Κύριε. Και αξίωσέ μας, Δέσποτα, με παρρησία, ακατάκριτα να τολμούμε να επικαλούμαστε Εσένα, τον επουράνιο Θεό Πατέρα, και να λέμε, κ.λπ.

Ο λαός λέγει: Και στο πνεύμα σου. Ο διάκονος λέγει: Προσευχηθείτε υπέρ της, κ.λπ. Ο λαός λέγει: Κύριε, ελέησον. Ο ιερέας λέγει αυτή την ευχή: Γέμισε από χαρά το στόμα μας, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση, για τη μετάληψη των αγίων σου μυστηρίων, Κύριε. Αυτά που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα ετοίμασας, Θεέ, για όσους αγαπούν το άγιο όνομά σου, και τα αποκάλυψες στα νήπια της αγίας σου Εκκλησίας.

Εμείς λοιπόν ας υπηρετήσουμε τον Θεό με καθαρή καρδιά, και θα είμαστε δίκαιοι. Εάν όμως δεν τον υπηρετήσουμε, επειδή δεν πιστεύουμε στην υπόσχεση του Θεού, θα είμαστε ταλαίπωροι. Διότι λέγει και ο προφητικός λόγος: Ταλαίπωροι είναι οι δίψυχοι, όσοι διστάζουν στην καρδιά, οι οποίοι λέγουν: Αυτά τα ακούσαμε από παλιά, και στις ημέρες των πατέρων μας, όμως εμείς, περιμένοντάς τα από μέρα σε μέρα, δεν είδαμε τίποτα από αυτά. Ανόητοι, συγκρίνετε τον εαυτό σας με ένα δέντρο. Πάρτε για παράδειγμα την άμπελο: πρώτα ρίχνει τα φύλλα, έπειτα βγάζει βλαστό, μετά γίνεται αγουρίδα, έπειτα ώριμο σταφύλι. Έτσι και ο λαός μου πέρασε ακαταστασίες και θλίψεις, έπειτα όμως θα απολαύσει τα αγαθά. Επομένως, αδελφοί μου, ας μην είμαστε δίψυχοι, αλλά με ελπίδα ας κάνουμε υπομονή, για να λάβουμε και τον μισθό μας. Διότι είναι πιστός αυτός που υποσχέθηκε να αποδώσει τις ανταμοιβές στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Εάν λοιπόν πράξουμε τη δικαιοσύνη ενώπιον του Θεού, θα εισέλθουμε στη βασιλεία του και θα λάβουμε τις υποσχέσεις, τις οποίες αυτί δεν άκουσε ούτε μάτι είδε ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν.

.. ώστε καθένας που σας βλέπει να αναγνωρίσει ότι είστε σπέρμα ευλογημένο από τον Κύριο, αληθινά σπέρμα έντιμο, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός περιούσιος του Θεού, κληρονόμοι άφθαρτων και αμάραντων υποσχέσεων, τις οποίες μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπων δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν και τηρούν τις εντολές Του. Διότι στα χέρια του οκνηρού φυτρώνουν αγκάθια, και: οι δρόμοι των οκνηρών είναι στρωμένοι με αγκάθια.

Όσο για το «Ή μήπως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, επειδή εγώ είμαι αγαθός;» Δεν είπε ότι είναι πονηροί οι άγιοι, αλλά «μήπως είστε πονηροί, επειδή εγώ είμαι αγαθός;» Διότι είναι αληθινά αγαθός προερχόμενος από αγαθό Πατέρα· και ο μισθός δεν είναι ανάλογος με το έργο· διότι το έργο είναι μικρό, αλλά ο μισθός μεγάλος. Πότισες ένα ποτήρι νερό αυτόν που διψούσε, και απολαμβάνεις «εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε»· βλέπεις, λοιπόν, ότι είναι αγαθός. Όσο για το «αρχίζοντας από τους τελευταίους έως τους πρώτους», το λέει επειδή οι πρώτοι θα γίνουν τελευταίοι· και «Θα καλέσω τον λαό μου, λαό μου». Και πάλι, «Όταν εισέλθει το πλήρωμα των εθνών, τότε θα σωθεί και όλος ο Ισραήλ», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επειδή δε λέει «το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε», ας εξετάσουμε το εξής: καίτοι το με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε το έχουμε διδαχθεί προηγουμένως από τον Χριστό, ο οποίος λέει καθαρά: «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου, γενηθήτω το θέλημά σου ως εν ουρανώ και επί της γης», και όσα ακολουθούν μετά από αυτά. Όταν λοιπόν έχουμε γνωρίσει με ποιον τρόπο αρμόζει να κάνουμε τις ικεσίες μας, ποιο μπορεί να είναι, πες μου, το νόημα των αποστολικών γραμμάτων; Ή πού άραγε αποβλέπει αυτό που λέγεται μέσω της φωνής του Παύλου; Λέμε, λοιπόν, ότι προσευχόμαστε μεν ζητώντας την απόκτηση των αγαθών, και πριν από όλα τα άλλα εκείνα που συντελούν στη δόξα του Θεού, καθώς και εκείνα μέσω των οποίων θα μπορούσαμε να ζήσουμε ορθά και να κατορθώσουμε μιαν αληθινά ενάρετη ζωή. «Έχοντας δε την απαρχή του Πνεύματος, και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας, απεκδεχόμενοι την υιοθεσία, δηλαδή την απολύτρωση του σώματός μας»· και ακριβώς ως προς αυτό το μέρος ισχύει ότι «το τι να προσευχηθούμε όπως πρέπει δεν το γνωρίζουμε»· διότι εάν «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε, εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν», τι θα ζητήσουμε προσερχόμενοι; Ή πώς θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε εκείνα που δεν έχουμε δει, ή μάλλον εκείνα που βρίσκονται πέρα από τον νου και δεν είναι γνωστά στις καρδιές των ανθρώπων;

Είναι λοιπόν δίκαιο να απομακρυνθούμε από τη δική τους απείθεια, και να φροντίσουμε να αποφύγουμε τη σκληροκαρδία, μεταβάλλοντας μάλλον τη διάνοιά μας σε πιο δεκτική, εάν αποφεύγουμε ως ολέθρια την οργή που επιπίπτει σε εκείνους. «Και εκείνον που έρχεται προς εμένα δεν θα τον βγάλω έξω.» Λέει ότι η διά της πίστεως επιστροφή δεν θα είναι ανώφελη για εκείνους που προσέρχονται σε αυτόν· διότι έπρεπε πραγματικά να αναδείξει την προσαγωγή από τον Θεό και Πατέρα ως κάτι το εξαιρετικά ποθητό και αιτία αμέτρητων αγαθών. Θα υπάρξουν, λοιπόν, λέει, και θα προσφερθούν τα κάλλιστα αγαθά σε εκείνους που μέσω της άνωθεν χάριτος καλούνται και βαδίζουν προς εμένα. Διότι δεν θα βγάλω έξω εκείνον που έρχεται, δηλαδή, δεν θα τον αποπέμψω σαν κάποιο άχρηστο σκεύος, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί μέσω ενός από τους προφήτες: «Ατιμάσθηκε ο Ιεχονίας ως σκεύος για το οποίο δεν υπάρχει ανάγκη, απορρίφθηκε και πετάχτηκε σε γη την οποία δεν γνώριζε. Γη, γη, άκουε τον λόγο του Κυρίου, κατάγραψε τον άνδρα αυτόν ως άνθρωπο αποκηρυγμένο.» Επομένως δεν θα αποκηρυχθεί, λέει, ούτε θα πεταχτεί έξω ως ατιμασμένος, ούτε θα παραμείνει αμέτοχος της δικής μου δωρεάς, αλλά θα συγκεντρωθεί στην αποθήκη και θα καταλύσει στις ουράνιες μονές, και θα δει τον εαυτό του να γεύεται κάθε ελπίδα που υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου· «Διότι μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, εκείνα που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν.»

Γι' αυτό και ο Παύλος εκφράζει τον θαυμασμό του λέγοντας: «Μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν»· ο νόμος, βέβαια, με μικρά παραδείγματα προτύπωνε τα μεγάλα, έχοντας «σκιά των μελλοντικών αγαθών και όχι την ίδια την εικόνα των πραγμάτων», όπως έχει γραφτεί. Όπως για παράδειγμα στην τροφή του μάννα διακρίνεται η ευλογία που δίνεται μέσω του Χριστού· διότι εκείνα προγράφονταν για τους αρχαιότερους ως σκιά των μελλοντικών. «Αυτά τα είπε διδάσκοντας στη συναγωγή στην Καπερναούμ». Ο σοφότατος Ευαγγελιστής, έχοντας εισαγάγει σε εμάς την εξήγηση θαυμαστών μυστηρίων, δικαιολογημένα αναθέτει στον Σωτήρα Χριστό την αρχή της διδασκαλίας για αυτά, προκαλώντας σεβασμό στον αντίπαλο με τη λαμπρότητα του προσώπου Του, και εκφοβίζοντας εκ των προτέρων όσους επρόκειτο να έρθουν για να φέρουν αντιρρήσεις. Διότι το κύρος των διδασκόντων κάποιες φορές κάνει τον ακροατή πιο έτοιμο να πιστέψει και απαιτεί ταχύτερη τη συγκατάθεση από την πλευρά εκείνων που διδάσκονται.