Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:1

Και μάρτυρας είναι ο απόστολος που είπε: «Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς εν Χριστώ». Στην οικουμένη δε, απευθύνονται τα ρήματα. Στην πιο τέλεια ψυχή, που έχει γίνει κατοικητήριο του Θεού, τα τέλεια και ολοκληρωμένα δόγματα ... ... Όπως ακριβώς οι τυφλοί, αν και δεν βλέπουν το φως του ήλιου, εντούτοις μετέχουν στη θερμότητά του, έτσι και όλοι οι άπιστοι, αν και αρνήθηκαν τη θεότητα του Χριστού, ωστόσο έμαθαν τη δύναμη του ονόματός του. Ή και κατά τη δεύτερη παρουσία «δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του», όταν ο «Θεός, ο Θεός μας, θα έρθει φανερά, και δεν θα σιωπήσει. φωτιά θα καίει μπροστά του». Διότι τότε «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει» ...

Και μάρτυρας είναι ο απόστολος, ο οποίος λέει: «Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς ανθρώπους, αλλά ως σε σαρκικούς εν Χριστώ». Στην οικουμένη, λοιπόν, απευθύνονται τα απλά λόγια· στην πιο τέλεια ψυχή όμως, που έχει γίνει κατοικητήριο του Θεού, τα τέλεια και ολοκληρωμένα δόγματα.

Είναι σαν να έλεγε: Τον ψυχικό άνθρωπο κανείς δεν θα μπορούσε να τον καθοδηγήσει, εάν δεν έχει τον νου του Χριστού· και χρησιμοποιεί το ρήμα «καθοδηγήσει» αντί του «να τον κάνει να κατανοήσει». Και ποιοι είναι αυτοί που έχουν τον νου του Κυρίου, πάλι ο ίδιος το υπέδειξε λέγοντας: «Εμείς, όμως, έχουμε τον νου του Χριστού», δηλαδή το Πνεύμα που λαλεί μέσα στους αγίους, και τους αποκαλύπτει τα μυστήρια, και καθιστά θείο τον νου που υπάρχει μέσα τους. Επομένως, παρόλο που είχαν τη δυνατότητα να νοήσουν και να εκφράσουν όσα έγραψαν με τρόπο ανώτερο και υψηλότερο, προσάρμοσαν κατ' οικονομίαν τη διδασκαλία τους στις ικανότητες αυτών που μυσταγωγούνταν. <«Κι εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς, ως σε νήπια εν Χριστώ».> Δεν εμποδίστηκα να σας πω τα τελειότερα επειδή στερούμουν τον λόγο που έχει τη δύναμη να σας ανυψώσει προς την τέλεια γνώση, αλλά επειδή είστε νήπια ως προς τη διάθεση και έχετε ασταθή νου, ο οποίος δεν έχει προχωρήσει προς τη γνώση των τελειότερων, και δεν μπορεί ακόμη να χωρέσει τα μυστήρια. <«Εγώ φύτεψα».> Φύτεψε μεν ο Παύλος, και ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός παρείχε την αύξηση. Ποια είναι, λοιπόν, η φύτευση, παρά η αρχή της πίστεως, και το να επιγνώσει κανείς και να ομολογήσει ότι ο Θεός είναι ο Κύριος των πάντων; Και ποιο είναι το πότισμα, παρά οιονεί η κατάθεση και η έκχυση των λόγων της διδασκαλίας, η οποία τρέφει προς ευρωστία τον νου του πιστού, προκειμένου να αποδειχθεί και καρποφόρος;

Διότι ότι το σκεύος είναι ασθενές, το έχει μαρτυρήσει σαφώς ο θεσπέσιος Παύλος. Υπολείπεται της φυσικής ικανότητας των ανδρών, και σιωπά μέσα στις εκκλησίες. Διότι δεν της έχει εμπιστευθεί το δικαίωμα του λόγου, ούτε βέβαια διαθέτει την ίδια ρώμη για την επίτευξη της αρετής με αυτήν που παρατηρείται στο αρσενικό. Από την ηλικία δε του ενός μηνός, λέει, έως και των πέντε ετών, για μεν το αρσενικό η εκτίμηση είναι πέντε δίδραχμα, ενώ για το θηλυκό τρία. Και όμως, ποια καρποφορία θα μπορούσε να υπάρξει από βρέφη; Επομένως, ο λόγος μάς υπονοεί το αρτιγέννητο εν Χριστώ παιδίον, για το οποίο και ο ιερός Παύλος είπε ότι αρμόζει το γάλα ως τροφή.

Διότι έχουμε δάσκαλο το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο μας έδωσε ο Κύριος μετά την ανάληψη στους ουρανούς, «για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό», διά του οποίου «και μιλάμε, όχι με λόγια που διδάσκει η ανθρώπινη σοφία, αλλά με λόγια που διδάσκει το Πνεύμα, ερμηνεύοντας τα πνευματικά με πνευματικό τρόπο», εν τω οποίω λατρεύουμε και προσκυνούμε, για το οποίο ατιμαζόμαστε, εν τω οποίω προφήτευσαν οι προφήτες, καθοδηγήθηκαν οι δίκαιοι, και διά του οποίου προσαγόμαστε στον Υιό. Αλλά γιατί περιεργαζόμαστε τα της φύσεως; Μήπως συζητάμε «ως σαρκικοί, και όχι ως πνευματικοί»; Διότι για άλλους έχει λεχθεί ότι «δεν μπορούμε να σας μιλήσουμε ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς». Διότι υπάρχει φόβος μήπως από τη φιλονικία για τα ακατάληπτα και την αναζήτηση των ανέφικτων καταπέσουμε στον βυθό της ασέβειας· «και είπα, θα γίνω σοφός, αλλά αυτή (η σοφία) απομακρύνθηκε από εμένα περισσότερο από ό,τι ήταν, και έγινε βαθύ βάθος, ποιος θα την ανακαλύψει;» Ας θυμηθούμε εκείνον που είπε: «εν μέρει γνωρίζουμε και εν μέρει προφητεύουμε, όταν όμως έλθει το τέλειο, τότε το εν μέρει θα καταργηθεί». «Αν κάποιος νομίζει ότι γνωρίζει κάτι, δεν έχει γνωρίσει ακόμη όπως πρέπει να γνωρίσει». Και γι' αυτό υπάρχει φόβος μήπως, εκβιάζοντας τα πράγματα για να μιλήσουμε για όσα δεν μπορούμε να μιλήσουμε, δεν μας επιτραπεί πλέον να μιλάμε ούτε για όσα μπορούμε. Διότι πρέπει να μιλάμε εκ πίστεως, όχι να πιστεύουμε από τα όσα λέγονται. «Πίστεψα», λέει, «γι' αυτό και μίλησα».

Αλληλούια. Άγιος ύμνος που προσφέρεται στον Χριστό από τον νέο λαό, ο οποίος προοδεύει στην πίστη. Αγάπησα. Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, η οποία αποτελεί ικεσία του νέου λαού προς τον Θεό. Διότι έκλινε. Επειδή, εάν δεν έκλινε το αυτί Του από συμπάθεια, πώς θα έσωζε τον άνθρωπο (ή, πώς θα σωζόταν ο άνθρωπος); Και στις ημέρες. Εδώ είναι η φωνή του Χριστού εκ μέρους του Αδάμ, όταν βρισκόταν στον σταυρό. Με περικύκλωσαν. Τις ωδίνες που προκάλεσε ο διάβολος εναντίον του Κυρίου, καθώς νόμιζε ότι Τον θανατώνει. Κίνδυνοι. Διότι κάτω από τα κλείθρα του άδη κρατούνταν ο Αδάμ δεσμευμένος, μέχρι που ήλθε ο Κύριος. Θλίψη. Την οποία προκάλεσε στον Αδάμ η παρακοή, αλλά ερχόμενος ο Κύριος την ανέλαβε. Και το όνομα. Μόλις το επικαλέστηκα, αμέσως σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. Ω Κύριε. Ο λόγος δείχνει έκπληξη, η φωνή οδυρμό. Ελεήμων. Δηλαδή, ο Κύριος είναι ελεήμων. Και για ποιο λόγο καθυστερούμε κρατούμενοι από την αμαρτία, λένε ο Αδάμ και η Εύα. Και ο Θεός. Γι' αυτό ο Θεός μας δεν παύει να ελεεί. Που φυλάσσει. Αναφέρεται στον νηπιάζοντα λαό, δηλαδή τον νέο, για τον οποίο ο Παύλος λέει: σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ. Ταπεινώθηκα. Η προφητεία αναφέρεται στον Αδάμ· διότι ο Χριστός τον έσωσε, επειδή είχε ταπεινωθεί από την παράβαση. Επίστρεψε. Διότι ο Αδάμ έλαβε και πάλι τον παράδεισο, αλλά και τον ουρανό. Διότι ο Κύριος. Ο Κύριος ανέλαβε τον Αδάμ στη θεότητά Του. Διότι απάλλαξε. Επειδή ο Κύριος ελευθέρωσε τον άνθρωπο από τον πονηρό θάνατο της αμαρτίας.

Έτσι ο Παύλος ποτίζει με γάλα τον νεογέννητο λαό του Κυρίου, παιδαγωγώντας τον σοφά προς την τελειότητα μέσω της νηπιότητας του νόμου.

Εξαιτίας αυτού, αφού κάποιοι σχημάτισαν φατρίες μεταξύ τους και αυτοανακηρύχθηκαν ηγέτες, τέθηκαν επικεφαλής του πλήθους, και άλλοι μεν συντάσσονταν με τούτους, άλλοι δε με εκείνους· με τους μεν επειδή ήταν πλούσιοι, με τους δε επειδή ήταν σοφοί και ικανοί να διδάξουν κάτι περισσότερο. Αυτοί, λοιπόν, αφού τους πήραν υπό την καθοδήγησή τους, καυχόνταν πως έλεγαν δήθεν κάτι περισσότερο από τον Απόστολο. Αυτό ακριβώς, επομένως, υπονοώντας και ο ίδιος έλεγε: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς».

Ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα. Εδώ εγείρεται ένα μεγάλο ζήτημα: εάν αυτοί που εμπλουτίσθηκαν σε κάθε λόγο, ώστε να μην υστερούν σε κανένα χάρισμα, πώς είναι σαρκικοί; Διότι, εάν εξαρχής ήταν τέτοιοι, πολύ περισσότερο θα είναι τώρα. Πώς, λοιπόν, τους αποκαλεί σαρκικούς; Διότι λέγει: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς».

Ομιλία Η΄. Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς, ως σε νήπια εν Χριστώ. Γάλα σας πότισα, και όχι στερεά τροφή· διότι δεν μπορούσατε ακόμη. Αλλά ούτε και τώρα μπορείτε· διότι είστε ακόμη σαρκικοί.

αʹ. Αφού κατέλυσε την έξωθεν φιλοσοφία και κατέρριψε όλη την αλαζονεία της, προχωρεί σε άλλο θέμα. Διότι ήταν φυσικό εκείνοι να ισχυριστούν ότι: «Αν μεν μεταδίδαμε τα δόγματα του Πλάτωνα ή του Πυθαγόρα ή κάποιου άλλου από τους φιλοσόφους, δικαίως θα ανέπτυσσες εναντίον μας έναν τόσο μακροσκελή λόγο· επειδή όμως κηρύττουμε τα του Πνεύματος, για ποιο λόγο ανακατεύεις συνεχώς την έξωθεν σοφία;». Άκουσε λοιπόν πώς απαντά σε αυτό. «Κι εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς». Διότι πρώτα απ' όλα, λέει, ακόμα κι αν ήσασταν τέλειοι στα πνευματικά, ούτε και τότε δεν θα έπρεπε να υπερηφανεύεστε· διότι δεν κηρύττετε τα δικά σας, ούτε αυτά που εσείς οι ίδιοι ανακαλύψατε από μόνοι σας· τώρα όμως ούτε και αυτά τα γνωρίζετε όπως πρέπει να τα γνωρίζετε, αλλά είστε μαθητές και οι τελευταίοι όλων. Επομένως, αν μεν έχετε μεγάλη ιδέα για την έξωθεν σοφία, έχει ήδη αποδειχθεί ότι αυτή δεν είναι τίποτα, αλλά και ως προς τα πνευματικά είναι αντίθετη προς εμάς· αν πάλι υπερηφανεύεστε για τα πνευματικά, και σε αυτά κατέχετε το λιγότερο και βρίσκεστε μεταξύ των τελευταίων. Γι' αυτό λέγει: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς».

Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς. Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή· διότι δεν μπορούσατε ακόμη. Διότι, για να μη φανεί ότι από φιλοδοξία είπε αυτά που είπε, δηλαδή ότι «Ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα», και ότι «Από κανέναν δεν ανακρίνεται», και ότι «Έχουμε νουν Χριστού», και θέλοντας να καταστείλει την έπαρσή τους, δες τι λέει: Δεν σιώπησα, λέει, γι' αυτόν τον λόγο, σαν να μην μπορούσα να σας πω τίποτε περισσότερο, αλλά επειδή είστε σαρκικοί. Αλλά ούτε και τώρα ακόμη μπορείτε.

β'. Διότι αυτά δεν είναι δικά σου κατορθώματα, αλλά της χάριτος του Θεού. Ακόμη και αν αναφέρεις την πίστη, αυτή προήλθε από την κλήση· ακόμη και αν αναφέρεις την άφεση των αμαρτιών, τα χαρίσματα, τον διδακτικό λόγο, τις θαυματουργικές δυνάμεις, όλα από Εκείνον τα έλαβες. Τι έχεις, λοιπόν, πες μου, το οποίο να μην το έχεις λάβει, αλλά να το κατόρθωσες εσύ από μόνος σου; Τίποτε δεν θα μπορούσες να πεις. Αλλά έλαβες, και γι' αυτό υπερηφανεύεσαι; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θα έπρεπε να ταπεινώνεσαι· διότι αυτό που δόθηκε δεν είναι δικό σου, αλλά Εκείνου που το έδωσε. Διότι αν έλαβες, από Εκείνον έλαβες· και αν έλαβες από Εκείνον, δεν έλαβες κάτι δικό σου· και αν δεν έλαβες κάτι δικό σου, γιατί υπερηφανεύεσαι σαν να έχεις κάτι δικό σου; Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;». Αφού λοιπόν διαμόρφωσε τον λόγο του συγκαταβατικά, δείχνει ότι έχουν ανάγκη ακόμη από πολλά, και λέει ότι: «Κατά κύριο λόγο, ακόμη και αν τα είχατε λάβει όλα, δεν θα έπρεπε να καυχάστε· διότι τίποτε δεν είναι δικό σας· τώρα όμως στερείστε πολλά». Και στην αρχή βέβαια άφησε να εννοηθεί αυτό λέγοντας: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς»· και «Δεν έκρινα σωστό να γνωρίζω τίποτε άλλο ανάμεσά σας, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα σταυρωμένο». Εδώ όμως μιλά επιτιμητικά λέγοντας: «Έχετε ήδη χορτάσει, έχετε ήδη πλουτίσει»· δηλαδή, «Δεν έχετε ανάγκη από τίποτε πλέον, έχετε γίνει τέλειοι, κατέχετε την ίδια την κορυφή, νομίζετε ότι δεν έχετε ανάγκη κανέναν, ούτε αποστόλους, ούτε διδασκάλους. Έχετε ήδη χορτάσει».

Διότι οι διδάσκαλοι δεν διατυπώνουν τα πάντα όπως οι ίδιοι θέλουν, αλλά τα περισσότερα όπως απαιτεί η κατάσταση των ασθενών. Γι' αυτό και ο Παύλος λέγει: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς. Σας πότισα γάλα, όχι στερεά τροφή». Διότι, λέγει, ήθελα μεν να μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά δεν μπορούσα. Πώς; Όχι επειδή ο ίδιος βρισκόταν σε αδυναμία, αλλά επειδή εκείνοι δεν μπορούσαν να ακούσουν με αυτόν τον τρόπο.

Έπειτα, όταν οι νήπιοι αυξηθούν ως προς τη φρόνηση προκειμένου να κατανοήσουν ανώτερα νοήματα, συνηθίζεται να τους αποκαλύπτουν τα νοήματα μεγαλύτερων μυστηρίων. Αυτό έπραττε και ο Παύλος· διότι, γράφοντας σε όσους ήταν νήπιοι, έλεγε: «Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή». Με τον ίδιο τρόπο ενεργεί ακόμη και σήμερα ο Κύριός μας· διότι, σταθμίζοντας τα γραφόμενα των ευαγγελικών νοημάτων ανάλογα με το μέτρο της πνευματικής καταστάσεως των ακροατών, κατά τις προηγούμενες ημέρες μάς παρείχε, όπως ακριβώς σε νήπια, την απαλή και εύπεπτη τροφή του λόγου. Τώρα όμως, διαπιστώνοντας ότι ο νους της φρονήσεώς μας έχει αναπτυχθεί, μας επιτρέπει να απολαύσουμε υψηλότερα διδάγματα. Διότι, τι λέει;

Διότι επαχύνθηκε η καρδιά αυτού του λαού, λέει· το δε πάχος της διανοίας προκαλείται τόσο από τα αμαρτήματα όσο και από τις βιωτικές επιθυμίες. Και εξηγώντας ο Παύλος αυτήν την παχύτητα έλεγε: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς· διότι δεν μπορούσατε ακόμη, αλλά ούτε και τώρα μπορείτε». Και προσθέτει την αιτία λέγοντας: «Διότι, εφόσον υπάρχουν μεταξύ σας έριδες και ζήλιες και διχοστασίες, δεν είστε σαρκικοί;» Επειδή λοιπόν και εκείνοι, φθειρόμενοι από πολύν φθόνο και βασκανία και πολιορκούμενοι από μύρια άλλα πάθη, κατέστησαν παχύ το μάτι της διανοίας τους, δεν μπορούσαν πλέον να βλέπουν καθαρά. Γι' αυτό σχημάτιζαν διαφορετικές απόψεις για όσα έβλεπαν, και μάλιστα τις εντελώς αντίθετες. Αυτά λοιπόν βλέποντας με ακρίβεια ο προφήτης, προανήγγειλε και την αιτία του νοσήματος. Πρόσεξε όμως ότι, ενώ υπήρχαν δύο προφητείες, εκείνην που αφορούσε την Εκκλησία και τα αγαθά της οικουμένης την ανέλαβαν τα Σεραφείμ λέγοντας: «Άγιος, άγιος, άγιος, Κύριος Σαβαώθ, πλήρης πάσα η γη της δόξης αυτού»· εκείνην όμως που αφορούσε την άλωση και τις τιμωρίες των Ιουδαίων την άφησαν στον προφήτη, ώστε να μάθεις και από αυτό το γεγονός την υπεροχή της Εκκλησίας.

Διότι γνωρίζει ότι ο διεφθαρμένος βίος καθίσταται εμπόδιο για την ακρίβεια των υψηλών δογμάτων. Αυτό ακριβώς υπονοώντας και ο Παύλος έλεγε: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς». Και πάλι: «Σαν σε νήπια εν Χριστώ, σας πότισα γάλα, όχι στερεά τροφή». Και πάλι: «Για το θέμα αυτό έχουμε να πούμε πολλά που είναι δυσερμήνευτα, επειδή είστε νωθροί στην ακοή». Και ο Ησαΐας πάλι: «Με αναζητά ο λαός αυτός, και επιθυμούν να γνωρίσουν τις οδούς μου, ως λαός που έχει πράξει δικαιοσύνη και δεν έχει εγκαταλείψει την κρίση του Θεού». Και ο Ωσηέ: «Σπείρετε για τους εαυτούς σας δικαιοσύνη, ανάψτε φως γνώσης».

«Ναι», λέγει. Επομένως, όταν ακούσεις ότι και ο Υιός έτσι Τον γνωρίζει, όπως ακριβώς Αυτός γνωρίζει τον Υιό, μην αναζητάς τίποτε περισσότερο, εφόσον η ακρίβεια της γνώσης είναι απόλυτα ισότιμη. Διότι και αλλού, φανερώνοντας το ίδιο ακριβώς πράγμα, έλεγε: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Υιό, παρά μόνο ο Πατέρας, ούτε τον Πατέρα επιγινώσκει κανείς, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να Τον αποκαλύψει». Αποκαλύπτει δε, όχι όσα γνωρίζει ο Ίδιος, αλλά όσα εμείς μπορούμε να χωρέσουμε. Διότι, εάν ο Παύλος το κάνει αυτό, πολύ περισσότερο το κάνει ο Χριστός· επειδή και εκείνος λέγει στους δικούς του μαθητές: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως πνευματικούς, αλλά ως σαρκικούς· σας πότισα γάλα ως νήπια εν Χριστώ και όχι στερεά τροφή, διότι δεν μπορούσατε ακόμη». Αλλά αυτά, λέγει, τα έλεγε μόνο στους Κορινθίους. Τι θα πούμε, λοιπόν, εάν αποδείξουμε ότι γνώριζε και κάποια άλλα πράγματα, τα οποία κανένας από τους ανθρώπους δεν είχε μάθει έως τότε, και αναχώρησε γνωρίζοντάς τα αυτός μόνος από όλους τους ανθρώπους; Και πού μπορεί να το βρει κανείς αυτό; Στην προς Κορινθίους Επιστολή· διότι αυτός είναι που λέγει ότι «Άκουσα άρρητα λόγια, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει». Όμως παρ' όλα αυτά και αυτός ο ίδιος, αν και άκουσε τότε άρρητα λόγια, τα οποία δεν επιτρέπεται σε άνθρωπο να προφέρει, διαθέτει μερική γνώση, η οποία υπολείπεται κατά πολύ από τη μελλοντική.

Πώς και με ποιον τρόπο; Απευθυνόταν στους Κορινθίους —διότι πρώτα θα μιλήσουμε για όσα έχει πει εκείνος σχετικά με την παρθενία— στους Κορινθίους, ανάμεσα στους οποίους έκρινε σωστό να μη γνωρίζει τίποτε άλλο παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα εσταυρωμένο· στους οποίους δεν μπόρεσε να μιλήσει ως σε πνευματικούς ανθρώπους και, επειδή ήταν ακόμη σαρκικοί, τους πότιζε γάλα· στους οποίους, ακόμη και όταν τους έγραφε αυτά, τους απηύθυνε μομφή λέγοντας: «Γάλα σας πότισα, όχι στερεά τροφή. Διότι δεν μπορούσατε ακόμη· αλλά ούτε και τώρα μπορείτε· επειδή είστε ακόμη σαρκικοί και συμπεριφέρεστε με κριτήρια ανθρώπινα». Γι' αυτόν τον λόγο, ξεκινώντας από τα επίγεια πράγματα, από τα ορατά και από τα αισθητά, και τους προτρέπει στην παρθενία και τους απομακρύνει από τον γάμο. Διότι είχε κατανοήσει καλά το εξής: ότι τους ταπεινούς, όσους είναι προσκολλημένοι στα χαμηλά και εξακολουθούν να είναι σκυμμένοι προς τη γη, μπορεί κανείς να τους ελκύσει και να τους προτρέψει πιο εύκολα χρησιμοποιώντας τα επίγεια πράγματα. Διότι, πες μου, γιατί πολλοί από τους πιο αγροίκους και εκείνους που έχουν πιο χονδροειδή νοοτροπία, ορκίζονται στον Θεό και επιορκούν χωρίς κανέναν φόβο, και για μικρά και για μεγάλα ζητήματα, ενώ στο κεφάλι των παιδιών τους δεν θα δέχονταν διόλου να ορκιστούν; Καίτοι, βεβαίως, και η επιορκία και η τιμωρία στην πρώτη περίπτωση είναι πολύ μεγαλύτερη από τη δεύτερη, εντούτοις δεσμεύονται περισσότερο από τούτον τον όρκο παρά από εκείνον.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. «Και εγώ, αδελφοί, δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς, αλλά ως σε σαρκικούς. Σαν σε νήπια εν Χριστώ σας πότισα γάλα, όχι στερεά τροφή· διότι δεν μπορούσατε ακόμη.» Αφού κατέρριψε την έξωθεν σοφία και κατέβαλε όλη την αλαζονεία της, προχωρά σε άλλο θέμα.

Διότι ήταν φυσικό να πουν εκείνοι ότι, εάν μεν απαγγέλλαμε τις διδασκαλίες του Πλάτωνα, ή του Πυθαγόρα, ή κάποιου από τους φιλοσόφους, δικαιολογημένα θα απηύθυνες εναντίον μας έναν τόσο μακροσκελή λόγο. Εάν όμως κηρύττουμε τα του Πνεύματος, για ποιον λόγο μας προβάλλεις συνεχώς την εξωτερική σοφία; Πώς, λοιπόν, αντιμετωπίζει αυτό το επιχείρημα; Άκουσε: «Κι εγώ δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς».

Διότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να γίνεται σύγκριση με τους Κορινθίους, οι οποίοι μόλις είχαν συνέλθει από τη μέθη των ειδώλων και ήταν ακόμη σαρκικοί και νήπια εν Χριστώ, έχοντας ανάγκη να τραφούν με γάλα και όχι με στερεά τροφή, τόσο εξαιτίας της υστερότητας της εποχής, όσο και εξαιτίας της ακρίβειας και της ενδελεχούς εξέτασης των δογμάτων και των θεωριών· απέναντι στο οποίο δεν είναι σε θέση να αντιταχθούν ή να προβάλουν την παραμικρή αφορμή απολογίας· ή με τους Εβραίους, οι οποίοι ήταν προσκολλημένοι στην ιουδαϊκή και πατροπαράδοτη διαγωγή, σε τέτοιο βαθμό που να έχουν ανάγκη να διδαχθούν ποια είναι τα βασικά στοιχεία της αρχής των λογίων του Θεού, και να χρειάζονται γάλα, όχι στερεά τροφή.