Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:10

Επειδή το γνώριζε αυτό και ο Απόστολος, γράφει: «Διότι κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο εκτός από αυτό που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Ο καθένας όμως ας προσέχει πώς οικοδομεί». Είναι δε ανάγκη το θεμέλιο να είναι τέτοιο, όπως ακριβώς είναι και εκείνα που οικοδομούνται επάνω του, ώστε να μπορεί να συναρμολογείται μαζί τους. Όντας λοιπόν Λόγος, καθότι είναι Λόγος, δεν έχει αυτούς που συναρμολογούνται μαζί του να είναι τέτοιοι όπως είναι και ο ίδιος· διότι είναι μονογενής. Αφού όμως έγινε άνθρωπος, έχει τους ομοίους του, των οποίων ενδύθηκε και την όμοια σάρκα.

Έπρεπε, λοιπόν, οι Αρειανοί, έστω και αν μιμούνται τον πατέρα τους τον διάβολο, να εξετάσουν με προσοχή και, αν μεν είχε πει: «με εθεμελίωσε ως Λόγο ή Υιό», να φρονούν όπως φρονούν· αν όμως δεν έχει πει έτσι, να μην επινοούν από μόνοι τους ανύπαρκτα πράγματα. Διότι δεν έχει πει: «προ του αιώνος με εθεμελίωσε ως Λόγο ή Υιό», αλλά απλώς «με εθεμελίωσε», για να δείξει πάλι, όπως είπα, ότι το λέει και αυτό παροιμιωδώς, όχι για τον εαυτό του, αλλά για εκείνους που εποικοδομούνται πάνω του. Γνωρίζοντάς το αυτό, εξάλλου, και ο Απόστολος γράφει: «Κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά μόνο αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Ο καθένας όμως ας προσέχει πώς εποικοδομεί». Είναι δε ανάγκη το θεμέλιο να είναι τέτοιο, όπως ακριβώς είναι και εκείνα που εποικοδομούνται πάνω του, ώστε να είναι δυνατόν και να «συναρμολογείται». Εφόσον, λοιπόν, είναι Λόγος, καθόσον είναι Λόγος, δεν έχει αυτούς που συναρμόζονται με αυτόν να είναι τέτοιοι όπως είναι ο ίδιος· διότι είναι Μονογενής. Έχοντας όμως γίνει άνθρωπος, έχει τους ομοίους του, των οποίων και ενδύθηκε την όμοια σάρκα. Επομένως, «θεμελιώνεται» κατά την ανθρώπινη φύση, ώστε να μπορέσουμε και εμείς να εποικοδομηθούμε πάνω του ως «πολύτιμοι λίθοι» και να γίνουμε «ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας».

Ο αρχιτέκτονας ας θέτει με ασφάλεια το θεμέλιο της πίστεως, που είναι ο Χριστός Ιησούς. Ο οικοδόμος ας προσέχει πώς εποικοδομεί πάνω σε αυτό· όχι με ξύλα, ούτε με χόρτο, ούτε με καλάμια, αλλά με χρυσό, άργυρο και πολύτιμους λίθους. Ο ποιμένας, πρόσεχε μήπως σου διαφύγει κάτι από τα καθήκοντα που επιβάλλει η ποιμαντική. Και ποια είναι αυτά; Επίστρεφε το πλανημένο, περίδεσε το συντριμμένο, θεράπευσε αυτό που νοσεί. Ο γεωργός, σκάβε γύρω από την άκαρπη συκιά και ρίχνε όσα συντελούν στη βοήθεια της καρποφορίας. Ο στρατιώτης, συγκακοπάθησε για το Ευαγγέλιο, αγωνίσου την καλή στρατεία κατά των πνευμάτων της πονηρίας, κατά των παθών της σάρκας, ανάλαβε όλη την πανοπλία του Πνεύματος· μην εμπλέκεσαι στις βιοτικές μέριμνες, ώστε να αρέσεις σε εκείνον που σε στρατολόγησε.

Ποια είναι η απόδειξη της αρχιτεκτονικής του επιστήμης; Διότι ο ίδιος λέει: «Ως σοφός αρχιτέκτων έθεσα θεμέλιο». Φρονώ δε ότι και το Άγιο Πνεύμα οικοδομεί την Εκκλησία του Θεού, σύμφωνα με τον ίδιο τον Παύλο που λέει: «Συνοικοδομείσθε σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι», και ότι δια της επιχορηγίας του Πνεύματος συνοικοδομείσθε και αυξάνεσθε σε ναό άγιο εν Κυρίω. —Όσους, λοιπόν, αποβάλλουν τον θαυμαστό Σύμβουλο, τον Θεό Λόγο, τους άφησε στερημένους από τον σοφό Αρχιτέκτονα, το Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, μη έχοντας εκείνον που τους συναρμολογεί και τους συνδέει, είναι διαλυμένοι και σχισμένοι ο ένας από τον άλλον, μη δυνάμενοι να γίνουν ναός του Θεού δια της πνευματικής οικοδομής.

Κεφάλαιο ΚΑ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μου δόθηκε, ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο· άλλος δε οικοδομεί επάνω του. Ο καθένας όμως ας προσέχει πώς οικοδομεί. Διότι κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά εκείνο που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Άρα λοιπόν δεν είστε πλέον ξένοι και πάροικοι, αλλά συμπολίτες των αγίων και οικείοι του Θεού, έχοντας οικοδομηθεί επάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, όπου ακρογωνιαίος λίθος είναι ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός, στον οποίο κάθε οικοδομή, συναρμολογούμενη αρμονικά, αυξάνεται για να γίνει ναός άγιος εν Κυρίω, στον οποίο και εσείς συνοικοδομείστε ώστε να γίνετε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι.

Ποια είναι δε η αύξηση που προέρχεται από τον Χριστό ή η στερέωση μέσω του Πνεύματος και η ανάβαση "εις άνδρα τέλειον", η οποία χορηγείται αναλόγως με τον ζήλο και την προθυμία του καθενός; <Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού.> Επειδή ο Χριστός μάς εξαγόρασε με το τίμιο αίμα Του, έχοντας υπομείνει τον κατά σάρκα θάνατο, ανήκουμε εξάπαντος σε Εκείνον που μας αγόρασε και όχι σε άλλους, έστω και αν υπήρξαν για εμάς κάποιοι διάκονοι και συμφιλιωτές και μεσίτες και μυσταγωγοί της χάριτος που προέρχεται από Αυτόν· γι' αυτό δεν ονομαζόμαστε από άλλους αλλά μόνο από τον Χριστό, ο Οποίος και είναι ο Κύριός μας. <Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο.> Επειδή ονόμασε οίκο του Θεού όσους πίστεψαν, εύλογα ονομάζει θεμέλιο τον Χριστό· και πολλοί μεν έγιναν δάσκαλοι στους Κορινθίους, αλλά ο Παύλος καυχάται ότι είναι ο πρώτος από τους άλλους, και σαν μια απαρχή εκείνων που τους ευαγγελίστηκαν το μυστήριο του Χριστού, ο Οποίος είναι θεμέλιο ακατάσειστο, που συγκρατεί όσους εποικοδομούνται πάνω Του, και τους αναδεικνύει ως ναούς, που συναρμολογούνται μεταξύ τους δια της πίστεως και με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος καταλήγουν σε ομοψυχία· για αυτό το θεμέλιο έλεγε ο Θεός και Πατέρας μέσω του προφήτη: "Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, έντιμο, στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί."

Διότι, όσο διάστημα βρισκόταν ακόμη μαζί τους ο Σωτήρας όλων μας Χριστός και τους καλούσε μέσω της πίστης σε ζωή αιώνια, στη βασιλεία των ουρανών, σε οικειότητα με τον Θεό· υπήρχαν ακόμη ανάμεσά τους αρχιερείς και άρχοντες, Γραμματείς και Φαρισαίοι. Επειδή όμως τον σκότωσαν οι άθλιοι, σκορπίστηκαν σε κάθε άνεμο, έγιναν μέτοικοι και περιπλανώμενοι και παντού ξένοι, χωρίς να έχουν πλέον άρχοντες και προστάτες, όπως παλιά. Αλλά έγιναν σαν ένα κοπάδι στερημένο από ποιμένες, που δεν έχει αυτούς που το επιστατούν, και το ακόμη πιο βαρύ, δεν έχει ούτε θαυμαστούς συμβούλους, όπως ακριβώς ήταν οι προφήτες παλιά, οι οποίοι τους πρότειναν τα σωτήρια, τους συμβούλευαν όταν επαναστατούσαν και τους καθοδηγούσαν με επιδεξιότητα σε καθετί το αναγκαίο για την ωφέλειά τους. Απειλεί δε ότι θα απομακρύνει από αυτούς και τον σοφό αρχιτέκτονα και τον συνετό ακροατή, τα οποία είναι επίσης χαρίσματα πνευματικά και θεόσδοτα, και αξιόλογα με κάθε τρόπο. Διότι σοφό αρχιτέκτονα ονομάζουμε αυτόν που γνωρίζει να οικοδομεί πνευματικά την Εκκλησία, με ορθές και αμώμητες μυσταγωγίες, και ο οποίος καταρρίπτει τις απάτες της ψευδώνυμης γνώσης, ενώ παράλληλα οχυρώνει τον νου των πιστών με τα δόγματα της αλήθειας. Τέτοιος ακριβώς ήταν ο θεσπέσιος Παύλος, όταν έγραφε επιστολή και έλεγε: «Σύμφωνα με τη χάρη που μου δόθηκε, ως σοφός αρχιτέκτονας έβαλα το θεμέλιο· άλλος δε εποικοδομεί».

Ο καθένας δε ας προσέχει πώς οικοδομεί. Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν δύναται να θέσει παρά εκείνο που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Χριστός.» Άρα, κανένας από τους Ιουδαίους δεν είναι σοφός αρχιτέκτονας, αλλά ούτε και συνετός ακροατής· θεωρούμε δε ότι τέτοιος είναι εκείνος που έχει το χάρισμα της διάκρισης των πνευμάτων και δύναται να κατανοεί ποιος είναι μεν αυτός που ομιλεί με το πνεύμα του Θεού, και ποιος πάλι με τον Βεελζεβούλ.

Και, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος το πλήθος των πιστών άλλοτε το ονόμαζε «γεώργιο του Θεού» και άλλοτε πάλι «οικοδομή του Θεού»· και «ως σοφός αρχιτέκτων έθεσε θεμέλιο»· και αυτό είναι ο Ιησούς Χριστός· πάνω στον οποίο όλοι έχουμε στηριχθεί, μέσω του οποίου και στεκόμαστε όρθιοι, και ονομαζόμαστε ναοί, έχοντας αυτόν να κατοικεί και να επαναπαύεται στον νου και την καρδιά μας δια του Πνεύματος. <Διότι, ποιος περιφρόνησε τις μικρές αυτές ημέρες; Και θα χαρούν και θα δουν τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ· αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν σε όλη τη γη.> Το όραμα δεν αφορά αυτά που πρόκειται να συμβούν αμέσως, αλλά μάλλον αυτά που θα εκπληρωθούν αργότερα, όπως κατά τους καιρούς της ελεύσεως του Σωτήρα όλων μας Χριστού, η οποία έλαβε χώρα κατά τους έσχατους καιρούς του παρόντος αιώνος· όμως όχι πάρα πολλά χρόνια μετά την προφητεία που εξετάζουμε, δηλαδή την οικοδόμηση του ναού που ανεγέρθηκε από το χέρι του Ζοροβάβελ. Εάν λοιπόν κάποιος, λέει, θεωρήσει ασήμαντες τις ενδιάμεσες μικρές και μετρημένες ημέρες, και θεωρήσει σύντομη την αναβολή, χωρίς να απελπιστεί γι' αυτό, θα είναι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε γεμάτος από κάθε χαρά. Διότι θα χαρεί και θα δει τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ. Και κασσιτέρινο λίθο ονόμασε τον Χριστό.

Λατρεύσαμε «την κτίση παρά τον κτίσαντα· και ήμασταν κάποτε σκοτάδι, τώρα όμως φως εν Χριστώ», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Διότι έχουμε κληθεί στην επίγνωση του Θεού, και στις διάνοιές μας άστραψε το φως της αληθείας. Διότι αυτό είναι το θεμέλιο κάθε αγαθού και η βάση κάθε αρετής μέσα μας. Γι' αυτό λοιπόν και ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας από ψηλά, διαμέσου της φωνής των αγίων προφητών, αυτό ακριβώς επεσήμανε λέγοντας: «Ιδού, εγώ θέτω στα θεμέλια της Σιών λίθο εκλεκτό, ακρογωνιαίο, έντιμο· και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί». Κατανοώντας το αυτό άριστα, ο θεσπέσιος Παύλος μάς φώναζε: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Και ποιο είναι το θεμέλιο, ή ποια άραγε είναι η βάση μας, θα το μάθεις από τον ίδιο να το διακηρύττει φανερά: «Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Έχοντας λοιπόν ως βάση και θεμέλιο της αληθινής θεογνωσίας τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ας κρατούμε την ομολογία, όπως λέει και η ιερή Γραφή, και ας εξετάζουμε την καρδιά μας, μήπως τυχόν διαλανθάνει κάποιο υπόλειμμα της θεομίσητης απιστίας, σαν κάποιο φίδι στη φωλιά του· μήπως κάποια «ρίζα πικρίας που φυτρώνει προς τα πάνω μάς ενοχλεί», σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Α— Βεβαιότατα λοιπόν, εάν ορθοτομούμε τον αλάνθαστο λόγο της πίστεως, και είμαστε εραστές των δογμάτων της αλήθειας, και ακολουθούμε τα ίχνη της πίστεως των αγίων πατέρων, χωρίς να παρεκκλίνουμε από την ευθεία, ούτε βέβαια εγκαταλείποντας τη βασιλική οδό, και χωρίς να παρασυρόμαστε από τα μυθεύματα κάποιων προς έναν κίβδηλο νου, αλλά μάλλον εποικοδομούμαστε πάνω στο ίδιο το θεμέλιο, δηλαδή τον Χριστό —«διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που ήδη έχει τεθεί», όπως ακριβώς έγραψε αληθινά ο «σοφός αρχιτέκτων» και ιερουργός των μυστηρίων Του.

Αφού ο θείος λόγος απείλησε με απομάκρυνση και αποβολή όσους δεν ιερουργούν με τον ορθό τρόπο, υπόσχεται ότι θα εγκαταστήσει άλλον ιερέα, από άλλο γένος, για τον οποίο και λέει ότι «θα διέρχεται ενώπιον του χριστού του», ή «θα περιπατεί ενώπιον του χρισμένου του», όπως ερμήνευσε ο Ακύλας, ή όπως ο Σύμμαχος, «θα αναστρέφεται έμπροσθεν του χριστού του». Και ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός παρά κάθε ένας που προσέρχεται με ευσέβεια στην ιερουργία του Χριστού του Θεού, για τον οποίο ο ίδιος ο Θεός των όλων, ως «σοφός αρχιτέκτων» και οικοδόμος, υπόσχεται ότι θα οικοδομήσει τον οίκο της εκκλησίας, μην εννοώντας άλλον οίκο παρά την εκκλησία που συστάθηκε στο όνομα του Χριστού σε ολόκληρη την οικουμένη, όπου κάθε ένας που έχει ιερωθεί μέσω του Χριστού του Θεού λέγεται ότι θα πράττει, μέσα από τις πνευματικές λειτουργίες, τα ευάρεστα και εκείνα που επιθυμεί ο Θεός, δεδομένου ότι ομολογείται μέσω της προφητείας του Ησαΐα ότι όσα επιτελούνταν με το αίμα ταύρων και τράγων, σύμφωνα με την παλαιά τυπική λατρεία, έχουν πλέον μισηθεί από τον Θεό;

Αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Εκείνο που μάλλον αρμόζει να κατανοήσουμε με επιμέλεια, είναι τι θέλει να πει η ποικιλία και η πολυμορφία της ύλης και πώς συμπεριλαμβάνεται, μαζί με τον χρυσό, τον άργυρο, την πορφύρα και τους λίθους, και η φύση του ξύλου στην κατασκευή του φορείου. Καίτοι το ξύλο ο σοφός αρχιτέκτονας Παύλος, μαζί με το χορτάρι και το καλάμι, το κρίνει απορριπτέο για την οικοδόμηση του οίκου, επειδή καταναλώνεται από την αναλωτική δύναμη του πυρός που δοκιμάζει το έργο. Αλλά γνωρίζουμε κάποια φύση ξύλου που δεν παραμένει σε αυτό που είναι, αλλά μεταβάλλει τον εαυτό της σε χρυσό ή άργυρο ή σε κάτι άλλο από τα πολύτιμα· διότι στη μεγάλη οικία του Θεού, λέει ο απόστολος, άλλα μεν σκεύη είναι από τη φύση τους χρυσά και αργυρά, υπονοώντας, νομίζω, μέσω αυτών την ασώματη και νοερή κτίση, άλλα δε ξύλινα και πήλινα, υποδεικνύοντας ίσως μέσω αυτών εμάς, τους οποίους η παρακοή μάς έκανε γήινους και μας κατέστησε πήλινους, ενώ η αμαρτία μέσω του ξύλου μάς έκανε ξύλινα σκεύη αντί για χρυσά. Έχει διαχωριστεί δε και η χρήση των σκευών ανάλογα με την αξία της ύλης· διότι αυτά μεν που είναι από πολυτιμότερη ύλη προορίζονται για τιμή, ενώ τα άλλα έχουν απορριφθεί για ταπεινή υπηρεσία. Αλλά τι λέει περί αυτών ο Παύλος;

Επειδή, λοιπόν, ο Χριστός είναι η σοφία, ο συνετός ακροατής ας εξετάσει τα επιχειρήματα τόσο εκείνων που μας πολεμούν όσο και τα δικά μας, και ας κρίνει ποια είναι τα ευσεβέστερα. Ας εξετάσει ποιος διασώζει καλύτερα τις θεοπρεπείς έννοιες του ρητού: εκείνος που υποστηρίζει ότι ο κτίστης και κύριος των πάντων έχει δημιουργηθεί και τον καθιστά ομότιμο με την υποδουλωμένη κτίση, ή μάλλον εκείνος που αποβλέπει στην οικονομία και διαφυλάσσει το πρέπον τόσο στην αντίληψη περί του θείου όσο και στην αντίληψη περί του ανθρωπίνου; Στο δόγμα αυτό συμμαρτυρεί και ο μέγας Παύλος, ο οποίος αφενός βλέπει την κτίση στο πρόσωπο του καινού ανθρώπου, και αφετέρου βλέπει την εξουσία επί της κτίσεως στην αληθινή σοφία. Συμφωνεί δε και η σειρά του λόγου με τη θεωρία του δόγματος. Διότι, εάν δεν είχε κτιστεί για εμάς η αρχή των οδών, δεν θα είχε τεθεί το θεμέλιο των προσδοκώμενων αιώνων, ούτε ο Κύριος θα γινόταν για εμάς πατέρας του μέλλοντος αιώνος, εάν δεν είχε γεννηθεί για εμάς ως παιδί, σύμφωνα με τον Ησαΐα, και δεν είχε κληθεί το όνομά του με όλα τα άλλα που ονόμασε ο προφήτης, και μαζί με όλα αυτά «πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Πρώτα, επομένως, συντελέστηκε το μυστήριο της παρθενίας και η οικονομία του πάθους, και έπειτα οι σοφοί αρχιτέκτονες της πίστεως έθεσαν το θεμέλιο της πίστεως. Αυτό δε το θεμέλιο είναι ο Χριστός, ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος, πάνω στον οποίο εποικοδομείται η ζωή των ατελεύτητων αιώνων.

Ποιος λοιπόν είναι ανώτερος από όλους τους ανθρώπους; Ποιος άλλος παρά εκείνος ο σκηνοποιός, ο δάσκαλος της οικουμένης, εκείνος που διέτρεξε τη γη και τη θάλασσα σαν φτερωτός, το σκεύος της εκλογής, ο νυμφαγωγός του Χριστού, ο φυτουργός της Εκκλησίας, ο σοφός αρχιτέκτονας, ο κήρυκας, ο δρομέας, ο αγωνιστής, ο στρατιώτης, ο παιδοτρίβης, εκείνος που άφησε παντού στην οικουμένη τεκμήρια της δικής του αρετής, που πριν από την ανάσταση αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που μεταφέρθηκε στον παράδεισο, που έγινε κοινωνός των άρρητων μυστηρίων του Θεού, εκείνος που άκουσε και μίλησε για πράγματα τα οποία η ανθρώπινη φύση είναι αδύνατον να εκφράσει, αυτός που και απόλαυσε περισσότερη χάρη, αλλά και επέδειξε μεγαλύτερο κόπο;

Β΄. Αλλά επειδή είναι τόσο ακλόνητη η οικοδομή, τόσο αραγές το τείχος, ας δούμε πώς έθεσαν οι απόστολοι τα θεμέλια, πόσο βάθος έσκαψαν, ώστε να γίνει η οικοδομή ακλόνητη. Δεν έσκαψαν βάθος, δεν χρειάστηκαν τόσο κόπο. Γιατί; Βρήκαν ένα παλαιό και αρχαίο θεμέλιο, το θεμέλιο των προφητών. Όπως ακριβώς, λοιπόν, ένας άνθρωπος που πρόκειται να χτίσει μια πολύ μεγάλη οικία, όταν βρει ένα θεμέλιο παλαιό, ισχυρό και αραγές, δεν αναμοχλεύει το θεμέλιο, δεν μετακινεί τους λίθους, αλλά, αφού το αφήσει να στέκει ακίνητο, έτσι τοποθετεί πάνω του τη νέα και πρόσφατη οικοδομή· έτσι και οι απόστολοι, επειδή επρόκειτο να χτίσουν αυτό το μεγάλο οικοδόμημα, την ιδρυμένη σε ολόκληρη την οικουμένη Εκκλησία, δεν έσκαψαν σε βάθος, αλλά, αφού βρήκαν το παλαιό θεμέλιο, αυτό των προφητών, δεν το αναμόχλευσαν, δεν μετακίνησαν την οικοδομή και τη διδασκαλία, αλλά, αφού την άφησαν να παραμένει ακίνητη, έτσι έθεσαν πάνω της τη δική τους διδασκαλία, αυτή τη νέα πίστη της Εκκλησίας. Και για να μάθεις ότι δεν μετακίνησαν το παλαιό θεμέλιο, αλλά έχτισαν πάνω του, άκουσε τον ίδιο τον σοφό αρχιτέκτονα Παύλο να μας εξηγεί την ακρίβεια της οικοδομής· διότι αυτός είναι ο σοφός αρχιτέκτονας. «Ως σοφός αρχιτέκτονας», λέει, «έθεσα θεμέλιο».

Ως σοφός αρχιτέκτονας, έθεσα θεμέλιο. Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα. Θέλεις να τον δεις αθλητή; Η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα. Θέλεις να τον δεις δρομέα; Ώστε από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό να έχω κηρύξει πλήρως το Ευαγγέλιο του Θεού. Έχοντας ενδυθεί τον θώρακα της πίστεως. Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί. Θέλεις να τον δεις στεφανίτη; Στο εξής φυλάσσεται για εμένα ο στέφανος της δικαιοσύνης. Αν και ήταν ένας, έγινε τα πάντα, μιμούμενος τον Δεσπότη του. Διότι και ο δικός μας Δεσπότης, αν και ένας κατά την ουσία, προσαρμοζόταν παίρνοντας την κατάλληλη μορφή για τα πάντα.

Εάν λοιπόν αυτή είναι η αρχή, τι άλλο είναι το δικό μας δόγμα, παρά το να μετανοήσουμε από τα νεκρά έργα, και διά του Πνεύματος να λάβουμε την πίστη στην ανάσταση των νεκρών και στην αιώνια κρίση; Και τι είναι η αρχή; Δεν ονομάζει τίποτε άλλο ως αρχή παρά αυτό, όταν απουσιάζει ο ακριβής βίος. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που ξεκινά την εκμάθηση των γραμμάτων πρέπει πρώτα να διδαχθεί τα στοιχεία του αλφαβήτου, έτσι και ο Χριστιανός οφείλει πρώτα να τα γνωρίζει αυτά με ακρίβεια και να μην αμφιβάλλει καθόλου γι' αυτά. Εάν όμως έχει πάλι ανάγκη διδασκαλίας, δεν διαθέτει ακόμη το θεμέλιο· διότι ο σταθερός πιστός πρέπει να είναι καλά στερεωμένος, να στέκεται όρθιος και να μη μετακινείται. Εάν, πάλι, κάποιος που κατηχήθηκε και βαπτίστηκε, πρόκειται μετά από δέκα χρόνια να ακούσει ξανά περί της πίστεως, και ότι πρέπει να πιστεύει στην ανάσταση των νεκρών, αυτός δεν έχει ακόμη το θεμέλιο, αλλά αναζητά και πάλι την αρχή του Χριστιανισμού. Διότι, το ότι η πίστη είναι το θεμέλιο και τα υπόλοιπα είναι η οικοδομή, άκουσέ τον να λέει: «Εγώ έθεσα το θεμέλιο, και άλλος εποικοδομεί».

Εάν λοιπόν είστε γεώργιο του Θεού, είναι δίκαιο να παίρνετε το όνομά σας όχι από αυτούς που σας καλλιεργούν, αλλά από τον Θεό. Διότι ο αγρός δεν παίρνει το όνομα του γεωργού, αλλά του οικοδεσπότη. Είστε οικοδομή του Θεού. Και πάλι, η οικοδομή δεν ανήκει στον τεχνίτη, αλλά στον κύριό της. Εάν όμως είστε οικοδομή, δεν πρέπει να είστε διασπασμένοι· επειδή τότε αυτό δεν θα ήταν οικοδομή. Εάν είστε γεώργιο, δεν πρέπει να διαιρείστε, αλλά να περιτειχίζεστε με τον έναν φράχτη της ομόνοιας. Σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μου δόθηκε, ως σοφός αρχιτέκτονας, έθεσα θεμέλιο. Ονόμασε εδώ τον εαυτό του σοφό, όχι για να υπερηφανευτεί, αλλά για να τους δώσει ένα πρότυπο και να δείξει ότι αυτό είναι το γνώρισμα του σοφού: το να θέτει ένα θεμέλιο. Δες, λοιπόν, πώς μετριοπαθεί. Διότι, αφού ονόμασε τον εαυτό του σοφό, δεν άφησε να θεωρηθεί ότι αυτό προέρχεται από τον ίδιο, αλλά, αφού πρώτα ανέθεσε ολόκληρο τον εαυτό του στον Θεό, τότε ονόμασε τον εαυτό του έτσι: «Σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μου δόθηκε», λέει. Διότι ταυτόχρονα δείχνει ότι τα πάντα ανήκουν στον Θεό και ότι αυτό κυρίως είναι χάρη: το να μην υπάρχει διαίρεση, αλλά να στηρίζονται όλοι σε ένα θεμέλιο. Άλλος χτίζει επάνω σε αυτό· αλλά ο καθένας ας προσέχει πώς χτίζει. Εδώ μου φαίνεται ότι πλέον τους εισάγει στον αγώνα της πνευματικής πολιτείας, αφού άπαξ και τους ένωσε τους έκανε ένα σώμα. Διότι κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο εκτός από αυτό που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Και δεν μπορεί να το κάνει αυτό, εφόσον παραμένει αρχιτέκτονας· εάν όμως τεθεί (άλλο θεμέλιο), τότε δεν είναι πλέον αρχιτέκτονας.

Διότι μετά την πίστη υπάρχει ανάγκη οικοδομής· γι' αυτό και αλλού λέει: «Να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον με αυτά τα λόγια». Επειδή πράγματι και ο τεχνίτης και ο μαθητής συνεισφέρουν στην οικοδομή· γι' αυτό λέει: «Ο καθένας όμως ας προσέχει πώς εποικοδομεί».

Δεν γνωρίζω πώς πρέπει να αποκαλέσω αυτόν τον θαυμαστό άνδρα. Γεωργό να τον πω; «Εγώ», λέει, «φύτεψα». Οικοδόμο να τον πω; «Ως σοφός αρχιτέκτων έθεσα το θεμέλιο». Να τον προσαγορεύσω δρομέα; «Έτσι τρέχω, όχι αδήλως». Να τον ονομάσω πυγμάχο, που πλήττει την κεφαλή του διαβόλου; «Έτσι πυγμαχώ, όχι χτυπώντας τον αέρα». Να τον αποκαλέσω παλαιστή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Να τον πω στρατηγό, που συντάσσει την παράταξη του Χριστού; «Ενδυθείτε», λέει, «την πανοπλία του Θεού, ώστε να μπορέσουμε να σταθούμε απέναντι στις μεθοδείες του εχθρού». Να τον καλέσω χειροτέχνη, που με τους δικούς του μόχθους τρέφει τους πιστούς; Διότι, όπως λέει, «Στις ανάγκες μου και σε όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια αυτά». Αλλά προηγουμένως μεν κατασκεύαζε σκηνές από δέρματα, αργότερα όμως έγινε για τους πιστούς πρόξενος των επουρανίων σκηνών.

Εννοώ εκείνον τον τοίχο, για τον οποίο ο Παύλος καυχάται λέγοντας: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο»· εννοώ εκείνον τον τοίχο, πάνω στον οποίο τέθηκε ο ακρογωνιαίος λίθος· εννοώ δηλαδή τον Χριστό, για τον οποίο η Γραφή είπε ότι «άγιοι λίθοι θα κυλιστούν»· εννοώ εκείνον τον τοίχο, για χάρη του οποίου οικοδομήθηκε ο ναός του Θεού. Τι κάνεις, Εζεκία; Γιατί στρέφεσαι προς τον τοίχο; Απαντά: «Επειδή εκείνον ζητώ, τον δωρητή της ζωής και λυτρωτή από τον θάνατο· εκείνον ζητώ και σε αυτόν καταφεύγω». Όμως, αφού στράφηκε και μετανόησε, καρπώθηκε τη ζωή και απέφυγε την απόφαση του Θεού που είχε εκδοθεί εναντίον του, και ο Θεός τού πρόσθεσε δεκαπέντε έτη ζωής. Και όταν οι εχθροί τον περιτείχισαν ολόγυρα και περικύκλωσαν την πόλη, ένας άγγελος έγινε υπέρμαχός του και εξολόθρευσε τα τόσο μεγάλα πλήθη των Ασσυρίων.

Ευλόγησες εμάς τους μαθητές, αντίκρισες την αναδειγμένη και στερεωμένη κλίμακα των αρετών, της οποίας, σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που σου δόθηκε, ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσες το θεμέλιο, ή μάλλον και την πλήρωσή της. Αν και εμάς τους απλοϊκούς, ωθούμενος από ταπεινοφροσύνη, μας εξανάγκασες να σου δανείσουμε το ρυπαρό μας στόμα για να απευθυνθούμε στον λαό σου. Και δεν είναι παράξενο. Διότι συνηθιζόταν και από τον Μωυσή, σύμφωνα με τον τύπο της ιστορίας, να αποκαλεί τον εαυτό του ισχνόφωνο και βραδύγλωσσο. Όμως εκείνος βρήκε τον Ααρών, ο οποίος ήταν άριστος και ως εκφραστής και ως ρήτορας. Εσύ όμως, ω μύστα, δεν γνωρίζω πώς κατέληξες σε αυτή την επιλογή, προστρέχοντας σε μια πηγή άνυδρη και εξ ολοκλήρου γεμάτη από αιγυπτιακούς βατράχους, ή μάλλον γεμάτη από άνθρακες.

Διότι ο αγρός δεν λέγεται ότι ανήκει στον γεωργό, αλλά στον οικοδεσπότη· όπως βέβαια και η οικοδομή δεν ανήκει στον τεχνίτη, αλλά στον κύριο. Εάν λοιπόν είστε οικοδομή, δεν πρέπει να διασπάστε, επειδή αλλιώς δεν θα ήσασταν οικοδομή· και εάν είστε αγρός, δεν πρέπει να διαιρείστε, αλλά να περιτειχίζεστε με τον έναν φραγμό της ομόνοιας. «Σύμφωνα με τη χάρη του Θεού που μου έχει δοθεί, ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο.» Εδώ αποκαλεί τον εαυτό του σοφό, όχι από υπερηφάνεια, αλλά για να προσφέρει τον εαυτό του ως πρότυπο, και για να δείξει ότι αυτό είναι το γνώρισμα του σοφού: το να θέσει ένα και μοναδικό θεμέλιο. Δες λοιπόν πώς εκφράζεται με μετριοφροσύνη.

Διότι, αφού ονόμασε τον εαυτό του σοφό, δεν άφησε να θεωρηθεί ότι αυτό προερχόταν από τον ίδιο, αλλά αφού πρώτα αφιέρωσε ολόκληρο τον εαυτό του στον Θεό, τότε τον ονόμασε σοφό: «Σύμφωνα με τη χάρη του Θεού», λέει, «που μου δόθηκε». «Άλλος δε εποικοδομεί. Ο καθένας όμως ας προσέχει πώς εποικοδομεί». Στο σημείο αυτό, λοιπόν, τους εισάγει στον αγώνα που αφορά την πνευματική τους πολιτεία, επειδή άπαξ και τους ένωσε, τους έκανε ένα. «Διότι κανένας δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά αυτό που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Αυτό που λέει είναι το εξής: Κήρυξα τον Χριστό· σας παρέδωσα το θεμέλιο· προσέξτε πώς οικοδομείτε. Όχι με κενοδοξία, όχι αποσπώντας τους μαθητές ώστε να ακολουθούν ανθρώπους. Ας μην δίνουμε, λοιπόν, προσοχή στις αιρέσεις.

Διότι ο οίκος του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, έχει κυνηγούς, οδοιπόρους, αρχιτέκτονες, οικοδόμους, γεωργούς, ποιμένες, αθλητές, στρατιώτες. Σε όλους αυτούς βρίσκει εφαρμογή αυτός ο σύντομος λόγος, ο οποίος εμπνέει στον καθένα προθυμία και ζήλο για το έργο. Είσαι κυνηγός, απεσταλμένος από τον Κύριο που είπε: «Ιδού, εγώ αποστέλλω κυνηγούς, και θα τους κυνηγήσουν πάνω σε κάθε βουνό». Πρόσεχε με επιμέλεια, μήπως σου ξεφύγει το θήραμα, ώστε, αφού συλλάβεις με τον λόγο της αλήθειας εκείνους που έχουν εξαγριωθεί από την κακία, να τους οδηγήσεις σε Εκείνον που σώζει. Είσαι οδοιπόρος, όμοιος με εκείνον που προσεύχεται: «Κατεύθυνε τα διαβήματά μου». Πρόσεχε όμως τον εαυτό σου, μην εκτραπείς από την οδό, μην αποκλίνεις δεξιά ή αριστερά· να πορεύεσαι τη βασιλική οδό. Ο αρχιτέκτονας, ας θέσει με ασφάλεια το θεμέλιο της πίστεως, που είναι ο Ιησούς Χριστός. Ο οικοδόμος, ας προσέχει πώς οικοδομεί επάνω του, όχι με ξύλα, χόρτο ή καλάμια, αλλά με χρυσό, άργυρο και πολύτιμους λίθους. Εσύ που είσαι ποιμένας, πρόσεχε μήπως παραμελήσεις κάτι από όσα επιβάλλει η ποιμαντική. Και ποια είναι αυτά; Το πλανημένο να το επαναφέρεις· το συντετριμμένο να το επιδέσεις· το ασθενές να το θεραπεύσεις. Ο γεωργός, σκάψε γύρω από την άκαρπη συκιά και ρίξε αυτά που βοηθούν την καρποφορία. Ο στρατιώτης, συγκακοπάθησε για το Ευαγγέλιο, διεξάγοντας την καλή στρατεία εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, εναντίον των παθών της σάρκας· αναζώσου ολόκληρη την πανοπλία του πνεύματος.

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

«Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδωσε την αύξηση· ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Αυτός που φυτεύει και αυτός που ποτίζει, λέει, είναι ένα. Τα πάντα αποτελούν έργο της θείας δυνάμεως· ενώ όλοι εμείς, όντας άνθρωποι, συνεισφέρουμε κάποια λίγα και μικρά πράγματα, χωρίς κανείς να έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον άλλο σε αυτό, και μάλιστα αναμένοντας τον μισθό μας γι' αυτά· διότι, λέει, ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο. Εδώ παρουσιάζει τους δασκάλους ως μισθωτούς κατά κάποιον τρόπο, ώστε να μην υπερηφανεύονται, αφού άλλος είναι ο δεσπότης και ο μισθοδότης. Και στη συνέχεια, επειδή ήθελε να προετοιμάσει τον λόγο του για εκείνον τον δάσκαλο που είχε πέσει σε πορνεία, τον οποίο προηγουμένως αποκόπτει και παραδίδει στον Σατανά, λέει: είμαστε συνεργοί του Θεού· διότι δεν επιτελούμε δικό μας έργο, αλλά συνεργούμε στο θέλημα του δεσπότη· εσείς οι μαθητευόμενοι είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού, περνώντας έτσι σε μια άλλη μεταφορά σε σχέση με τη γεωργία· γι' αυτό και ονομάζει τον εαυτό του αρχιτέκτονα κατά τη χάρη του Θεού, εξυψώνοντας ήδη τον εαυτό του και αναδεικνύοντας την υπεροχή του, επειδή ήθελε να τους επιπλήξει πιο σφοδρά και να τους απειλήσει. Εγώ, λοιπόν, λέει, έθεσα το θεμέλιο και εγκαθίδρυσα την πίστη στον Χριστό· διότι αυτή είναι το θεμέλιο· και άλλος εποικοδομεί, δηλαδή ο καθένας από τους δασκάλους σας. Ας προσέχει, λοιπόν, ο καθένας πώς εποικοδομεί.

Απευθύνεται, λοιπόν, με έμφαση προς εκείνον που διέπραξε πορνεία: ας προσέχει, λέει, ο καθένας αν τα έργα του είναι σύμφωνα με τους λόγους της διδασκαλίας και με το τεθειμένο θεμέλιο. Διότι κυρίως μέσω των έργων συγκροτείται η οικοδομή των διδασκάλων και αυτά την αναδεικνύουν. Ας μην εξετάζει, επομένως, απλώς το ότι οικοδομεί, ούτε να νομίζει ότι με αυτό κάνει κάτι περισσότερο, αλλά ας αναλογίζεται τι είδους είναι τα όσα οικοδομούνται· διότι αυτά θα δοκιμαστούν διά πυρός κατά την ημέρα εκείνη. Ποιου πυρός;

Διότι επιδεικνύετε αγαθή άμιλλα εξισούμενοι μεταξύ σας και φιλονικώντας με καλό τρόπο για να υπερβείτε στο μέτρο της ταπεινώσεως· και ίσως τα πατρικά κατορθώματα διαφαίνονται σε κάποιο βαθμό και σε εσάς. Και ότι δεν ψεύδομαι, το μαρτυρούν τα ίδια τα πράγματα: η αληθινή αποταγή είναι το πρώτο αγαθό. Διότι, αν εκείνου του οποίου η αρχή είναι αδόκιμη το παν είναι απορριπτέο, οπωσδήποτε είναι πρόδηλο και το αντίθετο. Διότι εποικοδομείτε πάνω σε αυτό το θεμέλιο, και έχετε ένα θέλημα και μία ψυχή, πράγμα ανώτερο από χρυσό, άργυρο και πολύτιμους λίθους, με το να μην υπάρχει τίποτα απολύτως δικό σας ανάμεσα στα υπάρχοντα στην κοινή ζωή, μέχρι και βελόνα.