Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:13

Απευθύνεται, λοιπόν, με έμφαση προς εκείνον που διέπραξε πορνεία: ας προσέχει, λέει, ο καθένας αν τα έργα του είναι σύμφωνα με τους λόγους της διδασκαλίας και με το τεθειμένο θεμέλιο. Διότι κυρίως μέσω των έργων συγκροτείται η οικοδομή των διδασκάλων και αυτά την αναδεικνύουν. Ας μην εξετάζει, επομένως, απλώς το ότι οικοδομεί, ούτε να νομίζει ότι με αυτό κάνει κάτι περισσότερο, αλλά ας αναλογίζεται τι είδους είναι τα όσα οικοδομούνται· διότι αυτά θα δοκιμαστούν διά πυρός κατά την ημέρα εκείνη. Ποιου πυρός;

5. Το τρίτο επιχείρημα, το οποίο ελήφθη από την πρώτη επιστολή προς Κορινθίους του μακαρίου Παύλου, στην οποία, συζητώντας για εκείνον που οικοδομεί πάνω στο θεμέλιο, που είναι ο Χριστός, «χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια», προσθέτει: «Διότι η ημέρα του Κυρίου θα το φανερώσει, επειδή με φωτιά αποκαλύπτεται, και του καθενός το έργο τι λογής είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει· αν κάποιου το έργο, το οποίο οικοδόμησε, μείνει, θα λάβει μισθό· αν κάποιου το έργο κατακαεί, θα ζημιωθεί· ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι, σαν μέσα από φωτιά», φαίνεται μεν περισσότερο από όλα να εισάγει το καθαρτήριο πυρ, αλλά στην πραγματικότητα περισσότερο από όλα το αναιρεί. Διότι, πρώτον, ο θείος απόστολος το ονόμασε δοκιμαστικό, και όχι καθαρτικό. Έπειτα, όρισε ότι και τα αγαθά και πολυτιμότατα από τα έργα θα περάσουν μέσα από αυτό, και είναι φανερό ότι αυτά δεν έχουν ανάγκη από καμία κάθαρση. Στη συνέχεια, λέει ότι εκείνοι που φέρουν τα πονηρά έργα, καθώς αυτά θα κατακαίγονται, θα ζημιωθούν· ενώ εκείνοι που καθαίρονται, εκτός από το ότι δεν ζημιώνονται καθόλου, αποκομίζουν και μεγάλα οφέλη. Έπειτα, λέει ότι αυτά θα συμβούν κατά την ημέρα εκείνη, δηλαδή της κρίσεως, και στον μέλλοντα αιώνα· διότι η ημέρα θα τα φανερώσει, λέει, επειδή με φωτιά αποκαλύπτεται. Το να υποθέτει λοιπόν κανείς ότι υπάρχει τότε καθαρτήριο πυρ, μετά από εκείνη τη φοβερή παρουσία του κριτή και την τελική απόφαση, μήπως είναι εξαιρετικά άτοπο;

Και συλλογίστηκα μέσα μου ότι «και τον δίκαιο και τον αμαρτωλό θα κρίνει ο Θεός, αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, διότι υπάρχει καιρός, όπως για τα υπόλοιπα, έτσι ακριβώς και για την εξέταση των πεπραγμένων του καθενός, ο οποίος είναι αυτός της Δευτέρας Παρουσίας· και σε έναν τέτοιο καιρό, για κάθε πράξη θα επακολουθήσει η δοκιμασία της κρίσεως, και το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, είτε αγαθό είτε βεβαίως το αντίθετο, θα το δοκιμάσει εκείνο το πυρ». 18. Και είπα εγώ στην καρδιά μου σχετικά με τα λόγια των υιών του ανθρώπου, ότι ο Θεός θα τους κρίνει, για να τους δείξει ότι οι ίδιοι είναι κτήνη.

Από τον Απόστολο: Όποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο με χρυσό ή άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια, το πυρ θα τα δοκιμάσει. Αν, λοιπόν, το έργο κάποιου που οικοδόμησε παραμείνει, θα λάβει μισθό· αν όμως το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος δε θα σωθεί, έτσι όμως σαν μέσα από το πυρ.

Θεμέλιο είναι η πίστη στον Χριστό. Πάνω σε αυτήν οικοδομεί κανείς ως χρυσό μεν τη θεολογική μυσταγωγία, ως άργυρο δε τον διαυγή βίο, ως πολύτιμους λίθους τους ευσεβείς λογισμούς, ως ξύλα την προσκόλληση στα αισθητά, ως χόρτο εκείνος που τρέφεται από την αλογία, και ως καλαμιά εκείνος που απεργάζεται τη φθορά. Και όσον αφορά εκείνους που έχουν να επιδείξουν αγαθές πράξεις, η ημέρα της γνώσεως φανερώνει ότι η αποκάλυψή τους έχει γίνει εν πυρί, δηλαδή εν Πνεύματι.

Επειδή, όμως, με τη χάρη του Θεού, μέσω πολύτιμων προφητικών λίθων, εδραιώσαμε τα θεμέλια της Εκκλησίας, ας τη στερεώσουμε τώρα και πάνω σε αποστολικό θεμέλιο. «Διότι άλλο θεμέλιο», λέει ο Παύλος, «κανείς δεν μπορεί να θέσει, εκτός από αυτό που ήδη υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Αν, μάλιστα, κάποιος χτίζει πάνω σε αυτό το θεμέλιο με χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χορτάρι, καλάμια, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Διότι η ημέρα εκείνη θα το φανερώσει, επειδή αποκαλύπτεται με τη φωτιά». Είτε είναι σαθρό και χορταρένιο και γίνεται παρανάλωμα του πυρός, είτε λάμπει σαν τον χρυσό, λέει, θα γίνει φανερό την ημέρα της κρίσεως, όταν «η φωτιά θα δοκιμάσει το έργο» και την πίστη «του καθενός».

Γι' αυτό ακριβώς το θεμέλιο έλεγε και ο θειότατος Παύλος ότι: «Διότι άλλο θεμέλιο δεν μπορεί κανείς να θέσει πέρα από αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Εάν δε κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλο, χόρτο, καλάμι, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα θα το δείξει, επειδή μέσα στη φωτιά αποκαλύπτεται· εάν το έργο κάποιου, που οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό, εάν όμως το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από φωτιά». Είναι δε φοβερή η απειλή για όσους έχουν αυτιά για να ακούν. Το μεν ξυλώδες και χορτώδες έργο του, λέει, θα κατακαεί και θα αφανιστεί, ο ίδιος όμως θα παραμείνει σώος μέσα στη φωτιά βασανιζόμενος αιώνια. «Διότι η πορνεία και κάθε ακαθαρσία» και κάθε κακία είναι έργο χορτώδες και παρανάλωμα του πυρός, που καίγεται εύκολα και αφανίζεται, εκείνος όμως που το έπραξε δεν αφανίζεται μαζί με το έργο του· διότι η αμαρτία είναι έργο ανυπόστατο και συμβεβηκός, γι' αυτό και θα γίνει στάχτη σαν το χόρτο και θα αφανιστεί, και θα ζημιωθεί ο εργάτης της επειδή έπραξε κακώς. Αυτός όμως, όντας ενυπόστατος και επειδή πρόκειται να λάβει άφθαρτο σώμα κατά την ανάσταση, δεν θα φθαρεί από τη φωτιά ώστε να αφανιστεί στο μη ον, αλλά θα σωθεί, δηλαδή θα διαμείνει μέσα στη φωτιά κολαζόμενος.

Το δε σώμα το παραδίδουμε στην ταφή τάχιστα, μήπως ο προ ολίγου ευχάριστος και όμορφος σε εμάς προκαλέσει κάποια αποστροφή σε όσους τον βλέπουν, και κυκλώνουμε τον τάφο μαζί και το λείψανο, και κλαυθμοί και ψαλμοί ψάλλονται ταυτόχρονα μεγαλόφωνα, και αφού σκεπάσαμε με γη τη γη που επέστρεψε πάλι στη γη, απομακρυνθήκαμε, και θρηνούμε μόνο για τη στέρησή του, ενώ θα έπρεπε μάλλον για τούτο να θρηνούμε, αν τυχόν αρπάχθηκε από τον θάνατο αμετανόητος, αν αναχώρησε εντελώς άκαρπος, αν έφυγε έχοντας ανίατα πνευματικά τραύματα, αν παρουσιάστηκε στο αδέκαστο βήμα φέροντας πλήθος οφειλών, αν, βαστάζοντας φορτίο στον τράχηλό του και χόρτο και άχυρο, διατάχθηκε να διαβεί προς εκείνο το πυρ που δοκιμάζει το έργο του καθενός.

Διότι, όπως ακριβώς κάποιος που έχει σφάλει με οποιονδήποτε τρόπο, αν του προτεινόταν η επιλογή των τιμωριών, προτιμούσε, αντί για τις σημερινές ελαφρύτερες, όπως ίσως κάποια μέτρια ραπίσματα, τις πιο επώδυνες για το μέλλον, όπως στρεβλώσεις, ξέσεις και αποκοπές μελών, θα κρινόταν δικαίως ως ο πλέον άφρων και παράλογος· έτσι και αυτός που επιλέγει, αντί των τωρινών δυσχερειών, τις μελλοντικές οδύνες στον αιώνα της ανταπόδοσης, όταν το πυρ θα δοκιμάσει το έργο του καθενός για το τι λογής είναι, είναι ο πλέον ανόητος και άθλιος. Παρομοίως και εκείνος που αγάπησε την απάτη των ανθρώπων περισσότερο από τη δόξα του Θεού· διότι και αυτός έχει όντως τυφλωθεί, και προσκολλημένος σε μια σκιά, ή στο ίχνος ενός πλοίου στα νερά, νομίζει ότι κατέχει κάτι, ενώ δεν κατέχει τίποτα.

79. Επειδή η έσχατη ημέρα θα αποκαλυφθεί με φωτιά και η πράξη του καθενός θα δοκιμαστεί τότε από τη φωτιά, όπως λέει βέβαια ο Παύλος, εάν το έργο κάποιου είναι από άφθαρτη ουσία, την οποία εναπόθεσε στον εαυτό του για οικοδομή, θα παραμείνει μέσα στη φωτιά άφθαρτο, και όχι μόνο δεν θα κατακαεί, αλλά και θα γίνει πιο λαμπρό, καθώς ίσως καθαριστεί εντελώς από τον μικρό του ρύπο· εάν όμως το έργο κάποιου είναι από φθαρτή ύλη, την οποία έδεσε πάνω του σαν φορτίο, όταν πάρει φωτιά θα κατακαεί, και θα τον αφήσει κενό μέσα στη φωτιά. Έργο άφθαρτο και μόνιμο είναι τα δάκρυα της μετάνοιας, η ελεημοσύνη, η συμπάθεια, η προσευχή, η ταπείνωση, η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, και οτιδήποτε άλλο πράττεται με σκοπό την ευσέβεια· τα οποία και όσο ζει ο άνθρωπος συνοικοδομούνται σε άγιο ναό του Θεού, και όταν πεθαίνει αναχωρούν μαζί του, και παραμένουν άφθαρτα στους αιώνες. Αντίθετα, το έργο που φθείρεται από εκείνη τη φωτιά, όπως είναι φανερό σε όλους, είναι η φιληδονία, η φιλοδοξία, η φιλαργυρία, το μίσος, ο φθόνος, η κλοπή, η μέθη, η λοιδορία, η κατάκριση, και οποιοδήποτε άλλο κακό ενεργείται μέσω του σώματος εξαιτίας της επιθυμίας ή του θυμού· αυτά φθείρονται μαζί με τον άνθρωπο και όσο αυτός βρίσκεται εν ζωή, καθώς καταφλέγεται από τη φωτιά της επιθυμίας, και όταν αποχωρίζεται από το σώμα αναχωρούν μαζί του, δεν παραμένουν όμως, αλλά αφού καταστραφούν, αφήνουν τον εργάτη τους μέσα στη φωτιά να κολάζεται αθάνατα στους αιώνες των αιώνων.

Έλα λοιπόν, ω καλέ και αγαθέ, ας αφήσουμε κατά μέρος τις εριστικές φλυαρίες και τις λογομαχίες, καθώς και τις σοφιστικές και διαλεκτικές μεταξύ μας ανατροπές. Αντιθέτως, σύμφωνα με τους κανόνες της δικής μας, πραγματικά υψηλής και ιερής διαλεκτικής, μέσω της οποίας άνδρες αγράμματοι, απλοί άνθρωποι και αλιείς, αφού ήλεγξαν και κατήργησαν την κοσμική σοφία ως μωρία, αλίευσαν τους κατά κόσμον σοφούς προς την ένθεη πίστη και σοφία, ας ανιχνεύσουμε και εμείς την αλήθεια γύρω από το προκείμενο ζήτημα, θέτοντας ως οδηγό του λόγου μας την ίδια την αλήθεια, η οποία είναι ο Χριστός, χωρίς να προτιμήσουμε κανένα πάθος για οποιαδήποτε ζημία ή κέρδος, ούτε το ίδιον θέλημα, ούτε τη δόξα των ανθρώπων, ούτε οτιδήποτε άλλο πάνω από την ίδια την αλήθεια. Την δε επίδειξη του ποιος από τους δύο είναι σοφότερος —εννοώ στην κατά Χριστόν σοφία— ας την κρατήσουμε, αν θέλεις, για εκείνη την ημέρα, για την οποία έχει γραφτεί: «Διότι η ημέρα εκείνη θα το φανερώσει». Τώρα όμως, ας εξετάσουμε το ζήτημα από κοινού, απλά, ανεπιτήδευτα, ταπεινά και, για να το πω συνολικά, αδελφικά. Αυτό νομίζω ότι σου προκαλεί σκάνδαλο: το πώς εκείνος που, αφού απέβαλε μέσω παραιτήσεως την ιεραρχία της Εκκλησίας των Κυπρίων, την οποία βεβαίως κατείχε έχοντάς την λάβει από τη θεία χάρη, βρίσκεται να κατέχει άλλη ιεραρχία, εκείνη του θρόνου της μεγίστης των πόλεων, της Κωνσταντινουπόλεως, και πώς ή από πού την έλαβε και την κατέχει. Ή μήπως δεν είναι αυτό το σκάνδαλό σου; Αυτό είναι πάντως.

Είναι όμως δυνατόν να δοθεί και άλλη εξήγηση του ρητού. Ο θείος Παύλος λέει: «Εκείνου που το έργο θα κατακαεί, θα υποστεί ζημία, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά σαν μέσα από φωτιά· και το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει».

δ'. Ο κοσμήτης είναι, σύμφωνα με τον νομικό και άγιο διάκοσμο, αυτό που φανερώνει το αποτύπωμα του σταυρωθέντος Χριστού, κοσμούμενο με σταυρό, ή ο κοσμήτης αποτελεί τύπο του καταπετάσματος. Τα κάγκελα είναι αντίτυπα των καγκέλων του τάφου· είναι δε χάλκινα για να μην εισέρχεται κανείς ανεξελέγκτως. Φανερώνουν επίσης τόπο προσευχής, όπου δηλώνεται αφενός η εξωτερική είσοδος του λαού, και αφετέρου η εσωτερική, που αποτελεί τα Άγια των Αγίων και είναι βατή μόνο στους ιερείς. Η σολέα είναι τύπος του πύρινου ποταμού που χωρίζει τους αμαρτωλούς από τους δικαίους, σύμφωνα με τον Παύλο που λέει: «Το έργο του καθενός θα το δοκιμάσει το πυρ». Ο άμβωνας φανερώνει το σχήμα του λίθου, τον οποίο, αφού κύλησε ο άγγελος, κάθισε πάνω του, κοντά στη θύρα του μνήματος, αναγγέλλοντας μεγαλοφώνως στις μυροφόρους την ανάσταση. Οι βαθμίδες του άμβωνα δηλώνουν την κλίμακα του Ιακώβ. Ο γυναικωνίτης δημιουργήθηκε για να χωρίζονται οι γυναίκες από τους άνδρες· όπως ακριβώς οι μυροφόροι δεν εισήλθαν στον τάφο μαζί με τον Ιωσήφ και τον Νικόδημο, αλλά στέκονταν έξω και θρηνούσαν. Ο νάρθηκας υπάρχει για να στέκεται ο λαός έξω κατά την ώρα του θυμιάματος. Τα κατηχούμενα αποτελούν τύπο των αγγέλων που δεν κατέρχονται στη γη, αλλά από τους ουρανούς επιβλέπουν τις ιεροτελεστίες που γίνονται στη γη· ή λόγω του ότι η Γραφή λέει: «Άρατε πύλας». ε'.

Πρώτον, προηγουμένως αναφέραμε ότι είναι σωστό να αποκαλούνται δικά μας νοήματα εκείνα, όταν στον νου μας γεννηθεί σκέψη για κάποιο πράγμα αγαθό ή κακό, όπως, για παράδειγμα, το να αποκτήσω κάτι ή να βλάψω ή να ευεργετήσω κάποιον, ενώ αποτελεί διήγηση και όχι νόημα το να μιλάμε για πράγματα που έχουν ήδη συμβεί ή θεαθεί. Έπειτα πάλι αναφέραμε ότι, για πράγματα ή πόλεις ή θέατρα ή ανθρώπους που κάποιος δεν έχει δει, πώς μπορεί να μιλήσει γι' αυτά ή να αφηγηθεί την όψη, τις μορφές και τις θέσεις τους; Αν πάλι μιλήσει, δικαίως θα αποκληθεί μυθολόγος από όσους τον ακούνε. Επομένως, οι προφήτες και οι απόστολοι που μίλησαν για την ημέρα του Κυρίου και για την ένδοξη και φρικτή παρουσία Του, λέγοντας ότι θα έρθει σαν κλέφτης μέσα στη νύχτα και σαν τον πόνο της γυναίκας που γεννά και ότι αποκαλύπτεται μέσα σε φωτιά, από πού τα έμαθαν για να τα πουν αυτά; Διότι, αναμφίβολα, είτε τα άκουσαν από κάποιον είτε έγιναν αυτόπτες μάρτυρες εκείνης της ημέρας. Επειδή, αυτό που δεν είδαν και αυτό που δεν άκουσαν από άλλον να λέει, πώς εκείνοι το ανέφεραν;

Στο τέκνο μου Γρηγόριο. Όσα λοιπόν ειπώθηκαν στην προηγούμενη επιστολή σχετικά με τον αγιώτατο μητροπολίτη Χαλκηδόνος και πατέρα μας εν παρόδω, τώρα θα αναπτυχθούν πιο διεξοδικά. Πες του με πατροπρεπή λόγο τι; Ότι οπωσδήποτε, σύμφωνα με την απόφανση του αποστόλου, το τι λογής είναι το έργο του καθενός θα το δοκιμάσει η φωτιά. Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό, αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από τη φωτιά. Ερωτώ λοιπόν: το "θα κατακαεί" σημαίνει τέλεια εξαφάνιση ή όχι; Αν, όπως ομολογείται, ισχύει το πρώτο, όπως ακριβώς λέει κάπου, ακολουθώντας τον Παύλο, και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, "και την τελευταία φωτιά, με την οποία κρίνονται ή καθαρίζονται όλα τα δικά μας", τι ταράζει τον νου αυτού που ακούει, θεωρώντας ότι δεν μίλησε ορθά ο ιερός Μάξιμος όταν είπε πως τρεις είναι οι αποκαταστάσεις που γνωρίζει η Εκκλησία;

Πιστός είναι ο λόγος, και περί αυτού δεν επιθυμούμε να πούμε τίποτε άλλο, ούτε τώρα ούτε στο εξής· και θα το καταδείξει, λέει, η ημέρα της αποκαλύψεως και το έσχατο πυρ, με το οποίο κρίνονται και καθαίρονται τα έργα μας.

Ομολογώ δε ότι και εσείς οι ίδιοι συμβάλλετε τα μέγιστα για εμένα, και μάλιστα οι προεστώτες στην αδελφότητα, και ότι σας έχω όλους συνεργούς στο αγαθό· «Εγώ», λέει, «φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση»· ώστε το κατόρθωμα δεν είναι μόνο δικό μου, αλλά και δικό σας, ή μάλλον του Θεού, από τον οποίο προέρχεται κάθε τι που κατορθώνουν οι άνθρωποι. Γι' αυτό σας παρακαλώ, σύμφωνα με τη διακονία που δόθηκε στον καθένα, να αγωνίζεστε για το κοινό συμφέρον, «και να συνοικοδομείστε για να γίνετε κατοικητήριο του Θεού διά του Πνεύματος». Διότι λέει ο Απόστολος: «Εάν κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο με χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτα, καλάμια, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Διότι η ημέρα εκείνη θα το κάνει γνωστό, επειδή θα αποκαλυφθεί με φωτιά, και η φωτιά θα δοκιμάσει τι λογής είναι το έργο του καθενός». Ας προσέξουμε τι λέει· πώς παρομοιάζει την αρετή με χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους, και την κακία με ξύλα και χόρτα και καλάμια· τα οποία, όταν δοκιμαστούν από την κριτική φωτιά, όσα μοιάζουν με φρύγανα θα κατακαούν, ενώ τα στερεά θα διασωθούν· γι' αυτό, κάνοντας τον λόγο του πιο φοβερό, προσθέτει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;»