Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:14

Διότι, εάν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει (λέγει), θα λάβει μισθό· εάν το έργο κάποιου κατακαεί, θα υποστεί ζημία. Ο ίδιος όμως θα σωθεί, με τέτοιον όμως τρόπο, σαν μέσα από φωτιά. Θα ταραχθούν οι πρέσβεις, και θα τους καταλάβουν ωδίνες, όπως της γυναίκας που γεννά. Και θα περιέλθουν σε σύγχυση ο ένας προς τον άλλον, και θα καταληφθούν από έκσταση· και το πρόσωπό τους θα το μεταβάλουν σαν φλόγα.

Εμείς μεν αυτά, ως άνθρωποι, και τα παραγγέλλουμε και τα διδάσκουμε. Μην κάνετε όμως το οικοδόμημά μας χόρτο, και καλαμιές, και άχυρα, για να μη ζημιωθούμε σε περίπτωση που το έργο κατακαεί· αλλά κάντε το έργο χρυσάφι, και ασήμι, και πολύτιμους λίθους.

Με σταθερότητα λοιπόν μετανόησε εσύ που αμάρτησες, για να πετύχεις και την άφεση. Αληθινά είπε ο Παύλος, ότι όποιος οικοδομεί πάνω στο θεμέλιο ξύλα, χόρτο, καλάμια, θα ζημιωθεί. Όχι μόνο για το κήρυγμα, αλλά και για τις πράξεις το είπε ο Παύλος· όχι μόνο για τη διδασκαλία, αλλά και για τη μετάνοια. Το χόρτο είναι κάτι το εντελώς κούφιο. Αν κάποιος, λοιπόν, δεν μετανοεί με σταθερότητα, είναι καλάμι και ξύλα, τα οποία επιπλέουν στα νερά. Αν κάποιος, λοιπόν, δεν προσέρχεται με σταθερότητα στη μετάνοια, είναι ξύλο, και όχι μόνο απορρίπτεται ένας τέτοιος άνθρωπος, αλλά και θα κατακαεί, λέει, στη φωτιά. Γιατί; Επειδή και πολλούς εμπόδιζε, και νόμιζε ότι εμπαίζει τον Θεό.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Εάν κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια· το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Διότι η ημέρα εκείνη θα το φανερώσει, επειδή αποκαλύπτεται με φωτιά· και η ίδια η φωτιά θα δοκιμάσει το έργο του καθενός, τι είδους είναι. Εάν το έργο που οικοδόμησε κάποιος παραμείνει, θα λάβει μισθό· εάν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί· ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι, σαν μέσα από φωτιά.

Και βέβαια, το να κάνει κανείς αυτά τα πράγματα είναι βαρύ, όχι το να μην τα κάνει. Ποια απολογία λοιπόν έχουμε, εφόσον δεν τηρούμε τα τόσο ελαφρά και εύκολα; Δεν μπορούμε να προβάλουμε καμία απολύτως. Ότι λοιπόν η κόλαση είναι αιώνια, είναι φανερό από όλα όσα ελέχθησαν· επειδή όμως σε κάποιους φαίνεται πως ο λόγος του Παύλου έρχεται σε αντίθεση προς αυτά, ας φέρουμε και αυτόν στο μέσον για να τον εξετάσουμε. Διότι, αφού είπε: «Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό· και αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί», πρόσθεσε: «Ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά σαν μέσα από φωτιά». Τι θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε ως προς αυτό; Ας εξετάσουμε πρώτα ποιο είναι το θεμέλιο, και ποιος ο χρυσός, και ποιοι οι πολύτιμοι λίθοι, και ποιος ο χόρτος, και ποια η καλαμιά. Ότι το θεμέλιο είναι ο Χριστός, το δήλωσε φανερά ο ίδιος λέγοντας: «Διότι άλλο θεμέλιο δεν μπορεί κανείς να θέσει, παρά αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός». Η δε οικοδομή, κατά τη γνώμη μου, είναι οι πράξεις. Αν και μερικοί ισχυρίζονται ότι και αυτό ακριβώς έχει ειπωθεί για διδασκάλους και μαθητές, και για διεφθαρμένες αιρέσεις· αλλά η λογική δεν το επιτρέπει. Διότι αν συμβαίνει αυτό, πώς το μεν έργο καταστρέφεται, αυτός δε που το οικοδόμησε θα σωθεί, έστω και μέσα από τη φωτιά; Διότι θα έπρεπε μάλλον να χαθεί ο αίτιος· τώρα όμως θα βρεθεί να τιμωρείται περισσότερο αυτός που οικοδομήθηκε. Διότι αν ο διδάσκαλος έγινε αίτιος της κακίας, είναι άξιος να υποστεί μεγαλύτερη τιμωρία· πώς λοιπόν θα σωθεί;

Γι' αυτό ανέφερε: χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια. Το έργο του καθενός θα γίνει φανερό. Εδώ υπονοεί την πράξη. Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό· αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα υποστεί ζημία. Και όμως, εάν τα λεγόμενα αφορούσαν μαθητές και διδασκάλους, δεν θα έπρεπε να ζημιωθεί ο διδάσκαλος, αν οι μαθητές δεν άκουσαν. Διότι γι' αυτό λέει: Ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο· όχι σύμφωνα με το αποτέλεσμα, αλλά σύμφωνα με τον κόπο. Διότι, τι φταίει εκείνος, αν δεν πρόσεχαν όσοι άκουγαν; Επομένως, είναι φανερό και από αυτό, ότι τα λεγόμενα αφορούν τα έργα. Και αυτό που λέει είναι το εξής: Αν κάποιος έχει κακό βίο παρότι έχει ορθή πίστη, η πίστη του δεν θα τον προστατεύσει ώστε να μην κολαστεί, εφόσον το έργο του κατακαίγεται. Το δε «θα κατακαεί» σημαίνει τούτο: δεν θα αντέξει την ορμή του πυρός.

Διότι τέτοια είναι η αμαρτία· όπως ακριβώς τα άχυρα είναι τροφή για τα άλογα ζώα και καύσιμη ύλη για τη φωτιά, έτσι και η αμαρτία είναι καύσιμη ύλη του μελλοντικού πυρός. Θέλεις να μάθεις πώς η αμαρτία είναι καύσιμη ύλη του πυρός; Εάν κάποιος οικοδομεί, λέγει, πάνω στο θεμέλιο αυτό χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα εκείνη θα το φανερώσει, επειδή αποκαλύπτεται μέσα από το πυρ. Εάν το έργο κάποιου κατακαεί, εκείνος θα ζημιωθεί. Ιδού, λοιπόν, ότι η αμαρτία είναι καύσιμη ύλη του πυρός.

Διότι κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο παρά μόνο αυτό που έχει ήδη τεθεί. Πάνω σε αυτό, λοιπόν, ας οικοδομούμε, και από αυτό ως θεμέλιο ας κρατιόμαστε. «Αν δε κάποιος οικοδομεί πάνω στο θεμέλιο αυτό χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χορτάρι, καλάμια.» Το μεν θεμέλιο το φανέρωσε ξεκάθαρα με αυτόν τον τρόπο λέγοντας ότι είναι ο Χριστός. Η δε οικοδομή είναι προφανές ότι αναφέρεται στις αγαθές πράξεις. Η διαφορά ως προς το υλικό όσων οικοδομούνται υποδηλώνει την ποικίλη προαίρεση εκείνων που εργάζονται, επειδή άλλοι μεν είναι πιο επιμελείς, άλλοι δε πιο ράθυμοι· και άλλοι μεν είναι πιο ακριβείς, άλλοι δε υποδεέστεροι· και άλλοι μεν κατορθώνουν τα λιγότερα, άλλοι δε τα περισσότερα· και άλλοι μεν διαπράττουν βαρύτερα σφάλματα, άλλοι δε ελαφρύτερα. «Του καθενός το έργο θα γίνει φανερό. Διότι η ημέρα θα το αποκαλύψει, επειδή μέσα στη φωτιά φανερώνεται, και η φωτιά θα δοκιμάσει τι λογής είναι το έργο του καθενός.» Τους προκαλεί φόβο μέσα από τα μελλοντικά γεγονότα, προαναγγέλλοντάς τους εκείνη την φοβερή ημέρα, την ημέρα του θείου δικαστηρίου, κατά την οποία, όταν θα παρακαθήσει ο Κριτής, ένας ποταμός φωτιάς θα ρέει μπροστά του. «Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό. Αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί.» Αυτό που λέει σημαίνει το εξής: αν κάποιος ζει κακό βίο έχοντας όμως ορθή πίστη, η πίστη του θα συντελέσει στο να μην κολαστεί, ενώ το έργο του θα κατακαεί.

Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό. Αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί. Ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από φωτιά.» «Έτσι έχει γραφεί: Έγινε ο πρώτος άνθρωπος ψυχή ζωντανή, ο έσχατος Αδάμ πνεύμα ζωοποιό. Αλλά δεν είναι πρώτο το πνευματικό· ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό. Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι.

ΜΑΞ. Έστω· τι έχεις λοιπόν να προβάλεις σχετικά με το τρίτο; ΙΩΣ. Ότι η Ε' Οικουμενική Σύνοδος αποκηρύσσει από τον κατάλογο της Εκκλησίας εκείνους που φρονούν ότι μετά τον θάνατο η κόλαση λαμβάνει τέλος. ΜΑΞ. Και τι σημαίνει αυτό που λέει ο Παύλος στο τρίτο κεφάλαιο της Α' προς Κορινθίους επιστολής: «του καθενός το έργο θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα εκείνη θα το φανερώσει· επειδή με φωτιά αποκαλύπτεται· και η φωτιά θα δοκιμάσει τι λογής είναι το έργο του καθενός· αν το έργο κάποιου που οικοδόμησε παραμείνει, θα λάβει μισθό· αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι, σαν μέσα από φωτιά»;

5. Το τρίτο επιχείρημα, το οποίο ελήφθη από την πρώτη επιστολή προς Κορινθίους του μακαρίου Παύλου, στην οποία, συζητώντας για εκείνον που οικοδομεί πάνω στο θεμέλιο, που είναι ο Χριστός, «χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια», προσθέτει: «Διότι η ημέρα του Κυρίου θα το φανερώσει, επειδή με φωτιά αποκαλύπτεται, και του καθενός το έργο τι λογής είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει· αν κάποιου το έργο, το οποίο οικοδόμησε, μείνει, θα λάβει μισθό· αν κάποιου το έργο κατακαεί, θα ζημιωθεί· ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι, σαν μέσα από φωτιά», φαίνεται μεν περισσότερο από όλα να εισάγει το καθαρτήριο πυρ, αλλά στην πραγματικότητα περισσότερο από όλα το αναιρεί. Διότι, πρώτον, ο θείος απόστολος το ονόμασε δοκιμαστικό, και όχι καθαρτικό. Έπειτα, όρισε ότι και τα αγαθά και πολυτιμότατα από τα έργα θα περάσουν μέσα από αυτό, και είναι φανερό ότι αυτά δεν έχουν ανάγκη από καμία κάθαρση. Στη συνέχεια, λέει ότι εκείνοι που φέρουν τα πονηρά έργα, καθώς αυτά θα κατακαίγονται, θα ζημιωθούν· ενώ εκείνοι που καθαίρονται, εκτός από το ότι δεν ζημιώνονται καθόλου, αποκομίζουν και μεγάλα οφέλη. Έπειτα, λέει ότι αυτά θα συμβούν κατά την ημέρα εκείνη, δηλαδή της κρίσεως, και στον μέλλοντα αιώνα· διότι η ημέρα θα τα φανερώσει, λέει, επειδή με φωτιά αποκαλύπτεται. Το να υποθέτει λοιπόν κανείς ότι υπάρχει τότε καθαρτήριο πυρ, μετά από εκείνη τη φοβερή παρουσία του κριτή και την τελική απόφαση, μήπως είναι εξαιρετικά άτοπο;

Σχετικά με αυτό το πυρ λέει και ο μέγας Βασίλειος στα «Ηθικά» του, ερμηνεύοντας το γνωστό εκείνο ψαλμικό ρητό: «Φωνή Κυρίου που διακόπτει φλόγα πυρός», ότι «το πυρ που έχει ετοιμαστεί για την κόλαση του διαβόλου και των αγγέλων του διακόπτεται από τη φωνή του Κυρίου, ώστε, επειδή υπάρχουν δύο δυνάμεις, η καυστική και η φωτιστική, η μεν δριμεία και κολαστική δύναμη του πυρός να παραμείνει σε αυτούς που είναι άξιοι της καύσεως, ενώ η φωτιστική και λαμπρή να κληρωθεί στη φαιδρότητα εκείνων που ευφραίνονται. Φωνή λοιπόν Κυρίου που διακόπτει τη φλόγα του πυρός και τη διαμοιράζει, ώστε το μεν πυρ της κολάσεως να είναι χωρίς λάμψη, το δε φως της αναπαύσεως να παραμείνει άκαυστο». Τότε λοιπόν, όπως φαίνεται, γίνεται αυτή η διακοπή και η διαίρεση εκείνου του πυρός, όταν, καθώς όλοι περνούν ομοίως μέσα από αυτό, τα μεν λαμπρά και φωτεινά έργα φαίνονται λαμπρότερα, και εκείνοι που τα φέρουν καθίστανται κληρονόμοι του φωτός και λαμβάνουν αυτό ως αιώνιο μισθό, ενώ όσοι έχουν έργα φαύλα και εύφλεκτα, ζημιωνόμενοι από την καταστροφή τους, σώζονται με μια σωτηρία χειρότερη από την απώλεια, παραμένοντας διαρκώς μέσα στο πυρ (διότι αυτό ακριβώς σημαίνει κυρίως η λέξη του «σώζεσθαι»), ώστε να μη φανεί ότι, εξαιτίας της φθαρτικής ιδιότητας του πυρός, καταστρέφονται και αυτοί ολοσχερώς.

Από τον Απόστολο: Όποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο με χρυσό ή άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια, το πυρ θα τα δοκιμάσει. Αν, λοιπόν, το έργο κάποιου που οικοδόμησε παραμείνει, θα λάβει μισθό· αν όμως το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος δε θα σωθεί, έτσι όμως σαν μέσα από το πυρ.

Γι' αυτό ακριβώς το θεμέλιο έλεγε και ο θειότατος Παύλος ότι: «Διότι άλλο θεμέλιο δεν μπορεί κανείς να θέσει πέρα από αυτό που έχει τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Εάν δε κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλο, χόρτο, καλάμι, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα θα το δείξει, επειδή μέσα στη φωτιά αποκαλύπτεται· εάν το έργο κάποιου, που οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό, εάν όμως το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από φωτιά». Είναι δε φοβερή η απειλή για όσους έχουν αυτιά για να ακούν. Το μεν ξυλώδες και χορτώδες έργο του, λέει, θα κατακαεί και θα αφανιστεί, ο ίδιος όμως θα παραμείνει σώος μέσα στη φωτιά βασανιζόμενος αιώνια. «Διότι η πορνεία και κάθε ακαθαρσία» και κάθε κακία είναι έργο χορτώδες και παρανάλωμα του πυρός, που καίγεται εύκολα και αφανίζεται, εκείνος όμως που το έπραξε δεν αφανίζεται μαζί με το έργο του· διότι η αμαρτία είναι έργο ανυπόστατο και συμβεβηκός, γι' αυτό και θα γίνει στάχτη σαν το χόρτο και θα αφανιστεί, και θα ζημιωθεί ο εργάτης της επειδή έπραξε κακώς. Αυτός όμως, όντας ενυπόστατος και επειδή πρόκειται να λάβει άφθαρτο σώμα κατά την ανάσταση, δεν θα φθαρεί από τη φωτιά ώστε να αφανιστεί στο μη ον, αλλά θα σωθεί, δηλαδή θα διαμείνει μέσα στη φωτιά κολαζόμενος.

79. Επειδή η έσχατη ημέρα θα αποκαλυφθεί με φωτιά και η πράξη του καθενός θα δοκιμαστεί τότε από τη φωτιά, όπως λέει βέβαια ο Παύλος, εάν το έργο κάποιου είναι από άφθαρτη ουσία, την οποία εναπόθεσε στον εαυτό του για οικοδομή, θα παραμείνει μέσα στη φωτιά άφθαρτο, και όχι μόνο δεν θα κατακαεί, αλλά και θα γίνει πιο λαμπρό, καθώς ίσως καθαριστεί εντελώς από τον μικρό του ρύπο· εάν όμως το έργο κάποιου είναι από φθαρτή ύλη, την οποία έδεσε πάνω του σαν φορτίο, όταν πάρει φωτιά θα κατακαεί, και θα τον αφήσει κενό μέσα στη φωτιά. Έργο άφθαρτο και μόνιμο είναι τα δάκρυα της μετάνοιας, η ελεημοσύνη, η συμπάθεια, η προσευχή, η ταπείνωση, η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, και οτιδήποτε άλλο πράττεται με σκοπό την ευσέβεια· τα οποία και όσο ζει ο άνθρωπος συνοικοδομούνται σε άγιο ναό του Θεού, και όταν πεθαίνει αναχωρούν μαζί του, και παραμένουν άφθαρτα στους αιώνες. Αντίθετα, το έργο που φθείρεται από εκείνη τη φωτιά, όπως είναι φανερό σε όλους, είναι η φιληδονία, η φιλοδοξία, η φιλαργυρία, το μίσος, ο φθόνος, η κλοπή, η μέθη, η λοιδορία, η κατάκριση, και οποιοδήποτε άλλο κακό ενεργείται μέσω του σώματος εξαιτίας της επιθυμίας ή του θυμού· αυτά φθείρονται μαζί με τον άνθρωπο και όσο αυτός βρίσκεται εν ζωή, καθώς καταφλέγεται από τη φωτιά της επιθυμίας, και όταν αποχωρίζεται από το σώμα αναχωρούν μαζί του, δεν παραμένουν όμως, αλλά αφού καταστραφούν, αφήνουν τον εργάτη τους μέσα στη φωτιά να κολάζεται αθάνατα στους αιώνες των αιώνων.

Είναι όμως δυνατόν να δοθεί και άλλη εξήγηση του ρητού. Ο θείος Παύλος λέει: «Εκείνου που το έργο θα κατακαεί, θα υποστεί ζημία, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά σαν μέσα από φωτιά· και το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει».

Στο τέκνο μου Γρηγόριο. Όσα λοιπόν ειπώθηκαν στην προηγούμενη επιστολή σχετικά με τον αγιώτατο μητροπολίτη Χαλκηδόνος και πατέρα μας εν παρόδω, τώρα θα αναπτυχθούν πιο διεξοδικά. Πες του με πατροπρεπή λόγο τι; Ότι οπωσδήποτε, σύμφωνα με την απόφανση του αποστόλου, το τι λογής είναι το έργο του καθενός θα το δοκιμάσει η φωτιά. Αν το έργο κάποιου, το οποίο οικοδόμησε, παραμείνει, θα λάβει μισθό, αν το έργο κάποιου κατακαεί, θα ζημιωθεί, ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά έτσι σαν μέσα από τη φωτιά. Ερωτώ λοιπόν: το "θα κατακαεί" σημαίνει τέλεια εξαφάνιση ή όχι; Αν, όπως ομολογείται, ισχύει το πρώτο, όπως ακριβώς λέει κάπου, ακολουθώντας τον Παύλο, και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, "και την τελευταία φωτιά, με την οποία κρίνονται ή καθαρίζονται όλα τα δικά μας", τι ταράζει τον νου αυτού που ακούει, θεωρώντας ότι δεν μίλησε ορθά ο ιερός Μάξιμος όταν είπε πως τρεις είναι οι αποκαταστάσεις που γνωρίζει η Εκκλησία;