Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:18

Εάν κάποιος σου απευθύνει ελέγχους, ονειδισμούς ή ύβρεις, να παραμένεις ατάραχος, σαν να είσαι φιμωμένος και άλαλος, επαναλαμβάνοντας πάντοτε αυτόν τον στίχο του ψαλμού: «Είπα, θα φυλάξω τις οδούς μου, για να μην αμαρτήσω με τη γλώσσα μου. Έβαλα φρουρά στο στόμα μου, όταν ο αμαρτωλός στάθηκε απέναντί μου· έγινα κωφός και ταπεινώθηκα». Ακόμη, εκτός από αυτά, να μελετάς προπάντων τούτο το τέταρτο και να το τηρείς, το οποίο μπορεί να κοσμήσει και τα τρία προαναφερθέντα: το να κάνεις τον εαυτό σου μωρό και άφρονα σε τούτον τον αιώνα, σύμφωνα με το αποστολικό παράγγελμα, για να γίνεις σοφός· δηλαδή να μην κρίνεις τίποτα ούτε να διστάζεις σε όσα προσταχθείς, κάνοντας υπακοή με απλότητα και πίστη. Να θεωρείς ως το μόνο άγιο των αγίων, και να πιστεύεις ως σοφό και συμφέρον, εκείνο που έχει προσταχθεί σε εσένα από τον Πατέρα σου. Διότι, αφού ασφαλίσεις την καρδιά σου με μια τέτοια διάθεση, θα μπορέσεις να υπομείνεις μέχρι τέλους τον ζυγό της υποταγής του Χριστού, και κανένας από τους πειρασμούς και τα τεχνάσματα του διαβόλου δεν θα μπορέσει να σε κλονίσει από την επιστήμη αυτού του βίου.

Και όμως, πριν από εμάς, υπήρξαν πάρα πολλοί, αναρίθμητοι άνδρες σε αυτόν τον βίο, οι οποίοι ήταν σοφοί όσον αφορά τους λόγους. Αλλά όπως λέει ο Παύλος: «Εματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους· υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί, και άλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με ομοίωμα εικόνας φθαρτού ανθρώπου, και πτηνών, και τετράποδων, και ερπετών· εξαιτίας αυτής της αιτίας παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου, και δεν τους φανέρωσε το μυστήριο». Έχει δε γραφτεί και για εμάς: «Αν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός στον κόσμο, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός· διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού». Επομένως, είναι αληθινό να πούμε ότι εκείνος που έχει την ψιλή και μόνη σοφία του κόσμου, είναι μωρός και ασύνετος ενώπιον του Θεού· ενώ εκείνος που θεωρείται μωρός από τους σοφούς του κόσμου, αλλά έχει στον νου και την καρδιά του το φως της αληθινής θεοπτίας, αυτός είναι σοφός ενώπιον του Θεού. Άρα λοιπόν, σε αυτούς που θεωρούνται μωροί, δηλαδή σε εκείνους που είναι άκακοι και έχουν διάνοια νηπίου ως προς την κακία, ο Πατέρας αποκάλυψε τον Υιό, επειδή ακριβώς ήταν προεγνωσμένοι και προορισμένοι για υιοθεσία.

Εάν όμως ήθελε να τα λάβει αυτά από τον κόσμο, θα είναι βδελυρός και μισητός στον φιλάρετο Θεό, και θα υποστεί κρίση και τιμωρία. Διότι στον μεν πλούτο ακολουθεί πάντοτε η φιληδονία, ενώ στη λαμπρότητα και τις υπεροχές γειτονεύει αμέσως η αλαζονεία· στις εξουσίες πάλι έχει προσηλωθεί η πλεονεξία· και στη σοφία του κόσμου, το άσχημο στα δόγματα, ακόμη κι αν η γλώσσα εκείνων που τα έγραψαν έχει ευηχία. Κάτι τέτοιο λέει και ο Παύλος: «Εάν κάποιος μεταξύ σας είναι σοφός, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός· διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού». Ο Άχαρ λοιπόν, επειδή δεν έλαβε από τον θησαυρό του Χριστού, αλλά σαν από τον κόσμο της Ιεριχούς, προσκρούει στον Θεό. Η βλάβη από αυτό και τα όσα συνέβησαν από τη θεία οργή, δεν περιόρισαν τις συνέπειές τους μόνο σε αυτόν που καταδικάστηκε για αυτά, αλλά έκαναν κακό σε όλη τη συναγωγή· διότι έχοντας μείνει χωρίς την άνωθεν βοήθεια, ο άλλοτε δυσκολοκατάβλητος Ισραήλ έγινε αδρανής και αδύναμος. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και πώς ή από πού θα μπορούσαμε να μάθουμε ότι είναι αληθινός αυτός ο λόγος; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Από τα όσα έχουν γραφτεί στη συνέχεια. Διότι μετά τα γεγονότα στην Ιεριχώ και τα όσα λαμπρά και ανδρεία έπραξε εκεί όλος ο Ισραήλ, ο Ιησούς απέστειλε άνδρες από την Ιεριχώ στη Γαΐ, λέγοντας: «Ανεβείτε και κατασκοπεύστε τη Γαΐ».

Ή πώς να ενδυθούμε τον νέο άνθρωπο, που κτίστηκε σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, αν δεν έχουμε ακόμη απεκδυθεί τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες; Διότι δεν είναι δυνατόν να συνενώσουμε το παλαιό με το καινούργιο, αφού ο Σωτήρας μας είπε: κανείς δεν βάζει μπάλωμα από καινούργιο και άγναφο ύφασμα σε παλαιό ιμάτιο, διότι το μπάλωμα τραβάει από το ιμάτιο και το σκίσιμο γίνεται χειρότερο. Και πάλι: ούτε βάζουν νέο κρασί σε παλαιούς ασκούς, αλλά το νέο κρασί πρέπει να μπαίνει σε νέους ασκούς, και έτσι διατηρούνται και τα δύο. Μη συμπεριφέρεσαι λοιπόν ως σοφός κατά τον παλαιό άνθρωπο, διότι είναι γραμμένο: όποιος ανάμεσά σας θέλει να είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός για να γίνει πραγματικά σοφός, διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Αγκάλιασε, λοιπόν, την ταπεινοφροσύνη, διότι είναι γραμμένο: όσα θεωρούνται υψηλά από τους ανθρώπους είναι βδέλυγμα ενώπιον του Θεού, ώστε, αφού τα κατορθώσεις όλα καλά και δόκιμα, να λάβεις έπαινο από τον Θεό και να κληρονομήσεις το στεφάνι της ζωής, το οποίο υποσχέθηκε σε όσους τον αγαπούν. Στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ακούστε, λοιπόν, και κατανοήστε αυτό που ειπώθηκε από τον Απόστολο, για να αξιωθείτε την αληθινή σοφία. Διότι είπε: Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του. Όποιος ανάμεσά σας θέλει να γίνει σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή είναι γραμμένο: Εκείνος που συλλαμβάνει τους σοφούς στην πανουργία τους. Και: Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των σοφών, ότι είναι μάταιοι.

Και ορθώς είπε ο σοφός στα θεία Παύλος: Όποιος νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον κόσμο, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Όμως ζήτησε από τον Θεό να σου δώσει να φθάσεις στο μέτρο της πίστεως· και εάν αισθανθείς στην ψυχή σου την τρυφή της πίστεως, δεν μου είναι δύσκολο να πω πάλι ότι δεν υπάρχει τίποτα που να σε εμποδίζει από τον Χριστό, και δεν σου είναι δύσκολο να αιχμαλωτισθείς ανά πάσα ώρα μακριά από τα γήινα και να λησμονήσεις τούτον τον ασθενή κόσμο και τις μνήμες των πραγμάτων του. Γι' αυτό προσεύχου άοκνα και ικέτευε με θέρμη, και δεήσου με πολλή σπουδή, έως ότου το λάβεις. Και πάλι, μην ατονήσεις.

Και ορθώς είπε ο σοφός στα θεία Παύλος: «όποιος νομίζει ότι είναι σοφός σε αυτόν τον κόσμο, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός»· ωστόσο παρακάλεσε τον Θεό να σου δώσει να φτάσεις στο μέτρο της πίστεως. Και εάν αισθανθείς αυτή την τρυφή στην ψυχή σου, δεν μου είναι δύσκολο να πω πάλι, ότι δεν υπάρχει τίποτα που να σε εμποδίζει από τον Χριστό. Και δεν σου είναι δύσκολο να αποσπάσαι ανά πάσα ώρα από τα γήινα, και να λησμονήσεις αυτόν τον ασθενή κόσμο και τις αναμνήσεις των πραγμάτων του.

Προς τον αναγνώστη Επίμαχο. 1647. Έγραψες ρωτώντας τι είναι αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο: «Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός σε αυτόν τον αιώνα, ας γίνει μωρός για να γίνει σοφός». Άκουσε, λοιπόν, με συντομία. Η έπαρση αποτελεί ανακοπή της προόδου. Επομένως, πρέπει κανείς να αδειάσει τον όγκο και τη φλεγμονή —διότι τέτοια είναι η ελληνική σοφία, μη έχοντας τίποτα το στερεό ούτε το σταθερό— και έτσι να γεμίσει από τη θεία παιδεία. Διότι, εάν δεν αδειάσει το φούσκωμα, η στερεά τροφή θα φθαρεί. Εάν πάλι θέλεις, η εξήγηση θα προχωρήσει και μέσω ενός παραδείγματος. Όπως ακριβώς συμβαίνει με το σώμα, εάν συγκεντρωθεί πολύς και κενός αέρας στο στομάχι, βλάπτει την πέψη, έτσι και η αλαζονεία, εάν αποκόψει την είσοδο του θείου λόγου, βλάπτει την υγεία της ψυχής. Η μέγιστη όμως προϋπόθεση για την υγεία είναι η ταπεινοφροσύνη, την οποία και η ίδια η φύση μάς διδάσκει φωνάζοντας δυνατά, καθώς είναι χώμα και στάχτη, και καταστέλλοντας το θράσος εκείνων που νοσούν από αλαζονεία μέσα από τα ίδια τα πράγματα.

Διότι εκείνα τα οποία αυτοί, εξαιτίας της αλαζονείας και της υπερηφάνειας, δεν μπόρεσαν να βρουν, επειδή απομάκρυναν τους εαυτούς τους από τη διδασκαλία του Πνεύματος και εναπέθεσαν τα πάντα στους δικούς τους λογισμούς, αυτά ακριβώς οι φτωχοί και οι περιφρονημένοι, που ήταν στερημένοι από την έξωθεν παιδεία, τα έμαθαν όλα με ακρίβεια, εξαρτώντας τους εαυτούς τους από την ουράνια διδασκαλία. Και δεν σταματά μόνο εδώ να κατηγορεί την έξωθεν σοφία, αλλά προσθέτει και άλλα περισσότερα λέγοντας: «Η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού»· και συμβουλεύοντας πάλι όσους τον άκουγαν, με κάθε περιφρόνηση προς αυτήν και με σφοδρότητα, έλεγε: «Διότι, εάν κάποιος ανάμεσά σας», λέει, «νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτο τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός». Και πάλι: «Είναι γραμμένο, θα καταστρέψω τη σοφία των σοφών και θα απορρίψω τη σύνεση των συνετών». Και πάλι: «Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι».

Διότι, είτε με βάση τα μελλοντικά είτε με βάση όσα έχουν ήδη συμβεί, είτε με τα λυπηρά είτε με τα ευχάριστα, πάντοτε αυτό πράττει. Από τη μία με βάση τα μελλοντικά λέγοντας: «Διότι η ημέρα θα το φανερώσει, επειδή με τη φωτιά αποκαλύπτεται»· από την άλλη με βάση όσα έχουν ήδη συμβεί: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, ο Θεός θα φθείρει αυτόν». Βλέπεις τη σφοδρότητα του λόγου; Αλλά, εφόσον το πρόσωπο παραμένει άδηλο, αυτό που λέγεται δεν είναι τόσο επαχθές, καθώς όλοι μοιράζονται τον φόβο της επιτίμησης. «Θα φθείρει αυτόν ο Θεός»· δηλαδή, θα τον καταστρέψει. Αυτό όμως δεν είναι λόγος κάποιου που καταριέται, αλλά κάποιου που προφητεύει. «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος». Ενώ εκείνος που έχει πορνεύσει είναι βέβηλος. Έπειτα, για να μη φανεί ότι απευθύνεται στον ίδιο, αφού είπε «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος», προσθέτει: «Ο οποίος είστε εσείς. Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του».

Και αυτό απευθύνεται προς εκείνον, επειδή νομίζει ότι είναι κάτι και καυχάται για τη σοφία του. Και για να μη φανεί ότι απευθύνεται σε αυτόν επί μακρόν παρεμπιπτόντως, αφού τον έριξε σε αγωνία και τον παρέδωσε στον φόβο, στρέφει και πάλι τον λόγο στο κοινό παράπτωμα, λέγοντας: «Αν κάποιος μεταξύ σας νομίζει ότι είναι φρόνιμος σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός». Το πράττει δε αυτό πλέον με πολλή παρρησία, εφόσον τους έχει κατατροπώσει επαρκώς. Διότι, ακόμη κι αν κάποιος είναι πλούσιος, ακόμη κι αν είναι ευγενής, γίνεται ο πιο ευτελής από τους ευτελείς, όταν αιχμαλωτιστεί από την αμαρτία. Όπως ακριβώς, ακόμη κι αν κάποιος είναι βασιλιάς, εάν γίνει δούλος βαρβάρων, είναι ο πιο άθλιος από όλους· έτσι συμβαίνει και με την αμαρτία. Διότι η αμαρτία είναι βάρβαρη και δεν γνωρίζει να σπλαχνίζεται την ψυχή που άπαξ έχει αιχμαλωτιστεί, αλλά ασκεί τυραννία προκαλώντας τον όλεθρο σε όσους την αποδέχονται.

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του. Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. α'. Όπως προείπα, αφού προχώρησε πριν από τον κατάλληλο καιρό στην κατηγορία εναντίον του πόρνου, την οποία έθιξε αινιγματικά με λίγα λόγια συγκλονίζοντας τη συνείδησή του, σπεύδει και πάλι στη μάχη εναντίον της εξωτερικής σοφίας και στα παραπτώματα όσων υπερηφανεύονται εξαιτίας της και κατατέμνουν την Εκκλησία. Σκοπός του είναι, αφού προσθέσει ό,τι λείπει και ολοκληρώσει με ακρίβεια ολόκληρο το ζήτημα, να αφήσει πλέον έπειτα τη γλώσσα του να στραφεί με σφοδρή ορμή εναντίον του πόρνου, αφού προηγουμένως έχει ρίξει τις πρώτες βολές εναντίον του με όσα είπε πιο πριν. Διότι και το «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του» κυρίως προς εκείνον απευθύνεται, προετοιμάζοντάς τον με τον φόβο· και ο λόγος για την καλάμη κυρίως εκείνον υπονοεί, όπως και το να λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Διότι αυτά τα δύο κυρίως συνηθίζουν να μας απομακρύνουν από την αμαρτία: όταν συλλογιζόμαστε την κόλαση που επιφυλάσσεται για την αμαρτία, και όταν αναλογιζόμαστε τη δική μας αξία.

Με το να παρουσιάσει, λοιπόν, τον χόρτο και την καλαμιά, προκάλεσε φόβο· με το να αναφέρει, όμως, το αξίωμα της οικείας ευγένειας, ενέπνευσε συστολή, κάνοντας με το πρώτο καλύτερους τους πιο αναίσθητους και με το δεύτερο τους πιο επιεικείς· «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του».

Αν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός. Όπως ακριβώς προστάζει να γίνει κανείς νεκρός ως προς τον κόσμο, και η νέκρωση αυτή δεν βλάπτει καθόλου, αλλά μάλιστα ωφελεί, καθώς γίνεται αιτία ζωής· έτσι προστάζει να γίνει κανείς και μωρός ως προς αυτόν τον κόσμο, εξασφαλίζοντας σε εμάς με αυτόν τον τρόπο την αληθινή σοφία. Μωρός δε ως προς τον κόσμο γίνεται εκείνος που περιφρονεί την έξωθεν σοφία, και είναι πεπεισμένος ότι αυτή δεν συντελεί σε τίποτα για την κατανόηση της πίστεως. Όπως, λοιπόν, η κατά Θεόν πενία γίνεται αιτία πλούτου, και η ταπείνωση αιτία ύψους, και η περιφρόνηση της δόξας γίνεται αιτία δόξας· έτσι και το να γίνει κάποιος μωρός, τον καθιστά σοφότερο από όλους. Διότι τα δικά μας επιτυγχάνονται μέσα από τα αντίθετά τους. Και γιατί δεν είπε: «Ας αποβάλει τη σοφία», αλλά: «Ας γίνει μωρός»; Για να περιφρονήσει με υπερβολικό τρόπο την κοσμική παιδεία. Διότι δεν ήταν το ίδιο να πει: «Απόβαλε τη σοφία σου», και: «Γίνε μωρός»· εξάλλου, μας διδάσκει επίσης να μην ντρεπόμαστε για τη δική μας έλλειψη κοσμικής μορφώσεως· διότι έτσι περιγελά απολύτως την έξωθεν σοφία.

Έχοντας λοιπόν στήσει τόσο λαμπρό το τρόπαιο της άνωθεν κρίσεως, χρησιμοποιεί στη συνέχεια ελεγκτικό λόγο, στρέφοντάς τον προς τους ποιμαινομένους και λέγοντας τα εξής: Ώστε κανείς να μην καυχάται σε ανθρώπους· διότι τα πάντα είναι δικά σας. Πάλι επανέρχεται στο προηγούμενο, δείχνοντας ότι ούτε για τα πνευματικά χαρίσματα οφείλουν να υπερηφανεύονται, αφού δεν έχουν τίποτα από τον εαυτό τους. Όταν λοιπόν η μεν εξωτερική σοφία είναι βλαβερή, τα δε πνευματικά χαρίσματα δεν προέρχονται από εσάς, από πού αντλείς το δικαίωμα να καυχάσαι; Και για μεν την εξωτερική σοφία λέει: «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του», επειδή υπερηφανεύονταν για κάτι βλαβερό· εδώ όμως, επειδή το πράγμα προσφέρει ωφέλεια, λέει: «κανείς να μην καυχάται». Και χρησιμοποιεί πιο ήπιο λόγο. Διότι τα πάντα είναι δικά σας· είτε ο Παύλος είτε ο Απολλώς είτε ο Κηφάς, είτε ο κόσμος είτε η ζωή είτε ο θάνατος, είτε τα παρόντα είτε τα μέλλοντα, τα πάντα είναι δικά σας, εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού. Επειδή δηλαδή τους επέπληξε πάρα πολύ, πάλι προσπαθεί να τους κερδίσει. Και πιο πάνω μεν έλεγε: «Είμαστε συνεργοί του Θεού», και με πολλά άλλα τους παρηγόρησε· έτσι και εδώ λέει: «Τα πάντα είναι δικά σας», καθαιρώντας την αλαζονεία των διδασκάλων, και δείχνοντας ότι όχι μόνο δεν τους προσφέρουν καμία χάρη, αλλά ότι και αυτοί οφείλουν να χρωστούν ευγνωμοσύνη στους μαθητές· διότι εξαιτίας τους έγιναν τέτοιοι, αλλά και τη χάρη έλαβαν.

Λέγοντας δε «σοφούς», δεν εννοεί την αληθινή και αξιέπαινη σοφία, αλλά εκείνη που νόμιζαν ότι κατείχαν εξαιτίας της επιτηδειότητάς τους (γι' αυτό άλλωστε δεν είπε: «Αποκάλυψες αυτά σε μωρούς», αλλά «σε νήπια»· δηλαδή σε ανθρώπους άπλαστους, λέγει, και απλούς)· και αποδεικνύει ότι δεν στερήθηκαν αυτά τα αγαθά άδικα, αλλά απολύτως δικαιολογημένα· και μέσα από όλα αυτά μας παιδαγωγεί, ώστε αφενός να απαλλαγούμε από την αλαζονεία, και αφετέρου να επιδιώκουμε την απλότητα. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε το ίδιο πράγμα με μεγαλύτερη έμφαση, γράφοντας τα εξής: «Εάν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός».

Του ιδίου, εγκώμιο στον άγιο απόστολο Παύλο, λόγος τέταρτος. Ο μακάριος Παύλος, ο οποίος σήμερα μας συγκέντρωσε και φώτισε την οικουμένη, τυφλώθηκε κάποτε κατά τον καιρό της κλήσης του· όμως η δική του τύφλωση έγινε φωτισμός της οικουμένης. Διότι, επειδή έβλεπε εσφαλμένα, τον τύφλωσε ευεργετικά ο Θεός, ώστε να αναβλέψει επωφελώς, παρέχοντάς του αφενός απόδειξη της δικής Του δύναμης, και αφετέρου, μέσω αυτού του πάθους, προτυπώνοντας τα μελλοντικά και διδάσκοντας τον τρόπο του κηρύγματος, καθώς και ότι οφείλει κανείς να αποβάλει όλα τα δικά του, να κλείσει τα μάτια και να Τον ακολουθεί παντού. Γι' αυτό και ο ίδιος αναφωνούσε δηλώνοντας ακριβώς αυτό: «Αν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός»· διότι δεν είναι δυνατόν να αναβλέψει κανείς ορθά, εάν πρώτα δεν τυφλωθεί ευεργετικά και, αφού αποβάλει τους προσωπικούς του λογισμούς που τον ταράσσουν, δεν αναθέσει τα πάντα στην πίστη.

Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, απομωράνθηκαν, και το βιβλίο των Παροιμιών πάλι αναφέρει: «Είδα άνθρωπο που νομίζει πως είναι σοφός κατά την κρίση του· όμως μεγαλύτερη ελπίδα έχει ο άφρονας παρά αυτός». Αυτό επικρίνει πάλι και ο Παύλος όταν λέει: «Μη γίνεστε φρόνιμοι κατά την ιδέα που έχετε για τον εαυτό σας»· και πάλι: «Αν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός». Ας μην τέρπεται, λέει, με τη δική του σοφία ούτε με τους δικούς του λογισμούς, αλλά, αφού τους κατευνάσει, ας παραδώσει την ψυχή του στη διδασκαλία του Πνεύματος. Επειδή, λοιπόν, και μεταξύ των Ιουδαίων υπήρχαν κάποιοι τέτοιοι, οι οποίοι από τη μία περιφρονούσαν τους προφήτες ως ποιμένες και γιδοβοσκούς, και από την άλλη επιθυμούσαν να αντλούν τη σοφία από τον δικό τους νου —γεγονός που γινόταν γι' αυτούς αφορμή αλαζονείας και περιφρόνησης των όσων λέγονταν—, δικαιολογημένα τους θρηνεί λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά την κρίση τους και ενώπιον του εαυτού τους σοφοί».

Γι' αυτό και ο ίδιος φώναζε δυνατά, δηλώνοντας ακριβώς αυτό: «Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός μεταξύ σας, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός»· διότι δεν είναι δυνατόν να αναβλέψει κανείς καλά, εάν προηγουμένως δεν έχει τυφλωθεί καλά, και εάν δεν έχει αποβάλει τους λογισμούς που τον ταράζουν εσωτερικά, και δεν έχει εμπιστευθεί τα πάντα στην πίστη. Αλλά ακούγοντας αυτά, ας μη νομίσει κανείς ότι αυτή η κλήση ήταν αναγκαστική· διότι μπορούσε πάλι να επιστρέψει εκεί από όπου βγήκε. Πολλοί άλλωστε, αν και είδαν άλλα μεγαλύτερα θαύματα, επέστρεψαν πίσω, και στην Καινή και στην Παλαιά Διαθήκη, όπως ο Ιούδας, ο Ναβουχοδονόσορ, ο Ελύμας ο μάγος, ο Σίμων, ο Ανανίας, η Σαπφείρα, και ολόκληρος ο λαός των Ιουδαίων. Όχι όμως ο Παύλος· αλλά, αφού ανέβλεψε, επιτάχυνε τον δρόμο του προς το ακήρατο φως, και πετούσε προς τον ουρανό. Εάν δε εξετάζεις για ποιον λόγο τυφλώθηκε, άκουσέ τον να λέει: «Διότι ακούσατε για την παλαιά μου διαγωγή στον Ιουδαϊσμό, ότι δίωκα υπερβολικά την Εκκλησία του Θεού και την κατέστρεφα, και πρόκοβα στον Ιουδαϊσμό περισσότερο από πολλούς συνομηλίκους στο έθνος μου, όντας υπερβολικά ζηλωτής των πατρικών μου παραδόσεων». Επειδή, λοιπόν, ήταν τόσο σφοδρός και απρόσιτος, χρειαζόταν σφοδρότερο χαλινάρι, ώστε να μην παρασυρθεί από την ορμή της προθυμίας του και παρακούσει τα όσα του ειπώθηκαν.

Το δε «θα τον φθείρει ο Θεός», δεν είναι λόγος κάποιου που καταριέται, αλλά κάποιου που προφητεύει. «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς.» Ενώ ο πόρνος είναι βέβηλος. Και για να μη φανεί ότι απευθύνεται σε εκείνον, πρόσθεσε, «τέτοιοι είστε εσείς.» «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του· αν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα». Αφού παρενέβαλε λίγα για εκείνον που είχε πορνεύσει, σπεύδει και πάλι προς τη μάχη κατά της εξωτερικής σοφίας. «Ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός.» Όπως ακριβώς προστάζει να γίνει κανείς νεκρός ως προς τον κόσμο. Διότι, αν αυτή η νέκρωση δεν βλάπτει καθόλου, αλλά μάλλον ωφελεί, καθώς γίνεται αιτία ζωής, έτσι προστάζει να γίνει κανείς και μωρός ως προς τούτον τον αιώνα, προσφέροντάς μας με αυτόν τον τρόπο την αληθινή σοφία· μωρός δε ως προς τον κόσμο γίνεται εκείνος που περιφρονεί την εξωτερική σοφία, και είναι πεισμένος ότι σε τίποτα δεν συντελεί στην κατανόηση της αλήθειας, και όπως η κατά Θεόν πτωχεία είναι αιτία πλούτου, και η ταπείνωση ύψους, έτσι και το να γίνει κανείς μωρός τον καθιστά σοφότερο από όλους. «Διότι η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού.» Επειδή όχι μόνο δεν συντελεί σε τίποτα, αλλά και εμποδίζει.

Η απαλλαγή από τα κακά είναι η αρχή της σωτηρίας. ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. — Περί χρηστού και κακού ονόματος. «Είναι προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος· και η αγαθή χάρη είναι ανώτερη από το ασήμι και το χρυσό.» «Το αγαθό όνομα είναι ανώτερο από το καλό μύρο.» «Φρόντισε για το όνομά σου. Διότι αυτό παραμένει μαζί σου περισσότερο από χίλιους μεγάλους θησαυρούς.» «Η χάρη είναι σαν παράδεισος μέσα σε ευλογίες.» «Οι ημέρες της αγαθής ζωής είναι μετρημένες, το καλό όνομα όμως παραμένει αιώνια.» «Το πονηρό όνομα θα κληρονομήσει αισχύνη και όνειδος.» «Ο άχαρος άνθρωπος είναι σαν άκαιρος λόγος.» ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί οίησης και εντυπώσεων· και ότι είναι ανώτερο το να είναι κανείς πραγματικά από το να φαίνεται. Διότι αυτό αποτελεί εμπόδιο προς την αρετή. «Είδα δίκαιο να χάνεται μέσα στη δικαιοσύνη του, και βεβαίως αυτό είναι ματαιότητα.» «Εάν κάποιος ανάμεσά σας νομίζει ότι είναι σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Επειδή έχει γραφτεί: Είναι αυτός που συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους. Και πάλι: Ο Κύριος γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων, ότι είναι μάταιοι.»

Όταν ο σχολαστικός ζήτησε να μάθει ποιοι είναι οι κόποι υπέρ της ευσεβείας, ο γέροντας είπε ότι είναι οι εντολές του Χριστού, από τις οποίες πρώτη και μεγαλύτερη είναι η αγάπη, διότι «δεν λογαριάζει το κακό, αλλά τα πάντα ανέχεται, τα πάντα ελπίζει, τα πάντα υπομένει» σύμφωνα με τη Γραφή. Πράττοντας αυτά, δεν μπορεί να κρίνει εκείνον που φαίνεται να την αδικεί. Σε αυτήν, ο ένας διαφέρει από τον άλλον, αλλά όλοι υπολειπόμαστε από την αξία της, περιμένοντας με τη χάρη του Χριστού την αναπλήρωση των ελλειμμάτων, εφόσον δεν αμελήσουμε την εργασία της ανάλογα με τις δυνάμεις μας. Διότι ο Θεός γνωρίζει πόσα δεν μπορούμε να πράξουμε από αδυναμία, και πόσα δεν εργαζόμαστε από το έργο της αγάπης λόγω αμέλειας. Και επειδή αυτή ενισχύεται όχι μόνο από τους εκούσιους κόπους, αλλά και από τις θλίψεις που συμβαίνουν, έχουμε μεγάλη ανάγκη για υπομονή και πραότητα από τον Θεό. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Όποιος θέλει να γίνει σοφός σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός». Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν κατακρίνει τους ανώτερούς του στα ελλείμματα της τέλειας αγάπης, αλλά μάλλον επεκτείνει τον εαυτό του προς τη δική τους υπεροχή. Και όταν τους φτάσει, αναζητά πάλι άλλους ανώτερούς του, και βρίσκοντάς τους συναγωνίζεται και αυτούς, και ποτέ δεν σταματά τον δρόμο του, εφόσον βρίσκει κάποιους να προηγούνται από αυτόν στην αγάπη.

Και στη συνέχεια προσθέτει, κάνοντας πλέον σαφώς λόγο για εκείνον που είχε πορνεύσει: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός. Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς. Και επειδή εκείνος ήταν σοφός και υπερηφανευόταν για το ότι δίδασκε, νομίζοντας ότι εξαιτίας αυτού θα απέφευγε την τιμωρία, αμέσως προσθέτει σε άμεση συνάρτηση με αυτό: Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του. Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός μεταξύ σας σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Και αφού ενδιάμεσα προσπερνά λίγα, χρησιμοποιώντας πάλι τον λόγο του με πολύ επιτιμητικό τρόπο, αποκαλύπτει πλέον φανερά εκείνον που διέπραξε εκείνη την αμαρτία και επιπλήττει σφοδρά εκείνους που είχαν υπερηφανευτεί για αυτόν και απέβλεπαν μόνο στα λόγια, χωρίς να εξετάζουν τη δύναμή του και τη διάθεσή του. Λέει, λοιπόν, τα εξής: Επειδή νόμισαν ότι δεν θα έρθω σε σας, μερικοί υπερηφανεύτηκαν. Θα έρθω όμως γρήγορα, εάν το θελήσει ο Κύριος, και θα γνωρίσω όχι τα λόγια όσων έχουν υπερηφανευτεί, αλλά τη δύναμη. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν βρίσκεται σε λόγια, αλλά σε δύναμη.

Πες μου, λοιπόν, τώρα και τούτο. Εφόσον δεν πείθεσαι ότι ένα τέτοιο κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά σου, αλλά απιστείς (όπως ακριβώς και οι Εβραίοι, όταν ο Παύλος τους λέει αυτό ακριβώς το πράγμα, απιστούν), και εφόσον δεν αφαιρείς αυτό το κάλυμμα από την καρδιά σου, ώστε να δεις και τα πάθη που καλύπτονται από αυτό και να σπλαχνιστείς την ταλαίπωρη ψυχή σου και να σπεύσεις να την καθαρίσεις και να ξεπλύνεις τα νοερά της μάτια και το πρόσωπο με θερμά δάκρυα, απορρίπτοντας πίσω σου κάθε εξωτερική σοφία και γνώση, πειθόμενος στον Παύλο, ώστε να γίνεις μωρός σε τούτο τον κόσμο για να γίνεις φρόνιμος εν Χριστώ· πώς, πες μου, εφόσον παραμένεις μωρός, θα σου διηγηθώ τα περί του Θεού και των θείων, αφού αυτά είναι αποκρυμμένα και αόρατα; Δεν θα με καταδικάσεις εσύ ο ίδιος ως κάποιον που πράττει κάτι ανάξιο και δεν θα πεις δικαίως μέσα σου: «Αυτός είναι όντως άφρων, ο οποίος διηγείται σε μένα τον άφρονα τα περί των αοράτων και ακαταλήπτων σε κάθε πνοή κάτω από τον ουρανό και σε κάθε κτίση που βρίσκεται πάνω από τους ουρανούς»; Διότι, εάν τα όσα επρόκειτο τότε να γίνουν δεν τα γνωρίζουν ούτε οι άγγελοι του Θεού, όπως ακριβώς δεν γνώριζαν ούτε την επίγεια παρουσία Του, δηλαδή ποιας μορφής ή τι λογής θα ήταν, ή το πότε ακριβώς επρόκειτο να κατέλθει και να γίνει άνθρωπος, πόσο μάλλον είναι επόμενο να αγνοούν εντελώς την ένδοξη παρουσία Του, πότε θα γίνει και πόσο μεγαλειώδης, ή ποια είναι εκείνα τα οποία πρόκειται τότε να χαρίσει στους αγίους Του;