Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:23

Αλλά βέβαια, ούτε δεχόμαστε τις εικόνες των ορατών πραγμάτων (διότι πώς το ημισφαίριο του ουρανού εμφανίζεται στον μικρό πόρο της κόρης του ματιού;), ούτε εκπέμπουμε εμείς κάτι από τον εαυτό μας (διότι πώς πάλι αυτό που εκπέμπεται αρκεί για να απλωθεί σε όλον τον ουρανό;). Εάν λοιπόν ούτε δεχόμαστε τις εικόνες των ορατών, ούτε αποστέλλουμε κάποια δύναμη από τον εαυτό μας, τότε άρα δεν βλέπουμε. Τι λοιπόν; Να ελέγξω τους συλλογισμούς σας, ή να σας ευχηθώ να είναι αληθινά τα συμπεράσματά σας; Σε τι διαφέρει από τέτοιους συλλογισμούς και η δική σας σοφιστεία περί του Πνεύματος, την οποία επιδεικνύετε σε άθλια γυναικάρια ή στους ευνούχους γείτονες των γυναικών; Μην ακούς, λοιπόν, με εριστική διάθεση. Εάν το Πνεύμα προέρχεται εκ του Θεού, πώς το κατατάσσεις στην κτίση; Διότι βεβαίως δεν θα προβάλεις εκείνο το επιχείρημα, ότι δηλαδή «και τα πάντα προέρχονται εκ του Θεού». Διότι, όπως ακριβώς ο Χριστός λέγεται ότι είναι του Θεού, και δεν είναι κτίσμα όπως εμείς (διότι εμείς είμαστε του Χριστού, ενώ ο Χριστός του Θεού), αλλά κατά διαφορετικό τρόπο εμείς λεγόμαστε του Χριστού, ως δούλοι προς Δεσπότη, και κατά διαφορετικό τρόπο ο Χριστός λέγεται του Θεού, ως Υιός του Πατρός· έτσι και το Πνεύμα, δεν προέρχεται εκ του Θεού όπως τα πάντα, έστω κι αν τα πάντα προέρχονται εκ του Θεού. Διότι, δεν σημαίνει ότι επειδή υπάρχουν τα λειτουργικά πνεύματα, το Άγιο Πνεύμα είναι όμοιο με αυτά εξαιτίας της κοινής ονομασίας. Διότι ένα είναι το αληθινώς Πνεύμα. Όπως δηλαδή υπάρχουν πολλοί υιοί, αλλά ένας είναι ο αληθινός Υιός, έτσι κι αν ακόμη τα πάντα λέγεται ότι προέρχονται εκ του Θεού, ωστόσο κυρίως και κατεξοχήν ο Υιός είναι εκ του Θεού, και το Πνεύμα είναι εκ του Θεού.

Έχοντας λοιπόν στήσει τόσο λαμπρό το τρόπαιο της άνωθεν κρίσεως, χρησιμοποιεί στη συνέχεια ελεγκτικό λόγο, στρέφοντάς τον προς τους ποιμαινομένους και λέγοντας τα εξής: Ώστε κανείς να μην καυχάται σε ανθρώπους· διότι τα πάντα είναι δικά σας. Πάλι επανέρχεται στο προηγούμενο, δείχνοντας ότι ούτε για τα πνευματικά χαρίσματα οφείλουν να υπερηφανεύονται, αφού δεν έχουν τίποτα από τον εαυτό τους. Όταν λοιπόν η μεν εξωτερική σοφία είναι βλαβερή, τα δε πνευματικά χαρίσματα δεν προέρχονται από εσάς, από πού αντλείς το δικαίωμα να καυχάσαι; Και για μεν την εξωτερική σοφία λέει: «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του», επειδή υπερηφανεύονταν για κάτι βλαβερό· εδώ όμως, επειδή το πράγμα προσφέρει ωφέλεια, λέει: «κανείς να μην καυχάται». Και χρησιμοποιεί πιο ήπιο λόγο. Διότι τα πάντα είναι δικά σας· είτε ο Παύλος είτε ο Απολλώς είτε ο Κηφάς, είτε ο κόσμος είτε η ζωή είτε ο θάνατος, είτε τα παρόντα είτε τα μέλλοντα, τα πάντα είναι δικά σας, εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού. Επειδή δηλαδή τους επέπληξε πάρα πολύ, πάλι προσπαθεί να τους κερδίσει. Και πιο πάνω μεν έλεγε: «Είμαστε συνεργοί του Θεού», και με πολλά άλλα τους παρηγόρησε· έτσι και εδώ λέει: «Τα πάντα είναι δικά σας», καθαιρώντας την αλαζονεία των διδασκάλων, και δείχνοντας ότι όχι μόνο δεν τους προσφέρουν καμία χάρη, αλλά ότι και αυτοί οφείλουν να χρωστούν ευγνωμοσύνη στους μαθητές· διότι εξαιτίας τους έγιναν τέτοιοι, αλλά και τη χάρη έλαβαν.

Βλέπεις πώς πάλι, από τη μία, ταπείνωσε το φρόνημα των μαθητών, ενώ, από την άλλη, εξύψωσε εκείνο των δασκάλων; Διότι τους απευθύνεται με τον ίδιο τρόπο που μιλά κανείς σε ευγενή παιδιά, τα οποία έχουν παιδαγωγούς και πρόκειται να τα κληρονομήσουν όλα. Μπορούμε να το πούμε και διαφορετικά, ότι δηλαδή και ο θάνατος του Αδάμ συνέβη για εμάς, προκειμένου να συνετιστούμε, και του Χριστού, προκειμένου να σωθούμε. Εσείς όμως ανήκετε στον Χριστό, και ο Χριστός στον Θεό. Με διαφορετικό τρόπο ανήκουμε εμείς στον Χριστό, με διαφορετικό ο Χριστός στον Θεό, και με διαφορετικό ο κόσμος σε εμάς. Διότι εμείς μεν ανήκουμε στον Χριστό ως δημιούργημά Του· ο Χριστός όμως ανήκει στον Θεό ως γέννημα γνήσιο, και όχι ως δημιούργημα, όπως ακριβώς ούτε ο κόσμος είναι δικό μας δημιούργημα. Επομένως, μολονότι η λέξη είναι μία, η έννοιά της είναι διαφορετική. Διότι ο μεν κόσμος είναι δικός μας με την έννοια ότι δημιουργήθηκε για εμάς· ο δε Χριστός ανήκει στον Θεό, επειδή τον έχει ως αίτιο κατά την ιδιότητά Του ως Πατέρα· εμείς πάλι ανήκουμε στον Χριστό, επειδή δημιουργηθήκαμε από Αυτόν. Εάν λοιπόν εκείνοι είναι δικοί σας, λέει, γιατί πράξατε το αντίθετο, και παίρνετε τα ονόματά σας από αυτούς, και όχι από τον Χριστό και τον Θεό; Έτσι ας μας λογαριάζει ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού. Επειδή κατέβαλε το φρόνημά τους, δες πώς πάλι το ανορθώνει λέγοντας: «Ως υπηρέτες του Χριστού». Μην εγκαταλείπεις, λοιπόν, τον Δεσπότη, για να παίρνεις το όνομά σου από τους υπηρέτες και από εκείνους που διακονούν.

Επομένως, μην εφαρμόζεις τα παραδείγματα σε όλες τις περιπτώσεις, επειδή και αλλού θα προκύψουν από αυτό πολλά και σοβαρά σφάλματα. Διότι και στα προοίμια της Επιστολής έλεγε: «Τα πάντα είναι δικά σας, εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού».

γ'. Τι λοιπόν; Με τον ίδιο τρόπο ανήκουν σε εμάς τα πάντα, και εμείς στον Χριστό, και ο Χριστός στον Θεό; Σε καμία περίπτωση, αλλά ακόμη και στους εντελώς ανόητους είναι φανερή η διαφορά, έστω και αν έχει λεχθεί η ίδια φράση για τον Θεό, τον Χριστό και εμάς. Και αλλού εξάλλου, αφού αποκάλεσε τον άνδρα κεφαλή της γυναίκας, πρόσθεσε: Όπως ακριβώς ο Χριστός είναι κεφαλή, Σωτήρας και προστάτης της Εκκλησίας, έτσι οφείλει να είναι και ο άνδρας για τη γυναίκα του. Άραγε λοιπόν θα εκλάβουμε με τον ίδιο τρόπο αυτό που ειπώθηκε, τόσο αυτό όσο και όλα όσα το ακολουθούν και εστάλησαν προς τους Εφεσίους σχετικά με το θέμα αυτό; Μακριά από τέτοια σκέψη! Διότι δεν είναι καν δυνατόν. Επειδή τα ίδια λόγια λέγονται μεν για τον Θεό και για τους ανθρώπους, αλλά με διαφορετικό τρόπο πρέπει να κατανοούνται τα μεν και με διαφορετικό τα δε· όχι όμως πάλι και όλα εντελώς διαφορετικά· επειδή τότε θα φανεί πάλι ότι έχουν χρησιμοποιηθεί άσκοπα και μάταια, χωρίς εμείς να αποκομίζουμε κανέναν καρπό από αυτά. Διότι, όπως ακριβώς δεν πρέπει να τα εκλαμβάνουμε όλα με τον ίδιο τρόπο, έτσι δεν πρέπει και να τα απορρίπτουμε όλα απλώς.

Και «εικόνα» ονομάζεται ο Υιός και «δόξα»· το ίδιο και εμείς· αλλά η μεταξύ μας διαφορά είναι μεγάλη. Και πάλι αναφέρεται: «Εσείς ανήκετε στον Χριστό, και ο Χριστός στον Θεό»· όμως, δεν ανήκει με τον ίδιο τρόπο ο Χριστός στον Θεό, όπως εμείς στον Χριστό. Τι είναι λοιπόν αυτό που λέει; «Όταν αναστηθώ», λέει, «θα κατανοήσετε ότι δεν έχω αποχωριστεί από τον Πατέρα, αλλά ότι έχω την ίδια δύναμη, και ότι είμαι συνεχώς μαζί σας, καθώς τα ίδια τα γεγονότα θα διακηρύσσουν τη βοήθεια που σας παρέχω, όταν οι εχθροί θα έχουν κατασταλεί, εσείς θα ομιλείτε με παρρησία, τα δεινά θα έχουν εξαλειφθεί, το κήρυγμα θα ανθίζει καθημερινά, και τα πάντα θα υποχωρούν και θα παραμερίζουν μπροστά στον λόγο της ευσέβειας». «Καθώς με απέστειλε, έτσι κι εγώ απέστειλα εσάς». Βλέπεις ότι ούτε εδώ η λέξη δεν έχει την ίδια ισχύ; Διότι, εάν το εκλάβουμε με αυτόν τον τρόπο, οι απόστολοι δεν θα έχουν καμία απολύτως διαφορά από τον Χριστό. Γιατί όμως λέει: «Τότε θα γνωρίσετε»;

Η δε φράση, «είτε τα παρόντα είτε τα μέλλοντα», δηλώνει τα αγαθά που τους δίνονται και πρόκειται να τους δοθούν. Διότι έχει δοθεί στην μεν παρούσα ζωή αυτή η άφεση των αμαρτιών, ο αρραβώνας του Πνεύματος, τα χαρίσματα που προέρχονται μέσω του Πνεύματος. Και το ότι θα απολαύσουν και τα μελλοντικά αγαθά είναι αναμφίβολο, εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ελάτε οι ευλογημένοι, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». «Διότι τα πάντα είναι δικά σας, και εσείς είστε του Χριστού, και ο Χριστός είναι του Θεού». Και τα παρόντα και τα μέλλοντα, και η ημέρα, η ζωή και ο θάνατος και ο κόσμος, θα γίνουν δικά σας, λέει, επειδή πιστέψατε στον Χριστό, ο Οποίος είναι Υιός του Θεού. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Έτσι ας σας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού». Μην εγκαταλείπετε λοιπόν τον Δεσπότη, λέει, για να ονομάζεστε από τους υπηρέτες. «Αυτό που επιπλέον ζητείται από τους οικονόμους, είναι να βρεθεί κανείς πιστός. Σε εμένα όμως ελάχιστη σημασία έχει το να κριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο· αλλά ούτε και τον εαυτό μου δεν ανακρίνω· διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα, αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού· εκείνος που με ανακρίνει είναι ο Κύριος. Επομένως, μην κρίνετε τίποτα πριν από την κατάλληλη ώρα, μέχρι να έλθει ο Κύριος, ο Οποίος και θα φωτίσει τα κρυμμένα στο σκοτάδι και θα φανερώσει τις προθέσεις των καρδιών. Και τότε ο καθένας θα λάβει τον έπαινο από τον Θεό». Δηλαδή, για να μην οικειοποιηθεί τα όσα ανήκουν στον Δεσπότη. «

Άραγε, λοιπόν, το ότι σαρκώθηκε για εμάς και πέθανε για όλους τους ανθρώπους, και «μέσω του θανάτου κατήργησε αυτόν που έχει το κράτος του θανάτου, δηλαδή τον διάβολο», και έσωσε όλους τους ανθρώπους που πιστεύουν σε αυτόν, και χάρισε στους πιστούς τη βασιλεία των ουρανών μέσω της ενανθρωπήσεως, άραγε αυτά ανήκουν σε μια νεκρή, όπως εσύ ισχυρίζεσαι, ή μάλλον σε μια υπερφυή δύναμη και σοφία, όπως ακριβώς ανέφερε ο Απόστολος, αποδεικνύοντας ότι αυτά είναι θαυμαστότερα από τα θαυμαστά έργα του που έγιναν εξαρχής; Διότι λέει: «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν Χριστώ, όσα βρίσκονται στον ουρανό και πάνω στη γη». Επειδή στην αρχή βέβαια, ο Θεός δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, τη θάλασσα και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά για χάρη μας, όπως είναι γεγραμμένο ότι «Τα πάντα ανήκουν σε εμάς, και εμείς στον Χριστό, και ο Χριστός στον Θεό». Θαυμαστές και υπερφυείς είναι λοιπόν αυτές οι δωρεές, αλλά η ένσαρκη παρουσία του είναι πιο θαυμαστή και ασύγκριτη, διότι και αυτά τα κατέστησε για εμάς λαμπρότερα, και μας χάρισε ακόμη μεγαλύτερα.

Γι' αυτόν τον λόγο, αφού είπε «θα σωθεί», πρόσθεσε ερμηνεύοντας πώς θα σωθεί, δηλαδή ότι σε αυτή την κατάσταση παραμένει και διατηρείται: στο να τιμωρείται αιώνια διά του πυρός. 1 Κορ 3,19: Πώς «συνέλαβε τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους»; Νόμισαν ότι μέσω της ανθρώπινης γνώσης που διέθεταν θα κατανοήσουν τη δύναμη του μυστηρίου του Χριστού· αυτοί όμως, όχι μόνο δεν πέτυχαν αυτά που έλπιζαν, έχοντας εμπιστευθεί τους εαυτούς τους στους ανθρώπινους συλλογισμούς, αλλά και τα αποτελέσματα της πανουργίας τους κατέληξαν στο αντίθετο από αυτό που επιδίωκαν, καθώς η αδυναμία των συλλογισμών τους περιέβαλε με μεγαλύτερη άγνοια και αμηχανία. 1 Κορ 3,20-23: Εάν, λοιπόν, «οι διαλογισμοί των ανθρώπων είναι μάταιοι» και «οι σοφοί» μάλλον συλλαμβάνονται «μέσα στην πανουργία» τους παρά αποκομίζουν κάποιο κέρδος από αυτήν, είναι φανερό ότι ούτε η ανθρώπινη σοφία ούτε η δεινότητα των συλλογισμών έχουν κάποια ισχύ ή συντελούν στη διδασκαλία και τη μάθηση των πνευματικών. Εάν, όμως, τίποτα από αυτά δεν συντελεί σε τούτα, πώς θα μπορούσε κάποιος που διδάσκει να καυχηθεί, εφόσον κανένα από όσα θεωρούνται ισχυρά ανάμεσα στους ανθρώπους δεν αποδεικνύεται ότι συντελεί στην ωφέλεια; Διότι είναι φανερό πως, αν κάποιος διδάσκει κάτι, αυτό είναι έργο της άνωθεν χάριτος και δωρεάς, και όχι της δικής του σοφίας ή της διανοητικής του οξύτητας. Και τα χαρίσματα δεν τα λαμβάνουμε για να υπερηφανευόμαστε για αυτά, αλλά για την κοινή ωφέλεια των ανθρώπων.

Η φράση «εν ανθρώποις» αναφέρεται είτε στους δασκάλους —διότι δεν έχουν τίποτα δικό τους από μόνοι τους— είτε στους ανθρώπινους συλλογισμούς —διότι μέσω αυτών δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί η αλήθεια. Μάλλον όμως η πρώτη εκδοχή ταιριάζει καλύτερα και στο λεκτικό του χωρίου και στα όσα ακολουθούν. «Εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού. Όλα είναι δικά σας» ως ευεργεσίες και δωρεές, «εσείς δε του Χριστού» ως κτήματα και δημιουργήματα, «ο Χριστός δε του Θεού» ως γέννημα και Υιός. Πολύ σωστά δε το πρόσθεσε αυτό· διότι επειδή είπε: «όλα είναι δικά σας, εσείς δε του Χριστού», για να μην νομίσουν, αν σταματούσε εκεί, ότι ο Υιός είναι αγέννητος και αναίτιος, πρόσθεσε: «ο Χριστός δε του Θεού». 1 Κορ. 4,1-5 Διότι αυτό, λέει, είναι το ζητούμενο και αυτό που οφείλουν με κάθε τρόπο να τηρούν οι οικονόμοι, το να είναι πιστοί και να θεωρούν τους εαυτούς τους υπηρέτες, και να μην ιδιοποιούνται και σφετερίζονται τα πράγματα του δεσπότου τους. Ή και με αυτόν τον τρόπο: «έτσι ας μας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος»· και τα άλλα τα οποία, λέει, ανέφερα, αλλά και αυτό που επιπλέον ζητείται από τους οικονόμους, και αυτό ας μας θεωρεί —ώστε το ρήμα «ας μας θεωρεί» να λαμβάνεται από κοινού. Τι είναι δε αυτό που ζητείται από τους οικονόμους; «Να βρεθεί», λέει, «κανείς πιστός». Έπειτα, προς εκείνους που πρόκειται να φανούν αναίσχυντοι και να επιχειρήσουν να πουν: «Τι λοιπόν; Εσύ τέτοιος είσαι;» προκαταλαμβάνοντάς τους λέει: «για μένα όμως έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς». Αυτό δε το λέει όχι για να εξυψώσει τον εαυτό του, αλλά για να διαφυλάξει την πρέπουσα αξία στο κήρυγμα και στη διδασκαλία.