Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:7

Για να γίνουν λοιπόν αυτά, οι μεν προφήτες ως γεωργοί προσεύχονταν «υπέρ των ληνών», ώστε οι εκκλησίες του Χριστού να γεμίσουν από τις ψυχές που σώζονται. Οι δε απόστολοι, ως φίλοι, τρυγητές και ληνοβάτες, βλέποντας τους ληνούς γεμάτους από σταφύλια, δηλαδή τις εκκλησίες από λαούς, ανέπεμψαν ευχαριστήρια φωνή «υπέρ των ληνών» στον Θεό λέγοντας: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Επειδή κάθε γεωργία και κάθε ανθρώπινη πράξη είναι ανώφελη αν δεν συνεργεί ο Θεός —«διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση»— γι' αυτόν τον λόγο την αφθονία των σταφυλιών και το γέμισμα των ληνών δεν τα απέδωσαν στους γεωργούς, αλλά στον Θεό που τα τελεσιούργησε. Και γιατί οι εκκλησίες του Χριστού ονομάζονται ληνοί; Διότι, όπως ακριβώς στον ληνό ρίχνονται ποικίλα και διάφορα σταφύλια από διαφορετικά αμπέλια και τόπους και παράγουν έναν και ενιαίο οίνο, έτσι και στην Εκκλησία του Χριστού οι πιστοί, προερχόμενοι από διάφορα έθνη, πόλεις και τόπους, αναπέμπουν μία δοξολογία στον Θεό. Διότι, από τη στιγμή που βρεθούν στον ληνό, δηλαδή την κολυμβήθρα, δεν αναγνωρίζονται πλέον από τα αξιώματα, τα σχήματα ή τις πόλεις τους, αλλά από το ένδυμα, λαμβάνοντας όλοι ένα ένδυμα χάριτος και ένα φρόνημα πίστεως. Μάρτυρας αυτού είναι ο απόστολος που λέει: «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό».

Σε παρακαλώ, λοιπόν, να υπομείνεις όπως σου είπε, και θα δεις αληθινά τη δόξα του Θεού. Όσο για τη φύτευση, αν πράγματι αυτός που φυτεύει και αυτός που ποτίζει δεν είναι τίποτα —και τα δύο τα απέδωσες σε εμένα— έχεις, αντί για εμένα που είμαι ένα τίποτα, Εκείνον που δίνει την αύξηση, που σε σκεπάζει και ενεργεί μαζί σου σύμφωνα με το έλεός Του. Απολαμβάνοντας λοιπόν την αγαθότητά Του, δείξε ανδρεία εν Αυτώ και να είσαι δυνατός. Και να προσεύχεσαι για εμένα, ώστε να έλθει και σε εμένα το έλεός Του.

Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη. Ούτε η προστασία της στρατιωτικής δύναμης, ούτε τα τείχη των πόλεων, ούτε η πεζική φάλαγγα, ούτε η ιππική δύναμη, ούτε η εξάρτυση της ναυτικής ισχύος εξασφαλίζουν τη σωτηρία στον βασιλιά. Διότι ο Κύριος εγκαθιστά και καθαιρεί βασιλείς, και δεν υπάρχει εξουσία που να μην έχει ταχθεί από τον Θεό. Σώζεται, λοιπόν, ο βασιλιάς όχι χάρη στη μεγάλη δύναμη, αλλά χάρη στη θεία χάρη. Ώστε να αληθεύει και για αυτούς ο λόγος ότι κατά χάριν είστε σεσωσμένοι. Όπως ακριβώς ούτε ο γεωργός δεν αποκτά τον καρπό της γεωργίας τόσο χάρη στη γεωργική του φροντίδα, όσο χάρη στον Θεό που δίνει την αύξηση στα σπαρτά. Διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση. Εάν δε η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού, τότε αυτός δεν σώζεται χάρη στη στρατιωτική δύναμη, αλλά χάρη στη θεία καθοδήγηση.

Διότι, για να μην πουν: «Τι λοιπόν; Δεν θα αγαπάμε εκείνους που μας διακονούν;» Ναι, λέει, αλλά πρέπει να γνωρίζουμε μέχρι ποιου σημείου· διότι ούτε και αυτό το ίδιο προέρχεται από αυτούς, αλλά από τον Θεό που το έδωσε. «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδινε την αύξηση». Δηλαδή: Εγώ πρώτος έσπειρα τον λόγο· για να μην ξεραθούν όμως οι σπόροι από τους πειρασμούς, ο Απολλώς πρόσθεσε τη δική του συμβολή· το παν όμως έχει γίνει από τον Θεό. Επομένως, ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση. Βλέπεις πώς τους καθησυχάζει, ώστε να μην ενοχληθούν ακούγοντας: «Ποιος είναι ο τάδε, και ποιος ο δείνα;» Διότι είναι και τα δύο βαριά: και το να πει, «Ποιος είναι ο τάδε, και ποιος είναι ο δείνα;» και το να πει, «Ούτε αυτός που φυτεύει, ούτε αυτός που ποτίζει είναι κάτι». Πώς λοιπόν τα απάλυνε αυτά; Με το να εφαρμόσει την εκμηδένιση στο δικό του πρόσωπο: «Διότι ποιος είναι ο Παύλος; Και ποιος ο Απολλώς;», και με το να αναθέσει το παν στον Θεό που έχει δώσει τα πάντα. Αφού δηλαδή είπε ότι ο ένας φύτεψε, και πρόσθεσε ότι δεν είναι τίποτε αυτός που φυτεύει, συμπλήρωσε: «Αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Και δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά με άλλη προσθήκη πάλι το θεραπεύει λέγοντας: «Αυτός που φυτεύει και αυτός που ποτίζει είναι ένα». Διότι μέσω αυτού επιτυγχάνει και κάτι άλλο: το να μην υπερηφανεύονται ο ένας εις βάρος του άλλου. Λέει δε ότι είναι ένα, ως προς το ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτε χωρίς τον Θεό που δίνει την αύξηση.

Διότι, τι σημασία έχει αν τα φυτά δεν βγάζουν φωνή, όπως αυτοί που υποφέρουν στις πόλεις; Παρόλα αυτά, μέσω της όψης τους φανερώνουν την αδικία, καθώς μαραίνονται και ασφυκτιούν από τα επιβλαβή ζιζάνια. Και όπως ακριβώς η κακία τιμωρείται από τους νόμους, έτσι βέβαια και εδώ, με την τέχνη αυτή, διορθώνεται και η κακία της γης, και η κακή ποιότητα και η αγριότητα του φυτού. Διότι όσα υπάρχουν στα ανθρώπινα ήθη, θα τα βρούμε και εκεί: σκληρότητα, μαλθακότητα, δειλία, θρασύτητα, αστάθεια, και άλλα μεν από αυτά να φουντώνουν άκαιρα μέσα στον πλούτο τους προς βλάβη των διπλανών τους, ενώ άλλα να στερούνται και να αδικούνται· όπως, για παράδειγμα, όταν οι φράχτες υψώνονται κατάφυτοι προκαλώντας ζημιά στα κοντινά φυτά, ή όταν άλλα δέντρα, άκαρπα και άγρια, αναπτύσσονται σε ύψος και εμποδίζουν την ανάπτυξη αυτών που βρίσκονται από κάτω. Και όπως ακριβώς οι άρχοντες και οι βασιλείς έχουν εκείνους που λυμαίνονται την εξουσία τους και τους πολεμούν, έτσι και ο γεωργός αντιμετωπίζει την επιδρομή των αγριμιών, την αστάθεια των καιρικών συνθηκών, το χαλάζι, την ερυσίβη, τις παρατεταμένες βροχοπτώσεις, τις ξηρασίες και όλα τα παρόμοια. Αυτά δε συμβαίνουν, για να αποβλέπεις συνεχώς στην ελπίδα του Θεού. Διότι οι μεν άλλες τέχνες συγκροτούνται και από την προσπάθεια των ανθρώπων, αυτή όμως ως επί το πλείστον επαφίεται στη βούληση του Θεού, και σχεδόν εξ ολοκλήρου εξαρτάται από εκεί. Έχει ανάγκη και από τις άνωθεν βροχές, έχει ανάγκη και από την αρμονική εναλλαγή των εποχών, και προπάντων από τη δική Του πρόνοια. Διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση.

Αλλά βλέπεις να ευδοκιμεί αυτός που φυτεύει; Μη φοβάσαι· ούτε εγώ είμαι κάτι, ούτε εσύ. Διότι ούτε αυτός που φυτεύει ούτε αυτός που ποτίζει είναι κάτι· το έργο ανήκει σε έναν, τον Θεό. Επομένως, εναντίον Εκείνου μάχεσαι και πολεμάς, ξεριζώνοντας αυτά που έχουν φυτευτεί.

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και με άλλα λόγια ο Παύλος έλεγε: «Ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Ξεκινώντας από τα ήδη υπάρχοντα αγαθά, λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο προέτρεψε· ενώ από άλλα παραδείγματα, λέγοντας: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού». Διότι, για να μην πει κάποιος ότι ωφελούμαστε όταν μεριμνούμε, τους αποτρέπει και μέσα από το ανώτερο και μέσα από το κατώτερο· του ανώτερου βέβαια, δηλαδή της ψυχής και του σώματος, και του κατώτερου, δηλαδή των πετεινών. Διότι, εάν υπάρχει τόση φροντίδα από αυτόν για τα πολύ κατώτερα, πώς δεν θα δώσει σε εσάς; λέει. Και προς αυτούς βέβαια μίλησε με αυτόν τον τρόπο, διότι μέχρι τότε ήταν ένα απλοϊκό πλήθος· προς τον διάβολο όμως δεν μίλησε έτσι, αλλά πώς; «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Εδώ όμως μνημονεύει τα πτηνά, και μάλιστα με τρόπο που προκαλεί έντονη ντροπή, πράγμα το οποίο διαθέτει τη μέγιστη δύναμη ως παραινετικός λόγος. Όμως, ορισμένοι από τους ασεβείς έφτασαν σε τέτοιο σημείο ανοησίας, ώστε να κατακρίνουν ακόμη και το παράδειγμα. Διότι δεν έπρεπε, λέει, εφόσον προσπαθούσε να ενισχύσει την ελεύθερη προαίρεση, να τους παρακινήσει σε αυτό επικαλούμενος φυσικά πλεονεκτήματα· επειδή σε εκείνα, λέει, αυτό το στοιχείο υπάρχει εκ φύσεως.

«Ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Δες πώς τους παρηγορεί: πρώτον, εφαρμόζοντας την εκμηδένιση στο ίδιο του το πρόσωπο· διότι λέει: «Ποιος είναι ο Παύλος;». Δεύτερον, με το να αναθέτει τα πάντα στον Θεό, ο οποίος έδωσε τα πάντα. «Εκείνος που φυτεύει και εκείνος που ποτίζει είναι ένα». Μια άλλη προσθήκη πάλι για τη θεραπεία τους· και μέσω αυτού επιτυγχάνει και κάτι άλλο: να μην υπερηφανεύονται ο ένας εις βάρος του άλλου, αλλά να γνωρίζουν ότι είναι ένα και ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα χωρίς τον Θεό που δίνει την αύξηση. Λέγοντας δε αυτό, δεν άφησε ούτε εκείνους που κοπιάζουν πολύ να ξεσηκώνονται εναντίον εκείνων που εργάστηκαν λιγότερο, ούτε τους άλλους που έκαναν τα λιγότερα να φθονούν αυτούς που έκαναν τα περισσότερα. «Ο καθένας όμως θα λάβει τον δικό του μισθό, ανάλογα με τον δικό του κόπο». Επειδή το να θεωρείται ότι όλοι δεν είναι τίποτα –και εκείνοι που κόπιασαν πολύ και εκείνοι λιγότερο– τους έκανε πιο οκνηρούς, δες πώς το διόρθωσε αυτό λέγοντας ότι ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο, σαν να έλεγε: Μη φοβάσαι που είπα «είναι ένα», διότι ως προς τους κόπους δεν είναι ένα. Διότι, μεν, εργάζονται το έργο του Θεού, αλλά ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο. «Διότι είμαστε συνεργοί του Θεού». Τους ενθάρρυνε ακόμη περισσότερο και τους ανύψωσε στην επιθυμία του να εργάζονται. «Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού». Δεν είναι, λοιπόν, δίκαιο να παίρνετε το όνομά σας από εκείνους που σας καλλιεργούν, αλλά από τον Θεό.

«Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδωσε την αύξηση· ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Αυτός που φυτεύει και αυτός που ποτίζει, λέει, είναι ένα. Τα πάντα αποτελούν έργο της θείας δυνάμεως· ενώ όλοι εμείς, όντας άνθρωποι, συνεισφέρουμε κάποια λίγα και μικρά πράγματα, χωρίς κανείς να έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον άλλο σε αυτό, και μάλιστα αναμένοντας τον μισθό μας γι' αυτά· διότι, λέει, ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο. Εδώ παρουσιάζει τους δασκάλους ως μισθωτούς κατά κάποιον τρόπο, ώστε να μην υπερηφανεύονται, αφού άλλος είναι ο δεσπότης και ο μισθοδότης. Και στη συνέχεια, επειδή ήθελε να προετοιμάσει τον λόγο του για εκείνον τον δάσκαλο που είχε πέσει σε πορνεία, τον οποίο προηγουμένως αποκόπτει και παραδίδει στον Σατανά, λέει: είμαστε συνεργοί του Θεού· διότι δεν επιτελούμε δικό μας έργο, αλλά συνεργούμε στο θέλημα του δεσπότη· εσείς οι μαθητευόμενοι είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού, περνώντας έτσι σε μια άλλη μεταφορά σε σχέση με τη γεωργία· γι' αυτό και ονομάζει τον εαυτό του αρχιτέκτονα κατά τη χάρη του Θεού, εξυψώνοντας ήδη τον εαυτό του και αναδεικνύοντας την υπεροχή του, επειδή ήθελε να τους επιπλήξει πιο σφοδρά και να τους απειλήσει. Εγώ, λοιπόν, λέει, έθεσα το θεμέλιο και εγκαθίδρυσα την πίστη στον Χριστό· διότι αυτή είναι το θεμέλιο· και άλλος εποικοδομεί, δηλαδή ο καθένας από τους δασκάλους σας. Ας προσέχει, λοιπόν, ο καθένας πώς εποικοδομεί.

Το χωρίο «ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» έχει τεθεί κατά σχήμα υπερβατό. Διότι πρέπει να συντάσσεται αμέσως μετά το «δεν μπορεί να τα γνωρίσει, επειδή ανακρίνονται πνευματικά». Μπορεί όμως κανείς να εκλάβει το χωρίο και χωρίς το σχήμα του υπερβατού, όπως ακριβώς είναι διατυπωμένο. 1 Κορ. 3,4—9 Επειδή κατέκρινε πολύ τους δασκάλους, λέγοντας: «ποιος είναι ο Παύλος; και ποιος είναι ο Απολλώς;» και πάλι: «ώστε ούτε αυτός που ποτίζει είναι κάτι ούτε αυτός που φυτεύει» —και το έκανε αυτό θέλοντας να καταπραΰνει την έξαψη εκείνων που υπερηφανεύονταν για τη διδασκαλία τους και χώριζαν τον λαό του Χριστού με έριδες και διχόνοιες— επειδή, λοιπόν, φάνηκε ότι κατέρριψε αρκετά την αλαζονεία τους με το να ταπεινώσει μαζί και τον εαυτό του και τον Απολλώ, για να μην πουν κάποιοι: «επομένως μάταια διδάσκεις, μάταια αναλαμβάνουμε τους κόπους για χάρη του κηρύγματος», πρόσθεσε, αποκρούοντας τέτοιες αφορμές: «ο καθένας όμως θα λάβει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο», σαν να έλεγε: ας μην αποθαρρύνεται καθόλου αυτός που διδάσκει σωστά. Διότι, αν και εμποδίζεται να διαιρεί τον λαό του Χριστού, να τον οικειοποιείται και να καυχιέται ανάμεσά τους ως δάσκαλος, παρόλα αυτά θα λάβει μισθό, και όχι απλώς, αλλά ανάλογα με τον δικό του κόπο. Έπειτα, εξυψώνοντας ακόμη περισσότερο το ζήτημα, και βεβαιώνοντας ότι οπωσδήποτε θα υπάρξει ο μισθός λέει: «διότι είμαστε συνεργάτες του Θεού», αφενός, όπως είπα, προσδίδοντας λαμπρότητα στο έργο της διδασκαλίας, και αφετέρου υποδεικνύοντας και πάλι ότι το έργο ανήκει στον Θεό.