Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 3:9

Αλλά εάν και στις πράξεις του βίου μας παραδώσουμε το πρακτικό μέρος της ψυχής σε ακάθαρτα δαιμόνια, η γη μας καταστρέφεται από αλλοτρίους. Διότι είμαστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Εφόσον είμαστε κλήματα που παραμένουν στην άμπελο, στον Χριστό, και φέρνουν τους καρπούς που οφείλουμε, έχουμε τον Θεό ως γεωργό· εάν όμως αποστατούμε από τη ζωοποιό ρίζα, την πίστη στον Χριστό, ξηραινόμαστε, πεταγόμαστε έξω και καιγόμαστε. Και η οικοδομή μας, που προέρχεται από τη διδασκαλία, καταστρέφεται, επειδή ζούμε αντίθετα προς το καθήκον μας.

Επειδή δε ο Άγιος δεν είναι μόνο οικοδομή του Θεού, αλλά και γεώργιο του Θεού, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, και η ίδια η ψυχή έχει θεμελιωθεί ως οικία και έχει ριζώσει ως φυτό (διότι, λέει, «όντας ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στην αγάπη»), ας πραγματευθούμε και το ζήτημα της προσεγγίσεως των αγρών, την οποία όσοι πράττουν με τρόπο φαύλο και εσφαλμένο, καθίστανται υπόδικοι στην επικείμενη κατάκριση. Όσα λοιπόν έχουν ειπωθεί περί γεωργίας, ως συναφή με τα προκείμενα, ας τα συνεξετάσουμε.

Γεώργιο του Θεού, λέει, οικοδομή του Θεού είστε. Αυτήν την οικοδομή την συντάραξε ο εχθρός· τα ρήγματα που προκλήθηκαν σε αυτήν τα αποκατέστησε ο Δημιουργός. Έτσι, αναπόφευκτη μεν ήταν η πτώση εξαιτίας της αμαρτίας, μεγάλη δε η ανάσταση εξαιτίας της αθανασίας. Όμως, σχεδίασαν να απορρίψουν την τιμή μου· έτρεξαν με δίψα, με το στόμα τους ευλογούσαν και με την καρδιά τους καταριούνταν. Τιμή του ανθρώπου είναι το αίμα του Χριστού· διότι με τιμή, λέει, αγοραστήκατε· μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων. Αυτήν λοιπόν την τιμή σχεδίασαν οι στρατιώτες του πονηρού να την καταστήσουν άχρηστη για εμάς, οδηγώντας εκείνους που άπαξ ελευθερώθηκαν πάλι στη δουλεία. Έτρεξαν με δίψα. Με αυτό δηλώνει την ένταση της επιβουλής των δαιμόνων, ότι τρέχουν εναντίον μας, διψώντας την απώλειά μας.

Κεφάλαιο ιθ΄. Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ. Διότι του Θεού είμαστε συνεργοί· του Θεού γεώργιο, του Θεού οικοδομή είστε. Ως φυτευτές των κλημάτων του Θεού, που δεν αφήνουν τίποτα το ξένο επάνω στην άμπελο, η οποία είναι ο Χριστός, ούτε βεβαίως κάτι άκαρπο· αλλά που βελτιώνουν τα οικεία και καρποφόρα με κάθε επιμέλεια.

Ποια είναι δε η αύξηση που προέρχεται από τον Χριστό ή η στερέωση μέσω του Πνεύματος και η ανάβαση "εις άνδρα τέλειον", η οποία χορηγείται αναλόγως με τον ζήλο και την προθυμία του καθενός; <Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού.> Επειδή ο Χριστός μάς εξαγόρασε με το τίμιο αίμα Του, έχοντας υπομείνει τον κατά σάρκα θάνατο, ανήκουμε εξάπαντος σε Εκείνον που μας αγόρασε και όχι σε άλλους, έστω και αν υπήρξαν για εμάς κάποιοι διάκονοι και συμφιλιωτές και μεσίτες και μυσταγωγοί της χάριτος που προέρχεται από Αυτόν· γι' αυτό δεν ονομαζόμαστε από άλλους αλλά μόνο από τον Χριστό, ο Οποίος και είναι ο Κύριός μας. <Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο.> Επειδή ονόμασε οίκο του Θεού όσους πίστεψαν, εύλογα ονομάζει θεμέλιο τον Χριστό· και πολλοί μεν έγιναν δάσκαλοι στους Κορινθίους, αλλά ο Παύλος καυχάται ότι είναι ο πρώτος από τους άλλους, και σαν μια απαρχή εκείνων που τους ευαγγελίστηκαν το μυστήριο του Χριστού, ο Οποίος είναι θεμέλιο ακατάσειστο, που συγκρατεί όσους εποικοδομούνται πάνω Του, και τους αναδεικνύει ως ναούς, που συναρμολογούνται μεταξύ τους δια της πίστεως και με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος καταλήγουν σε ομοψυχία· για αυτό το θεμέλιο έλεγε ο Θεός και Πατέρας μέσω του προφήτη: "Ιδού, εγώ τοποθετώ στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, ακρογωνιαίο, έντιμο, στα θεμέλιά της, και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν πρόκειται να καταισχυνθεί."

«Και θα ανοικοδομήσουν πόλεις ερημωμένες αιώνια, θα αναστήσουν εκείνες που προηγουμένως είχαν ερημωθεί, και θα ανακαινίσουν πόλεις έρημες, ερημωμένες για γενεές.» Διότι εκείνοι που ζουν εν Χριστώ ονομάζονται «Γένος εκλεκτό, έθνος άγιο, λαός τον οποίο ο Θεός έκανε δικό του», εξαιτίας της ομορφιάς της δικαιοσύνης που υπάρχει μέσα τους, και δεν εννοώ βέβαια αυτήν σύμφωνα με τον νόμο, αλλά μάλλον εκείνην την οποία απέκτησαν μέσω των προσταγμάτων του Σωτήρα· διότι είναι ασυγκρίτως ανώτερη η δικαιοσύνη δια του Χριστού από εκείνη του νόμου. Γι' αυτό άλλωστε είπε στους αγίους αποστόλους: «Αλήθεια σας λέω, εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει αυτήν των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών.» —«Θα ονομαστούν λοιπόν», λέει, «γενεές δικαιοσύνης, και επιπλέον φύτευμα του Κυρίου.» Διότι είμαστε αληθινά γεώργιο του Θεού, και για εμάς ο θεσπέσιος Δαβίδ λέει: «Φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, θα ανθίσουν στις αυλές του Θεού μας.» Και βέβαια ο πάνσοφος Παύλος ονομάζει γεώργιο του Θεού εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστης εν Χριστώ.

Και, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος το πλήθος των πιστών άλλοτε το ονόμαζε «γεώργιο του Θεού» και άλλοτε πάλι «οικοδομή του Θεού»· και «ως σοφός αρχιτέκτων έθεσε θεμέλιο»· και αυτό είναι ο Ιησούς Χριστός· πάνω στον οποίο όλοι έχουμε στηριχθεί, μέσω του οποίου και στεκόμαστε όρθιοι, και ονομαζόμαστε ναοί, έχοντας αυτόν να κατοικεί και να επαναπαύεται στον νου και την καρδιά μας δια του Πνεύματος. <Διότι, ποιος περιφρόνησε τις μικρές αυτές ημέρες; Και θα χαρούν και θα δουν τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ· αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν σε όλη τη γη.> Το όραμα δεν αφορά αυτά που πρόκειται να συμβούν αμέσως, αλλά μάλλον αυτά που θα εκπληρωθούν αργότερα, όπως κατά τους καιρούς της ελεύσεως του Σωτήρα όλων μας Χριστού, η οποία έλαβε χώρα κατά τους έσχατους καιρούς του παρόντος αιώνος· όμως όχι πάρα πολλά χρόνια μετά την προφητεία που εξετάζουμε, δηλαδή την οικοδόμηση του ναού που ανεγέρθηκε από το χέρι του Ζοροβάβελ. Εάν λοιπόν κάποιος, λέει, θεωρήσει ασήμαντες τις ενδιάμεσες μικρές και μετρημένες ημέρες, και θεωρήσει σύντομη την αναβολή, χωρίς να απελπιστεί γι' αυτό, θα είναι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε γεμάτος από κάθε χαρά. Διότι θα χαρεί και θα δει τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ. Και κασσιτέρινο λίθο ονόμασε τον Χριστό.

Διότι «γεώργιον Θεού» ονομάζει σαφώς όσους έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης και ο θεσπέσιος Παύλος. <Και θα περάσουν μέσα από στενή θάλασσα, και θα πατάξουν τα κύματα στη θάλασσα, και θα ξηρανθούν όλα τα βάθη των ποταμών, και θα αφαιρεθεί όλη η αλαζονεία των Ασσυρίων, και το σκήπτρο της Αιγύπτου θα αφαιρεθεί, και θα τους ενδυναμώσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και στο όνομά Του θα καυχηθούν, λέγει ο Κύριος.> Κατά παρομοίωση με όσα δωρήθηκαν στους παλαιότερους, δίνεται η υπόσχεση της βοήθειας σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Διότι, όπως ακριβώς ο Ισραήλ διέβη την Ερυθρά Θάλασσα, έχοντας υπερισχύσει των κυμάτων της· επειδή «τα ύδατα στάθηκαν σαν τείχος», καθώς ο Θεός ολοκλήρωσε το έργο παραδόξως· και όπως διέβησαν πεζοί τον Ιορδάνη· έτσι, λέει, εκείνοι που κλήθηκαν μέσω του Μωυσή προς την επίγνωση του Χριστού, και διασώθηκαν με τις μυσταγωγίες των αγίων αποστόλων, θα διαπεράσουν σαν κάποια άγρια κυματισμένη θάλασσα τον κλύδωνα της παρούσας ζωής, και έχοντας βγει έξω από την κοσμική τύρβη, θα λατρεύσουν απερίσπαστοι τον κατά φύσιν Θεό.

Γι' αυτό λοιπόν και ρητά έλεγαν: «Διότι είμαστε συνεργοί του Θεού»· και περιέρχονταν βέβαια ολόκληρη την υφήλιο, ιερουργώντας στα έθνη το Ευαγγέλιο του Χριστού. Διότι έχουν κληθεί σε αποστολή μέσω του Χριστού, και ο λόγος είναι αληθινός. Αλλά βεβαίως το γεγονός αυτό ήταν οπωσδήποτε θελητό και από τον Πατέρα· διότι μία είναι η απόφαση για όλα όσα πράττονται, επειδή ο Υιός είναι και βουλή και σοφία και θέληση του Πατέρα. Επομένως, ο Ααρών αποτελεί τύπο του Χριστού, και της ιερωσύνης που νοείται εν πνεύματι και αληθεία, σαν μια προανάδειξη, όπως μέσα σε σκιές ακόμη αμυδρές. Κατανόησε δε ότι προστάζεται ο Μωυσής να φέρει κοντά του τον Ααρών· διότι ο νόμος είναι κατά κάποιον τρόπο ασθενής και ατελής, εάν αποχωριστεί από τον Χριστό. «Διότι είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρεί αμαρτίες». Ο Χριστός όμως, αφού προσέφερε μία θυσία υπέρ των αμαρτωλών, ετελείωσε στο διηνεκές αυτούς που αγιάζονται. Ας γνωρίζουν λοιπόν οι φίλοι της σκιάς ακόμη και του γράμματος, και όσοι εκτιμούν τα μωσαϊκά προστάγματα, πως εάν δεν φέρουν κοντά τους τον αρχιερέα και απόστολο της ομολογίας μας, τον Ιησού Χριστό, ο ζήλος τους για την τυπική λατρεία θα καταλήξει στο μηδέν. Διότι ποια θα μπορούσαν να είναι τα καυχήματα της ζωής σύμφωνα με τον νόμο ενώπιον του φιλάρετου Θεού;

Αναζητούσε καρπό στη συναγωγή ο Χριστός, αλλά προς αυτόν έλεγαν οι άγιοι: Δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το καλό, δεν υπάρχει ούτε ένας. Εσείς όμως, έχοντας ενωθεί με τη χάρη του Χριστού, είστε όλοι καρπός αυτής της αμπέλου, στην οποία έχει φυτευτεί το ξύλο αυτό. Και ότι αμφότεροι οι λαοί στις Διαθήκες είναι καρπός και γεώργιο του Θεού, το λέει αφενός ο απόστολος Παύλος: «Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού»· αφετέρου το είπε και ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Διότι ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, και ο άνθρωπος του Ιούδα το αγαπημένο του νεόφυτο».

Και πάλι λέει ότι οι λογισμοί θα κατηγορούν ή και θα απολογούνται κατά την ώρα εκείνη. Μη μου λέτε, λοιπόν, ότι οι λογισμοί δεν σημαίνουν τίποτα, διότι η συγκατάθεση σε αυτούς κρίνεται ως πράξη. Δεν οφείλουμε να λογαριάζουμε και να εξετάζουμε το πλήθος των λογισμών στους οποίους υπάρχει συναίνεση, αλλά τη διάγνωση με την οποία εκείνος που έκανε τον λογισμό έκρινε ότι κάτι του αρέσει. Ο γεωργός σπέρνει στη γη, αλλά δεν ριζώνουν όλα. Έτσι και η διάνοια σπέρνει στην προαίρεση, αλλά δεν τα αποδέχεται όλα. Για όσα ρίζωσαν στη γη, ζητείται από τον γεωργό ο καρπός. Και για όσα αποδέχθηκε η προαίρεση, ζητείται από τον Θεό απολογία. Είπε και ο Σωτήρας ότι ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Λέει και ο Παύλος ότι είστε γεώργιο του Θεού. Μη με ρίχνετε λοιπόν σε αμεριμνησία, αλλά μάλλον φροντίστε και εσείς για εμένα. Αναφέρεται και αλλού ότι ο λόγος του Θεού είναι κριτικός των ενθυμήσεων και των εννοιών της καρδιάς, και χωρεί μέχρι τον μερισμό της ψυχής και του πνεύματος. Εάν κρίνει ενθυμήσεις, γιατί δεν με συνδράμετε στην απολογία μου ως υπευθύνου;

Ο δε Απόστολος λέγει στους πιστούς Κορινθίους: Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Αυτό το είπε προς τους αρχαρίους· προς τους τελείους όμως τι λέει; Του οποίου οίκος είμαστε εμείς, εάν βεβαίως κρατήσουμε σταθερή μέχρι τέλους την αρχή της υποστάσεως.

Πρέπει δε οπωσδήποτε να γνωρίσουμε και την ωφέλεια αυτής της θεόπνευστης Γραφής μέσω της πνευματικής θεωρίας. Επομένως, όταν ακούμε ότι «Ο αδελφιδός μου κατέβηκε στον κήπο του», μαθαίνουμε μέσα από αυτά τα λόγια το ευαγγελικό μυστήριο, καθώς το καθένα από αυτά τα ονόματα μας διασαφηνίζει το μυστικό του νόημα: Ο Θεός, που φανερώθηκε εν σαρκί, επειδή από τη μία ανέτειλε από τη φυλή του Ιούδα και από την άλλη έλαμψε στα έθνη που κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, πολύ ορθά και ταιριαστά ονομάζεται με το όνομα του αδελφιδού από εκείνην που μνηστεύθηκε μαζί Του για αιώνια συζυγία, εφόσον αυτή είναι αδελφή του λαού που προέρχεται από τον Ιούδα. Η δε λέξη «Κατέβηκε» δηλώνει ότι, εξαιτίας του ανθρώπου που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ και έπεσε στους ληστές, κατέρχεται και ο Ίδιος συμμετέχοντας στην κάθοδο αυτού που έπεσε στους εχθρούς, με τα οποία λόγια υποδηλώνει τη συγκατάβαση που έγινε από την άρρητη μεγαλειότητά Του προς την ταπεινότητα της φύσης μας. Μέσα δε από τον συμβολισμό του κήπου μαθαίνουμε τούτο: ότι ο αληθινός γεωργός αναφυτεύει το δικό του γεώργιο, δηλαδή εμάς τους ανθρώπους (διότι εμείς είμαστε το δικό Του γεώργιο, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου).

Παρόμοιο με όσα ειπώθηκαν είναι και το επόμενο: «Καιρός», λέει, «για να φυτέψει κανείς, και καιρός για να ξεριζώσει το φυτεμένο». Γνωρίζουμε ποιος είναι ο γεωργός μας και τίνος γεώργιο είμαστε εμείς. Διότι το πρώτο το διδαχθήκαμε από τον Χριστό, ενώ το δεύτερο από τον δούλο του Χριστού, τον Παύλο. Διότι ο μεν Κύριος λέει: «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», ο δε απόστολος λέει προς εμάς: «Είστε γεώργιο του Θεού». Ο μέγας γεωργός, λοιπόν, γνωρίζει να φυτεύει μόνο τα αγαθά («Διότι φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς»), ενώ τα αντίθετα προς τα αγαθά τα ξεριζώνει· διότι «κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Επομένως, η φαρισαϊκή κακία και απιστία, καθώς και η αγνωμοσύνη απέναντι στα θαύματα που επιτελέστηκαν από τον Κύριο, αυτά είναι τα φυτά που ξεριζώνονται. Διότι πρέπει να επικρατήσει το κήρυγμα της σωτηρίας, πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο, πρέπει «κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν του Θεού Πατρός». Επειδή, λοιπόν, αυτά πρέπει οπωσδήποτε να γίνουν, η απιστία που τώρα επικρατεί σε ορισμένους δεν προέρχεται από τη φυτεία του Πατέρα, αλλά από εκείνον που παρασπέρνει τα ζιζάνια ή από εκείνον που παραφυτεύει στον δεσποτικό αμπελώνα την κληματίδα των Σοδόμων.

Για να κατανοήσεις δε μια φυτεία άξια του θείου χεριού και της θείας εργασίας, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο προς τους μαθητές, ότι «Εσείς είστε τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός»· προφανώς, επειδή φυτεύτηκαν από εκείνον. Σε αυτήν τη φυτεία ανήκουν και όσοι είναι φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί, και οι οποίοι ανθίζουν στις αυλές του Θεού μας. Το ίδιο αναφέρεται και στον προφήτη: «Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, εξ ολοκλήρου αληθινή». Ο δε μιμητής του Χριστού Παύλος αποτολμά και λέει ότι «Είμαστε συνεργοί του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού»· «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση». Και ο δίκαιος επίσης στον Δαβίδ παρομοιάζεται με το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει· και πάλι: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα»· και: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εξεδίωξες έθνη και την φύτεψες».

Για να κατανοήσεις τι σημαίνει φυτεία άξια του χεριού του Θεού, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο, ότι: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί». Σε αυτήν τη φυτεία ανήκουν εκείνοι που είναι «φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου και ανθίζουν στις αυλές του Θεού». Και πάλι αναφέρεται στον προφήτη: «Εγώ σε φύτεψα ως άμπελο καρποφόρο, εξ ολοκλήρου αληθινή». Αποτολμά και λέει ο μιμητής του Χριστού ότι: «Είμαστε συνεργοί του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού»· «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδωσε την αύξηση». Και ο δίκαιος παρομοιάζεται με το δέντρο που είναι «φυτεμένο δίπλα στις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει»· και: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα»· και: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εκδίωξες έθνη και την καταφύτευσες».

Υπάρχει λοιπόν, αδελφοί, και θέρος και άνοιξη και σπόρος, όχι μόνο σωματικός, αλλά και λογικός· και όχι μόνο λογικός, αλλά και πνευματικός, όπως ακριβώς και φύτευση και τρύγος, και τα επακόλουθα αυτών· επειδή υπάρχει και γεωργία και γεώργιο. Αυτού δε του γεωργίου ο γεωργός είναι ο Θεός, όπως λέει και ο απόστολος προς τους Κορινθίους: «Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού».

Διότι είμαστε συνεργάτες του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Βλέπεις πώς ανέθεσε και σε αυτούς διόλου μικρό έργο, αφού προηγουμένως κατέστησε σαφές ότι το παν ανήκει στον Θεό; Επειδή, δηλαδή, πάντοτε προτρέπει να υπακούουν στους προεστώτες, για τον λόγο αυτόν δεν υποτιμά υπερβολικά τους διδασκάλους. Είστε γεώργιο του Θεού. Διότι, επειδή είπε «εγώ φύτεψα», επέμεινε στη μεταφορά.

Έχοντας λοιπόν στήσει τόσο λαμπρό το τρόπαιο της άνωθεν κρίσεως, χρησιμοποιεί στη συνέχεια ελεγκτικό λόγο, στρέφοντάς τον προς τους ποιμαινομένους και λέγοντας τα εξής: Ώστε κανείς να μην καυχάται σε ανθρώπους· διότι τα πάντα είναι δικά σας. Πάλι επανέρχεται στο προηγούμενο, δείχνοντας ότι ούτε για τα πνευματικά χαρίσματα οφείλουν να υπερηφανεύονται, αφού δεν έχουν τίποτα από τον εαυτό τους. Όταν λοιπόν η μεν εξωτερική σοφία είναι βλαβερή, τα δε πνευματικά χαρίσματα δεν προέρχονται από εσάς, από πού αντλείς το δικαίωμα να καυχάσαι; Και για μεν την εξωτερική σοφία λέει: «Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του», επειδή υπερηφανεύονταν για κάτι βλαβερό· εδώ όμως, επειδή το πράγμα προσφέρει ωφέλεια, λέει: «κανείς να μην καυχάται». Και χρησιμοποιεί πιο ήπιο λόγο. Διότι τα πάντα είναι δικά σας· είτε ο Παύλος είτε ο Απολλώς είτε ο Κηφάς, είτε ο κόσμος είτε η ζωή είτε ο θάνατος, είτε τα παρόντα είτε τα μέλλοντα, τα πάντα είναι δικά σας, εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού. Επειδή δηλαδή τους επέπληξε πάρα πολύ, πάλι προσπαθεί να τους κερδίσει. Και πιο πάνω μεν έλεγε: «Είμαστε συνεργοί του Θεού», και με πολλά άλλα τους παρηγόρησε· έτσι και εδώ λέει: «Τα πάντα είναι δικά σας», καθαιρώντας την αλαζονεία των διδασκάλων, και δείχνοντας ότι όχι μόνο δεν τους προσφέρουν καμία χάρη, αλλά ότι και αυτοί οφείλουν να χρωστούν ευγνωμοσύνη στους μαθητές· διότι εξαιτίας τους έγιναν τέτοιοι, αλλά και τη χάρη έλαβαν.

Μην νομίσετε, λοιπόν, επειδή έστειλε ανθρώπους για να σας παρακαλέσουν, ότι αυτό θα συμβαίνει πάντοτε· αυτό θα διαρκέσει μέχρι τη δευτέρα παρουσία Του. Μέχρι τότε παρακαλεί, όσο καιρό βρισκόμαστε εδώ· μετά από αυτά, όμως, ακολουθεί δίκη και κόλαση. Γι' αυτό, λέει: «Συνεχόμεθα» (κατεπειγόμαστε). Διότι δεν τους παρακινεί διαρκώς προβάλλοντας μόνο το μέγεθος των αγαθών και της φιλανθρωπίας του Θεού, αλλά και τη βραχύτητα του χρόνου. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Διότι τώρα η σωτηρία είναι πιο κοντά μας»· και πάλι: «Ο Κύριος είναι εγγύς». Εδώ όμως κάνει και κάτι περισσότερο. Διότι δεν τους παρακινεί μόνο με το επιχείρημα ότι ο χρόνος που απομένει είναι λίγος και σύντομος, αλλά και με το ότι μόνο αυτός ο καιρός είναι κατάλληλος για σωτηρία. «Διότι ιδού», λέει, «τώρα είναι ο ευπρόσδεκτος καιρός, ιδού η ημέρα της σωτηρίας». Ας μην προδώσουμε, λοιπόν, την ευκαιρία, αλλά ας επιδείξουμε προθυμία αντάξια της χάριτος. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και εμείς επειγόμαστε, γνωρίζοντας και το σύντομο και το κατάλληλο του καιρού· γι' αυτό και έλεγε: «Συνεργαζόμενοι, λοιπόν, σας παρακαλούμε». Συνεργαζόμενοι με εσάς· διότι με εσάς συνεργαζόμαστε περισσότερο, παρά με τον Θεό, υπέρ του οποίου ενεργούμε ως πρεσβευτές. Διότι Εκείνος δεν έχει ανάγκη από τίποτα, αλλά ολόκληρη η σωτηρία μεταβιβάζεται σε εσάς. Εάν όμως λέει ότι συνεργάζεται και με τον Θεό, ούτε αυτό το αρνείται· διότι και αλλού λέει: «Είμαστε συνεργάτες του Θεού».

Πάνω σε αυτόν τον λίθο οικοδόμησε σήμερα τον εαυτό του και ο μακάριος Πολύκαρπος, πειθόμενος σε αυτόν που λέει: «Οικοδομή του Θεού είστε, έχοντας εποικοδομηθεί πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών, με ακρογωνιαίο λίθο τον ίδιο τον Ιησού Χριστό». Έχοντας οικοδομήσει τον εαυτό του πάνω σε αυτούς τους αγίους, έλαβε τον στέφανο της αφθαρσίας, τρέχοντας όχι στην τύχη, αλλά σκληραγωγώντας το σώμα του και δουλαγωγώντας το. Αυτός άφησε σε εκείνους που προσέρχονται μετά από αυτόν στο μαρτύριο ένα αιώνια άριστο μνημόσυνο· διότι ο δίκαιος παραμένει εις τον αιώνα. Και όλο το πλήθος της πανηγύρεως, έχοντας αγαλλιάσει, επιθυμεί να μάθει με κάθε ακρίβεια, πώς δεν φοβήθηκε τη μάταιη και πονηρή αιχμή του διαβόλου.

ε΄. Αυτά τα είπε μεταφορικώς ο προφήτης. Και ο Κύριος εξάλλου χρησιμοποίησε τέτοιες παραβολές, και άλλοτε μεν ονόμασε τους αποστόλους θεριστές, άλλοτε δε τον εαυτό του σπορέα και γεωργό, και καλή γη εκείνους που δέχονται με ευπείθεια τα σπέρματα του λόγου. Και ο Απόστολος επίσης λέει: Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο δε Θεός έδινε την αύξηση· και πάλι: Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού.

«Ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Δες πώς τους παρηγορεί: πρώτον, εφαρμόζοντας την εκμηδένιση στο ίδιο του το πρόσωπο· διότι λέει: «Ποιος είναι ο Παύλος;». Δεύτερον, με το να αναθέτει τα πάντα στον Θεό, ο οποίος έδωσε τα πάντα. «Εκείνος που φυτεύει και εκείνος που ποτίζει είναι ένα». Μια άλλη προσθήκη πάλι για τη θεραπεία τους· και μέσω αυτού επιτυγχάνει και κάτι άλλο: να μην υπερηφανεύονται ο ένας εις βάρος του άλλου, αλλά να γνωρίζουν ότι είναι ένα και ότι δεν μπορούν να κάνουν τίποτα χωρίς τον Θεό που δίνει την αύξηση. Λέγοντας δε αυτό, δεν άφησε ούτε εκείνους που κοπιάζουν πολύ να ξεσηκώνονται εναντίον εκείνων που εργάστηκαν λιγότερο, ούτε τους άλλους που έκαναν τα λιγότερα να φθονούν αυτούς που έκαναν τα περισσότερα. «Ο καθένας όμως θα λάβει τον δικό του μισθό, ανάλογα με τον δικό του κόπο». Επειδή το να θεωρείται ότι όλοι δεν είναι τίποτα –και εκείνοι που κόπιασαν πολύ και εκείνοι λιγότερο– τους έκανε πιο οκνηρούς, δες πώς το διόρθωσε αυτό λέγοντας ότι ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο, σαν να έλεγε: Μη φοβάσαι που είπα «είναι ένα», διότι ως προς τους κόπους δεν είναι ένα. Διότι, μεν, εργάζονται το έργο του Θεού, αλλά ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο. «Διότι είμαστε συνεργοί του Θεού». Τους ενθάρρυνε ακόμη περισσότερο και τους ανύψωσε στην επιθυμία του να εργάζονται. «Είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού». Δεν είναι, λοιπόν, δίκαιο να παίρνετε το όνομά σας από εκείνους που σας καλλιεργούν, αλλά από τον Θεό.

«Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδωσε την αύξηση· ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Αυτός που φυτεύει και αυτός που ποτίζει, λέει, είναι ένα. Τα πάντα αποτελούν έργο της θείας δυνάμεως· ενώ όλοι εμείς, όντας άνθρωποι, συνεισφέρουμε κάποια λίγα και μικρά πράγματα, χωρίς κανείς να έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον άλλο σε αυτό, και μάλιστα αναμένοντας τον μισθό μας γι' αυτά· διότι, λέει, ο καθένας θα λάβει τον δικό του μισθό ανάλογα με τον δικό του κόπο. Εδώ παρουσιάζει τους δασκάλους ως μισθωτούς κατά κάποιον τρόπο, ώστε να μην υπερηφανεύονται, αφού άλλος είναι ο δεσπότης και ο μισθοδότης. Και στη συνέχεια, επειδή ήθελε να προετοιμάσει τον λόγο του για εκείνον τον δάσκαλο που είχε πέσει σε πορνεία, τον οποίο προηγουμένως αποκόπτει και παραδίδει στον Σατανά, λέει: είμαστε συνεργοί του Θεού· διότι δεν επιτελούμε δικό μας έργο, αλλά συνεργούμε στο θέλημα του δεσπότη· εσείς οι μαθητευόμενοι είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού, περνώντας έτσι σε μια άλλη μεταφορά σε σχέση με τη γεωργία· γι' αυτό και ονομάζει τον εαυτό του αρχιτέκτονα κατά τη χάρη του Θεού, εξυψώνοντας ήδη τον εαυτό του και αναδεικνύοντας την υπεροχή του, επειδή ήθελε να τους επιπλήξει πιο σφοδρά και να τους απειλήσει. Εγώ, λοιπόν, λέει, έθεσα το θεμέλιο και εγκαθίδρυσα την πίστη στον Χριστό· διότι αυτή είναι το θεμέλιο· και άλλος εποικοδομεί, δηλαδή ο καθένας από τους δασκάλους σας. Ας προσέχει, λοιπόν, ο καθένας πώς εποικοδομεί.

Ή μήπως δεν είναι αυτά η καλή και γόνιμη γη, ο θαλερός και εύκαρπος αγρός, που υποδέχθηκε τον θείο σπόρο, όταν ο σπορέας βγήκε για να ρίξει τους σπόρους του λόγου, η οποία καρποφορεί τριάντα και εξήντα, και βεβαίως εκατό, που είναι το μέγιστο και ανώτατο; Ακριβείς καταγραφείς και μύστες αυτών των νόμων αναδείχθηκαν οι θείοι απόστολοι, οι οποίοι αξιώθηκαν θεοπτίας και διακονίας ανώτερης από εκείνης του Μωυσή. Αυτοί μάλιστα με θαρραλέο φρόνημα καυχώνται λέγοντας: Είμαστε συνεργοί του Θεού προς αυτούς που πιστεύουν· είστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Εάν λοιπόν αυτά είναι αληθινά, όπως πράγματι είναι, πώς δεν κοκκινίζουν από ντροπή οι παράφρονες όταν φλυαρούν εναντίον των αποστολικών και προφητικών φωνών, υποστηρίζοντας ότι ο αντίθεος, αφού γκρέμισε την οικοδομή του Θεού, την υπέταξε και λεηλάτησε το γεώργιο, και ότι δίνουν τα νικητήρια σε εκείνον που ενεργεί μέσα από αυτούς; Όντως, αυτοί οι άθλιοι θα θερίσουν τα δράγματα των δικών τους γεωργίων. Έπειτα, Στις καρδιές τους θα τους εγγράψω.

Το χωρίο «ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;» έχει τεθεί κατά σχήμα υπερβατό. Διότι πρέπει να συντάσσεται αμέσως μετά το «δεν μπορεί να τα γνωρίσει, επειδή ανακρίνονται πνευματικά». Μπορεί όμως κανείς να εκλάβει το χωρίο και χωρίς το σχήμα του υπερβατού, όπως ακριβώς είναι διατυπωμένο. 1 Κορ. 3,4—9 Επειδή κατέκρινε πολύ τους δασκάλους, λέγοντας: «ποιος είναι ο Παύλος; και ποιος είναι ο Απολλώς;» και πάλι: «ώστε ούτε αυτός που ποτίζει είναι κάτι ούτε αυτός που φυτεύει» —και το έκανε αυτό θέλοντας να καταπραΰνει την έξαψη εκείνων που υπερηφανεύονταν για τη διδασκαλία τους και χώριζαν τον λαό του Χριστού με έριδες και διχόνοιες— επειδή, λοιπόν, φάνηκε ότι κατέρριψε αρκετά την αλαζονεία τους με το να ταπεινώσει μαζί και τον εαυτό του και τον Απολλώ, για να μην πουν κάποιοι: «επομένως μάταια διδάσκεις, μάταια αναλαμβάνουμε τους κόπους για χάρη του κηρύγματος», πρόσθεσε, αποκρούοντας τέτοιες αφορμές: «ο καθένας όμως θα λάβει τον δικό του μισθό σύμφωνα με τον δικό του κόπο», σαν να έλεγε: ας μην αποθαρρύνεται καθόλου αυτός που διδάσκει σωστά. Διότι, αν και εμποδίζεται να διαιρεί τον λαό του Χριστού, να τον οικειοποιείται και να καυχιέται ανάμεσά τους ως δάσκαλος, παρόλα αυτά θα λάβει μισθό, και όχι απλώς, αλλά ανάλογα με τον δικό του κόπο. Έπειτα, εξυψώνοντας ακόμη περισσότερο το ζήτημα, και βεβαιώνοντας ότι οπωσδήποτε θα υπάρξει ο μισθός λέει: «διότι είμαστε συνεργάτες του Θεού», αφενός, όπως είπα, προσδίδοντας λαμπρότητα στο έργο της διδασκαλίας, και αφετέρου υποδεικνύοντας και πάλι ότι το έργο ανήκει στον Θεό.

Ώστε δεν πρέπει να το ιδιοποιείται κανείς και να το κατακομματιάζει, αλλά μάλλον να το συνενώνει και να το ενοποιεί. Διότι αυτό είναι έργο των συνεργών του Θεού, ενώ το να ιδιοποιείται κανείς και να διαιρεί είναι έργο εχθρών και πολεμίων. Έπειτα επιμένει χρησιμοποιώντας τον ίδιο κανόνα αποδείξεως, ότι δεν πρέπει ο λαός να κατανέμεται καθόλου σε πρόσωπα. «Θεού γεώργιο είστε», λέει, «Θεού οικοδομή». Γιατί εξευτελίζετε τους εαυτούς σας, αφιερώνοντάς τους στους ομοδούλους σας, ενώ είναι δυνατόν να ανήκετε στον Θεό; 1 Κορ 3,15 Το «θα σωθεί», αυτό σημαίνει ότι δεν θα αφανιστεί, ούτε θα περιέλθει στην ανυπαρξία όπως οι πονηρές του πράξεις. Διότι αυτές μέχρι μεν εκείνον τον καιρό φαίνονταν να έχουν ύπαρξη και πράττονταν, όταν όμως ήλθε η ημέρα εκείνη και το πυρ, αυτές έγιναν άφαντες, μη δυνάμενες ούτε να υφίστανται ούτε να πράττονται. Ο άνθρωπος όμως που τις διέπραξε δεν αναιρείται ούτε αφανίζεται μαζί τους, αλλά παραμένει και σώζεται, εκτίοντας την ποινή «διά πυρός».