Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:1

Διότι κινδυνεύουν και τα δύο, εάν δεν διορθώσει τάχιστα ο Θεός μέσω υμών τα παραπτώματα και δεν βρει τη δικαίωσή της η Εκκλησία. Διότι οι κανόνες και οι τύποι δεν δόθηκαν τώρα στις Εκκλησίες, αλλά παραδόθηκαν ορθά και ασφαλώς από τους Πατέρες μας. Ούτε η πίστη άρχισε τώρα, αλλά προήλθε από τον Κύριο και διαμέσου των μαθητών έφτασε σε εμάς. Προκειμένου, λοιπόν, να μην καταστραφούν στις μέρες μας όσα διαφυλάχθηκαν στις Εκκλησίες από τους αρχαίους χρόνους μέχρι εμάς, και να μη μας ζητηθεί ο λόγος για όσα μας εμπιστεύθηκαν, κινητοποιηθείτε, αδελφοί, εφόσον είστε «οικονόμοι των μυστηρίων του Θεού» και βλέπετε να αρπάζονται αυτά από άλλους. Τα περισσότερα, βεβαίως, θα τα πληροφορηθείτε από τους κομιστές των επιστολών, όμως έσπευσα και εγώ να σας τα επισημάνω συνοπτικά, για να γνωρίζετε πραγματικά ότι ποτέ δεν συνέβησαν τέτοια πράγματα εναντίον της Εκκλησίας από την ημέρα κατά την οποία «αναλαμβανόμενος ο Σωτήρας έδωσε εντολή στους μαθητές λέγοντας: πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

Ερώτηση 98. Τι είδους φρόνημα οφείλει να έχει ο προεστώς σε όσα προστάζει ή διατάζει; Απόκριση. Ως προς τον Θεό, ως υπηρέτης του Χριστού και οικονόμος των μυστηρίων του Θεού, φοβούμενος μήπως πει ή ορίσει κάτι αντίθετο στο θέλημα του Θεού που ομολογείται στις Γραφές, και βρεθεί ψευδομάρτυρας του Θεού ή ιερόσυλος, είτε εισάγοντας κάτι ξένο προς τη διδασκαλία του Κυρίου είτε παραλείποντας κάτι από όσα είναι αρεστά στον Θεό. Ως προς τους αδελφούς δε, όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα, έχοντας την καλή διάθεση να μεταδώσει στον καθένα, σύμφωνα με ό,τι είναι αρεστό στον Θεό και κοινώς συμφέρον για όλους, όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και την ίδια του την ψυχή, κατά την εντολή του Κυρίου και Θεού μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θέσει κάποιος την ψυχή του υπέρ των φίλων του».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΠΔ΄. Πώς μπορεί κάποιος, και όταν παρακαλεί και όταν ελέγχει, όχι μόνο να φροντίζει να μιλά με σύνεση και επίγνωση, αλλά και να διατηρεί την οφειλόμενη διάθεση τόσο προς τον Θεό όσο και προς εκείνους στους οποίους απευθύνεται; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν θυμηθεί κανείς τον Απόστολο που λέει: «Έτσι να μας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού», δεν θα ενεργεί σαν να διαχειρίζεται με δική του αυθεντία κάποια δική του γνώση, αλλά θα εκπληρώνει την υπηρεσία του Θεού φροντίζοντας ψυχές που έχουν εξαγοραστεί με το αίμα του Χριστού, με φόβο και τρόμο προς τον Θεό, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Έτσι μιλάμε, όχι για να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος δοκιμάζει τις καρδιές μας». Επίσης, με στοργική διάθεση και ευσπλαχνία προς αυτούς που ακούν, θα εφαρμόζει αυτό που έχει ειπωθεί: «Όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της παιδιά, έτσι και εμείς, από τη βαθιά μας αγάπη για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές».

Κεφάλαιο ΙΑ΄. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Ανάμεσα στους οποίους φαίνεστε ως φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής, για δικό μου καύχημα κατά την ημέρα του Χριστού. Τι είδους ανθρώπους θέλει ο λόγος να είναι αυτοί στους οποίους έχει εμπιστευθεί το κήρυγμα του Ευαγγελίου; Να είναι ως απόστολοι και υπηρέτες του Χριστού, και πιστοί οικονόμοι των μυστηρίων του Θεού, εκπληρώνοντας ανελλιπώς με έργα και με λόγια μόνο εκείνα που έχουν διαταχθεί από τον Κύριο.

Κεφάλαιο ιβ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Έτσι ας μας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού· εκείνο δε που τελικά ζητείται από τους οικονόμους, είναι να βρεθεί ο καθένας πιστός.

Επομένως, η νύμφη του Ισαάκ δεν προέρχεται από τη Χαναάν, αλλά από τη Μεσοποταμία. Διότι, όπως είπα, η Εκκλησία που έχει συναρμοστεί πνευματικά με τον Σωτήρα Χριστό δεν προέρχεται από τους Ιουδαίους, αλλά από τα έθνη. Όμως, με το θέλημα του Πατρός, μεσολάβησαν οι πιο πιστοί και γνήσιοι υπηρέτες, για να εννοήσουμε τους μαθητές, οι οποίοι έγιναν διαχειριστές και οικονόμοι των μυστηρίων του Χριστού του Θεού, έχοντας σχεδόν στα χέρια τους όλα όσα υπάρχουν στον οίκο Του. Αυτοί, εγκαταλείποντας την Ιουδαία, ακριβώς όπως και ο υπηρέτης του Αβραάμ εγκατέλειψε τη Χαναάν, κατέβαιναν στη χώρα των ειδωλολατρών, φέροντας κατά κάποιον τρόπο τα αγαθά που προέρχονται από τον Θεό και Πατέρα, έχοντας τον νου τους πλήρη από την άνωθεν σοφία και όντες γεμάτοι από τα χαρίσματα του Πνεύματος. Παρατήρησε επίσης ότι ο υπηρέτης του Αβραάμ παραμένει ανώνυμος, ώστε ο τύπος της διακονίας να μπορεί να εφαρμοστεί σε κάθε πιστό και δοκιμασμένο μαθητή. Και εκείνος μεν κατέλυσε κοντά στο πηγάδι με το νερό το δειλινό, παρακαλώντας τον Θεό διά της προσευχής να γίνει βοηθός του, και ήθελε να δοκιμάσει την παρθένο κοντά στο νερό. Έτσι και οι θεσπέσιοι μαθητές, όπως μόλις ανέφερα, ήλθαν στις χώρες των εθνών προς το δειλινό, δηλαδή κατά τους έσχατους καιρούς αυτού του αιώνα, και κοντά στα ύδατα δοκίμαζαν τη νοητή παρθένο.

ΑΛΛΟ. «Έτσι», λέει, «ας μας θεωρούν οι άνθρωποι, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού». Εάν λοιπόν το μυστήριο περί του Υιού, ο Παύλος το αποκαλεί μυστήριο του Θεού, πώς δεν θα είναι κατά φύσιν Θεός, ή πώς θα καταταχθεί στα δημιουργήματα εκείνος που υπηρετείται δια των αποστόλων; Και πώς δεν θα λέει την αλήθεια, ονομάζοντας μυστήριο του Θεού το Ευαγγέλιο του Χριστού, αυτός που με πολλή παρρησία είπε: «Διότι ούτε εγώ το παρέλαβα από άνθρωπο, ούτε το διδάχθηκα, αλλά δηλαδή από τον Θεό;» Όταν λοιπόν, όντας θεοδίδακτος, αναγνωρίζει ότι ο Υιός είναι Θεός, ποιος θα ανεχθεί εκείνους που διδάσκουν άλλα;

ΛΟΓΟΣ ΙΗ΄. Επιτάφιος στον πατέρα του, παρουσία του Βασιλείου. Α΄. Άνθρωπε του Θεού, και πιστέ θεράποντα, και οικονόμε των μυστηρίων του Θεού, και άνδρα των επιθυμιών του Πνεύματος· διότι έτσι ονομάζει η Γραφή όσους έχουν προοδεύσει και είναι υψηλοί, και βρίσκονται υπεράνω των ορατών πραγμάτων. Σε αποκαλώ δε και Θεό του Φαραώ απέναντι σε κάθε αιγυπτιακή και αντιτιθέμενη δύναμη, και στύλο, και εδραίωμα της Εκκλησίας, και θέλημα Κυρίου, και φωστήρα στον κόσμο που κατέχει τον λόγο της ζωής, και στήριγμα της πίστεως, και κατοικητήριο του Πνεύματος. Και προς τι να απαριθμώ όλες τις προσωνυμίες, όσες σου έχει προσδώσει η αρετή, με τη μία να προσελκύει και να προσθέτει την άλλη;

Βλέπεις πώς πάλι, από τη μία, ταπείνωσε το φρόνημα των μαθητών, ενώ, από την άλλη, εξύψωσε εκείνο των δασκάλων; Διότι τους απευθύνεται με τον ίδιο τρόπο που μιλά κανείς σε ευγενή παιδιά, τα οποία έχουν παιδαγωγούς και πρόκειται να τα κληρονομήσουν όλα. Μπορούμε να το πούμε και διαφορετικά, ότι δηλαδή και ο θάνατος του Αδάμ συνέβη για εμάς, προκειμένου να συνετιστούμε, και του Χριστού, προκειμένου να σωθούμε. Εσείς όμως ανήκετε στον Χριστό, και ο Χριστός στον Θεό. Με διαφορετικό τρόπο ανήκουμε εμείς στον Χριστό, με διαφορετικό ο Χριστός στον Θεό, και με διαφορετικό ο κόσμος σε εμάς. Διότι εμείς μεν ανήκουμε στον Χριστό ως δημιούργημά Του· ο Χριστός όμως ανήκει στον Θεό ως γέννημα γνήσιο, και όχι ως δημιούργημα, όπως ακριβώς ούτε ο κόσμος είναι δικό μας δημιούργημα. Επομένως, μολονότι η λέξη είναι μία, η έννοιά της είναι διαφορετική. Διότι ο μεν κόσμος είναι δικός μας με την έννοια ότι δημιουργήθηκε για εμάς· ο δε Χριστός ανήκει στον Θεό, επειδή τον έχει ως αίτιο κατά την ιδιότητά Του ως Πατέρα· εμείς πάλι ανήκουμε στον Χριστό, επειδή δημιουργηθήκαμε από Αυτόν. Εάν λοιπόν εκείνοι είναι δικοί σας, λέει, γιατί πράξατε το αντίθετο, και παίρνετε τα ονόματά σας από αυτούς, και όχι από τον Χριστό και τον Θεό; Έτσι ας μας λογαριάζει ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού. Επειδή κατέβαλε το φρόνημά τους, δες πώς πάλι το ανορθώνει λέγοντας: «Ως υπηρέτες του Χριστού». Μην εγκαταλείπεις, λοιπόν, τον Δεσπότη, για να παίρνεις το όνομά σου από τους υπηρέτες και από εκείνους που διακονούν.

Εμείς είμαστε υπηρέτες, όχι αυθέντες· και ο Παύλος υπηρέτης είναι: «Έτσι», λέει, «ας μας θεωρεί ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού». «Διότι, τι έχεις το οποίο δεν έλαβες;» Αν έχω κάτι, το έλαβα· και αν το έλαβα, δεν είναι δικό μου, αλλά εκείνου που έδωσε το δώρο· μην αμφιβάλλεις, λοιπόν, αγαπητέ. Η χάρις είναι ολοκληρωμένη, ο τόπος δεν αποτέλεσε εμπόδιο, είτε μέσα σε πλοίο· ο Φίλιππος βάπτισε καθ' οδόν, ο Παύλος στη φυλακή, ο Χριστός εισήγαγε τον ληστή στον παράδεισο.

Η δε φράση, «είτε τα παρόντα είτε τα μέλλοντα», δηλώνει τα αγαθά που τους δίνονται και πρόκειται να τους δοθούν. Διότι έχει δοθεί στην μεν παρούσα ζωή αυτή η άφεση των αμαρτιών, ο αρραβώνας του Πνεύματος, τα χαρίσματα που προέρχονται μέσω του Πνεύματος. Και το ότι θα απολαύσουν και τα μελλοντικά αγαθά είναι αναμφίβολο, εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ελάτε οι ευλογημένοι, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». «Διότι τα πάντα είναι δικά σας, και εσείς είστε του Χριστού, και ο Χριστός είναι του Θεού». Και τα παρόντα και τα μέλλοντα, και η ημέρα, η ζωή και ο θάνατος και ο κόσμος, θα γίνουν δικά σας, λέει, επειδή πιστέψατε στον Χριστό, ο Οποίος είναι Υιός του Θεού. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Έτσι ας σας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού». Μην εγκαταλείπετε λοιπόν τον Δεσπότη, λέει, για να ονομάζεστε από τους υπηρέτες. «Αυτό που επιπλέον ζητείται από τους οικονόμους, είναι να βρεθεί κανείς πιστός. Σε εμένα όμως ελάχιστη σημασία έχει το να κριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο· αλλά ούτε και τον εαυτό μου δεν ανακρίνω· διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα, αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού· εκείνος που με ανακρίνει είναι ο Κύριος. Επομένως, μην κρίνετε τίποτα πριν από την κατάλληλη ώρα, μέχρι να έλθει ο Κύριος, ο Οποίος και θα φωτίσει τα κρυμμένα στο σκοτάδι και θα φανερώσει τις προθέσεις των καρδιών. Και τότε ο καθένας θα λάβει τον έπαινο από τον Θεό». Δηλαδή, για να μην οικειοποιηθεί τα όσα ανήκουν στον Δεσπότη. «

Αν βέβαια όσα του επιτρέπονται, συμφέρουν και σε όλους, καλώς· αν όσα του επιτρέπεται να πράττει, οικοδομούν όλα την Εκκλησία του Χριστού· αν επιτάσσεται να ζητεί το δικό του και όχι το συμφέρον όλων· αν μόνο και μόνο για να υπερασπίζεται το δικό του μεγαλείο έχει εγκαθιδρυθεί σε εκείνον τον αποστολικό θρόνο· αν όλα όσα θελήσει ως πρώτος καταρτίζουν και δεν καθαιρούν, τότε πρέπει να γίνονται αποδεκτά από όλους και είναι άξια σεβασμού. «Αν όμως όλα μου επιτρέπονται, λέει κάπου το σκεύος της εκλογής, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν οικοδομούν όλα», και σε συνέχεια αυτών προσθέτει, «κανείς ας μη ζητεί το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του πλησίον»· και άλλοτε μεν λέει, για την εξουσία που μας έδωσε ο Κύριος, ότι είναι για οικοδομή και όχι για καθαίρεση· άλλοτε πάλι, «δεν έκανα χρήση, λέει, της εξουσίας, για να μη φέρουμε κανένα εμπόδιο στο Ευαγγέλιο του Χριστού»· και άλλοτε, «έτσι ας μας λογαριάζει ο άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού»· και ότι «ως Κύριο μεν κηρύττουμε τον Χριστό, και τους εαυτούς μας δούλους σας διά τον Χριστό»· και άλλοτε, «αν η τροφή σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας στον αιώνα, για να μη σκανδαλίσω τον αδελφό μου». Ας μιμείται λοιπόν και αυτός τον απόστολο, και, ενώ έχει εξουσία, είτε ας μην την χρησιμοποιεί σε όσα δεν προάγουν το Ευαγγέλιο, είτε ας την χρησιμοποιεί μεν, πλην όμως για οικοδομή και όχι για καθαίρεση. Διότι, ως έχουν τώρα τα πράγματα, ποιο είναι το κέρδος που προκύπτει σε εκείνον από αυτήν την αδούλωτη ανωτερότητα;

Η φράση «εν ανθρώποις» αναφέρεται είτε στους δασκάλους —διότι δεν έχουν τίποτα δικό τους από μόνοι τους— είτε στους ανθρώπινους συλλογισμούς —διότι μέσω αυτών δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί η αλήθεια. Μάλλον όμως η πρώτη εκδοχή ταιριάζει καλύτερα και στο λεκτικό του χωρίου και στα όσα ακολουθούν. «Εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού. Όλα είναι δικά σας» ως ευεργεσίες και δωρεές, «εσείς δε του Χριστού» ως κτήματα και δημιουργήματα, «ο Χριστός δε του Θεού» ως γέννημα και Υιός. Πολύ σωστά δε το πρόσθεσε αυτό· διότι επειδή είπε: «όλα είναι δικά σας, εσείς δε του Χριστού», για να μην νομίσουν, αν σταματούσε εκεί, ότι ο Υιός είναι αγέννητος και αναίτιος, πρόσθεσε: «ο Χριστός δε του Θεού». 1 Κορ. 4,1-5 Διότι αυτό, λέει, είναι το ζητούμενο και αυτό που οφείλουν με κάθε τρόπο να τηρούν οι οικονόμοι, το να είναι πιστοί και να θεωρούν τους εαυτούς τους υπηρέτες, και να μην ιδιοποιούνται και σφετερίζονται τα πράγματα του δεσπότου τους. Ή και με αυτόν τον τρόπο: «έτσι ας μας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος»· και τα άλλα τα οποία, λέει, ανέφερα, αλλά και αυτό που επιπλέον ζητείται από τους οικονόμους, και αυτό ας μας θεωρεί —ώστε το ρήμα «ας μας θεωρεί» να λαμβάνεται από κοινού. Τι είναι δε αυτό που ζητείται από τους οικονόμους; «Να βρεθεί», λέει, «κανείς πιστός». Έπειτα, προς εκείνους που πρόκειται να φανούν αναίσχυντοι και να επιχειρήσουν να πουν: «Τι λοιπόν; Εσύ τέτοιος είσαι;» προκαταλαμβάνοντάς τους λέει: «για μένα όμως έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς». Αυτό δε το λέει όχι για να εξυψώσει τον εαυτό του, αλλά για να διαφυλάξει την πρέπουσα αξία στο κήρυγμα και στη διδασκαλία.

Και πρώτον μεν αναφέρει ότι ο λόγος της εκκλησιαστικής οικονομίας δεν καθιστά τυχαία πρόσωπα ως επόπτες και διαιτητές της πράξεως, αλλά τους υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού, και εκείνους στους οποίους έχουν εμπιστευθεί οι νόμοι των αρχιερατικών θρόνων, εκ των οποίων η λεγόμενη ένωση των Γαϊανιτών και Θεοδοσιανών ουδένα αναγνώριζε.