Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:15

«Είχε τείχος μέγα και υψηλό, είχε πυλώνες δώδεκα, και επί των πυλώνων αγγέλους δώδεκα, και ονόματα επιγεγραμμένα, τα οποία είναι των δώδεκα φυλών του Ισραήλ.» Το μεγάλο, υψηλό και φρουρητικό τείχος της Εκκλησίας για όσους βρίσκονται στην αγία πόλη είναι ο Χριστός, στον οποίο δώδεκα πυλώνες είναι οι άγιοι απόστολοι, δια των οποίων αποκτήσαμε την προσέγγιση και την είσοδο προς τον Πατέρα. Και αυτοί συνεργούνται από δώδεκα αγγέλους, οι οποίοι υπερέχουν και βρίσκονται πιο κοντά στον Θεό λόγω της οικειότητας που προσδίδει η αγιότητα. Διότι, εάν πιστεύουμε ότι κάθε πιστό τον ακολουθεί ένας άγγελος ως φύλακας, είναι πολύ πιο λογικό να νοηθεί ότι για τους θεμελιωτές της Εκκλησίας και τους σπορείς του ευαγγελικού λόγου, οι πρωτεύοντες μεταξύ των αγγέλων λειτουργούν ως συνεργοί στο ευαγγελικό κήρυγμα. Τα δε ονόματα των φυλών του νοητού Ισραήλ είναι γραμμένα στις αποστολικές εισόδους, επειδή και τα ονόματα των φυλών του αισθητού Ισραήλ ήταν κάποτε γραμμένα στην επωμίδα του εκάστοτε αρχιερέα. Διότι και η Γραφή τώρα, μέσω αυτών των ονομάτων, επιμαρτυρεί τη μέριμνα των αποστόλων για τους πιστούς, καθώς ο Παύλος λέει ότι έχει «τη μέριμνα όλων των εκκλησιών» και ότι «η καρδιά του έχει πλατυνθεί» και χωράει όλους αυτούς «τους οποίους» ο ίδιος «μέσω του Ευαγγελίου γέννησε».

Για εμένα, ας αποτελεί ευχή το να χρησιμοποιήσω μέχρις ενός σημείου τον ζήλο της παλαιάς ιστορίας. Ας μη δούμε, όμως, πλέον να ακολουθεί και η έκβαση των γεγονότων εκείνης της εποχής. Διότι ο λαός, επειδή απείθησε, και σαν σκληρό και ατίθασο άλογο που δάγκωσε το χαλινάρι, δεν οδηγήθηκε προς το συμφέρον του· αλλά, αφού παρεξέκλινε από την ευθεία οδό, έτρεξε τόσο άτακτα και επαναστάτησε εναντίον του ηνιόχου του, μέχρι που, πέφτοντας στα βάραθρα και τους γκρεμούς, υπέστη πανωλεθρία αντάξια της απειθαρχίας του. Αυτό ας μη συμβεί τώρα σε εμάς, παιδιά μου, εσάς που γέννησα διά του Ευαγγελίου, εσάς που σπαργάνωσα με την ευλογία των χεριών μου. Αντιθέτως, ας υπάρχει ακοή ευγνώμων, ψυχή πειθήνια, που δέχεται με πραότητα τις παραινέσεις και υποχωρεί σε εκείνον που ομιλεί, όπως ακριβώς το κερί σε εκείνον που το σφραγίζει, προκειμένου, διά μέσου αυτής της προθυμίας, να λάβω και εγώ τον ευφρόσυνο καρπό των κόπων μου, και εσείς, στον καιρό της απαλλαγής από τα δεινά, να επαινέσετε την παραίνεση που σας έγινε. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που υποδηλώνει μεν ο λόγος, αλλά κρατά ακόμη τις ψυχές σε μετεωρισμό με την ελπίδα της ακοής, καθυστερώντας να φανερώσει το προσδοκώμενο;

Διότι, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εγώ σας εγέννησα εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου». Και το: «Όσοι τον δέχθηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Και: «Καθένας που πράττει την αμαρτία, έχει γεννηθεί από τον διάβολο».

Κεφάλαιο ιη΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Παιδιά μου, για λίγο χρόνο ακόμη είμαι μαζί σας. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα. ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ Α΄. Όπως η τροφός περιθάλπει τα ίδια της τα παιδιά, έτσι και εμείς, τρέφοντας βαθιά στοργή για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας γίνατε αγαπητοί.

Διότι έτσι νομίζω ότι θα κατανοήσεις ορθά και αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο προς κάποιους: «Τεκνία μου, για τα οποία πάλι κοιλοπονώ, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου.» <Μην απορήσεις που σου είπα: Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν. Το πνεύμα πνέει όπου θέλει, και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει· έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα.> Είναι αρετή του δασκάλου να μπορεί με ποικίλους τρόπους να μεθοδεύει τον νου των ακροατών, και να προχωρά μέσα από πολλά νοήματα, συσσωρεύοντας τις αποδείξεις για όσα ο λόγος φαίνεται δυσχερής. Δέχεται λοιπόν τον τύπο του μυστηρίου μέσα από παραδείγματα, και λέει: Αυτό το εγκόσμιο και εναέριο πνεύμα πνέει σε όλη την οικουμένη, και διατρέχοντας όπου ακριβώς θέλει, φανερώνει την παρουσία του μόνο με τον ήχο, και διαφεύγει μεν από τα μάτια όλων, αλλά ερχόμενο σε επαφή με τα σώματα μέσω λεπτότατων πνοών, μεταδίδει κάποια αίσθηση της φυσικής ενέργειας που ενυπάρχει σε αυτό. Έτσι να κατανοήσεις, λέει, και την αναγέννηση διά του Πνεύματος, καθοδηγούμενος από τα μικρά παραδείγματα προς τα μεγαλύτερα, και συλλαμβάνοντας με τον νου αυτά που υπερβαίνουν τις αισθήσεις, σαν σε εικόνα, μέσω του λόγου που παρατέθηκε. <Αποκρίθηκε ο Νικόδημος και του είπε: Πώς μπορούν να γίνουν αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε.> Σε τίποτα δεν ωφέλησε ο μακροσκελής λόγος αυτόν που δεν κατανοούσε τίποτα.

Διότι, κυρίως σύμφωνα με τη Θεία Γραφή, ως πατέρας δεν θεωρείται οπωσδήποτε εκείνος που εγέννησε κάποιον από τον εαυτό του, αλλά και εκείνος που έχει κάποιους οι οποίοι συμμορφώνονται με τα δικά του ήθη, και για τον λόγο αυτόν ονομάζεται πατέρας τους. Έτσι και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Διότι εν Χριστώ Ιησού, μέσω του Ευαγγελίου, εγώ σας εγέννησα». Όπως λοιπόν, καθώς λέγαμε, κάποιοι γίνονται σύμμορφοι και με τον Θεό και με τους αγίους πατέρες μέσω της ομοιότητας στον τρόπο ζωής και του αγιασμού, έτσι και με τον διάβολο και με τους ομοήθεις του κάποιοι γίνονται ομόγνωμοι, παθαίνοντας αυτό εξαιτίας της δικής τους μοχθηρίας. Επομένως, για τους αγίους ταιριάζουν ως πατέρες οι άγιοι, ενώ για τους πονηρούς πάλι οι πονηροί. Και οι μεν, αποτυπώνοντας στις ψυχές τους τη θεία μορφή, όσο μπορεί να λεχθεί αυτό, μέσω του αγιασμού, και έχοντας την παρρησία που αρμόζει σε γνήσιους υιούς, δικαίως θα πουν: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Οι φαύλοι πάλι θα ανατεθούν στον δικό τους πατέρα, γεννημένοι, τρόπον τινά, μέσω της ομοίωσης με αυτόν, στην ίδια μοχθηρία. Γι' αυτό λοιπόν, ο Χριστός ορίζει και ονομάζει στους Ιουδαίους έναν άλλον πατέρα, διαφορετικό από τον άγιο Αβραάμ· ποιος όμως είναι αυτός, δεν το λέει ακόμη με σαφήνεια. <Είπαν λοιπόν σε αυτόν: Εμείς δεν έχουμε γεννηθεί από πορνεία· έναν πατέρα έχουμε, τον Θεό.> Έχω ήδη προαναφέρει ότι οι Ιουδαίοι, που τολμούσαν τα πάντα με ευκολία, έτρεφαν πικρές και ανόσιες αντιλήψεις εναντίον του Σωτήρα Χριστού.

Και βέβαια, ο σοφότατος Παύλος τον άνθρωπο που είχε πορνεύσει στην Κόρινθο τον παρέδιδε στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα· δίνει όμως και αγαθές συμβουλές και λέει: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι είτε πόρνος, είτε πλεονέκτης, είτε ειδωλολάτρης, είτε υβριστής, είτε μέθυσος, είτε άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε.» Περί αυτών που εδώ ονομάζονται κριτές ή σύμβουλοι και ο μακάριος Δαβίδ εν Αγίω Πνεύματι είπε προς την ίδια την Ιερουσαλήμ: «Αντί των πατέρων σου έγιναν οι υιοί σου», δηλαδή, τα τέκνα σου πήραν για σένα τη θέση των πατέρων· διότι και οι θεσπέσιοι μαθητές ήταν Ιουδαίοι και υιοί της τότε Συναγωγής. Ότι δε έγιναν πατέρες των πιστών, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα». Και πάλι: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω πόνους τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Μας το υπενθυμίζει δε και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες του, για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, και για την ανάδειξη των αγίων του μαθητών, και λέει: «Ιδού λοιπόν, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με κρίση». Διότι οι μεν ηγέτες της ιουδαϊκής Συναγωγής ακολουθούσαν μια ζωή εντελώς παράνομη, και το να κυβερνούν με κρίση, δηλαδή με δικαιοσύνη, δεν το γνώριζαν.

Γράφει, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος προς αυτούς που κλήθηκαν μέσω αυτού, και λέει: «Διότι και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε, όμως, πολλούς πατέρες. Διότι εν Χριστώ Ιησού μέσω του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα».

Απευθύνθηκε λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος προς εκείνους που πίστεψαν μέσω αυτού: «Διότι και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Κυρίω, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες. Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου.» Βρίσκουμε δε σε πολλά σημεία και άλλους από τους αγίους αποστόλους να ονομάζουν «τεκνία» εκείνους που προσελκύστηκαν από αυτούς στη σωτηρία την εν Χριστώ. <Έπεσε ο Βηλ, συνετρίβη ο Δαγών, έγιναν τα γλυπτά τους σαν θηρία και κτήνη.> Πάντοτε, κατά κάποιον τρόπο, ακολουθούν τις προρρήσεις, οι οποίες έγιναν μέσω των αγίων προφητών περί του Σωτήρος όλων μας Χριστού, αναγκαίες προαγορεύσεις για όσα έγιναν μέσω αυτού, δηλαδή για όσα κατορθώθηκαν στον κόσμο.

Διότι έπαψαν μεν να πενθούν και να την κλαίνε, αλλά δέχθηκαν τη χάρη διά του Χριστού, ευαγγελιζόμενοι και εξαγγέλλοντας. «Τους δόθηκε δε άλειμμα ευφροσύνης αντί για πένθος, και ένδυμα δόξης αντί για πνεύμα ακηδίας.» Με τη λέξη άλειμμα εννοεί εδώ το ιλαρό, δηλαδή την ιλαρότητα και την ευφροσύνη αντί του πένθους και του κλάματος, και με το ένδυμα δόξης, εννοεί το περίβλημα, δηλαδή τη στολή και το άμφιο, αντί του πνεύματος της ακηδίας, δηλαδή αντί της παλαιάς μικροψυχίας. Διότι δοξάστηκαν εκείνοι που παλαιά τη θρηνούσαν και κατέχονταν από ακηδία εξαιτίας της. Και πώς δοξάστηκαν; Διότι ορίστηκαν ως καθοδηγητές και διδάσκαλοί της, και αυτό ακριβώς ειπώθηκε προς αυτήν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Αντί των πατέρων σου, γεννήθηκαν σε εσένα υιοί.» Επειδή οι πάνσοφοι μαθητές, αν και ήταν τέκνα της Συναγωγής των Ιουδαίων, έγιναν πατέρες. Γράφει εξάλλου σε κάποιους ο πάνσοφος Παύλος: «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας εγέννησα.» Τοποθετήθηκαν λοιπόν στην τάξη των πατέρων εκείνοι που υπήρξαν υιοί της. Το ότι δε οι θεσπέσιοι μαθητές περιβλήθηκαν τη στολή της θείας δόξας, καθίσταται σαφές από τον Χριστό, ο οποίος τους λέει άλλοτε μεν: «Ασθενείς να θεραπεύετε, δαιμόνια να εκβάλλετε, νεκρούς να ανασταίνετε», άλλοτε δε πάλι: «Εσείς είστε το φως του κόσμου.» Και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου εις δόξαν.

Τέτοιος ήταν και ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας σε εκείνους που είχαν κληθεί μέσω αυτού και λέγοντας: «Ακόμη κι αν έχετε αμέτρητους παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εγώ σας γέννησα εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου». Επομένως, τα τέκνα που θα γεννηθούν από αυτούς θα δουν και θα ευφρανθούν. Διότι, έχοντας εμβαθύνει στις πνευματικές θεωρίες που αφορούν τον Χριστό, και έχοντας διδαχθεί πλήρως τη δύναμη του μυστηρίου, και όντας φωτισμένα από τις δωρεές του Πνεύματος, θα πράξουν ορθά, και θα δεχθούν τη χαρά που προέρχεται από τον ίδιο τον Σωτήρα Χριστό, καθιστώντας τον χαρά, τέρψη και αγαλλίαση της ψυχής και της καρδιάς τους. Και αυτό θα αποτελούσε σαφή απόδειξη της επιλογής τους να ζουν θεοφιλώς.

Διότι, ενώ τους ευεργετούσε, τον λοιδορούσαν, ενώ τους παρακαλούσε για τη σωτηρία τους, τον λιθοβολούσαν, ενώ τους νουθετούσε πάνσοφα και τους οδηγούσε στα μονοπάτια που φέρνουν στην ευσέβεια, οι άθλιοι τον ύβριζαν, και επιπλέον τον επιβουλεύονταν, ώστε να του προκαλέσουν ατεκνία. [Και ατεκνία στην ψυχή μου.] Είναι συνήθεια της Θείας Γραφής να ονομάζει υιούς όσους μαθητεύουν κοντά σε εκείνους που συνηθίζουν να μυσταγωγούν. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος, γράφοντας σε κάποιους, λέει: «Διότι εν Χριστώ Ιησού, μέσω του Ευαγγελίου, εγώ σας εγέννησα»· και επίσης στους Γαλάτες: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Ονομάζονταν επίσης υιοί των αγίων προφητών, εκείνοι που κατά τη διάθεση και τη μάθηση ήταν οικείοι και βρίσκονταν κοντά τους. Διότι το ότι εκείνοι που είχαν αναλάβει την ηγεσία των ιουδαϊκών ταγμάτων δεν επέτρεπαν σε κανέναν να μαθητεύσει κοντά στον Χριστό, μπορεί να γίνει σαφές από εδώ εύκολα. Επειδή φώναζαν, όπως είπα, στα πλήθη, ότι «Έχει δαιμόνιο και είναι τρελός· γιατί τον ακούτε;» Επίσης, χτυπούσαν πολλές φορές και τους αγίους αποστόλους μέσα στο συνέδριο, κατηγορώντας τους για τη μυσταγωγία. [«Εταπείνωσα με νηστεία την ψυχή μου».] Το ποιος είναι ο τρόπος του πένθους, τουλάχιστον για εκείνους που συνηθίζουν να κατορθώνουν τον άγιο βίο, αυτός ο στίχος το διασαφηνίζει πολύ καλά. «Διότι εταπείνωνα», λέει, «με νηστεία την ψυχή μου».

Αυτά δε τα ελεφαντοστέινα παλάτια είναι και θυγατέρες βασιλέων. Πώς ή με ποιον τρόπο; Διότι, εφόσον οι θεσπέσιοι μαθητές είναι υιοί της βασιλείας, θα μπορούσαν δικαίως να ονομαστούν και βασιλείς. Έγιναν δε και πατέρες των Εκκλησιών· διότι τις γέννησαν διά του Ευαγγελίου και των ιερών κηρυγμάτων. Διότι αυτό λέει και ο μακάριος Παύλος: «Εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα.» Επομένως, από τα ιμάτιά σου και από τα ελεφαντοστέινα παλάτια, δηλαδή από τις περικαλλέστατες εκκλησίες, αναδύεται σμύρνα και στακτή και κασσία, δηλαδή κάθε λογής πνευματική ευωδία. Με αυτά τα αρώματα λοιπόν, δηλαδή με τις νοητές ευωδίες, οι θυγατέρες των βασιλέων σε εύφραναν προς τιμήν σου, δηλαδή στον καιρό κατά τον οποίο έπρεπε να τιμηθείς από αυτές.

I f. 243 b, B f. 173) Ο Χριστός έπλασε τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη και συμφιλιώνοντας και τους δύο σε ένα σώμα προς τον Πατέρα. Από αυτούς και από εκείνους νοείται το πλήρωμα της Εκκλησίας. Λένε λοιπόν προς αυτήν οι προφήτες: «Αντί για τους πατέρες σου γεννήθηκαν σε σένα υιοί»· και φαίνεται ότι μέσα από αυτούς κάνουν μνεία στους άγιους αποστόλους και ευαγγελιστές. Διότι πατέρες της Συναγωγής των Ιουδαίων ήταν ο Αβραάμ, ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, και οι μετά από αυτούς πατριάρχες και προφήτες. Επειδή όμως ο Κύριος, όντας Θεός, φανερώθηκε σε εμάς, χειροτονήθηκαν από αυτόν Πατέρες της Εκκλησίας, και τη θέση των πρώτων έλαβαν οι θεσπέσιοι μαθητές. Διότι, το ότι ο θεσπέσιος Αβραάμ ήταν πατέρας των εθνών και των Ιουδαίων, πώς είναι δυνατόν να το αμφισβητήσει κανείς; Γιατί του Ισραήλ έγινε πατέρας κατά σάρκα· ενώ για εκείνους από τα έθνη, μέσω της υπόσχεσης. Διότι ειπώθηκε προς αυτόν: «Σε έθεσα πατέρα πολλών εθνών»· επειδή ακολούθησαν τα ίχνη του δικαιωμένοι από την πίστη, και εφόσον έγιναν πιστοί, ευλογήθηκαν μαζί του. Στη θέση λοιπόν των πατέρων τοποθετήθηκαν για την Εκκλησία οι πάνσοφοι μαθητές. Είναι λοιπόν [αληθινός ο λόγος του Παύλου: «Έτσι, κι αν] έχετε χιλιάδες παιδαγωγούς στον Χριστό, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα.»

Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφότατος Παύλος γράφει σε αυτούς από τα έθνη που πίστεψαν μέσω αυτού, λέγοντας: «Διότι και αν έχετε μυριάδες παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε πολλούς πατέρες. Επειδή εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου.» Ότι δε και ο Θεός θα είναι μαζί τους και θα ευλογήσει πλούσια τους λαούς που ζουν στην πίστη, θα μπορούσε να το αποδείξει πολύ εύκολα ο θεσπέσιος Ισαάκ, ο οποίος στεφάνωσε με τις άνωθεν ευλογίες τον Ιακώβ που αναχωρούσε από την πατρική εστία, λέγοντας: «Είθε δε ο Θεός μου να σε ευλογήσει, και να σε αυξήσει, και να σε πληθύνει· και θα γίνεις σύναξη εθνών. Και είθε να σου δώσει την ευλογία του Αβραάμ του πατέρα σου.» Διότι έχουν ευλογηθεί όσοι είναι εν Χριστώ, και έχουν αυξηθεί πάρα πολύ, και έχουν γίνει πλήθος, και συναγωγές εθνών, και έχουν κατασταθεί συγκληρονόμοι των αγίων πατέρων. Διότι θα παρακαθίσουν μαζί με τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ στη βασιλεία των ουρανών, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα.

Άξιοι, λοιπόν, της θεοπτίας είναι όσοι βρίσκονται εν Χριστώ, και του να έχουν την πεποίθηση με θάρρος ότι ο Κύριος θα είναι μαζί τους και θα τους υπερασπιστεί, και θα τους διασώσει παντού, και θα τους αναδείξει καρποφόρους. «Διότι ιδού», λέγει, «εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος». Το ότι δε έχουν πλουτίσει πνευματικά οι μακάριοι μαθητές, και έχουν γίνει πατέρες αναρίθμητων εθνών, εννοώ μέσω της πίστεως εν Χριστώ και ως προς την πνευματική γέννηση, είναι απολύτως φανερό σε όλους, αφού ο Παύλος λέει καθαρά σε όσους πίστεψαν μέσω αυτού: «Διότι και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ, όμως δεν έχετε πολλούς πατέρες. Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου». Έγινε, λοιπόν, το σπέρμα τους ισάριθμο με τους κόκκους της άμμου. Και έχει επεκταθεί προς την ανατολή και τη δύση, και δεξιά και αριστερά, εννοώ δηλαδή προς τον νότο και τον βορρά.

Διότι σαφέστατα εξήγησε η προφητική χάρη ότι δεν αποκαλούμε κάποιον πατέρα κατά φύση, αλλά κατά τη χάρη του Θεού και κατά θέσιν. Και για να γνωρίσεις ακριβέστερα ότι στις θείες γραφές δεν ονομάζεται πάντοτε πατέρας μόνο ο κατά φύση πατέρας, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι, κι αν έχετε μυριάδες παιδαγωγούς στον Χριστό, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εγώ σας γέννησα εν Χριστώ Ιησού διά του ευαγγελίου». Διότι ο Παύλος ήταν πατέρας των Κορινθίων όχι επειδή τους γέννησε κατά σάρκα, αλλά επειδή τους δίδαξε και τους αναγέννησε κατά πνεύμα. Άκουσε επίσης και τον Ιώβ που λέει: «Εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων». Διότι ονόμασε τον εαυτό του πατέρα όχι επειδή τους είχε γεννήσει όλους, αλλά επειδή τους φρόντιζε. Και αυτός ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Θεού, όταν κατά την ώρα του σταυρού είχε καρφωμένη τη σάρκα στο ξύλο, βλέποντας τη Μαριάμ, τη μητέρα του κατά σάρκα, και τον Ιωάννη, τον πιο αγαπητό από τους μαθητές, λέει στον μεν: «Ιδού η μητέρα σου»· προς δε τη Μαριάμ: «Ιδού ο υιός σου»· διδάσκοντας την οφειλόμενη φιλοστοργία, και επιλύοντας εμμέσως εκείνο που ειπώθηκε από τον Λουκά, το: «Και ήταν ο πατέρας του και η μητέρα του γεμάτοι θαυμασμό», το οποίο αρπάζουν τα τέκνα των αιρετικών, υποστηρίζοντας ότι γεννήθηκε από άνδρα και γυναίκα.

Διότι ο Πατέρας, όντας αληθινός Θεός, γέννησε τον Υιό όμοιο με τον εαυτό του, Θεό αληθινό. Όχι όπως οι δάσκαλοι γεννούν μαθητές, ούτε όπως ο Παύλος λέει σε κάποιους: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου». Επειδή εδώ, αυτός που δεν είναι κατά φύσιν υιός, έγινε υιός μέσω της μαθητείας· εκεί όμως πρόκειται για φυσικό Υιό, αληθινό Υιό. Ούτε όπως εσείς, οι Φωτιζόμενοι, γίνεστε τώρα υιοί του Θεού. Διότι και εσείς γίνεστε υιοί, αλλά κατά θέσιν και κατά χάριν, όπως έχει γραφτεί: «Όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Και εμείς μεν γεννιόμαστε από ύδωρ και πνεύμα· αλλά ο Χριστός δεν γεννήθηκε έτσι από τον Πατέρα. Διότι κατά τον καιρό του βαπτίσματος, προσφωνώντας και λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου», δεν είπε «αυτός τώρα έγινε Υιός μου», αλλά «αυτός ΕΙΝΑΙ ο Υιός μου», για να δηλώσει ότι και πριν από την ενέργεια του βαπτίσματος ήταν Υιός.

Και στις δύο όμως ο Χριστός έδωσε υπόσταση. Λέει ο Παύλος: εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα. Διότι λέει: όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, συνταφήκαμε μαζί του διά του βαπτίσματος, για να αναστηθούμε εν αυτώ εκ νεκρών.

Διότι το αγαθό χαρίζεται στον καθένα με διαφορετικό τρόπο, «σε άλλον δίνεται πνεύμα σοφίας, σε άλλον πνεύμα γνώσεως, σε άλλον πνεύμα ισχύος, σε άλλον πνεύμα ιαμάτων, σε άλλον πνεύμα προφητείας, σε άλλον πνεύμα διακρίσεως, σε άλλον πνεύμα γλωσσών, σε άλλον ερμηνειών» και τα υπόλοιπα χαρίσματα, όπως λέει «ένα και το αυτό Πνεύμα τα ενεργεί, το οποίο τα μοιράζει στον καθένα όπως θέλει». Διότι «το αγαθό σου πνεύμα θα με οδηγήσει, Θεέ», λέει ο Δαβίδ, ή «το πνεύμα πνέει όπου θέλει» (δείχνοντάς μας μέσα από αυτές τις εκφράσεις το ενυπόστατο του Αγίου Πνεύματος) «και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει» και «εάν δεν γεννηθείτε από ύδωρ και πνεύμα», παρόμοιο με αυτό που είπε ο Παύλος: «διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα». Γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος λέει: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα» και «έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας τα αναγγείλει όλα».

Διότι, λοιπόν, οι ψυχές τους αποχωρίστηκαν εφόσον έχουν γεννηθεί από τον διάβολο, και δεν προέρχονται πλέον από την άνωθεν δύναμη, σύμφωνα με τον δικό του μύθο, ούτε αποτελούν μέρος του φωτός ή της πανοπλίας του ή του στύλου του φωτός ή της μητέρας της ζωής. Εάν όμως αυτοί ανήκουν εξ ολοκλήρου στον διάβολο, άρα και ο Αβραάμ ο πατέρας τους, του οποίου απόγονοι τυγχάνουν να είναι οι ίδιοι οι Ιουδαίοι, ανήκει και αυτός στον διάβολο, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μάνη. Πώς, λοιπόν, ο Σωτήρας τούς λέει ελεγκτικά: «Εσείς δεν είστε τέκνα του Αβραάμ, αλλά του πατέρα σας, του διαβόλου. Διότι, εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του. Εσείς όμως ζητάτε να σκοτώσετε εμένα, έναν άνθρωπο που σας έχω μιλήσει την αλήθεια. Αυτό ο Αβραάμ δεν το έκανε»; Και βλέπεις ότι ο λόγος χρησιμοποιείται καταχρηστικά, διότι, ενώ αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ, αποξενώνουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο διαμέσου των έργων τους, και όχι λόγω της πλάσης ή της δημιουργίας τους (περί τούτου άλλωστε έχουμε ήδη μιλήσει και πιο πάνω). Πώς, λοιπόν, ένα μέρος του ίδιου σπέρματος θα είναι άλλοτε ξένο και του διαβόλου, και άλλοτε μέρος του Θεού; Αλλά τούτο το εκθέτει με τη μορφή κατηγορίας. Διότι σε όποιον υποτάσσει κανείς τον εαυτό του, αυτού καθίσταται δούλος ως προς τη δράση και τη διδασκαλία, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Διότι, αν και έχετε πολλούς δασκάλους, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου». Και βλέπεις ότι εννοεί τη διδασκαλία;

Διότι το αγαθό χαρίζεται στον καθένα με διαφορετικό τρόπο, «σε άλλον μεν δίνεται πνεύμα σοφίας, σε άλλον δε πνεύμα γνώσεως, σε άλλον δε πνεύμα ισχύος, σε άλλον δε πνεύμα ιαμάτων, σε άλλον δε πνεύμα προφητείας, σε άλλον δε πνεύμα διακρίσεως, σε άλλον γλωσσών, σε άλλον ερμηνειών», και τα υπόλοιπα χαρίσματα, καθώς λέει: «ένα και το αυτό πνεύμα, που τα μοιράζει στον καθένα όπως θέλει»· διότι «το πνεύμα σου το αγαθό θα με οδηγήσει, Θεέ», λέει ο Δαβίδ, ή «το πνεύμα πνέει όπου θέλει», αποδεικνύοντάς μας μέσα από αυτά το ενυπόστατο του Αγίου Πνεύματος, «και ακούς τη φωνή του, αλλά δεν ξέρεις από πού έρχεται και πού πηγαίνει», και «εάν δεν γεννηθείτε από ύδωρ και πνεύμα», παρόμοιο με αυτό που είπε ο Παύλος: «διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα». Γι' αυτό ο Κύριος λέει: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα». Και «έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από τα δικά μου, και θα σας τα αναγγείλει όλα». 10.

Και ποιους φτωχούς εννοεί, παρά εκείνους που μπορούν να πουν ομοίως με τον Παύλο: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και γρονθοκοπούμαστε, και δεν έχουμε μόνιμη κατοικία»· και εκείνους που, ομοίως με τον Πέτρο, είπαν: «Ασήμι και χρυσάφι δεν έχω». Τέτοιους δε φτωχούς προετοίμαζε ο ίδιος για τον εαυτό του, προτρέποντάς τους να μην αποκτήσουν χρυσό ούτε ασήμι στα ζωνάρια τους, ούτε σακίδιο για τον δρόμο, ούτε δύο χιτώνες, ούτε υποδήματα, ούτε ραβδί. «Τέτοιοι ήταν και εκείνοι που παλαιά περιφέρονταν με προβιές και κατσικίσια δέρματα, αντιμετωπίζοντας στερήσεις, θλίψεις, κακουχίες, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά, σε σπήλαια και στις τρύπες της γης». Αλλά εάν ο λόγος μνημόνευε μόνον αυτούς, θα είχε αποκλειστεί καθένας που δεν είναι τέτοιος· τώρα όμως απαριθμεί και μια δεύτερη τάξη ανθρώπων, λέγοντας: «Και θα σώσει τους υιούς των πενήτων». Υιοί δε των πενήτων ήταν οι ακόλουθοι των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρα μας, τους οποίους υποδήλωνε ο Απόστολος όταν έλεγε: «Διότι, εάν έχετε πολλούς παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες· διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα»· και πάλι: «Τέκνα μου, για τα οποία υποφέρω πάλι ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας».

Για άλλους μεν ευχαριστεί τον Θεό, άλλους δε τους ελέγχει. Άλλους μεν ονομάζει χαρά και στέφανό του, σε άλλους δε καταλογίζει ανοησία· με όσους πορεύονται ορθά συνοδοιπορεί και συμμερίζεται την προθυμία τους, ενώ όσους πορεύονται σε κακό δρόμο τους ανακόπτει. Άλλοτε αφορίζει, άλλοτε επιβεβαιώνει την αγάπη· άλλοτε θρηνεί· άλλοτε ευφραίνεται· άλλοτε ποτίζει με γάλα, άλλοτε εμβαθύνει στα μυστήρια· άλλοτε συγκαταβαίνει, άλλοτε τους συνυψώνει με τον εαυτό του· άλλοτε απειλεί με ράβδο, άλλοτε προτείνει πνεύμα πραότητας· άλλοτε εξυψώνεται με τους υψηλούς, άλλοτε ταπεινώνεται με τους ταπεινούς· τη μια στιγμή είναι ο ελάχιστος των αποστόλων, την άλλη υπόσχεται απόδειξη του Χριστού που λαλεί μέσα του· τη μια στιγμή ποθεί την εκδημία από τον κόσμο και προσφέρεται ως σπονδή· την άλλη κρίνει πως είναι αναγκαιότερο για χάρη τους να παραμείνει στη σάρκα· διότι δεν ζητά το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των τέκνων, τα οποία γέννησε εν Χριστώ διά του Ευαγγελίου. Αυτός είναι ο κανόνας κάθε πνευματικής προστασίας, το να παραβλέπει κανείς παντού τον εαυτό του αποβλέποντας στο συμφέρον των άλλων.

Δʹ. Μην κλείσεις, λοιπόν, τη γλώσσα που έχει μιλήσει για τόσα πολλά και ωραία, της οποίας οι καρποί είναι πολλοί και πολλά τα γεννήματα της δικαιοσύνης· για να δεις πόσα είναι τα τέκνα της και ποιοι οι θησαυροί της, ύψωσε ολόγυρα τα μάτια σου και δες: είναι όλος αυτός ο λαός, τον οποίο εσύ γέννησες εν Χριστώ διά του Ευαγγελίου. Μη μας στερήσεις, λοιπόν, τα ωφέλιμα λόγια σου, είτε είναι περισσότερα είτε λίγα, και μη δώσεις από τώρα το προοίμιο της μελλοντικής απώλειας. Μίλησε, σύντομα μεν, αλλά με λόγια για εμένα αγαπημένα και γλυκύτατα· λόγια που ίσως να μην είναι ακουστά, αλλά να γίνονται αντιληπτά με την πνευματική βοή, σύμφωνα με την οποία ο Θεός ακούει τον Μωυσή ακόμη και όταν αυτός σιωπά· και το «Γιατί βοάς προς εμένα;» λέγεται σε εκείνον που προσεύχεται νοερώς. Κατάρτισε για χάρη μου τον λαό, για το δικό σου θρέμμα, που έπειτα έγινε ποιμένας, και τώρα πλέον αρχιποιμένας.

Ζʹ. Εσείς όμως, αν θέλετε να μου κάνετε κάποια χάρη, εσείς που είστε το δικό μου γεώργιο, ή η δική μου άμπελος, τα δικά μου σπλάχνα, ή μάλλον του κοινού μας Πατέρα, τους οποίους Αυτός γέννησε εν Χριστώ διά του Ευαγγελίου, να σέβεστε και εμάς· διότι είναι δίκαιο, αφού εμείς σας προτιμήσαμε από όλους· εσείς είστε μάρτυρες, όπως και εκείνοι που μας ανέθεσαν είτε αυτήν την ηγεσία είτε τη διακονία. Και αν σε εκείνον που αγάπησε περισσότερο οφείλονται περισσότερα, πώς να μετρήσω την αγάπη, για την οποία σας κατέστησα οφειλέτες μέσω της δικής μου; Να σέβεστε όμως περισσότερο τους ίδιους τους εαυτούς σας, και την εικόνα που σας έχει εμπιστευθεί, και Εκείνον που σας την εμπιστεύθηκε, και τα πάθη του Χριστού, και τις ελπίδες που προέρχονται από εκεί, διατηρώντας την πίστη την οποία παραλάβατε, με την οποία ανατραφήκατε, μέσω της οποίας σώζεστε και με την οποία σας έχει ανατεθεί να σώζετε άλλους· διότι να γνωρίζετε καλά ότι το δικό σας καύχημα δεν ανήκει σε πολλούς.

Διότι διαφορετικά δεν θα έπαιρνε το όνομά της και δεν θα γινόταν γνωστή από τον αδελφό της τον Ααρών, αλλά από τον άνδρα της, εάν βέβαια είχε, επειδή κεφαλή της γυναίκας δεν αποκαλείται ο αδελφός, αλλά ο άνδρας. Και αν σε εκείνους για τους οποίους η τεκνοποιία επιδιωκόταν ως μέρος της ευλογίας και ήταν κάτι το νόμιμο, αποδείχθηκε πολύτιμο το χάρισμα της παρθενίας, κατά μείζονα λόγο πρέπει εμείς να ασπαστούμε με ζήλο αυτή την επιδίωξη, εμείς που δεν κατανοούμε τα θεία λόγια κατά σάρκα, αλλά πνευματικά. Διότι αποκαλύφθηκε μέσα από τα θεία λόγια ποιο πραγματικά είναι το αγαθό της κυοφορίας και του τοκετού, και ποιο είδος πολυτεκνίας επιδιωκόταν από τους αγίους του Θεού. Διότι τόσο ο προφήτης Ησαΐας όσο και ο θείος απόστολος επισήμαναν αυτά τα πράγματα εναργώς και με σαφήνεια. Ο μεν λέγοντας: «Από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα», ο δε καυχώμενος για το ότι έγινε ο πιο πολύτεκνος από όλους, σε σημείο να κυοφορήσει ολόκληρες πόλεις και έθνη, φέρνοντας στο φως όχι μόνο τους Κορινθίους και τους Γαλάτες μέσα από τις δικές του ωδίνες και μορφώνοντάς τους εν Κυρίω, αλλά και γεμίζοντας την οικουμένη με τα δικά του τέκνα «από την Ιερουσαλήμ και τα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό», τα οποία τέκνα «γέννησε εν Χριστώ διά του Ευαγγελίου».

Τι θα μπορούσε να είναι πιο μακάριο από εκείνη τη μήτρα, η οποία μπορούσε να γεννήσει τέτοια παιδιά, ώστε να έχουν μέσα τους τον Χριστό; Τι δε πιο εύφορο, από αυτήν που αναγέννησε ολόκληρη την οικουμένη; Τι δε πιο δυνατό, από αυτήν που μπόρεσε να αναλάβει πάλι και να αναπλάσει από την αρχή εκείνους που είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει, αλλά εξέπεσαν σαν σε άμβλωση; Διότι αυτό στους φυσικούς τοκετούς είναι αδύνατον. Και γιατί δεν είπε: «Παιδιά μου, τα οποία πάλι αναγεννώ», αλλά «για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες»; Μολονότι αλλού αναφέρει ότι γεννά: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα». Εκεί μεν, λοιπόν, ήθελε να δηλώσει μόνο τη συγγένεια, ενώ εδώ φρόντιζε να παραστήσει και τον πόνο. Πώς όμως ονομάζει τέκνα εκείνα που δεν έχουν ακόμη γεννηθεί; Διότι, εάν δοκιμάζει ωδίνες, δεν έχει γεννήσει ακόμη· πώς λοιπόν τα ονομάζει τέκνα; Για να μάθεις ότι δεν δοκιμάζει αυτούς τους πρώτους πόνους τοκετού, πράγμα που ήταν αρκετό για να τους κάνει να ντραπούν. Διότι, λέει, έγινα μία φορά πατέρας και υπέμεινα για χάρη σας τον οφειλόμενο τοκετό, και εσείς γίνατε μία φορά τέκνα· πώς λοιπόν με ρίχνετε πάλι σε δεύτερες ωδίνες; Είναι αρκετοί οι πόνοι των αρχικών τοκετών, γιατί με καταπονείτε πάλι με οδύνες;

Ε'. Πρέπει δε να σας τα αποδείξω όλα αυτά: ότι οι Κορίνθιοι πρώτοι τότε απόλαυσαν τη διδασκαλία του Παύλου, ότι ήταν γεμάτοι από πνευματικά χαρίσματα, ότι υπερείχαν και στα βιοτικά πλεονεκτήματα, και ότι εξαιτίας αυτών κυριεύθηκαν από αλαζονεία και διασπάστηκαν μεταξύ τους, προσκολλώμενοι άλλοι μεν σε αυτούς, άλλοι δε σε εκείνους. Ότι, λοιπόν, πρώτοι απόλαυσαν τη διδασκαλία του Παύλου, άκουσε πώς ακριβώς το υπονόησε ο ίδιος ο Παύλος: «Διότι», λέει, «και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ Ιησού, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες. Επειδή εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα»· και εκείνος που γέννησε, πρώτος φέρνει στο φως αυτό που γεννήθηκε. Και πάλι: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε»· δείχνοντας ότι εκείνος πρώτος κατέθεσε τη διδασκαλία. Το ότι, εξάλλου, έβριθαν από πνευματικά χαρίσματα, είναι φανερό από το εξής: «Ευχαριστώ τον Θεό μου για τη χάρη του Θεού που σας δόθηκε εν Χριστώ Ιησού, διότι σε κάθε τι πλουτίσατε μέσω αυτού, ώστε να μην υστερείτε σε κανένα χάρισμα». Και βέβαια, το ότι κατείχαν την εξωτερική (θύραθεν) σοφία, μας το έκανε φανερό από τους πολλούς και μακροσκελείς λόγους που απευθύνει εναντίον της. Διότι, ενώ πουθενά σε άλλη Επιστολή δεν το έχει πράξει αυτό τόσο εύκολα, εδώ χρησιμοποιεί εκτενή κατηγορία· και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα.

Αλλά αυτό βέβαια δεν το εξέφρασε με συντομία, το φανέρωσε όμως μέσω των έργων και των ονομάτων, παραβάλλοντας τον παιδαγωγό και τον πατέρα. Διότι, λέει, «εάν έχετε πολλούς παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε όμως πολλούς πατέρες». Εδώ δεν προβάλλει το αξίωμα, αλλά την υπερβολή της αγάπης. Και ούτε εκείνους έθιξε, αφού πρόσθεσε το «εν Χριστώ», αλλά αντίθετα τους παρηγόρησε, αποκαλώντας αυτούς που μοχθούν και υπομένουν τους κόπους όχι κόλακες, αλλά παιδαγωγούς· και ταυτόχρονα απέδειξε τη δική του πατρική φροντίδα. Γι' αυτό δεν είπε: «Αλλά δεν έχετε πολλούς διδασκάλους», αλλά: «Όχι πατέρες».

Έτσι, δεν ήθελε να προβάλει το αξίωμά του, ούτε να τους διδάξει ότι ωφελήθηκαν περισσότερο από τον ίδιο. Αντιθέτως, αφού αναγνώρισε σε εκείνους ότι κοπίασαν πολύ για αυτούς (διότι τέτοιος είναι ο ρόλος του παιδαγωγού), επιφυλάσσει για τον εαυτό του την υπερβολή της αγάπης. Διότι τέτοιος είναι ο πατέρας. Και δεν λέει απλώς ότι «κανείς δεν σας αγαπά έτσι», πράγμα το οποίο θα ήταν αναπόδεικτο, αλλά φέρνει στο προσκήνιο και ένα πραγματικό γεγονός. Ποιο είναι άραγε αυτό; «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας εγέννησα». Εν Χριστώ Ιησού· δεν καταλογίζω αυτό το έργο στον εαυτό μου, λέγει. Έτσι πλήττει και πάλι εκείνους που αποδίδουν τη διδασκαλία στον εαυτό τους.

Τι πιο φιλόστοργο από αυτή την ψυχή; Διότι δείχνει ότι ο ίδιος πόνεσε όχι λιγότερο, αλλά πολύ περισσότερο από εκείνους που είχαν αμαρτήσει. Διότι δεν λέει απλώς, «από θλίψη», αλλά, «από πολλή»· ούτε «μέσα από δάκρυα», αλλά «μέσα από πολλά δάκρυα και συνοχή της καρδιάς»· δηλαδή, «ένιωθα να πνίγομαι και να ασφυκτιώ από τη βαθιά θλίψη· και μη μπορώντας πλέον να υποφέρω το σκοτάδι της θλίψης, σας έγραψα». «Όχι για να λυπηθείτε», λέει, «αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς». Αν και το λογικό θα ήταν να πει: «Όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να διορθωθείτε»· διότι πράγματι γι’ αυτόν τον λόγο τους έγραψε. Αλλά δεν λέει αυτό, παρά, κάνοντας τον λόγο του πιο γλυκύ και προσελκύοντάς τους σε μεγαλύτερη αγάπη, τοποθετεί το ένα αντί για το άλλο, δείχνοντας ότι κάνει τα πάντα από αγάπη. Και δεν αναφέρει απλώς την λέξη «αγάπη», αλλά προσθέτει: «την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς». Διότι επιθυμεί να τους προσελκύσει και με αυτόν τον τρόπο, δείχνοντάς τους δηλαδή ότι τους αγαπά περισσότερο από όλους και ότι διάκειται απέναντί τους ως προς ξεχωριστούς του μαθητές. Γι’ αυτό λέει: «Ακόμη κι αν σε άλλους δεν είμαι απόστολος, σε εσάς πάντως είμαι»· και, «Εάν έχετε πολλούς παιδαγωγούς, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες»· και πάλι, «Με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε στον κόσμο, και μάλιστα περισσότερο απέναντί σας»· και προχωρώντας αναφέρει: «Κι ενώ σας αγαπώ τόσο υπερβολικά, εγώ αγαπιέμαι λιγότερο»· και εδώ λέει: «την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς».

Το «κατ’ επιταγήν» είναι πιο ισχυρό από το «κλητός», όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει και από αλλού. Παρόμοιο με το «στον Τιμόθεο, το γνήσιο τέκνο» είναι και αυτό που λέει στους Κορινθίους: «Εν Χριστώ Ιησού εγώ σας εγέννησα», δηλαδή στην πίστη. Προσθέτει δε το «γνήσιο», θέλοντας να καταδείξει την ακριβή και ανώτερη σε σχέση με τους άλλους ομοιότητα προς τον ίδιο· και όχι μόνο αυτό, αλλά και την αγάπη του προς αυτόν, καθώς και την πολλή του στοργή. Ιδού, το «εν» τίθεται πάλι αναφορικά με την πίστη· διότι λέει: «Στο γνήσιο τέκνο εν πίστει». Δες όμως και πόσο μεγάλο είναι το εγκώμιο, εφόσον δεν τον ονομάζει απλώς υιό του, αλλά γνήσιο τέκνο. «Χάρις, έλεος, ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Χριστό Ιησού τον Κύριό μας».

Διότι ανταποδίδουμε σε αυτούς που μας κάνουν κακό με τα αντίθετα· και είναι μεγάλο το να υπομένει κανείς γενναία τις κακοπάθειες· εμείς όχι μόνο το κατορθώνουμε αυτό, αλλά και χαιρόμαστε και αγαλλόμαστε. «Περίψημα όλων μέχρι τώρα.» Όχι αυτών που μας διώκουν, αλλά εκείνων για τους οποίους υποφέρουμε αυτά. «Δεν τα γράφω αυτά για να σας ντροπιάσω, αλλά σας νουθετώ ως αγαπητά μου τέκνα.» Επειδή είδε ότι η πληγή ήταν αφόρητη, γρήγορα τη θεράπευσε. Δεν τα λέω αυτά, λέει, για να σας καταισχύνω. Διότι λέει ότι τα έγραψε, όχι βέβαια με διάθεση πονηρή και εχθρική, αλλά μάλλον με αγάπη και με την επιθυμία να σας διορθώσει. «Διότι κι αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς εν Χριστώ, δεν έχετε πολλούς πατέρες. Διότι εγώ σας γέννησα εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου.» Δεν προβάλλει εδώ το αξίωμά του, αλλά την υπερβολή της αγάπης του· και δεν πρόσβαλε ούτε εκείνους, προσθέτοντας το «εν Χριστώ», και αναγνωρίζοντας ότι εκείνοι έχουν κάνει πολλά γι' αυτούς· διότι αυτός είναι ο ρόλος του παιδαγωγού· την υπερβολή της αγάπης όμως την κρατά για τον εαυτό του.

νγ'. Είναι καλό να πεθάνει κανείς ως προς τον κόσμο και να ζήσει για τον Χριστό· διότι διαφορετικά δεν μπορεί κάποιος να γεννηθεί άνωθεν, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Εάν όμως δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν μπορεί ούτε να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών. Αυτή δε η γέννηση είναι φυσικό να προέρχεται από την υποταγή σε πνευματικούς Πατέρες. Διότι, εάν δεν κυοφορήσουμε πρώτα τον σπόρο του λόγου μέσω της διδασκαλίας των Πατέρων και δεν υιοθετηθούμε από τον Θεό δι' αυτών, δεν μπορούμε να γεννηθούμε άνωθεν. Έτσι άλλωστε, οι μεν δώδεκα γεννήθηκαν από τον έναν Χριστό, οι δε εβδομήκοντα από τους δώδεκα, και υιοθετήθηκαν από τον Θεό και Πατέρα σύμφωνα με όσα είπε ο Κύριος: «Εσείς είστε υιοί του Πατέρα μου, του εν τοις ουρανοίς». Γι' αυτό και ο Παύλος μας λέει: «Διότι και αν έχετε μυρίους παιδαγωγούς, όμως δεν έχετε πολλούς πατέρες· εγώ σας γέννησα, γίνετε μιμητές μου». νδ'. Το να μην υποταχθεί κάποιος σε πνευματικό Πατέρα, κατά μίμηση του Υιού ο οποίος υποτάχθηκε στον Πατέρα μέχρι θανάτου και σταυρού, ισοδυναμεί με το να μη γεννηθεί άνωθεν. Και αυτός που δεν έγινε αγαπητός υιός ενός αγαθού πατέρα, μη έχοντας γεννηθεί άνωθεν διά του λόγου και του πνεύματος, πώς άραγε θα γίνει και ο ίδιος αγαθός πατέρας αγαθών υιών; Και πώς θα γεννήσει αγαθά τέκνα, σύμμορφα με την αγαθότητα του πατέρα τους; Εάν όμως δεν συμβεί έτσι, τότε απολύτως ανάλογα με το δέντρο θα είναι και ο καρπός του.

Και αναφέρει ότι και ο θείος Παύλος, μετά την παράθεση αυτών των χωρίων, λέει: «Αυτό το μυστήριο είναι μεγάλο, εγώ δε αναφέρομαι στον Χριστό και στην Εκκλησία». Αλλά και το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε» λέει ότι δεν έχει ειπωθεί μόνο για τους ανθρώπους που γεννιούνται από σπέρμα και σαρκική συνεύρεση και αυξάνονται με υλικές τροφές, αλλά και για εκείνους που τελειοποιούνται και γεννιούνται κατά πνεύμα, όπως ακριβώς διακηρύσσει και ο Παύλος, ονομάζοντας τέκνα αυτούς που γεννήθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο μέσω αυτού: «Τέκνα μου», λέει, «για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί μέσα σας ο Χριστός», και πάλι: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα μέσω του Ευαγγελίου».

Αλλά, λοιπόν, εγκαταλείποντας με επίγνωση τα δικά μας θελήματα, ας στοιχηθούμε στον κανόνα της ευθύτητας, πορευόμενοι σε όλα σύμφωνα με όσα μας έχουν προσταχθεί ένθεα και νόμιμα. Ας μη μου λέει κανείς απερίσκεπτα: «Όφειλα να κάνω αυτό κι αυτό, σε αντίθεση με τους πολλούς, και είμαι άξιος να απολαμβάνω το ένα και το άλλο, επειδή κατάγομαι από τον τάδε, τον τόσο σπουδαίο». Σαρκικά είναι αυτά τα λόγια, ή μάλλον σατανικές οι παρορμήσεις· διότι με αυτά οι τέτοιοι άνθρωποι καθιστούν τους εαυτούς τους ξένους από την Εκκλησία του Θεού. Διότι, αν είστε τέκνα, είστε όλοι ένα και από τον έναν έχετε γεννηθεί· επειδή, εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου «εγώ σας γέννησα», όπως λέει ο θείος απόστολος. Αν λοιπόν είστε ένα, πώς δεν αγαπάτε το ένα, αλλά με τα χείλη μεν με ονομάζετε πατέρα, ενώ η καρδιά σας απέχει μακριά από εμένα; Ω, πώς δεν ντρέπεστε; Πώς δεν αισθάνεστε συστολή; Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει: «Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Εσείς όμως, ερχόμενοι εδώ, με τα έργα σας διακηρύσσετε το αντίθετο, όχι για να κάνετε το θέλημα του Θεού μέσω εμού του ταπεινού, αλλά το θέλημα της σάρκας και των διανοιών σας, σαν τέκνα οργής και απείθειας. "