Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:19

Επειδή λοιπόν μερικοί έχουν υπερηφανευτεί λόγω της απουσίας μου και νομίζουν ότι εξαιτίας αυτού του γεγονότος απουσιάζω, σαν να φοβάμαι να έρθω σε συζήτηση μαζί τους, πράγμα που δεν συμβαίνει, θα έρθω αν το θέλει και το επιτρέψει ο Θεός. <Θα έρθω όμως γρήγορα σε εσάς, εάν ο Κύριος θελήσει.> Υποσχέθηκε μεν να έρθει, αλλά όχι οπωσδήποτε, παρά προσθέτοντας, όπως ταίριαζε με μετριοπάθεια, το αναγκαίο: «Εάν ο Κύριος θελήσει»· διότι δεν πρέπει εμείς να σκεφτόμαστε ή να μιλάμε διαφορετικά, παρά μόνο με αυτόν τον τρόπο. <Και θα γνωρίσω όχι τα λόγια όσων έχουν υπερηφανευτεί, αλλά τη δύναμη.> Ποια είναι η ωφέλεια από τα λαμπρά λόγια που δεν έχουν κανένα από τα αγαθά, όπως είναι τα λόγια των Ελλήνων; Ενώ τα λόγια της θεόπνευστης Γραφής είναι απλά και συνηθισμένα, ωστόσο ωφελούν πλουσιοπάροχα και οδηγούν λαμπρά στην αληθινή επίγνωση του κατά φύσιν όντος Θεού· και καθιστούν (τους πιστούς) επιμελείς σε κάθε αξιοθαύμαστο έργο· και όταν συμβεί αυτό, μπορεί κανείς να καταπλουτίσει και με την αξιόλογη χάρη των χαρισμάτων του Πνεύματος· διότι η βασιλεία των ουρανών δεν βρίσκεται στα λόγια, αλλά στη δύναμη. Και το «στη δύναμη» θα το κατανοήσεις, αν μεν αναφέρεται στους αγίους αποστόλους, ως ισχύ και ενέργεια μέσω του Πνεύματος, μέσω της οποίας είναι και θαυματουργοί· εάν πάλι αναφέρεται σε εμάς τους ίδιους, το ρηθέν θα το εκλάβεις ως δύναμη της άγιας και ειλικρινούς ζωής. <Τι θέλετε; Να έρθω σε εσάς με ράβδο ή με αγάπη;> Θέλετε, λέει, να επιφέρω μια σοφή επίπληξη σε αυτούς που έχουν αμαρτήσει, σαν με κάποια ράβδο;

Ως προς αυτό, επειδή τις γράφει ενώ βρίσκεται στα δεσμά· σαν να έστελνε επιστολές ένας ήρωας εν μέσω σφαγών και αναγέρσεως τροπαίων. Έτσι έπραττε και αυτός. Διότι γνωρίζει και ο ίδιος ότι αυτό είναι σπουδαίο· γι' αυτό, γράφοντας στον Φιλήμονα, λέει: «Τον οποίο γέννησα μέσα στα δεσμά μου». Αυτά δε τα είπε, για να μη δυσανασχετούμε απέναντι στα δεινά, αλλά αντίθετα να χαιρόμαστε. Εδώ βρισκόταν ανάμεσά τους ο Φιλήμων· διότι και εκεί, γράφοντας, λέει: «Και προς τον Άρχιππο τον συστρατιώτη μας»· και εδώ: «Πείτε στον Άρχιππο». Μου φαίνεται ότι σε αυτόν είχε ανατεθεί κάποιο λειτούργημα της Εκκλησίας. Δεν είχε δει ούτε αυτούς, ούτε τους Ρωμαίους, ούτε τους Εβραίους, όταν τους έγραφε. Και για εκείνους βέβαια το δηλώνει σε πολλά σημεία, για τούτους όμως άκουσέ τον να λέει: «Και όσοι δεν έχουν δει το πρόσωπό μου εν σαρκί»· και πάλι: «Αν και απουσιάζω κατά τη σάρκα, εντούτοις κατά το πνεύμα είμαι μαζί σας». Τόσο καλά γνώριζε ότι η παρουσία του παντού ήταν κάτι το σπουδαίο, ώστε πάντοτε καθιστά τον εαυτό του παρόντα, ακόμη και όταν απουσιάζει· και όταν τιμωρεί τον πόρνο, δες πώς παριστάνει τον εαυτό του στο δικαστήριο. «Διότι εγώ», λέει, «ως απών κατά το σώμα, παρών όμως κατά το πνεύμα, έχω ήδη κρίνει σαν να ήμουν παρών»· και πάλι: «Θα έλθω προς εσάς, και θα γνωρίσω όχι τα λόγια εκείνων που έχουν επαρθεί, αλλά τη δύναμη»· και πάλι: «Όχι μόνο κατά την παρουσία μου προς εσάς, αλλά πολύ περισσότερο κατά την απουσία μου».

Βʹ. Διότι, όπως ακριβώς η παρουσία του λιονταριού κάνει όλα τα ζώα να τρέμουν από φόβο, έτσι και η παρουσία του Παύλου εκείνους που διαφθείρουν την Εκκλησία. Γι' αυτό και προσθέτει: «Θα έλθω όμως γρήγορα προς εσάς, εάν το θελήσει ο Κύριος». Αλλά το να πει μόνο αυτό, φαινόταν να αποτελεί απειλή· το να υποσχεθεί όμως ο ίδιος απόδειξη μέσα από τα έργα και να την απαιτήσει και από εκείνους, αυτό ήταν γνώρισμα μεγαλόφρονος διανοίας. Γι' αυτό λοιπόν και πρόσθεσε αυτό, λέγοντας: «Και θα διαπιστώσω όχι τα λόγια εκείνων που έχουν υπερηφανευθεί, αλλά τη δύναμή τους». Διότι η αλαζονεία τους δεν προερχόταν από δικά τους κατορθώματα, αλλά από την απουσία του δασκάλου· πράγμα που και αυτό αποτελούσε δείγμα καταφρονητικής διάθεσης. Γι' αυτό, αφού είπε: «Έστειλα τον Τιμόθεο», δεν είπε αμέσως «Θα έλθω», αλλά, αφού πρώτα τους κατηγόρησε ότι υπερηφανεύθηκαν, τότε λέει: «Θα έλθω». Διότι, εάν το είχε τοποθετήσει αυτό πριν από την κατηγορία, θα αποτελούσε μάλλον απολογία του ότι δεν τους εγκατέλειψε, και όχι απειλή, και ο λόγος του αυτός δεν θα ήταν πειστικός· τώρα όμως, τοποθετώντας το μετά την κατηγορία, έκανε τον λόγο του και αξιόπιστο και φοβερό. Και πρόσεξε τη βεβαιότητα και την ασφάλειά του. Διότι δεν είπε απλώς «Θα έλθω», αλλά «Εάν το θελήσει ο Κύριος»· και δεν ορίζει συγκεκριμένο χρόνο. Επειδή δηλαδή ήταν ενδεχόμενο να καθυστερήσει να φθάσει, θέλει με την αβεβαιότητα του χρόνου να τους θέσει σε αγωνία. Και για να μην επαναπαυθούν πάλι εξαιτίας αυτού, πρόσθεσε: «Γρήγορα. Και θα διαπιστώσω όχι τα λόγια εκείνων που έχουν υπερηφανευθεί, αλλά τη δύναμη».

Γι' αυτό ακριβώς δεν το υποσχέθηκε αμέσως, ούτε όμως και το αποσιώπησε εντελώς, αλλά, αφού είπε ότι «Θα τους στείλω», τότε προσθέτει και τον εαυτό του. Και εδώ πάλι τους κατέστησε κυρίους της κατάστασης λέγοντας: «Εάν αξίζει τον κόπο να μεταβώ και εγώ»· αυτό δε εξαρτιόταν από εκείνους, το να συγκεντρώσουν δηλαδή μεγάλο ποσό, και μάλιστα τόσο μεγάλο, ώστε να τον παρακινήσουν να ξεκινήσει και αυτός. «Θα έρθω δε σε εσάς», λέει, «όταν περάσω από τη Μακεδονία». Αυτό το είπε και προηγουμένως, αλλά τότε το είπε με θυμό· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και θα γνωρίσω όχι τα λόγια των υπεροπτών, αλλά τη δύναμή τους»· εδώ όμως ομιλεί πραότερα, ώστε να επιθυμήσουν και την παρουσία του. Έπειτα, για να μην πουν: «Γιατί λοιπόν προτιμάς τους Μακεδόνες από εμάς;», δεν είπε, «Όταν μεταβώ», αλλά, «Όταν περάσω από τη Μακεδονία». «Διότι τη Μακεδονία απλώς θα τη διασχίσω. Σε εσάς όμως, ίσως παραμείνω, ή και θα ξεχειμωνιάσω». Διότι δεν θέλω να σας επισκεφθώ παρεμπιπτόντως στον δρόμο μου, αλλά να διατρίψω και να παραμείνω μαζί σας. Επειδή, όταν έγραφε αυτά, βρισκόταν στην Έφεσο, και ήταν χειμώνας. Λέει, λοιπόν, ότι: «Έως την Πεντηκοστή θα παραμείνω στην Έφεσο· ύστερα όμως από αυτά θα αναχωρήσω για τη Μακεδονία, και αφού τη διασχίσω, θα έρθω σε εσάς το καλοκαίρι· και πολύ πιθανόν να περάσω και τον χειμώνα μαζί σας».

Α΄. Αξίζει να ερευνήσουμε πρώτα, για ποιο λόγο προσθέτει δεύτερη Επιστολή στην πρώτη, και γιατί άραγε αρχίζει με αυτόν τον τρόπο από τους οικτιρμούς του Θεού και την παράκληση. Για ποιο λόγο, λοιπόν, προσθέτει δεύτερη; Επειδή είχε πει στην πρώτη Επιστολή: «Θα έλθω σε εσάς, και θα γνωρίσω όχι τα λόγια όσων έχουν υπερηφανευθεί, αλλά τη δύναμη», και προς το τέλος, υποσχόμενος και πάλι το ίδιο πράγμα πιο ήπια: «Διότι θα έλθω», λέει, «σε εσάς, όταν περάσω από τη Μακεδονία· διότι θα περάσω από τη Μακεδονία· και σε εσάς ίσως παραμείνω, ή και θα παραχειμάσω»· και ενώ πέρασε πολύς χρόνος στο μεταξύ, δεν μετέβη, αλλά, αν και παρήλθε η προθεσμία, καθυστερούσε ακόμη και αργοπορούσε, επειδή το Πνεύμα τον συγκρατούσε σε άλλα ζητήματα, πολύ πιο αναγκαία από αυτά. Γι' αυτό τον λόγο χρειάστηκε δεύτερη επιστολή, την οποία δεν θα χρειαζόταν εάν είχε καθυστερήσει ελάχιστα. Όχι όμως μόνο γι' αυτό, αλλά και επειδή είχαν γίνει καλύτεροι χάρη στην πρώτη επιστολή.

Διότι αυτό που θέλει να πει είναι το εξής: Σας παρακαλώ, μην με αναγκάσετε ούτε να αφήσετε να χρησιμοποιήσω τη δύναμή μου εναντίον εκείνων που μας εξευτελίζουν και νομίζουν ότι είμαστε άνθρωποι σαρκικοί. Αυτό είναι βαρύτερο από εκείνα που τους έλεγε απειλώντας τους στην προηγούμενη επιστολή: «Με ράβδο να έρθω σε σας ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;», και τώρα: «Επειδή νόμισαν πως δεν θα έρθω σε σας, μερικοί υπερηφανεύτηκαν. Θα έρθω όμως και θα γνωρίσω, όχι τα λόγια αυτών που υπερηφανεύτηκαν, αλλά τη δύναμή τους». Διότι και εδώ φανερώνει και τα δύο, και τη δύναμή του και το φιλοσοφημένο και ανεξίκακο φρόνημά του· εφόσον παρακαλεί κατ' αυτόν τον τρόπο και με τόση επιμονή, ώστε να μην αναγκαστεί να φτάσει στην επίδειξη της δικής του τιμωρητικής δύναμης, και να τους πλήξει και να τους τιμωρήσει, απαιτώντας την εσχάτη δίκη. Αυτό άλλωστε άφησε να εννοηθεί λέγοντας: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, όταν θα είμαι παρών, να μη χρειαστεί να δείξω θάρρος με την πεποίθηση με την οποία λογαριάζω να τολμήσω εναντίον μερικών, οι οποίοι θεωρούν ότι συμπεριφερόμαστε κατά σάρκα». Προς το παρόν όμως ας επαναφέρουμε τον λόγο στην αρχή. «Εγώ ο ίδιος ο Παύλος». Είναι πολλή η έμφαση, πολλή η βαρύτητα· όπως ακριβώς λέει και αλλού: «Ιδού, εγώ ο Παύλος σας λέω»· και πάλι: «Ως Παύλος ο ηλικιωμένος»· και αλλού πάλι: «Η οποία προστάτεψε πολλούς, αλλά και εμένα τον ίδιο». Έτσι και εδώ: «Εγώ ο ίδιος ο Παύλος». Μεγάλο βέβαια είναι και τούτο, το ότι δηλαδή τους παρακαλεί ο ίδιος· το άλλο όμως είναι μεγαλύτερο, το οποίο και πρόσθεσε λέγοντας: «Διά της πραότητος και της επιεικείας του Χριστού».

Διότι τέτοιος είναι ο πατέρας. —Δεν το αποδίδω αυτό στον εαυτό μου. Και πάλι επικρίνει αυτούς που αποδίδουν τη διδασκαλία στον εαυτό τους. «Σας παρακαλώ, λοιπόν· γίνετε μιμητές μου». Δεν τα λέει αυτά για να εξυψώσει τον εαυτό του, αλλά για να δείξει ότι η αρετή είναι εύκολη. «Για τον λόγο αυτόν σας έστειλα τον Τιμόθεο». Επειδή σας σπλαχνίζομαι σαν παιδιά μου. «Ο οποίος είναι αγαπητό μου τέκνο, και πιστό εν Κυρίω». Το λέει αυτό, φανερώνοντας την αγάπη του, και προετοιμάζοντάς τους να τον αντικρίσουν με σεβασμό. Και δεν είπε απλώς «πιστό», αλλά «εν Κυρίω»· δηλαδή στα πράγματα του Κυρίου. «Ο οποίος θα σας υπενθυμίσει». Δεν είπε, «θα σας διδάξει», για να μην δυσανασχετήσουν με τη σκέψη ότι μαθαίνουν από αυτόν. «Τις οδούς μου τις εν Χριστώ, όπως παντού, σε κάθε Εκκλησία διδάσκω». Δηλαδή, τις οικονομίες, τους κινδύνους, τα ήθη, τους κανόνες, τους αποστολικούς θεσμούς, και όλα τα άλλα. Επειδή ακριβώς ανέφερε, «γυμνητεύουμε, και ραπιζόμαστε, και δεν έχουμε μόνιμη κατοικία», όλα αυτά, λέει, θα σας τα υπενθυμίσει. Και υψώνοντας τον λόγο, πρόσθεσε «τις εν Χριστώ», αναθέτοντας τα πάντα στον Δεσπότη, όπως συνηθίζει, και δείχνοντας ταυτόχρονα ότι οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτα από μόνοι τους, και ότι με την άνωθεν βοήθεια κατορθώνει τα πάντα. «Επειδή όμως νομίζουν ότι δεν πρόκειται να έρθω σε σας, μερικοί υπερηφανεύτηκαν. Θα έρθω όμως γρήγορα προς εσάς, εάν ο Κύριος θελήσει».

Επειδή επρόκειτο να προχωρήσει στην κατηγορία εκείνου που είχε πορνεύσει, εισάγει λόγια γεμάτα θυμό, όχι επειδή ο ίδιος κυριευόταν από αυτόν, αλλά για να τους διορθώσει. Και αφήνοντας αυτόν που είχε πορνεύσει, απευθύνεται στους άλλους, θεωρώντας τον ανάξιο ακόμη και των λόγων του. Κλονίζει δε το φρόνημά τους με την κατηγορία της φιλαρχίας, επειδή χρησιμοποίησαν την απουσία του διδασκάλου για να φτάσουν στην αλαζονεία. «Και θα γνωρίσω, όχι τα λόγια εκείνων που έχουν υπερηφανευθεί, αλλά τη δύναμή τους. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν συνίσταται σε λόγια, αλλά σε δύναμη». Επειδή η αλαζονεία τους δεν προερχόταν από κατορθώματα, αλλά από την απουσία του διδασκάλου, και δεν είπε, θα γνωρίσω τη σοφία τους, αλλά τη δύναμή τους. Είναι σαν να έλεγε: Δεν επικρατήσαμε χάρη στην ευγλωττία, αλλά επειδή η διδασκαλία μας είναι θεία, και κηρύσσουμε τη βασιλεία των ουρανών, παρέχοντας ως μέγιστη απόδειξη τα θαύματα που επιτελούμε με τη δύναμη του Πνεύματος. «Τι θέλετε; Να έλθω σε σας με ράβδο, ή με αγάπη και πνεύμα πραότητας;» Αυτός ο λόγος εμπεριέχει και το φοβερό και το προσηνές.

Και στη συνέχεια προσθέτει, κάνοντας πλέον σαφώς λόγο για εκείνον που είχε πορνεύσει: Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και ότι το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας; Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός. Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς. Και επειδή εκείνος ήταν σοφός και υπερηφανευόταν για το ότι δίδασκε, νομίζοντας ότι εξαιτίας αυτού θα απέφευγε την τιμωρία, αμέσως προσθέτει σε άμεση συνάρτηση με αυτό: Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του. Εάν κάποιος νομίζει ότι είναι σοφός μεταξύ σας σε τούτον τον αιώνα, ας γίνει μωρός, για να γίνει σοφός. Διότι η σοφία αυτού του κόσμου είναι μωρία ενώπιον του Θεού. Και αφού ενδιάμεσα προσπερνά λίγα, χρησιμοποιώντας πάλι τον λόγο του με πολύ επιτιμητικό τρόπο, αποκαλύπτει πλέον φανερά εκείνον που διέπραξε εκείνη την αμαρτία και επιπλήττει σφοδρά εκείνους που είχαν υπερηφανευτεί για αυτόν και απέβλεπαν μόνο στα λόγια, χωρίς να εξετάζουν τη δύναμή του και τη διάθεσή του. Λέει, λοιπόν, τα εξής: Επειδή νόμισαν ότι δεν θα έρθω σε σας, μερικοί υπερηφανεύτηκαν. Θα έρθω όμως γρήγορα, εάν το θελήσει ο Κύριος, και θα γνωρίσω όχι τα λόγια όσων έχουν υπερηφανευτεί, αλλά τη δύναμη. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν βρίσκεται σε λόγια, αλλά σε δύναμη.