Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:3

Και τα λέω αυτά χωρίς να λησμονώ τα αποστολικά λόγια, ότι εκείνος, αποφεύγοντας τα ανθρώπινα κριτήρια, εναπέθετε ολόκληρο τον βίο του στον έλεγχο του αδέκαστου δικαστηρίου, λέγοντας τα εξής: «Για εμένα, όμως, ελάχιστη σημασία έχει το να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο».

Πρόσεξε, λοιπόν, και φυλάξου έχοντας υπόψη το παράδειγμα της βαρύτατης ζημίας που προέρχεται από την υπερηφάνεια. Στερήθηκε τη δικαιοσύνη επειδή υπερηφανεύθηκε, έχασε τον μισθό του επειδή θρασύνθηκε· αποδείχθηκε κατώτερος από τον ταπεινό και αμαρτωλό, επειδή εξύψωσε τον εαυτό του υπεράνω εκείνου, και δεν περίμενε την κρίση του Θεού, αλλά εξέφερε τη δική του. Εσύ, όμως, ποτέ να μην υπερηφανευθείς εις βάρος κανενός, ούτε καν εις βάρος των υπερβολικά αμαρτωλών. Πολλές φορές η ταπεινοφροσύνη λυτρώνει αυτόν που έχει αμαρτήσει σε πολλά και μεγάλα. Μη δικαιώνεις, λοιπόν, τον εαυτό σου συγκριτικά με κάποιον άλλον, μήπως τυχόν, αφού δικαιωθείς με τη δική σου απόφαση, κατακριθείς από την απόφαση του Θεού. «Δεν ανακρίνω», λέει, «τον εαυτό μου», ο Παύλος. «Διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα· όμως δεν δικαιώνομαι από αυτό. Εκείνος που με ανακρίνει είναι ο Κύριος».

Εδώ λοιπόν ζητείται, να βρεθεί κάποιος από εσάς πιστός κατά τη συνείδηση. Διότι το να βρει κανείς πιστό άνθρωπο είναι δύσκολο έργο· όχι για να δείξεις σε εμένα τη συνείδησή σου (διότι δεν πρόκειται να κριθείς από ανθρώπινο δικαστήριο), αλλά για να δείξεις στον Θεό το άδολο της πίστεως, σε Εκείνον που ερευνά νεφρούς και καρδιές, και γνωρίζει τους διαλογισμούς των ανθρώπων. Σπουδαίο πράγμα είναι ο πιστός άνθρωπος, καθώς είναι πλουσιότερος από κάθε πλούσιο. Διότι στον πιστό ανήκει όλος ο κόσμος των υλικών αγαθών, επειδή τα περιφρονεί και τα καταπατά. Διότι εκείνοι που φαινομενικά πλουτούν και έχουν αποκτήσει πολλά, είναι φτωχοί στην ψυχή· καθώς όσο περισσότερα συγκεντρώνουν, τόσο φθείρονται από την επιθυμία αυτών που τους λείπουν. Ο πιστός άνθρωπος όμως, το πιο παράδοξο, πλουτεί μέσα στη φτώχεια του· διότι γνωρίζοντας ότι πρέπει να έχει μόνο ενδύματα και τροφή, και αρκούμενος σε αυτά, έχει καταπατήσει τον πλούτο.

Πρέπει δε να προσέχουμε αδιάλειπτα την αίσθηση της εξομολογήσεως, μήπως τυχόν η συνείδησή μας εξαπατήσει τον εαυτό της νομίζοντας ότι έχει εξομολογηθεί επαρκώς στον Θεό, διότι η κρίση του Θεού είναι πολύ ανώτερη από τη δική μας συνείδηση, ακόμη κι αν κάποιος δεν έχει καμία ενοχή στη συνείδησή του με απόλυτη βεβαιότητα, καθώς μας διδάσκει ο σοφότατος Παύλος λέγοντας: «Αλλά ούτε τον εαυτό μου ανακρίνω· διότι δεν αισθάνομαι ένοχος για τίποτα, αλλά δεν δικαιώνομαι από αυτό· εκείνος δε που με ανακρίνει είναι ο Κύριος». Διότι εάν δεν εξομολογηθούμε γι' αυτά με τον πρέποντα τρόπο, θα βρούμε μέσα μας κάποια αδιόρατη δειλία κατά τον καιρό της εξόδου μας. Θα έπρεπε λοιπόν εμείς που αγαπούμε τον Κύριο να ευχόμαστε να βρεθούμε τότε απαλλαγμένοι από κάθε φόβο· διότι αυτός που θα βρεθεί τότε σε κατάσταση φόβου, δεν θα προσπεράσει ελεύθερα τους άρχοντες του ταρτάρου, επειδή εκείνοι έχουν σαν συνήγορο της δικής τους κακίας τη δειλία της ψυχής. Αντιθέτως, η ψυχή που αγάλλεται μέσα στην αγάπη του Θεού, κατά την ώρα της αναχωρήσεως, φέρεται πάνω από όλες τις σκοτεινές παρατάξεις μαζί με τους αγγέλους της ειρήνης. Διότι είναι σαν να έχει αποκτήσει φτερά από την πνευματική αγάπη, εφόσον φέρει ανελλιπώς την αγάπη ως το πλήρωμα του νόμου. Γι' αυτόν τον λόγο, κατά την παρουσία του Κυρίου, μαζί με όλους τους αγίους θα αρπαγούν όσοι εξέρχονται από τον βίο με τέτοια παρρησία.

Ύβρισε και η Ιεζάβελ τον Ιηού λέγοντας: «Ο φονιάς του κυρίου του»· αλλά αυτό ήταν θρασύτητα, όχι παρρησία. Ύβρισε και ο Ηλίας, αλλά αυτό ήταν παρρησία και ανδρεία: «Διότι δεν διαστρέφω εγώ τον λαό, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Μίλησε με παρρησία πάλι προς ολόκληρο το πλήθος ο Ηλίας, λέγοντας: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα;». Αυτό είναι παρρησία και ανδρεία, ο αυστηρός έλεγχος· αυτό έκαναν και οι προφήτες· ενώ το προηγούμενο ήταν γνώρισμα θρασύτητας. Θέλεις να δεις λόγια και ταπεινοφροσύνης και ελευθερίας; Άκου τον Παύλο που λέει: «Για εμένα όμως είναι ελάχιστης σημασίας το να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο· αλλά ούτε και τον ίδιο μου τον εαυτό δεν ανακρίνω».

Γι' αυτό λέει: «Εάν κάποιος σας κηρύξει Ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που σας κηρύξαμε». Και δεν ανέφερε, «ο τάδε και ο τάδε», ενεργώντας με πολλή σύνεση και χωρίς να προκαλέσει δυσαρέσκεια. Τι χρειαζόταν πλέον να αναφέρει ονόματα, αυτός που χρησιμοποίησε τόση υπερβολή, ώστε να συμπεριλάβει τους πάντες, και αυτούς που βρίσκονται ψηλά και αυτούς που βρίσκονται κάτω; Διότι, με το να αναθεματίσει τους ευαγγελιστές και τους αγγέλους, ακύρωσε κάθε αξίωμα· και με το να αναθεματίσει τον εαυτό του, ακύρωσε κάθε οικειότητα και γνησιότητα. Μη μου πεις, λοιπόν, ότι «οι συναπόστολοί σου και οι σύντροφοί σου τα λένε αυτά»· διότι δεν λυπάμαι ούτε τον ίδιο μου τον εαυτό, εάν κηρύττει τέτοια πράγματα. Αυτά, βέβαια, δεν τα λέει για να καταδικάσει τους αποστόλους, ούτε επειδή αυτοί παραβαίνουν το κήρυγμα, μη γένοιτο. Διότι λέει: «Είτε εμείς είτε εκείνοι, έτσι κηρύσσουμε»· αλλά τα λέει επειδή θέλει να δείξει ότι δεν υπολογίζει την αξία των προσώπων, όταν ο λόγος αφορά την αλήθεια. «Τώρα, άραγε, ανθρώπους προσπαθώ να πείσω ή τον Θεό; Ή μήπως ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Διότι, εάν εξακολουθούσα να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Ακόμη κι αν σας εξαπατούσα, λέει, υποστηρίζοντας αυτά, μήπως μπορώ να ξεγελάσω τον Θεό, ο οποίος γνωρίζει τα απόκρυφα της διανοίας, και στον οποίο καταβάλλω πάντοτε κάθε προσπάθεια για να αρέσω; Είδες αποστολικό φρόνημα; Είδες ευαγγελικό ύψος; Τα ίδια ακριβώς έλεγε γράφοντας και στους Κορινθίους: «Δεν απολογούμαστε σε εσάς, αλλά σας δίνουμε αφορμή για καύχηση»· και πάλι: «Σε μένα έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ΄. Για εμένα όμως ελάχιστη σημασία έχει το να κριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο· αλλά ούτε και τον ίδιο μου τον εαυτό δεν κρίνω (διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα· όμως δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού)· εκείνος δε που με κρίνει είναι ο Κύριος.

Ο Παύλος, λοιπόν, εξαλείφοντας αυτό το νόσημα, δες πώς τους διορθώνει με σύνεση. Επειδή, δηλαδή, είπε: «Εκείνο που ζητείται, λοιπόν, από τους οικονόμους, είναι να αποδειχθεί ο καθένας πιστός», και φαινόταν σαν να τους έδινε την αφορμή να κρίνουν και να εξετάζουν τον βίο του καθενός –πράγμα που υποδαύλιζε τη διχόνοια– για να μην το πάθουν αυτό, τους απομάκρυνε από τέτοιου είδους φιλονικίες λέγοντας: «Για μένα έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς», προβάλλοντας και πάλι τον λόγο στο δικό του πρόσωπο. Τι σημαίνει, λοιπόν, το «Για μένα έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινη κρίση»; Θεωρώ ότι είναι ανάξιο για μένα, λέει, το να κρίνομαι από εσάς. Και τι λέω από εσάς; Και από οποιονδήποτε άλλον. Αλλά ας μην κατηγορήσει κανείς τον Παύλο για αλαζονεία, εάν λέει ότι κανένας από τους ανθρώπους δεν είναι άξιος να εκφέρει κρίση γι' αυτόν. Διότι, πρώτον, δεν τα λέει αυτά για τον εαυτό του, αλλά επειδή θέλει να απαλλάξει άλλους από τη δική τους πιεστικότητα. Έπειτα, δεν περιόρισε το ζήτημα στους Κορινθίους, αλλά απέκλεισε και τον εαυτό του από αυτή την κρίση, λέγοντας ότι το να εκφέρει κανείς τέτοια απόφαση υπερβαίνει τη δική του γνώμη. Πρόσθεσε, άλλωστε: «Ούτε εγώ ο ίδιος δεν ανακρίνω τον εαυτό μου». Εκτός, όμως, από όσα ειπώθηκαν, πρέπει να εξετάσουμε και την αιτία για την οποία λέγονταν αυτά· διότι γνωρίζει σε πολλά σημεία να ομιλεί και με μεγαλοφροσύνη.

β'. Γι' αυτό και ο Παύλος, όχι εξυψώνοντας τον εαυτό του, αλλά ταπεινώνοντας άλλους, καταστέλλοντας όσους ξεσηκώνονταν και πείθοντάς τους να είναι μετριοπαθείς, έλεγε: «Για μένα, όμως, έχει ελάχιστη σημασία το να κριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο». Βλέπεις πώς θεράπευσε και εκείνους;

Διότι εκείνος που ακούει ότι περιφρονεί τους πάντες εξίσου και δεν δέχεται να κριθεί από κανέναν, δεν θα θλιβεί πλέον, νομίζοντας ότι έχει απορριφθεί μόνο αυτός. Εάν δηλαδή είχε πει μόνο «από εσάς» και στη συνέχεια σιωπούσε, αυτό ίσως να ήταν ικανό να τους πικράνει βαθιά, επειδή περιφρονήθηκαν· τώρα όμως, με το να προσθέσει «ούτε από ανθρώπινη κρίση», προσέφερε παρηγοριά στην πληγή, δίνοντάς τους και άλλους ως κοινωνούς σε αυτήν την περιφρόνηση. Αλλά και αυτό ακόμη το θεραπεύει πάλι λέγοντας: «Αλλ᾽ ούτε τον εαυτό μου δεν ανακρίνω».

Διότι, εάν είχε πει φανερά: «Εσείς κρίνετε άνδρες άγιους και θαυμαστούς», θα δυσανασχετούσαν και θα απομακρύνονταν· τώρα όμως, λέγοντας: «Σε εμένα ελάχιστη σημασία έχει το να ανακριθώ από εσάς» και πάλι: «Ποιος είναι ο Παύλος; Και ποιος ο Απολλώς;», κατέστησε τον λόγο ευπρόσδεκτο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο είπε: «Αυτά τα μετέφερα ως παράδειγμα στον εαυτό μου για χάρη σας, για να μάθετε μέσω ημών να μη φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφεί», αποδεικνύοντας ότι, αν είχε κατευθύνει τον λόγο του ευθέως σε εκείνους, δεν θα μάθαιναν όσα έπρεπε να μάθουν, ούτε θα δέχονταν τη διόρθωση, καθώς θα δυσανασχετούσαν με τα λεγόμενα. Τώρα, αντίθετα, επειδή έτρεφαν σεβασμό προς το πρόσωπο του Παύλου και των συνοδών του, υπέμειναν εύκολα την επίπληξη. Και τι σημαίνει το «να μη φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφεί»; Έχει γραφεί: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ δεν κατανοείς το δοκάρι στο δικό σου μάτι;» και, «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».

Διότι τι δεν φθέγγεται; Και μέσω τίνος δεν ενεργεί; Εάν ενήργησε μέσω του Ιούδα, και μέσω εκείνων που προφήτευαν, στους οποίους λέει: «Δεν σας γνωρίζω, αποχωρήστε από εμένα οι εργαζόμενοι την ανομία», ενώ άλλοι εξέβαλλαν δαίμονες, πολύ περισσότερο θα ενεργήσει μέσω των ιερέων. Διότι, εάν επρόκειτο να ερευνούμε τους βίους των αρχόντων, θα καταλήγαμε να γίνουμε εμείς οι χειροτονητές των διδασκάλων, και τα άνω θα έρχονταν κάτω, πάνω τα πόδια, και κάτω η κεφαλή. Άκουε τον Παύλο που λέει: «Για εμένα έχει ελάχιστη σημασία το να ανακριθώ από εσάς ή από ανθρώπινη κρίση»· και πάλι: «Εσύ γιατί κρίνεις τον αδελφό σου;». Εάν δεν πρέπει να κρίνουμε τον αδελφό μας, πολύ περισσότερο δεν πρέπει να κρίνουμε τον διδάσκαλο. Διότι, εάν μεν ο Θεός έδωσε αυτήν την εντολή, καλά πράττεις, και αμαρτάνεις εάν δεν το κάνεις· εάν όμως ισχύει το αντίθετο, μην τολμάς, ούτε να επιχειρείς πέρα από τα καθορισμένα όρια. Εναντίον του Ααρών, μετά την κατασκευή του μόσχου, επαναστάτησαν οι ακόλουθοι του Κορέ, του Δαθάν και του Αβειρών· τι συνέβη λοιπόν; Δεν απωλέσθησαν;

Η δε φράση, «είτε τα παρόντα είτε τα μέλλοντα», δηλώνει τα αγαθά που τους δίνονται και πρόκειται να τους δοθούν. Διότι έχει δοθεί στην μεν παρούσα ζωή αυτή η άφεση των αμαρτιών, ο αρραβώνας του Πνεύματος, τα χαρίσματα που προέρχονται μέσω του Πνεύματος. Και το ότι θα απολαύσουν και τα μελλοντικά αγαθά είναι αναμφίβολο, εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ελάτε οι ευλογημένοι, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς». «Διότι τα πάντα είναι δικά σας, και εσείς είστε του Χριστού, και ο Χριστός είναι του Θεού». Και τα παρόντα και τα μέλλοντα, και η ημέρα, η ζωή και ο θάνατος και ο κόσμος, θα γίνουν δικά σας, λέει, επειδή πιστέψατε στον Χριστό, ο Οποίος είναι Υιός του Θεού. ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Έτσι ας σας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος, ως υπηρέτες του Χριστού και οικονόμους των μυστηρίων του Θεού». Μην εγκαταλείπετε λοιπόν τον Δεσπότη, λέει, για να ονομάζεστε από τους υπηρέτες. «Αυτό που επιπλέον ζητείται από τους οικονόμους, είναι να βρεθεί κανείς πιστός. Σε εμένα όμως ελάχιστη σημασία έχει το να κριθώ από εσάς ή από ανθρώπινο δικαστήριο· αλλά ούτε και τον εαυτό μου δεν ανακρίνω· διότι η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα, αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού· εκείνος που με ανακρίνει είναι ο Κύριος. Επομένως, μην κρίνετε τίποτα πριν από την κατάλληλη ώρα, μέχρι να έλθει ο Κύριος, ο Οποίος και θα φωτίσει τα κρυμμένα στο σκοτάδι και θα φανερώσει τις προθέσεις των καρδιών. Και τότε ο καθένας θα λάβει τον έπαινο από τον Θεό». Δηλαδή, για να μην οικειοποιηθεί τα όσα ανήκουν στον Δεσπότη. «

Η φράση «εν ανθρώποις» αναφέρεται είτε στους δασκάλους —διότι δεν έχουν τίποτα δικό τους από μόνοι τους— είτε στους ανθρώπινους συλλογισμούς —διότι μέσω αυτών δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί η αλήθεια. Μάλλον όμως η πρώτη εκδοχή ταιριάζει καλύτερα και στο λεκτικό του χωρίου και στα όσα ακολουθούν. «Εσείς δε είστε του Χριστού, και ο Χριστός του Θεού. Όλα είναι δικά σας» ως ευεργεσίες και δωρεές, «εσείς δε του Χριστού» ως κτήματα και δημιουργήματα, «ο Χριστός δε του Θεού» ως γέννημα και Υιός. Πολύ σωστά δε το πρόσθεσε αυτό· διότι επειδή είπε: «όλα είναι δικά σας, εσείς δε του Χριστού», για να μην νομίσουν, αν σταματούσε εκεί, ότι ο Υιός είναι αγέννητος και αναίτιος, πρόσθεσε: «ο Χριστός δε του Θεού». 1 Κορ. 4,1-5 Διότι αυτό, λέει, είναι το ζητούμενο και αυτό που οφείλουν με κάθε τρόπο να τηρούν οι οικονόμοι, το να είναι πιστοί και να θεωρούν τους εαυτούς τους υπηρέτες, και να μην ιδιοποιούνται και σφετερίζονται τα πράγματα του δεσπότου τους. Ή και με αυτόν τον τρόπο: «έτσι ας μας θεωρεί ο κάθε άνθρωπος»· και τα άλλα τα οποία, λέει, ανέφερα, αλλά και αυτό που επιπλέον ζητείται από τους οικονόμους, και αυτό ας μας θεωρεί —ώστε το ρήμα «ας μας θεωρεί» να λαμβάνεται από κοινού. Τι είναι δε αυτό που ζητείται από τους οικονόμους; «Να βρεθεί», λέει, «κανείς πιστός». Έπειτα, προς εκείνους που πρόκειται να φανούν αναίσχυντοι και να επιχειρήσουν να πουν: «Τι λοιπόν; Εσύ τέτοιος είσαι;» προκαταλαμβάνοντάς τους λέει: «για μένα όμως έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς». Αυτό δε το λέει όχι για να εξυψώσει τον εαυτό του, αλλά για να διαφυλάξει την πρέπουσα αξία στο κήρυγμα και στη διδασκαλία.

Αυτό είναι «οικία σκήνους», το οποίο δηλώνει το ευδιάλυτο, ενώ εκείνο «αιώνιο». Έπειτα αποκαλεί εκείνο και «αχειροποίητο»· όχι βέβαια επειδή το παρόν σώμα είναι χειροποίητο, αλλά για να αυξήσει τα εγκώμια εκείνου. 2 Κορ 5,11 «Ανθρώπους πείθωμεν, στον Θεό όμως έχουμε φανερωθεί». Το «πείθωμεν» (ας πείσουμε) υποδηλώνει συμβουλή και παραίνεση, γι' αυτό και πρέπει να γράφεται με το μακρό «ω». 2 Κορ 5,11-13 Το «είτε εξέστημεν» και τα εξής, ορθώς τα πρόσθεσε στα προηγούμενα· «ελπίζω δε ότι έχουμε φανερωθεί και στις συνειδήσεις σας», και «διότι δεν συνιστούμε πάλι τους εαυτούς μας», διότι δεν έχουμε ανάγκη, λέγει, συστάσεων προς εσάς. Διότι αν κάποιος πει ότι έχουμε βγει εκτός εαυτού, αυτό εναπόκειται στον Θεό και απαιτεί τη δική Του κρίση, όχι τη δική σας. Αυτό έλεγε και αλλού: «Για εμένα έχει ελάχιστη σημασία να ανακριθώ από εσάς, αυτός που με ανακρίνει είναι ο Κύριος». Είτε λοιπόν, λέγει, βγήκαμε εκτός εαυτού, η κρίση αυτή εναπόκειται στον Θεό, όχι σε εσάς.