Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 4:8

Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί στον Θεό. Αφού παρουσίασε διεξοδικά την κατάληξη όσων ασέβησαν απέναντι στον Χριστό και έδειξε ότι μερίδιο και κλήρος τους θα γίνουν τα κατώτατα μέρη της γης, μεταφέρει τον λόγο στο άλλο τάγμα· αυτό δε ήταν το τάγμα όσων πίστεψαν στον Χριστό, οι οποίοι, έχοντας αξιωθεί τη βασιλεία των ουρανών, δικαιολογημένα ονομάζονται και βασιλιάδες, σύμφωνα με τα λόγια του Αποστόλου: «Και μακάρι βέβαια να είχατε βασιλεύσει».

Παρατήρησε, λοιπόν, ξεκάθαρα τον Θεό να νομοθετεί αυτά σε όσους προέρχονται από τον Ισραήλ: διότι οι χίλιοι εκλεκτοί από κάθε φυλή εκστράτευσαν εναντίον των Μαδιανιτών. Και κερδίζοντας τη νίκη, νομίζω, με κόπο και ιδρώτα, μοίρασαν αμέσως τα λάφυρα που συγκέντρωσαν από τον πόλεμο σε ολόκληρη τη συναγωγή, και με τα κατορθώματα αυτών που ανδραγάθησαν δοξαζόταν το υπόλοιπο πλήθος. «Διότι θα μοιράσετε», λέει, «τα λάφυρα, εσύ και ο ιερέας Ελεάζαρ, και οι αρχηγοί των πατριών της συναγωγής. Και θα μοιράσετε τα λάφυρα ανάμεσα στους πολεμιστές που βγήκαν στη μάχη, και ανάμεσα στην υπόλοιπη συναγωγή». Διότι το γεγονός ότι αυτό που υστερεί λιγάκι και ακολουθεί πίσω από το μεγαλείο τους, πρόκειται να συνδοξαστεί μαζί με τους εξαιρετικά εκλεκτούς και πιο επιφανείς, το υπέδειξε κατά κάποιον τρόπο και ο θεσπέσιος Παύλος. Διότι, αφού απαρίθμησε από τους αρχαιότερους αγίους εκείνους που διακρίθηκαν μέσω της πίστης και των οποίων η δόξα είναι λαμπρή εξαιτίας της ακριβούς ευσέβειάς τους προς τον Θεό, λέει: «Σύμφωνα με την πίστη πέθαναν όλοι αυτοί, και δεν έλαβαν τις υποσχέσεις, επειδή ο Θεός προέβλεψε κάτι καλύτερο για εμάς, ώστε να μην τελειωθούν χωρίς εμάς». Και γράφει σε άλλους: «Ήδη έχετε φτάσει στην τελειότητα. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας».

Σε Εκείνον που δίδει τη σωτηρία στους βασιλείς Εκείνος που δίδαξε για τη βασιλεία των ουρανών, καθιστά βασιλείς αυτούς που αξιώνονται αυτής, στους οποίους δίδει τη σωτηρία που προέρχεται από Αυτόν· εφόσον συγχρόνως κατόρθωσαν να μην εξουσιάζονται από την αμαρτία. Και ο Χριστός είναι αυτός που λέει στο βιβλίο των Παροιμιών: «Δι' εμού οι βασιλείς βασιλεύουν»· γνωρίζοντας αυτά ο Απόστολος έγραφε: «Χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι βεβαίως να βασιλεύατε, ώστε και εμείς να συμβασιλεύσουμε μαζί σας». Επειδή, λοιπόν, σε αυτούς χαρίζει ο Θεός τη σωτηρία, ευλόγως το αγιογραφικό λόγιο προδιαγράφει αγαθές ελπίδες και στον Δαβίδ, ότι θα λυτρωθεί από τις αμαρτίες στις οποίες ποτέ είχε υποπέσει· διότι η κάθοδος του Θεού Λόγου, μαζί με τους άλλους, απέβη ευεργετική και για τον Δαβίδ, εφόσον διακόνησε την ένσαρκη γέννησή Του.

Και ίσως θα ήταν καλό, όπως ακριβώς συμβαίνει στους γυμνικούς αγώνες (διότι σε αυτούς το στάδιο ανήκει μόνο στους ισχυρούς, ενώ οι υπόλοιποι γίνονται θεατές όσων αγωνίζονται), έτσι και σε αυτό το πνευματικό στάδιο, μόνο όσοι σφύζουν από τη δύναμη των λόγων να αποδύονται στον αγώνα απέναντι στους ανταγωνιστές· εάν, όμως, κάποιος είναι σαν κι εμένα, του οποίου τα μαλλιά είναι πλέον λευκά, η δύναμη νωθρή εξαιτίας του χρόνου, και ο λόγος του τρέμει και χωλαίνει, αυτόν να τον αφήνουν να ευφραίνεται με τους ιδρώτες των αγωνιζομένων. Ας μην μακρηγορούμε, λοιπόν, στο προοίμιο για χάρη σας, αδελφοί, αναλωνόμενοι στον θαυμασμό για τους προλαλήσαντες. Ήδη είστε χορτασμένοι, ήδη πλουτίσατε, και ο κορεσμός αυτός προέρχεται από γλυκίσματα· διότι με αυτά σας γαλούχησε ο προηγούμενος λόγος. Ίσως, επομένως, να είναι ανώφελο να προσθέτει κανείς κορεσμό στον κορεσμό, επιφορτίζοντας τη μνήμη με μολυβένια νομίσματα πάνω από τους χρυσούς λόγους· εκτός εάν πολλές φορές συντελεί στη δημιουργία του κάλλους ακόμη και η κατώτερη ύλη, όταν αναμειγνύεται με την ανώτερη. Η απόδειξη βρίσκεται κοντά: βλέπεις αυτή την οροφή πάνω από το κεφάλι μας, πόσο ωραία είναι στην όψη, πόσο κομψά προβάλλει ο χρυσός πάνω στα σκαλίσματα; Αυτή, παρόλο που είναι ολόχρυση στην επιφάνειά της, διακοσμείται στο βάθος της από κάποιους πολυγωνικούς κύκλους χρωματισμένους με κυανό χρώμα. Τι σκοπό είχε άραγε ο τεχνίτης με το κυανό χρώμα; Ώστε, υποθέτω, με την αντίθεση των χρωμάτων να λάμψει περισσότερο ο χρυσός.

Είναι προφανές ότι το ότι δεν άκουσαν πολλά συνέβη όχι εξαιτίας δικής του ανεπάρκειας, αλλά εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας· και η φράση, «Χωρίς εμάς πλουτίσατε», αυτό ακριβώς αποδεικνύει. Και τούτο δεν ήταν μικρό, αλλά το πιο ολέθριο από όλα, το να έχει διασπαστεί η Εκκλησία.

β'. Διότι αυτά δεν είναι δικά σου κατορθώματα, αλλά της χάριτος του Θεού. Ακόμη και αν αναφέρεις την πίστη, αυτή προήλθε από την κλήση· ακόμη και αν αναφέρεις την άφεση των αμαρτιών, τα χαρίσματα, τον διδακτικό λόγο, τις θαυματουργικές δυνάμεις, όλα από Εκείνον τα έλαβες. Τι έχεις, λοιπόν, πες μου, το οποίο να μην το έχεις λάβει, αλλά να το κατόρθωσες εσύ από μόνος σου; Τίποτε δεν θα μπορούσες να πεις. Αλλά έλαβες, και γι' αυτό υπερηφανεύεσαι; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θα έπρεπε να ταπεινώνεσαι· διότι αυτό που δόθηκε δεν είναι δικό σου, αλλά Εκείνου που το έδωσε. Διότι αν έλαβες, από Εκείνον έλαβες· και αν έλαβες από Εκείνον, δεν έλαβες κάτι δικό σου· και αν δεν έλαβες κάτι δικό σου, γιατί υπερηφανεύεσαι σαν να έχεις κάτι δικό σου; Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αν όμως και το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;». Αφού λοιπόν διαμόρφωσε τον λόγο του συγκαταβατικά, δείχνει ότι έχουν ανάγκη ακόμη από πολλά, και λέει ότι: «Κατά κύριο λόγο, ακόμη και αν τα είχατε λάβει όλα, δεν θα έπρεπε να καυχάστε· διότι τίποτε δεν είναι δικό σας· τώρα όμως στερείστε πολλά». Και στην αρχή βέβαια άφησε να εννοηθεί αυτό λέγοντας: «Δεν μπόρεσα να σας μιλήσω ως σε πνευματικούς»· και «Δεν έκρινα σωστό να γνωρίζω τίποτε άλλο ανάμεσά σας, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, και μάλιστα σταυρωμένο». Εδώ όμως μιλά επιτιμητικά λέγοντας: «Έχετε ήδη χορτάσει, έχετε ήδη πλουτίσει»· δηλαδή, «Δεν έχετε ανάγκη από τίποτε πλέον, έχετε γίνει τέλειοι, κατέχετε την ίδια την κορυφή, νομίζετε ότι δεν έχετε ανάγκη κανέναν, ούτε αποστόλους, ούτε διδασκάλους. Έχετε ήδη χορτάσει».

Και ορθώς χρησιμοποίησε τη λέξη «Ήδη», καταδεικνύοντας από τον χρόνο το απίθανο του ισχυρισμού τους και την παράλογη έπαρσή τους. Γι' αυτό και, διακωμωδώντας τους, έλεγε: «Τόσο γρήγορα φθάσατε στο τέλος;», πράγμα το οποίο ήταν αδύνατο να συμβεί λόγω του χρόνου. Διότι τα τελειότερα απομένουν για το μέλλον· το να χορταίνει κανείς με λίγα, αποτελεί γνώρισμα αδύναμης ψυχής, και το να νομίζει ότι πλουτεί με λίγα, δείχνει ψυχή άρρωστη και ταλαίπωρη. Διότι η ευσέβεια είναι ακόρεστη· και είναι ίδιον παιδικού νου το να νομίζει κανείς από τα πρώτα βήματα ότι έχει λάβει το παν, και, ενώ δεν βρίσκεται ούτε καν στα προοίμια, να υπερηφανεύεται θεωρώντας ότι έχει κατακτήσει το τέλος. Έπειτα, και με όσα αναφέρει στη συνέχεια, τους ελέγχει ακόμη περισσότερο.

Διότι, αφού είπε: «Ήδη έχετε χορτάσει», πρόσθεσε: «Ήδη πλουτίσατε, χωρίς εμάς βασιλεύσατε· και μακάρι πράγματι να βασιλεύατε, ώστε να συμβασιλεύσουμε και εμείς μαζί σας». Ο λόγος αυτός βρίθει από πολλή βαρύτητα. Γι' αυτό και τον παρέθεσε τελευταίο, έπειτα από την πολλή επίπληξη. Διότι έτσι η παραίνεση γίνεται σεμνή και ευπρόσδεκτη, όταν μετά τις κατηγορίες προστίθενται τα λόγια που προκαλούν εντροπή. Επειδή τούτο είναι ικανό να συγκρατήσει ακόμη και την αναίσχυντη ψυχή, και να την πλήξει εντονότερα από τη φανερή κατηγορία, και να θεραπεύσει τον πόνο και την αναισχυντία που πρόκειται να προέλθουν από την κατηγορία. Διότι το αξιοθαύμαστο με τους λόγους που προκαλούν εντροπή είναι κυρίως τούτο, ότι διαθέτουν δύο αντίθετα μεταξύ τους γνωρίσματα: και προκαλούν βαθύτερη τομή από την προφανή επίκριση, και προετοιμάζουν αυτόν που ελέγχεται, αν και υφίσταται οδυνηρότερη τομή, να την υπομείνει με μεγαλύτερη καρτερία. Χωρίς εμάς βασιλεύσατε.

Μεγάλη έμφαση δίνεται εδώ, τόσο προς τους διδασκάλους όσο και προς τους μαθητές. Και καταδεικνύεται η ασυνειδησία τους, καθώς και η μεγάλη τους ανοησία. Διότι το νόημα των λόγων του είναι το εξής: Στους κόπους, λέει, όλα είναι κοινά και σε εμάς και σε εσάς, στα έπαθλα όμως και στα στεφάνια εσείς είστε πρώτοι. Αλλά δεν λυπάμαι που τα λέω αυτά· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και μακάρι να είχατε βασιλεύσει».

Έπειτα, για να μη φανεί ότι πρόκειται για κάποια ειρωνεία, πρόσθεσε: «Για να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας». Διότι, λέει, έτσι θα είχαμε επιτύχει κι εμείς αυτά τα αγαθά. Είδες πώς επιδεικνύει ταυτόχρονα και τη βαρύτητα και τη μέριμνα και το φιλοσοφημένο φρόνημα;

Διότι, επειδή είπε, «Για να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας», και με αυτόν τον λόγο μετρίασε τη σφοδρότητα του ελέγχου, για να μην τους προκαλέσει χαλάρωση, αναλαμβάνει και πάλι τον λόγο με μεγαλύτερη βαρυθυμία, και λέει: «Διότι νομίζω ότι ο Θεός εμάς τους αποστόλους μάς παρουσίασε τελευταίους, σαν μελλοθάνατους». Διότι, όπως βλέπω, λέει, και από όσα εσείς ισχυρίζεστε, εμείς είμαστε οι πιο περιφρονημένοι από όλους και οι κατάδικοι, οι οποίοι είμαστε πάντοτε εκτεθειμένοι στις κακουχίες· εσείς όμως ήδη φαντάζεστε βασιλεία και τιμές και έπαθλα. Θέλοντας δε να οδηγήσει τον συλλογισμό σε μεγαλύτερο παραλογισμό και να αποδείξει με υπερβολή το απίθανό του, δεν είπε απλώς ότι «Εμείς είμαστε τελευταίοι», αλλά, «Ο Θεός μάς έκανε τελευταίους». Και δεν αρκέστηκε στο να πει «Τελευταίους», αλλά πρόσθεσε και το «Μελλοθάνατους»· ώστε και ο πλέον ανόητος να αντιληφθεί το απίθανο των λεγομένων, και ότι τα λόγια αυτά ανήκαν σε άνθρωπο που πονούσε και τους έλεγχε εντονότατα.

Ομιλία ΙΓ΄. Εμείς είμαστε μωροί για τον Χριστό (διότι είναι αναγκαίο να επαναλάβουμε τον λόγο από αυτό το σημείο), εσείς όμως είστε φρόνιμοι εν Χριστώ· εμείς είμαστε αδύναμοι, εσείς όμως είστε ισχυροί· εσείς είστε ένδοξοι, εμείς όμως περιφρονημένοι. Α΄. Αφού προσέδωσε πολλή βαρύτητα στον λόγο του, πράγμα που αποτελούσε πλήγμα μεγαλύτερο από κάθε κατηγορία, το χειρίζεται εδώ με την πρέπουσα σε αυτό αξία. Και αφού είπε ότι «χωρίς εμάς βασιλεύσατε» και ότι «εμάς ο Θεός μάς παρουσίασε τελευταίους, ως μελλοθανάτους», διά των ακολούθων αποδεικνύει πώς είναι μελλοθάνατοι, λέγοντας: Εμείς είμαστε μωροί και αδύναμοι και περιφρονημένοι, και πεινούμε και διψούμε, και στερούμαστε ενδυμάτων, και ραπιζόμαστε, και περιπλανώμεθα χωρίς στέγη, και κοπιάζουμε εργαζόμενοι με τα ίδια μας τα χέρια· αυτά ακριβώς ήταν τα γνωρίσματα των γνήσιων διδασκάλων και αποστόλων. Εκείνοι όμως υπερηφανεύονταν για τα αντίθετα: για τη σοφία, για τη δόξα, για τον πλούτο, για τις τιμές που ελάμβαναν. Θέλοντας λοιπόν να κατακρημνίσει την αλαζονεία τους και να τους δείξει ότι για αυτά όχι μόνο δεν πρέπει να καυχώνται, αλλά αντίθετα να ντρέπονται, πρώτα τους ειρωνεύεται λέγοντας: Χωρίς εμάς βασιλεύσατε. Διότι εγώ μεν λέω, υποστηρίζει, ότι ο παρών καιρός δεν είναι καιρός τιμής ούτε δόξας, τα οποία εσείς απολαμβάνετε, αλλά καιρός διωγμών και ύβρεων, τα οποία εμείς υφιστάμεθα.

Εσύ, που είπες στους Γαλάτες: «Εάν κάποιος σας κηρύττει άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα», τώρα λες: «Καλά κάνατε και τους ανέχεστε;» Και όμως, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν έπρεπε να τους ανέχεστε, αλλά να απομακρύνεστε· αν πάλι λένε τα ίδια, πρέπει να τους ανέχεστε. Πώς λοιπόν λες: «Επειδή λένε τα ίδια, δεν πρέπει να τους ανέχεστε; Διότι, αν έλεγαν άλλα, λέει, θα έπρεπε να τους ανέχεστε;» Ας προσέξουμε λοιπόν· διότι και ο κίνδυνος είναι μεγάλος και ο γκρεμός βαθύς, εάν απλώς το προσπεράσουμε αυτό, και τα λόγια αυτά δίνουν δίοδο σε όλες τις αιρέσεις. Ποιο είναι λοιπόν το νόημα αυτών των λέξεων; Εκείνοι καυχιούνταν με τον εξής τρόπο, ότι δηλαδή οι απόστολοι δίδασκαν ατελώς, ενώ οι ίδιοι εισέφεραν κάτι περισσότερο. Διότι ήταν φυσικό αυτοί, φλυαρώντας πολύ, να εισάγουν στα δόγματα αυτά έναν ανόητο συρφετό προσθηκών. Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε το φίδι και την Εύα, η οποία εξαπατήθηκε ακριβώς έτσι, από την προσδοκία του περισσότερου. Αυτό υπονοούσε και στην προηγούμενη επιστολή όταν έλεγε: «Ήδη πλουτίσατε, χωρίς εμάς γίνατε βασιλιάδες»· και πάλι: «Εμείς είμαστε μωροί για τον Χριστό, ενώ εσείς φρόνιμοι εν Χριστώ». Επειδή λοιπόν ήταν αναμενόμενο αυτοί να φλυαρούν πολύ, χρησιμοποιώντας την κοσμική σοφία, αυτό εννοεί, ότι: «Εάν αυτοί έλεγαν κάτι το παραπάνω, και κήρυτταν κάποιον άλλον Χριστό, ο οποίος έπρεπε μεν να κηρυχθεί, αλλά εμείς τον παραλείψαμε, τότε καλά θα κάνατε να τους ανέχεστε»· γι' αυτόν άλλωστε τον λόγο πρόσθεσε τη φράση: «τον οποίο εμείς δεν κηρύξαμε».

Δεν είπε, «και δεν λυπάμαι εγώ», αλλά, «και δεν πυρούμαι εγώ», θέλοντας με τη λέξη της πυρώσεως να μας παραστήσει την ένταση της οδύνης. Και πάλι, γράφοντας σε άλλους, λέει: «Χωρίς εμάς βασιλεύσατε· και μακάρι βέβαια να βασιλεύατε, ώστε και εμείς να συμβασιλεύσουμε μαζί σας»· και πάλι: «Τώρα ζούμε, εάν εσείς παραμένετε σταθεροί στον Κύριο». Πρόσεξε πόσο πολυπόθητη του ήταν η ευδοκίμηση των αδελφών, αφού θεωρούσε ότι ούτε καν ζούσε, εάν εκείνοι δεν σώζονταν.

Και αυτό το έπραξε για να δείξει ότι, αν είχε διατυπώσει τον λόγο του αναφερόμενος σε εκείνους, ούτε θα μάθαιναν όσα έπρεπε να μάθουν, ούτε θα έκαναν αποδεκτή την πρόθεσή του, καθώς θα δυσανασχετούσαν με τα λεγόμενα. Τώρα όμως, επειδή αισθάνονταν σεβασμό προς τον Παύλο και τους συν αυτώ, υπέμειναν εύκολα την επίπληξη. Τι σημαίνει άραγε το «Να μη φρονείτε πέρα από ό,τι έχει γραφεί»; Έχει γραφεί: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς;». «Διότι ποιος σε ξεχωρίζει; Και τι έχεις το οποίο δεν το έλαβες;» Έτσι λοιπόν, αφήνοντας αυτούς που εξουσιάζονται, στρέφεται προς τους άρχοντες. Και αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Από πού είναι φανερό ότι είσαι άξιος να επαινείσαι; Μήπως έγινε κάποια κρίση; Μήπως προχώρησε κάποια εξέταση; Ή μήπως υπήρξε καθόλου δοκιμασία και ακριβής έλεγχος; Αλλά δεν θα μπορούσες να πεις κάτι τέτοιο. Αν πάλι οι άνθρωποι σε επιδοκιμάζουν, η κρίση τους δεν είναι ορθή, και ούτε έτσι θα έπρεπε να υπερηφανεύεσαι· διότι δεν έχεις τίποτα από τον εαυτό σου, αλλά τα έχεις λάβει όλα από τον Θεό. «Και αν λοιπόν τα έλαβες, γιατί καυχιέσαι σαν να μην τα είχες λάβει;» Μα έλαβες, λέει, και γι' αυτό υπερηφανεύεσαι; Όμως ακριβώς γι' αυτό θα έπρεπε να είσαι συνεσταλμένος. Διότι εκείνο που σου δόθηκε δεν είναι δικό σου, αλλά Εκείνου που στο έδωσε. Επειδή, αν το έλαβες, από Εκείνον το έλαβες· και αν το έλαβες από Εκείνον, δεν έλαβες κάτι δικό σου. Και αν δεν έλαβες κάτι δικό σου, γιατί υπερηφανεύεσαι, αφού κατέχεις κάτι που δεν είναι δικό σου; «Ήδη είστε χορτασμένοι· ήδη πλουτίσατε.» Πολύ σωστά χρησιμοποιεί το «ήδη», δείχνοντας μέσα από τον χρόνο το απίθανο της κατάστασής τους και την ανάλογη αλαζονεία τους. «

«Χωρίς εμάς βασιλεύσατε· και μακάρι να είχατε βασιλεύσει, για να συμβασιλεύσουμε κι εμείς μαζί σας. Διότι νομίζω ότι ο Θεός εμάς τους αποστόλους μάς παρουσίασε τελευταίους, σαν καταδικασμένους σε θάνατο.» Θέλοντας να καθαιρέσει την αλαζονεία τους, και να τους δείξει ότι για αυτά τα πράγματα όχι μόνο δεν πρέπει να καυχιούνται, αλλά και να ντρέπονται, πρώτα τους προκαλεί εντροπή με το: «Ήδη είστε χορτασμένοι». Τώρα δε, λέγοντας πάλι «Χωρίς εμάς βασιλεύσατε», υποδηλώνει κάτι τέτοιο: Λέγω, αναφέρει, ότι ο παρών καιρός δεν είναι καιρός τιμής ούτε δόξας, τα οποία εσείς απολαμβάνετε, αλλά ύβρεων και διωγμών, τα οποία εμείς υφιστάμεθα. Εάν όμως δεν είναι έτσι, αλλά αυτός είναι ο καιρός των αμοιβών, εσείς μεν, οι μαθητές, έχετε ήδη γίνει βασιλιάδες· εμείς δε, οι δάσκαλοι, που προ πάντων οφείλουμε να λάβουμε τον μισθό, όχι μόνο γίναμε οι τελευταίοι από εσάς, αλλά και σαν μελλοθάνατοι, δηλαδή κατάδικοι, διάγουμε συνεχώς μέσα σε ατιμώσεις, κινδύνους και πείνα. Υβριζόμενοι, καταδιωκόμενοι ως μωροί και υπομένοντας τα έσχατα δεινά. Αυτά δε τα έλεγε, για να τους κάνει μέσα από αυτά να αντιληφθούν, ότι οφείλουν να μιμούνται τη ζωή των αποστόλων, τους κινδύνους και τις ύβρεις, και όχι τις τιμές και τις δόξες. Διότι το κήρυγμα δεν απαιτεί εκείνα, αλλά αυτά. «Διότι γίναμε θέατρο στον κόσμο, και στους αγγέλους, και στους ανθρώπους.» Δεν τα πάσχουμε αυτά, λέει, σε μία πόλη ή σε ένα μέρος της οικουμένης, αλλά παντού και μπροστά σε όλους.

Έργο των δεξιών, τόσο για τους αρχαρίους, όσο και για τους μέσους και για τους τελείους, είναι η προσευχή, η κάθαρση των λογισμών και η υπομονή στα όσα επέρχονται. Χωρίς αυτά δεν είναι δυνατόν να κατορθωθούν οι υπόλοιπες αρετές, μέσω των οποίων γίνεται ευπρόσδεκτη η μετάνοια. Εάν η μετάνοια είναι αίτημα ελέους, αυτός που το έχει οφείλει να δείχνει επιμέλεια για να μην ακούσει: «Ήδη έχετε χορτάσει». Ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη να ζητάει έχει εκείνος που δεν έχει. «Διότι καθένας που ζητάει λαμβάνει». Αν λοιπόν αυτός που ελεεί θα ελεηθεί, εξαιτίας αυτής της ελεημοσύνης, όπως νομίζω, συγκρατείται ολόκληρος ο κόσμος, βοηθώντας κατά θεία οικονομία ο ένας τον άλλον. Γι' αυτήν ο Θεός έσωσε τους Νινευίτες, ενώ τους Σοδομίτες, που την αμέλησαν, τους κατέκαψε.

Πώς λοιπόν εσείς, ως αρχηγοί και διδάσκαλοι νέας διδασκαλίας, υπερηφανεύεστε και επαιρόσαστε; Διότι, εάν μεν διδάσκετε αυτά που έχετε παραλάβει από εμάς, είστε μαθητές και μάταια υπερηφανευτήκατε. Εάν πάλι διδάσκετε άλλα από αυτά που παραλάβατε, να γνωρίζετε ότι εμείς είμαστε αυτοί που ο Θεός απέδειξε έσχατους, τελευταίους και καταδικασμένους σε θάνατο. Από πού λοιπόν τα παραλάβατε εσείς και τα διδάσκετε; Διότι, εάν εμείς είμαστε αυτοί που ο Χριστός απέδειξε τελευταίους και επιθανάτιους αποστόλους, είναι φανερό ότι εάν παραλάβατε κάποιο ωφέλιμο μάθημα και κατόρθωμα, προήλθαν σε εσάς από τους δικούς μας κόπους και τη διδασκαλία. Μακάρι, λοιπόν, σε αυτά να είχατε πλουτίσει, μακάρι να είχατε βασιλεύσει, ώστε να συμβασιλεύσουμε και εμείς μαζί σας, εμείς που καταβάλαμε τα σπέρματα της θεογνωσίας και των αρετών. Αλλά φοβάμαι μήπως τα δικά σας δεν έχουν έτσι. 1 Κορ 4,19 «Και θα γνωρίσω όχι τον λόγο»· διότι δεν υπάρχει ανάγκη, λέει, από λόγια, αλλά από την επιτέλεση πνευματικού έργου. Επειδή τα λόγια χωρίς έργα δεν θα μπορούσαν να εισαγάγουν στη βασιλεία των ουρανών, διότι ονομάζει «δύναμη» την απόδειξη των έργων. 1 Κορ 5,1 Εάν όσα πράττονται «στους εθνικούς», αυτά και μόνο που ακούγονται μεταξύ σας φέρνουν μεγάλο όνειδος, το να πράττονται παρομοίως τα ίδια αίσχη και στους εθνικούς και σε εσάς τους πιστούς, πόσο δεν αυξάνει την κατηγορία; Εάν όμως συμβαίνει αυτό, δηλαδή το να πράττονται μεταξύ σας πράγματα που δεν γίνονται ούτε καν σε εκείνους, ποια κακία δεν ξεπερνά;

Αλλά ως προς το ήθος, τι είδους άνθρωπος είναι; «Ο Χριστός ήλθε στον κόσμο για να σώσει τους αμαρτωλούς, από τους οποίους πρώτος είμαι εγώ»· και «διότι εγώ είμαι ο ελάχιστος των αποστόλων»· και «εγώ που δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι απόστολος»· «ποθώ να σε δω, ενθυμούμενος τα δάκρυά σου, για να γεμίσω από χαρά, φέρνοντας στον νου μου την ανυπόκριτη πίστη που υπάρχει μέσα σου, η οποία κατοίκησε πρώτα στη γιαγιά σου Λωίδα και στη μητέρα σου Ευνίκη»· «μακάρι και να αποκοπούν αυτοί που σας αναστατώνουν»· και «χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι βέβαια να βασιλεύατε»· και μύρια άλλα. Άραγε υστερεί σε κάτι από εκείνους που έχουν αναλώσει ολόκληρο τον βίο τους σε αυτά, αυτός που, νομίζω, δεν ανέχθηκε να μάθει ούτε καν τα ονόματα της τέχνης τους, αλλά έχει τη γλώσσα του ως αυτοσχέδιο ρήτορα;

Β΄. Ακόμη και αν έλαβες, λέει, γεύση από τον ουρανό, ακόμη και αν μετείχες σε εκείνη τη σοφία και βρήκες ανάπαυση στην ψυχή σου, ούτε και τότε να υπερηφανεύεσαι, και μην έχεις την πεποίθηση πως δήθεν έχεις ήδη φτάσει στο τέρμα και έχεις κατακτήσει όλη την αλήθεια. Πρόσεξε να μην ακούσεις τον λόγο: «Ήδη είστε χορτασμένοι, ήδη πλουτίσατε· χωρίς εμάς βασιλεύσατε, και μακάρι να βασιλεύατε, ώστε και εμείς να συμβασιλεύσουμε μαζί σας». Αλλά, αν και γεύτηκες, να θεωρείς τον εαυτό σου σαν να μην έχει αγγίξει ακόμη τον Χριστιανισμό· και αυτό ας μην είναι για σένα κάτι το επιφανειακό, αλλά ας είναι πάντοτε ριζωμένο και εδραιωμένο στη διάνοιά σου.

Διότι τίποτε άλλο δεν κατέστρεψε το γένος των Χριστιανών παρά μόνο η έπαρση· επειδή και τον Αδάμ ο όφις τον πλάνησε, λέγοντας ότι «θα γίνετε σαν θεοί». Διότι το θείο αντιτάσσεται απολύτως στην έπαρση. Και το γνώρισμα του Χριστιανισμού είναι αυτό: όποιον βλέπεις να πεινά, να διψά, να έχει πόνο, να είναι φτωχός «τω πνεύματι», να είναι ταπεινωμένος ενώπιον του εαυτού του και να αναζητεί διαρκώς νύχτα και μέρα, αυτός στέκεται μέσα στην αλήθεια· εάν όμως κάποιος έχει χορτάσει και δεν έχει πλέον ανάγκη, αλλά πλουτεί, αυτός είναι μέλος της πλάνης, όπως λέει: «ήδη είστε χορτασμένοι, ήδη πλουτίσατε»· και πάλι λέει: «ουαί σε εσάς τους πλουσίους» αυτού του κόσμου, αλλά και σε αυτούς που έχουν ήδη την ιδέα για τον εαυτό τους ότι είναι κάτι. Στον δε Θεό ανήκει η δόξα.

Διότι τι λέει ο Παύλος; Ότι ο σταυρός του Χριστού είναι «στους μεν Ιουδαίους σκάνδαλο, στους δε Έλληνες μωρία», «σε εμάς όμως που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού», και «εμείς όμως κηρύττουμε Ιησού Χριστό, και μάλιστα εσταυρωμένο». Και ίσως κάποιος από τους τότε, θέλοντας να φανεί σοφός απέναντί του, αποκρίθηκε: Και μας λες να πιστέψουμε σε έναν νεκρό άνθρωπο που δεν μπόρεσε να σώσει τον εαυτό του, αλλά υπέστη τον πιο ατιμωτικό θάνατο ως κακούργος, και ισχυρίζεσαι ότι αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων; Τι θέλουν να πουν αυτοί, ω σπερμολόγοι και κήρυκες ξένων θεοτήτων; Διότι αυτά ήταν τα λόγια των τότε σοφών που θεώρησαν το κήρυγμα ως μωρία: «Επειδή ο κόσμος δεν γνώρισε τον Θεό μέσω της σοφίας, ευδόκησε ο Θεός να σώσει αυτούς που πιστεύουν μέσω της μωρίας του κηρύγματος». Εσύ όμως, ακόμη και αν έλαβες κάποια γεύση από τον ουρανό και βρήκες ανάπαυση στην ψυχή σου και μετείχες σε εκείνη τη σοφία εκείνου του αιώνος, μην υπερηφανεύεσαι και μην επαίρεσαι σαν να έχεις ήδη φτάσει και κατανοήσει όλη την αλήθεια, για να μην ακούσεις και εσύ: «Έχετε πλέον χορτάσει, έχετε πλέον πλουτίσει, και βασιλεύσατε χωρίς εμάς. Μακάρι, βέβαια, να βασιλεύατε, για να συμβασιλεύσουμε και εμείς μαζί σας». Αλλά, ενώ έχεις γευθεί, να είσαι εσωτερικά σαν να μην έχεις καν ξεκινήσει τη χριστιανική ζωή. Και αυτό όχι μόνο με λόγια, αλλά για να είναι εμφυτευμένο στον ίδιο σου τον νου και επικυρωμένο, παραμένοντας πάντοτε σταθερός στην προαίρεσή σου.