Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:11

Και ότι αυτά δεν είναι δικά μου λόγια, αλλά σαφή λόγια του Πνεύματος, θα παραθέσω τα ίδια τα λόγια του Παύλου, με τα οποία τιμώρησε αυτούς που ζουν χωρίς εγκράτεια, υποβάλλοντας σε επιτίμια, μαζί με τους άλλους, και τους μέθυσους και τους υβριστές. Διότι λέει: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος ή υβριστής ή μέθυσος, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». Και πάλι σε άλλο σημείο, για εκείνους που δεν εργάζονται καθόλου αλλά περιεργάζονται, έλεγε: «Αυτόν να τον σημειώνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί του». Και ότι αυτός που αθετεί τις εν Πνεύματι συμφωνίες τολμά να διαπράξει χειρότερα από τους υβριστές, και τους μέθυσους, και αυτούς που ζουν στην αργία, είναι νομίζω σε όλους φανερό. Ώστε, ακολούθως, ο λόγος παραγγέλλει να αποκλείονται και να απομακρύνονται αυτοί που καταλύουν την πνευματική ευταξία από τη συναναστροφή εκείνων που την τηρούν. Και μόνο τότε αρμόζει να παραμένει χωρίς επιτίμιο ο αποχωρισμός από κάποιον αδελφό, όταν αυτός γίνεται με απόφαση του προεστώτος για κάποια οικονομία.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΝΓʹ Ποιος είναι ο μολυσμός της σάρκας, και ποιος ο μολυσμός του πνεύματος; Και πώς θα καθαριστούμε από αυτούς; Ή τι είναι ο αγιασμός; Και πώς θα τον αποκτήσουμε; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Μολυσμός μεν της σάρκας είναι το να συναναστρέφεται κανείς αυτούς που πράττουν τα απαγορευμένα, του πνεύματος δε το να αδιαφορεί απέναντι σε όσους φρονούν ή πράττουν τέτοια πράγματα. Καθαρίζεται δε κανείς, όταν υπακούει στον Απόστολο που λέει «με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε», και σε όσα παρόμοια παραγγέλλει· ή όταν βιώσει αυτό που έχει ειπωθεί από τον Δαβίδ: «Αθυμία με κατέλαβε εξαιτίας των αμαρτωλών που εγκαταλείπουν τον νόμο Σου»· και όταν επιδείξει τέτοια λύπη, σαν και αυτήν που επέδειξαν οι Κορίνθιοι όταν ελέγχθηκαν επειδή είχαν αδιάφορη στάση απέναντι σε εκείνον που αμάρτησε, αποδεικνύοντας τον εαυτό τους με κάθε τρόπο ότι είναι αγνοί σε αυτό το ζήτημα. Αγιασμός, εξάλλου, είναι το να αφιερώνεται κανείς στον άγιο Θεό εξολοκλήρου και αδιάκοπα σε κάθε καιρό, με τη φροντίδα και τον ζήλο για όσα είναι αρεστά σε Αυτόν. Διότι, όπως ανάμεσα στα αφιερώματα το ελαττωματικό είναι απρόσδεκτο, έτσι και το να μετατρέπει σε κοινή και ανθρώπινη χρήση εκείνο που άπαξ έχει αφιερωθεί στον Θεό αποτελεί πράξη ασεβή και ανεπίτρεπτη.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΚΔ΄. Εάν πρέπει, όταν βρεθεί κανείς τυχαία κάπου με αιρετικούς ή Έλληνες (ειδωλολάτρες), είτε να συντρώγει μαζί τους είτε να τους χαιρετά. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αυτόν τον χαιρετισμό, δηλαδή τον κοινό, ο Κύριος σε καμία περίπτωση δεν τον απαγόρευσε, λέγοντας: «Εάν χαιρετάτε μόνο τους φίλους σας, τι το περισσότερο κάνετε; Δεν κάνουν το ίδιο και οι εθνικοί;». Σχετικά όμως με το να συντρώγουμε, έχουμε την παραγγελία του Αποστόλου για το με ποιους πρέπει να το αποφεύγουμε, καθώς λέει: «Σας έγραψα στην επιστολή να μην συναναστρέφεστε με πόρνους, και όχι βέβαια με τους πόρνους αυτού του κόσμου, ή με τους πλεονέκτες, ή τους άρπαγες, ή τους ειδωλολάτρες· διότι τότε θα έπρεπε να βγείτε από τον κόσμο. Τώρα όμως σας έγραψα να μην συναναστρέφεστε εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή ειδωλολάτρης, ή υβριστής (λοίδορος), ή μέθυσος, ή άρπαγας· με έναν τέτοιον άνθρωπο ούτε καν να συντρώγετε».

Σε όλα αποδείξατε τους εαυτούς σας ότι είστε αγνοί στο ζήτημα αυτό. Ώστε από αυτά καθίσταται φανερό, ότι όχι μόνο πρέπει να απομακρυνόμαστε από την αμαρτία και να πάσχουμε αυτά υπέρ εκείνων που αμαρτάνουν, αλλά και να απομακρυνόμαστε από τους ίδιους τους αμαρτάνοντες· αφού αφενός ο Δαβίδ το φανέρωσε αυτό λέγοντας: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία»· αφετέρου δε ο Απόστολος παρήγγειλε με τέτοιον άνθρωπο ούτε καν να συντρώγουμε.

Απόκριση. Όσον αφορά τον ασπασμό, δηλαδή τον κοινό χαιρετισμό, ο Κύριος δεν τον απαγόρευσε σε καμία περίπτωση, λέγοντας: «Εάν ασπασθείτε μόνο τους φίλους σας, τι περισσότερο κάνετε; Δεν κάνουν το ίδιο και οι εθνικοί;». Σχετικά, όμως, με τη συνεσθίαση, έχουμε παραγγελία από τον απόστολο για το σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να την αποφεύγουμε, όταν λέει: «Σας έγραψα στην επιστολή να μη συναναστρέφεστε με πόρνους, και δεν εννοώ γενικά τους πόρνους αυτού του κόσμου, ή τους πλεονέκτες ή τους άρπαγες ή τους ειδωλολάτρες, επειδή τότε θα έπρεπε να βγείτε από αυτόν τον κόσμο. Τώρα, όμως, σας έγραψα πως, εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε».

Και ως προς αυτό, πάλι, θα μιμηθούμε την κατά σάρκα γέννηση· πρώτον μεν, αλλάζοντας τον τόπο και μεταβάλλοντας τον τρόπο της ζωής μας, με το να ενδυναμωθεί πνευματικά ο εσωτερικός άνθρωπος, ώστε να μπορούμε να λέμε: «Το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς»· περιφέροντας το μεν σώμα σαν σκιά πάνω στη γη, διαφυλάσσοντας δε την ψυχή να συμπολιτεύεται με τα επουράνια. Έπειτα δε, αλλάζοντας και εκείνους με τους οποίους συναναστρεφόμαστε πάνω στη γη, καθώς ο μεν Δαβίδ λέει: «Εκείνον που κατηγορούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξέδιωκα. Με άνθρωπο που είχε υπερήφανο βλέμμα και άπληστη καρδιά, με αυτόν δεν συνέτρωγα. Τα μάτια μου ήταν στραμμένα στους πιστούς της γης, για να κάθονται αυτοί μαζί μου· όποιος πορευόταν σε άμεμπτη οδό, αυτός με υπηρετούσε. Δεν κατοικούσε μέσα στο σπίτι μου αυτός που φερόταν με υπερηφάνεια. Όποιος έλεγε άδικα λόγια, δεν παρέμενε μπροστά στα μάτια μου», και σε άλλα σημεία παρομοίως· ο δε Απόστολος παραγγέλλει αυστηρότερα, ότι «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή ειδωλολάτρης, ή υβριστής, ή μέθυσος, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε».

Διότι, μιμούμενος και αυτός τον Κύριο, άλλοτε μεν είπε: «Εάν κάποιος που φέρει το όνομα του αδελφού είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· άλλοτε δε: «Μη λέτε ψέματα ο ένας στον άλλον»· και αλλού: «Κάθε οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία». Και αφού είπε πολλάκις πολλά τέτοια, χωρίς να προσθέσει την απειλή, αλλού προσθέτει γενικότερα και την τιμωρία, λέγοντας: «Μην πλανάσθε· ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε κλέφτες ούτε πλεονέκτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού». Αλλού δε πάλι γράφει εκτενέστερα: «Και επειδή δεν ενέκριναν το να έχουν επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή· όντας γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πονηρία, πλεονεξία, κακία· μεστοί από φθόνο, φόνο, έριδα, δόλο, κακοήθεια· ψιθυριστές, καταλάλους, θεοστυγείς, υβριστές, υπερήφανους, αλαζόνες, εφευρέτες κακών, απειθείς στους γονείς, ασύνετους, ασυνθέτους, άστοργους, άσπονδους, ανελεήμονες».

Διότι αυτό που συνέβη παρά λίγο, στην πραγματικότητα δεν συνέβη. Όπως δηλαδή εκείνος που παρά λίγο να πεθάνει δεν πέθανε, αλλά ζει, και εκείνος που παρά λίγο να ζήσει δεν ζει, αλλά πέθανε, και εκείνος που παρά λίγο να εισέλθει δεν εισήλθε, όπως οι πέντε παρθένες· έτσι και εκείνος που παρά λίγο τήρησε τον νόμο δεν τον τήρησε, αλλά είναι παράνομος. Γι' αυτό και είναι αναγκαίο, προκειμένου για εκείνους που παρανομούν, ακόμη κι αν δίνουν την εντύπωση ότι είναι γνήσιοι, να υπακούμε στον Απόστολο που λέει, άλλοτε μεν: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή μέθυσος, ή λοίδορος, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε»· πρέπει δε να παρατηρήσουμε εδώ, ότι δεν απέκλεισε ακόμη και από την ίδια την κοινή συναναστροφή και τράπεζα μόνο εκείνον που συγκεντρώνει όλα αυτά, αλλά και εκείνον που έχει έστω και ένα από όλα, καθώς δεν είπε: «Με αυτόν», αλλά: «Με έναν τέτοιον»· και άλλοτε πάλι λέει: «Νεκρώστε τα μέλη σας που είναι επί της γης, την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία· εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού (διότι το προσέθεσε με πιο καθολικό τρόπο) επί τους υιούς της απειθείας».

Και βέβαια, ο σοφότατος Παύλος τον άνθρωπο που είχε πορνεύσει στην Κόρινθο τον παρέδιδε στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε να σωθεί το πνεύμα· δίνει όμως και αγαθές συμβουλές και λέει: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι είτε πόρνος, είτε πλεονέκτης, είτε ειδωλολάτρης, είτε υβριστής, είτε μέθυσος, είτε άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε.» Περί αυτών που εδώ ονομάζονται κριτές ή σύμβουλοι και ο μακάριος Δαβίδ εν Αγίω Πνεύματι είπε προς την ίδια την Ιερουσαλήμ: «Αντί των πατέρων σου έγιναν οι υιοί σου», δηλαδή, τα τέκνα σου πήραν για σένα τη θέση των πατέρων· διότι και οι θεσπέσιοι μαθητές ήταν Ιουδαίοι και υιοί της τότε Συναγωγής. Ότι δε έγιναν πατέρες των πιστών, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Διότι εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου εγώ σας γέννησα». Και πάλι: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω πόνους τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Μας το υπενθυμίζει δε και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες του, για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, και για την ανάδειξη των αγίων του μαθητών, και λέει: «Ιδού λοιπόν, δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα κυβερνήσουν με κρίση». Διότι οι μεν ηγέτες της ιουδαϊκής Συναγωγής ακολουθούσαν μια ζωή εντελώς παράνομη, και το να κυβερνούν με κρίση, δηλαδή με δικαιοσύνη, δεν το γνώριζαν.

Αν και έγινες για εμάς ειρήνη, γκρέμισες το μεσότοιχο του φραγμού, εξαφάνισες την αμαρτία που μας χώριζε· κήρυξες το ευαγγέλιο σε αυτούς που ήταν μακριά και σε αυτούς που ήταν κοντά· ένωσες ποίμνια με ποίμνια, εκείνα των Ιουδαίων με εκείνα των εθνών· ειρήνευσες μέσω του σταυρού και τα επουράνια και τα επίγεια, όπως έχει γραφτεί· έγινες για εμάς συμφιλιωτής και μεσίτης, και αφού αφαίρεσες την αμαρτία που βρισκόταν στη μέση, μας ένωσες μέσω του εαυτού σου με τον Θεό και Πατέρα. Και είπες ότι η ειρήνη είναι δική σου, λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Πώς λοιπόν δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Με ποιους έχουμε μάχη; Και ο τρόπος του πολέμου πώς θα γινόταν από εμάς, ώστε να είναι άμεμπτος, και να αρέσει σε εσένα που λες ότι η ειρήνη είναι δική σου και που μας την έχεις δώσει; Ας λύσει λοιπόν το ζητούμενο ο Παύλος, λέγοντας: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος» και τα λοιπά, «με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Διότι πρέπει, νομίζω, να αποφεύγουμε τους πόρνους, και να θεωρούμε την ειρήνη μαζί τους ως πρόξενο ζημίας· «Διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη». Και όπως λέει ο Δαβίδ: «Με όσιο θα γίνεις όσιος, και με διεστραμμένο θα διαστραφείς».

Αυτοί θα μπορούσαν να είναι, πρωτίστως μάλιστα, εκείνοι που διαστρέφουν τα ορθά και ηχούν στα αυτιά των απλουστέρων λόγια που προξενούν όλεθρο, παρασύροντάς τους σε μη αγαθές έννοιες και σε διεστραμμένη δοξασία για τον Θεό, ή ίσως και εκείνοι που λέγουν: «Ας φάμε και ας πιούμε, γιατί αύριο πεθαίνουμε», και εκείνοι που ελκύουν τις διάνοιες των πιο αμαθών προς τις κοσμικές φιληδονίες. Ακάθαρτοι πάλι, και ικανοί να μολύνουν όσους τους αγγίζουν, δηλαδή όσους τους πλησιάζουν (σύμφωνα, εννοώ, με τον νόμο της εσωτερικής διαθέσεως), είναι εκείνοι για τους οποίους είπε κάπου και ο σοφότατος Παύλος: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή μέθυσος ή άρπαγας ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Ή δεν θεωρείς ότι ταιριάζει απολύτως στο ιερό και εκλεκτό γένος, εφόσον δεν έχουν διαπράξει τέτοιου είδους κακά, το να μην πρέπει να αναμειγνύονται με όσους νοσούν από αυτά; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. «Θα βρίσκεται, λοιπόν, σε ακαθαρσία», λέγει, «όποιος αγγίξει αυτά, έως το βράδυ. Δεν θα φάει από τα άγια, εάν δεν λούσει το σώμα του με νερό, και αφού δύσει ο ήλιος, θα είναι καθαρός, και τότε θα φάει από τα άγια, διότι είναι άρτος του». Επιπλέον, απαγορεύει και τη βρώση θνησιμαίων και θηριαλώτων ζώων, καθώς αυτά δύνανται να μολύνουν επαρκώς.

Διότι δεν είναι ασφαλές να συναναστρέφεται κανείς τους φαύλους, αλλά τους πιο ενάρετους. Διότι είναι γραμμένο: «Εκείνος που συμπορεύεται με σοφούς θα γίνει σοφός, ενώ εκείνος που συμπορεύεται με άφρονες θα γίνει γνωστός ως τέτοιος». Γράφει δε και ο Παύλος: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή υβριστής ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πολύ σωστά μίλησες· διότι αυτό το πράγμα συντελεί τα μέγιστα στην πνευματική μας ωφέλεια. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Σχετικά λοιπόν με τα πλάσματα που κολυμπούν και ζουν στα ύδατα, αυτά μας διδάσκει αινιγματωδώς ο νόμος. Και διευρύνοντας τρόπον τινά την παράθεση των παραδειγμάτων σε εμάς, μεταβαίνει στα σμήνη των πτηνών λέγοντας: «Και αυτά θα βδελύσσεστε από τα πτηνά, και δεν θα τα τρώτε· είναι βδέλυγμα: τον αετό, τον γρύπα, τον αλιαετό, τον γύπα, τον ικτίνο και τα όμοιά του, τη στρουθοκάμηλο, τη γλαύκα, τον λάρο και τα όμοιά του, κάθε κόρακα και τα όμοιά του, τον ιέρακα και τα όμοιά του, τον νυκτικόρακα, τον καταρράκτη, την ίβιδα, τον πορφυρίωνα, τον πελεκάνο, τον κύκνο, τον ερωδιό, τον χαραδριό και τα όμοιά του, τον έποπα και τη νυχτερίδα, και όλα τα φτερωτά ερπετά που βαδίζουν στα τέσσερα, είναι βδέλυγμα για εσάς».

Ώστε κάποιες φορές να απομακρύνονται και από πόλεις και από σπίτια, επειδή τα νερά τους έχουν μολυνθεί, και έχουν στερηθεί την αναγκαία και απαραίτητη χρήση τους. Ο νόμος, λοιπόν, παρέλειψε την ακρίβεια της ιστορίας, χάριν εκείνου που ήταν αναγκαίο και χρήσιμο για όσους βρίσκονταν υπό τον νόμο. ΠΑΛΛ. Πειστικός ο λόγος σου. ΚΥΡ. Εξίσου, βέβαια, με τα άλλα λέει ότι είναι ακάθαρτο και το ψοφίμι των καθαρών ζώων και πρόσθεσε ότι και αυτό θα μολύνει εκείνον που το αγγίζει. Γράφει δε τα εξής: «Εάν πεθάνει κάποιο από τα κτήνη, τα οποία επιτρέπεται σε εσάς να φάτε, εκείνος που θα αγγίξει το ψοφίμι τους θα είναι ακάθαρτος έως το βράδυ, και εκείνος που θα φάει από το ψοφίμι τους, θα πλύνει τα ρούχα του, και θα είναι ακάθαρτος έως το βράδυ, και θα λουστεί με νερό, και θα είναι καθαρός. Και εκείνος που θα σηκώσει κάτι από το ψοφίμι τους, θα πλύνει τα ρούχα του, και θα λουστεί με νερό, και θα είναι ακάθαρτος έως το βράδυ». Το οποίο σημαίνει ξεκάθαρα, όπως νομίζω, το εξής: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή ειδωλολάτρης, ή μέθυσος, ή υβριστής, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Διότι, εάν κάποιος από αυτούς που θεωρούνται σεμνοί, και από εκείνους που έχουν ήδη καθαριστεί και έχουν γίνει δεκτοί στην πνευματική κοινωνία μέσω της πίστης, υποστεί τη νέκρωση που προέρχεται από την αμαρτία, «ας είναι βδελυρός», λέει, «και μισητός» διότι, όντας μολυσμένος από νεκρά έργα, μολύνει οπωσδήποτε εκείνον που προσκολλάται σε αυτόν.

Διότι, επειδή εκείνοι από μόνοι τους δεν ντρέπονται, προτρέπει τους άλλους να τους αποφεύγουν και να τους κάνουν να ντραπούν, λέγοντας προς αυτούς: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». Βλέπεις ότι αποτελεί κοινό μόλυσμα της Εκκλησίας αυτός που κυλιέται στην πορνεία, και για τον λόγο αυτόν πρέπει όλοι να τον αποστρέφονται και να τον απομακρύνουν;

Και δεν υπάρχει κανείς που να εμποδίζει, ούτε ο πατέρας σχεδόν το παιδί του, ούτε ο αδελφός τον αδελφό, ούτε ο φίλος τον φίλο· υπάρχουν μάλιστα και ορισμένοι που συμπράττουν, αν και ο απόστολος λέει: «με τέτοιους ανθρώπους ούτε καν να συντρώγετε». Γι' αυτό, όλοι είμαστε άξιοι θανάτου και πανωλεθρίας.

Γι' αυτό ο Ανανίας και η Σαπφείρα, παρόλο που δεν διέπραξαν την κλοπή σε ξένα αγαθά, αλλά στα δικά τους, εξαιτίας του ψεύδους, το οποίο συνοδεύει πάντα την κλοπή, θανατώνονται από τον Πέτρο, ή μάλλον από τον Θεό, προς τον οποίο λέει ο προφήτης Δαβίδ: «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Ο Παύλος, πάλι, παραδίδει στον σατανά εκείνον που πόρνευσε στην Κόρινθο και παραγγέλλει γράφοντας στους Κορινθίους: «με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε». Και δεν επικύρωσε την αγάπη, μέχρις ότου εκείνος, αφού απομακρύνθηκε από την πονηρή πράξη, απέδειξε με έργα τη μετάνοιά του. Προς τον πλεονέκτη, όμως, του οποίου τα χωράφια καρποφόρησαν άφθονα, και δεν μοιράζει σε αυτούς που δεν έχουν, αλλά μεγαλώνει τις αποθήκες του, τι λέει στα ευαγγέλια ο Κύριος; «Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά, λοιπόν, που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Και για να μη νομίσει κανείς ότι αυτή η απόφαση αφορά μόνο έναν, προσθέτει: «έτσι παθαίνει αυτός που θησαυρίζει για τον εαυτό του, και δεν πλουτίζει κατά Θεόν». Αν και εκείνος ο πλούσιος δεν πλούτιζε από αδικία· διότι τι αδίκησε εκείνος, εάν τα χωράφια του καρποφόρησαν άφθονα; Αλλά όμως, επειδή δεν χρησιμοποίησε καλά την αφθονία των πραγμάτων που του δόθηκε από τον Θεό, ούτε πλούτισε κατά Θεόν μέσω της ελεημοσύνης, έγινε άξιος θανάτου, χωρίς να απολαύσει καθόλου τον πλούτο του.

Τι σημαίνει το «ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας»; Δεν θεωρείται έγκλημα το να χαρακτηρίζεται κανείς έτσι από άλλους· διότι δεν εξαρτάται από εμάς το να μην το υφιστάμεθα αυτό, ούτε βέβαια είναι υπεύθυνος αυτός που κακολογείται· και δηλώνοντας αυτό αλλού, ότι δηλαδή δεν είναι βδελυρό το να αποκαλείται κανείς πόρνος, αλλά το να είναι, «εάν κάποιος», λέει, «αποκαλείται πόρνος, με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε». Επομένως, δεν λέει εδώ να επιδιώκουμε αυτό, το να μην αποκαλούμαστε με τέτοιο όνομα, αλλά το να μην προφέρουμε με τη γλώσσα μας καμία από τις λέξεις που προκαλούν ακαθαρσία· γι' αυτό και το συνέδεσε, προσθέτοντας: «ούτε αισχρότητα ούτε μωρολογία ή ευτράπελα λόγια, τα οποία δεν αρμόζουν». Σε ποιους δεν αρμόζουν; Στους αγίους, τους οποίους ανέφερε προηγουμένως. Διότι, αφού είπε, «κάθε ακαθαρσία ούτε καν να αναφέρεται μεταξύ σας», το οποίο ισοδυναμεί με το να πει «ούτε να λέγεται από εσάς», πρόσθεσε, «καθώς αρμόζει σε αγίους». Και ως αγίους εδώ εννοεί, όχι εκείνους που προήλθαν από τους ανθρώπους και τώρα βρίσκονται μαζί με τους αγγέλους και δοξάζονται από εμάς επειδή ευαρέστησαν τελείως τον Θεό και ολοκλήρωσαν τη ζωή τους με άριστο και θεάρεστο τέλος, αλλά όλους εκείνους που μέσω του εν Χριστώ βαπτίσματος έχουν αφιερωθεί στον Θεό· διότι, αν το σκεύος που έχει αφιερωθεί στον Θεό είναι άγιο, όπως και κάθε προσφορά σε Αυτόν, και μάλιστα αυτή που προσφέρεται για αγιασμό, πολύ περισσότερο ο άνθρωπος που έχει προσφερθεί στον Θεό μέσω ιερών συνθηκών και έχει γίνει αποδεκτός μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας είναι άγιος, εφόσον έχει αποκτήσει από εκεί και τη χάρη του Πνεύματος της αγιωσύνης.

Και δεν φοβάσαι ούτε τον Παύλο, ο οποίος αφενός επιτρέπει ανεμπόδιστα να μεταβαίνουμε σε τραπέζι Ελλήνων, εάν το επιθυμούμε, αφετέρου όμως δεν μας αφήνει να πάμε στα τραπέζια των πλεονεκτών, ακόμη κι αν το θέλουμε; «Διότι εάν κάποιος», λέει, «που ονομάζεται αδελφός, είναι πόρνος»· αποκαλώντας εδώ «αδελφό» απλώς τον κάθε πιστό, και όχι τον μοναχό. Διότι, τι είναι αυτό που συγκροτεί την αδελφότητα; Το λουτρό της παλιγγενεσίας, το να καταστούμε άξιοι να ονομάσουμε Πατέρα τον Θεό. Ώστε ο μεν κατηχούμενος, ακόμη και αν είναι μοναχός, δεν είναι αδελφός· ο δε πιστός, ακόμη και αν είναι κοσμικός, είναι αδελφός. «Εάν κάποιος», λέει, «που ονομάζεται αδελφός». Διότι τότε δεν υπήρχε ούτε ίχνος μοναχού, αλλά ο μακάριος αυτός απηύθυνε όλα αυτά τα λόγια προς τους κοσμικούς. «Εάν κάποιος», λέει, «που ονομάζεται αδελφός, είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή μέθυσος, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». Όμως για τους Έλληνες δεν ορίζει το ίδιο, αλλά τι; «Εάν σας καλέσει κάποιος από τους απίστους», εννοώντας τους Έλληνες, «και θέλετε να πάτε, να τρώτε καθετί που σας προσφέρεται». «Εάν όμως κάποιος που ονομάζεται αδελφός», λέει, «είναι μέθυσος».

Ομιλία ΙΣΤ΄. Σας έγραψα στην επιστολή να μη συναναστρέφεστε με πόρνους· και δεν εννοούσα βέβαια τους πόρνους του κόσμου τούτου, ή τους πλεονέκτες ή τους άρπαγες ή τους ειδωλολάτρες· διότι σε αυτή την περίπτωση θα οφείλατε να εξέλθετε από τον κόσμο. Τώρα όμως σας έγραψα να μη συναναστρέφεστε, εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή μέθυσος ή λοίδορος ή άρπαγας· με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε.

Διότι «πόρνους του κόσμου» ονομάζει αυτούς που βρίσκονται μεταξύ των Ελλήνων. Τώρα όμως σας έγραψα, εάν κάποιος αδελφός είναι τέτοιος, με αυτόν ούτε καν να συντρώγετε. Εδώ υπαινίσσεται και άλλους που ζουν μέσα στην πονηρία. Και πώς είναι δυνατόν, ενώ είναι αδελφός, να είναι ειδωλολάτρης; Όπως ακριβώς συνέβη κάποτε με τους Σαμαρείτες, οι οποίοι ασπάζονταν την ευσέβεια κατά το ήμισυ· εξάλλου, θέτει εκ των προτέρων και το ζήτημα περί των ειδωλοθύτων, το οποίο πρόκειται να εξετάσει διεξοδικά στη συνέχεια.

Θέλει να απομακρυνόμαστε από κάθε αδελφό που ζει άτακτα. Μεγάλο κακό ήταν τότε αυτό, το να αποσπαστεί κανείς από το πλήρωμα των αδελφών. Με αυτήν την ποινή, λοιπόν, τιμωρεί τους πάντες, όπως ακριβώς έλεγε γράφοντας αλλού προς τους Κορινθίους: «Με έναν τέτοιο άνθρωπο ούτε να συντρώγετε», λέει. Αλλά τώρα οι περισσότεροι δεν το θεωρούν αυτό μεγάλο κακό, αντιθέτως τα πάντα έχουν περιέλθει σε σύγχυση και έχουν διαφθαρεί· με μοιχούς, με πόρνους, με πλεονέκτες αναμιγνυόμαστε έτσι απλά και στην τύχη. Εάν έπρεπε να απομακρυνόμαστε μόνο από εκείνον που τρέφεται χωρίς να εργάζεται, πόσο μάλλον από τους άλλους; Και για να μάθεις πόσο φοβερό ήταν το να χωρίζεται κανείς από τη σύναξη των αδελφών, και πόσο κέρδος φέρνει σε όσους δέχονται την επιτίμηση με σωστή διάθεση, άκουσε πώς εκείνος που είχε κυριευθεί από οίηση εξαιτίας του αμαρτήματός του, αυτός που έφτασε στο έσχατο σημείο της κακίας, που διέπραξε τέτοια πορνεία, η οποία ούτε μεταξύ των εθνικών δεν αναφέρεται, αυτός που δεν είχε καμία συναίσθηση του τραύματός του (διότι αυτό είναι το αποκορύφωμα της διαστροφής)· αυτός ακριβώς ο άνθρωπος τόσο πολύ λύγισε και ταπεινώθηκε, ώστε ο Παύλος να πει: «Αρκεί σε έναν τέτοιο άνθρωπο αυτή η επιτίμηση από τους περισσοτέρους· ώστε να επικυρώσετε την αγάπη σας προς αυτόν».

Διότι αυτά είναι στο χέρι μας και να τα πράξουμε και να μην τα πράξουμε· τα προστάγματα όμως δεν είναι στο χέρι μας, αλλά υπάρχει ανάγκη ή να τα πράξουμε ή, εάν δεν τα πράξουμε, να τιμωρηθούμε. Αυτό λοιπόν εννοεί και όταν λέει: «Διότι μου έχει επιβληθεί ανάγκη· και αλίμονό μου, εάν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Θα το πω όμως σαφέστερα, ώστε να γίνει σε όλους ολοφάνερο. Για παράδειγμα, εκείνος στον οποίο έχει ανατεθεί η διοίκηση της Εκκλησίας και έχει τιμηθεί με το αξίωμα της επισκοπής, εάν δεν διδάσκει στον λαό τι πρέπει να πράττει, δεν είναι ανεύθυνος· ο λαϊκός όμως δεν έχει καμία τέτοια υποχρέωση. Γι' αυτό λέει και ο Παύλος: «Το πράττω αυτό κατ' επιταγήν του Σωτήρος μας». Και πρόσεξε πώς τα επίθετα αρμόζουν σε αυτό που είπα. Διότι, αφού είπε πιο πάνω, «Ο αψευδής Θεός», εδώ λέει, «Κατ' επιταγήν του Θεού και Σωτήρος μας». Εάν λοιπόν είναι Σωτήρας, και ο ίδιος τα διέταξε αυτά επειδή επιθυμεί τη σωτηρία μας, τότε η υπόθεση δεν αποτελεί ζήτημα φιλαρχίας· διότι πρόκειται για πίστη και για επιταγή του Θεού και Σωτήρος. «Προς τον Τίτο, το γνήσιο τέκνο». Διότι είναι δυνατόν να υπάρχουν και μη γνήσια τέκνα, όπως εκείνος για τον οποίο λέει: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή ειδωλολάτρης, ή υβριστής, ή μέθυσος, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε». Ιδού, είναι μεν τέκνο, αλλά δεν είναι γνήσιο τέκνο· τέκνο μεν είναι, επειδή έλαβε άπαξ τη χάρη και αναγεννήθηκε· δεν είναι όμως γνήσιο, επειδή είναι ανάξιο του πατέρα του, επειδή αυτομολεί σε άλλον τύραννο.

Έτσι, μέσω όλων αυτών είναι δυνατόν να διαπαιδαγωγεί κανείς. Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, ο Παύλος παραγγέλλει, εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγουμε; Πρώτα απ' όλα, δεν είναι ακόμη σαφές αν αυτές τις προτροπές τις απευθύνει και στους διδασκάλους, και όχι μόνο στους αδελφούς. Έπειτα, οι άνθρωποι αυτοί δεν ανήκαν ακόμη στους πνευματικά καταρτισμένους, ούτε είχαν γίνει πραγματικοί αδελφοί.

Γι' αυτόν τον λόγο διήλθαν διά πυρός και ύδατος οι μακάριοι και αοίδιμοι μάρτυρες, και παρέδωσαν τα σώματά τους για την ομολογία και την αγάπη του Θεού· αλλά έχουν λάβει την ανταμοιβή τους, έχοντας γίνει σύσσωμοι και συμμέτοχοι του Χριστού, του Θεού μας. Είδα τους ασύνετους και έλειωνα από λύπη, διότι δεν τήρησαν τα λόγιά σου. Έτσι ο μακάριος Παύλος θρηνούσε τους Ιουδαίους· έτσι ο ίδιος ο Δεσπότης οδυρόταν για την Ιερουσαλήμ· έτσι ο θείος Ιερεμίας θρήνησε την παρανομία του λαού. Τέτοιοι πρέπει να είμαστε και εμείς, αδελφοί· να λιώνουμε και να λυπούμαστε για όσους ζουν άτακτα, να τους ελέγχουμε και να τους προτρέπουμε, ρυθμίζοντας ολοφάνερα ορθά τη δική μας ζωή. Διότι εκείνος που επαναφέρει τον αμαρτωλό από την πλανεμένη οδό του, θα σώσει μια ψυχή από τον θάνατο και θα καλύψει πλήθος αμαρτιών. Εάν όμως παραμένουν αδιόρθωτοι, να απομακρύνεστε από αυτούς, όπως διδάσκει ο Απόστολος: Να απομακρύνεστε, λέει, από κάθε αδελφό που ζει άτακτα· και, εάν κάποιος που αποκαλείται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή μέθυσος, ή υβριστής, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον άνθρωπο ούτε καν να συντρώγετε. Δες ότι αγάπησα τις εντολές σου, Κύριε· δώσε μου ζωή σύμφωνα με το έλεός σου. Συνεχώς μνημονεύει εντολές, δικαιώματα, νόμους και μαρτυρίες, αποδεικνύοντας τον βαθύ του πόθο για αυτά.

Και δεν φοβάσαι ούτε τον Παύλο, ο οποίος επιτρέπει να πάμε ανεμπόδιστα σε τραπέζι ειδωλολατρών, εάν το επιθυμούμε, ενώ στα τραπέζια των πλεονεκτών δεν μας αφήνει ούτε και αν το θέλουμε; Διότι λέει: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος»· αποκαλώντας εδώ «αδελφό» απλώς τον κάθε πιστό, και όχι τον μοναχό.

Διότι δεν υπήρχε τότε ούτε ίχνος μοναχού, αλλά όλα αυτά ο μακάριος αυτός τα έλεγε προς τους κοσμικούς. «Εάν κάποιος», λέει, «που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, ή πλεονέκτης, ή μέθυσος, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Αλλά για τους Έλληνες δεν ισχύει το ίδιο, αλλά λέει: «Εάν σας καλέσει κάποιος από τους απίστους», εννοώντας τους Έλληνες, «και θέλετε να πάτε, να τρώτε καθετί που παρατίθεται μπροστά σας». «Εάν όμως κάποιος που ονομάζεται αδελφός», λέει, «είναι μέθυσος». Ω, πόση είναι η ακρίβεια! Εμείς όμως όχι μόνο δεν αποφεύγουμε τους μεθύσους, αλλά και πηγαίνουμε σε αυτούς, για να γίνουμε μέτοχοι σε όσα προσφέρονται από αυτούς.

Διότι δεν είναι μόνο η πορνεία παλαιό προζύμι, αλλά και κάθε κακία. Και δεν είπε, καθαρίστε, αλλά «εκκαθαρίστε»· δηλαδή, καθαρίστε με απόλυτη ακρίβεια, ώστε να μην υπάρχει ούτε υπόλειμμα ούτε σκιά τέτοιου πράγματος. «Για να είστε νέο φύραμα, όπως ακριβώς είστε άζυμοι». Αυτό δηλώνει και φανερώνει ότι η κακία δεν κυριαρχούσε σε πάρα πολλούς. Όταν δε λέει, «Όπως ακριβώς είστε άζυμοι», δεν εννοεί με αυτό ότι όλοι ήταν καθαροί, αλλά «Όπως ακριβώς πρέπει να είστε». «Διότι και το Πάσχα μας θυσιάστηκε για εμάς, που είναι ο Χριστός, ώστε να εορτάζουμε, όχι με παλαιό προζύμι, ούτε με προζύμι κακίας και πονηρίας, αλλά με άζυμα ειλικρίνειας και αλήθειας. Σας έγραψα στην επιστολή να μη συναναστρέφεστε με πόρνους. Και όχι βέβαια με τους πόρνους αυτού του κόσμου, ή με τους πλεονέκτες, ή τους άρπαγες, ή τους ειδωλολάτρες». Πάλι τους υπενθυμίζει τις ευεργεσίες. Διότι, λέει, ο παρών καιρός είναι καιρός εορτής. Γιατί όμως το ονομάζει πάλι προζύμι; Μήπως επειδή έτσι είναι η ζωή μας; «Επειδή τότε θα οφείλατε να εξέλθετε από τον κόσμο. Τώρα όμως σας έγραψα να μη συναναστρέφεστε, εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης». Διότι, για να μη νομίσουν ότι δεν τους το πρόσταξε αυτό επειδή ήταν πιο ατελείς, και επιχειρήσουν να το πράξουν θεωρώντας τάχα τους εαυτούς τους τέλειους, αποδεικνύει ότι αυτό δεν είναι δυνατόν να γίνει, ακόμη κι αν το ήθελαν πάρα πολύ, επειδή, λέει, θα έπρεπε να αναζητήσουν άλλη οικουμένη. «Ή ειδωλολάτρης, ή υβριστής, ή μέθυσος, ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε».

«Διότι οι τέτοιου είδους άνθρωποι δεν υπηρετούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, αλλά τη δική τους κοιλιά, και διά της γλυκολογίας και της κολακείας εξαπατούν τις καρδιές των ακάκων.» «Εάν κάποιος που φέρει το όνομα του αδελφού είναι πλεονέκτης ή πόρνος ή ειδωλολάτρης ή υβριστής ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον άνθρωπο ούτε καν να συντρώγετε.» «Σας παραγγέλλουμε δε, αδελφοί, στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς.» Βλαβερές είναι οι συναναστροφές με τους κακούς, επειδή αυτός είναι ο ίδιος ο νόμος της φιλίας, το να δημιουργείται δηλαδή εκ φύσεως ομοιότητα μεταξύ εκείνων που συνδέονται. Διότι, όπως ακριβώς στις νοσογόνες περιοχές, ο αέρας που αναδίδεται σταδιακά εναποθέτει μια λανθάνουσα ασθένεια σε όσους διαμένουν εκεί, έτσι και η οικειότητα με τους φαύλους ενσταλάζει μεγάλα κακά στις ψυχές, έστω κι αν το βλαβερό της αποτέλεσμα διαφεύγει από την άμεση αντίληψη.

ΛΖ΄. Ο Απόστολος, λέγοντας, «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε», δεν φαίνεται να εννοεί αυτόν που ο τάδε και ο δείνα είδαν να πορνεύει, αλλά τον «ονομαζόμενο», δηλαδή αυτόν που είναι γνωστός σε όλους· διότι τα αμαρτήματα που διαπράττονται ξεδιάντροπα επισύρουν μεγαλύτερη τιμωρία.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΛΣΤ' Όταν ο Απόστολος λέει: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε», φαίνεται ότι εννοεί όχι εκείνον για τον οποίο γνωρίζουν ένας ή δύο ότι πορνεύει, αλλά εκείνον που όλοι γνωρίζουν ότι πορνεύει και αποκαλείται έτσι από όλους, επειδή όσα αμαρτήματα γίνονται αναιδώς και προκαλούν κοινό σκάνδαλο, αυτά επισύρουν και αυστηρότερη τιμωρία από εκείνα που γίνονται κρυφά.

Το δε «ακούγεται γενικώς» είναι λόγος ανθρώπου που έχει εκπλαγεί από τη φήμη και αγανακτεί. Αλίμονο για την ατοπία. «Ακούγεται γενικώς», λέει; Έφτασε πράγματι στο στόμα κάποιων να λένε τέτοια πράγματα για εσάς; 1 Κορ. 5,6—8 «Καθώς είστε άζυμοι»· καθώς, λέει, είναι χρέος σας να είστε «άζυμοι». Και από πού είναι φανερό ότι οφείλουμε να είμαστε «άζυμοι»; Είναι αυτόχρημα φανερό· «διότι το δικό μας πάσχα θυσιάστηκε για εμάς, ο Χριστός». Όπως λοιπόν εκείνοι που ζούσαν σύμφωνα με τον Νόμο, όταν θυσιαζόταν για αυτούς ο προσωρινός και άλογος αμνός, έμεναν για επτά ημέρες άζυμοι —διότι δεν τους επιτρεπόταν ούτε να έχουν στο σπίτι τους κάτι ζυμωμένο ούτε να το φάνε—, έτσι και εσείς, αφού θυσιάστηκε για εμάς ο αιώνιος και λογικός «αμνός που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου»· διότι αυτό είναι το δικό μας πάσχα. Έτσι οφείλουμε να είμαστε «άζυμοι» πάντοτε και «νέο φύραμα», χωρίς να φέρουμε μαζί μας τίποτα από την παλαιά «ζύμη», δηλαδή την αμαρτία. Δες δε πώς κατάλληλα και ταιριαστά επέμεινε στη μεταφορά· διότι, επειδή ονόμασε την αμαρτία εκείνου που πόρνευσε «ζύμη», υποδηλώνοντας ότι, αν αυτή δεν καθαριστεί, γρήγορα ζυμώνεται μαζί της και το υπόλοιπο φύραμα, ακολούθως προσάρμοσε και τα επόμενα, υποδηλώνοντας τις αρετές και τις κακίες με αυτά τα ονόματα: «παλαιά ζύμη» και «νέο φύραμα» και «άζυμους». 1 Κορ. 5,9—11 «Σας έγραψα». Πού έγραψε; Εκεί που λέει: «και δεν πενθήσατε μάλλον, ώστε να απομακρυνθεί από ανάμεσά σας» ο τέτοιος άνθρωπος, όχι ο δείνα ή ο δείνα, αλλά όποιος κι αν είναι τέτοιου είδους.

Και πάλι: «Καθαρίστε την παλαιά ζύμη», όχι αυτήν ή την άλλη, αλλά όλη την παλαιά ζύμη. Διότι, παίρνοντας αφορμή από τον έναν που είχε πορνεύσει, ανύψωσε τον λόγο στο γενικό, δηλαδή σε κάθε πόρνο. Και από εκεί πάλι παρουσιάζει τον λόγο ακόμη πιο γενικό, εφαρμόζοντας το ίδιο παράγγελμα και σε αυτούς που αμαρτάνουν με παρόμοια πράγματα, όπως «στους πλεονέκτες, στους ειδωλολάτρες», και σε καθετί παρόμοιο. «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος». Τη λέξη «ονομάζεται» ορισμένοι τη συνδέουν με την προηγούμενη λέξη και θέλουν να δηλώσουν μέσω αυτής, ότι αφενός ονομάζεται αδελφός και έχει την κοινωνία μόνο κατ' όνομα, στην πραγματικότητα όμως, εξαιτίας των έργων του, είναι εχθρός και αποστασιοποιημένος. Σε εμένα όμως φαίνεται ότι είναι σωστό, ακόμη και αν κάποιος την εκλάβει συνδέοντάς την με τα επόμενα, με τη λέξη «ονομάζεται» να μην σημαίνει πλέον την ίδια έννοια, αλλά αντίθετα αυτόν που για τα πρόδηλα έργα του ήδη ονομάζεται έτσι από όλους σύμφωνα με τις δικές του πράξεις. Διότι η ίδια η σημασία της λέξης, όπως και πολλές άλλες λέξεις, διχάζεται σε δύο: άλλοτε μεν, όπως είπαμε, δηλώνει αυτόν που μετέχει μόνο στο όνομα, άλλοτε δε αυτόν που έχει φτάσει στο έσχατο σημείο της πράξης, ώστε, έχοντας επισύρει στον εαυτό του την κοινή προσωνυμία, να αναγνωρίζεται και να ονομάζεται μάλλον από αυτήν παρά από το κύριο όνομά του.

Επομένως, παραγγέλλει να αποφεύγουμε έναν τέτοιο «πόρνο», «πλεονέκτη», «λοίδορο» και «μέθυσο», δηλαδή αυτόν που είναι τόσο πρόδηλος και φανερός ώστε να είναι γνωστός και να χαρακτηρίζεται έτσι από όλους, και ούτε να συντρώγουμε μαζί του, ούτε να συνομιλούμε, ούτε να συναναστρεφόμαστε, αλλά όχι εκείνον για τον οποίο κάποιοι ψιθυρίζουν ή τον κακολογούν. Γι' αυτό πολύ σοφά και δραστικά, μαζί με τους άλλους εργάτες της ανομίας, συμπεριέλαβε και τον «λοίδορο», ώστε, γνωρίζοντας ότι υπόκειται στο ίδιο επιτίμιο με τον πόρνο και τον ειδωλολάτρη, ως προς το να είναι αποτρόπαιος σε όλους, να χαλιναγωγεί και να συγκρατεί τη γλώσσα του, και να μην την αφήνει ελεύθερη να κατασπαράζει τις ζωές των συνανθρώπων. Και νομίζω ότι γι' αυτόν τον λόγο συγκαταλέγει εδώ και τον όρο «ειδωλολάτρης», διδάσκοντας και διασφαλίζοντας ότι, ακόμη και αν το αμάρτημα για το οποίο κάποιοι κατηγορούν τον άνθρωπο είναι μεγάλο και από τα πιο άτοπα, εφόσον όμως η πράξη του δεν έχει βγει στο φως, δεν πρέπει ούτε τότε να τον αποφεύγουμε βασιζόμενοι μόνο σε υποψίες, διότι έτσι οι άνθρωποι, εξάπτοντας ο ένας τον άλλον με υποψίες και συκοφαντίες, θα μετέτρεπαν την κοινωνία τους σε βίο εχθρών, ή μάλλον σε βίο θηρίων.

Αν δε από τις συγκρουόμενες έννοιες και σκέψεις προχωρήσεις στις ίδιες τις αντίθετες πράξεις και σε εκείνους που διάκεινται σύμφωνα με αυτές τις πράξεις, θα διαπιστώσεις ότι η θεωρία προχωρά εξίσου. Διότι ο ενάρετος και ορθόδοξος βίος, ο οποίος λάμπει σαν τα μαργαριτάρια και τους αγίους, δεν πρέπει να συζεί και να αναμειγνύεται με τους αιρετικούς, δυσώδεις και ρυπαρούς τρόπους ζωής. Διότι λέγει: «Εξέλθετε από το μέσον αυτών και αποχωριστείτε, λέγει ο Κύριος, και εγώ θα σας δεχθώ», και «ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;», και «απομακρύνετε τον πονηρό από ανάμεσά σας», και «με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε», και άπειρο πλήθος άλλων χωρίων. Αλλά αυτά ας έχουν προσφερθεί για χάρη σου· διότι και ο χώρος της αναγωγικής θεωρίας γνωρίζει να καλλωπίζεται με την ευρύτητα και την ανεύρεση των θεωρημάτων.

Αν κάποιος τρώει μαζί με αυτόν που τέλεσε τον μοιχικό γάμο ή με άλλον αιρετικό αδιακρίτως, πρέπει να προσέχουμε να μη συνεστιώμεθα με τέτοιους ανθρώπους, έστω κι αν υποκρίνονται ότι έχουν ορθόδοξο φρόνημα. Διότι δεν τηρούν το πρόσταγμα του αποστόλου, ο οποίος λέει να μην τρώμε καν μαζί με τέτοιους ανθρώπους. Ωστόσο, δεν πρέπει να ερευνούμε περαιτέρω, εξετάζοντας αν ο τάδε συνεστιάστηκε με αυτόν που συνεστιάστηκε με τον αιρετικό, και άλλος με εκείνον, και από εκεί να επεκτείνουμε τον συλλογισμό σαν αλυσίδα και να απομακρυνόμαστε από όλους. Αυτό το πράγμα είναι αυθαίρετο και δεν προέρχεται από τους αγίους. Διότι, όπως λέει η Γραφή: μέχρι εδώ να σταθείς και να μην προχωρήσεις παραπέρα. Μήπως τάχα δεν ήξεραν εκείνοι να τα ερευνούν αυτά και να μας τα παραγγέλλουν; Σε καμία περίπτωση. Γι' αυτό δεν είναι καλό να παραβιάζουμε τα όρια που έθεσαν οι πατέρες μας. Με όποιον όμως δεν τρώμε μαζί, δεν πρέπει ούτε δώρο να δεχόμαστε από αυτόν, εφόσον, αφού νουθετήθηκε μία και δύο φορές, δείχνει αδιαφορία και δεν μας πείθεται. Δεν ξέρω αν υπάρχει εξαίρεση, εκτός ίσως από το να λαμβάνουμε πράγματα από τους φρουρούς όχι ως ευλογία, αλλά ως κάτι αναγκαίο ή για λόγους οικονομίας. Και για τα πράγματα από τους άλλους, οι οποίοι αποφεύγουν βέβαια να συνεστιώνται αδιακρίτως με τους αιρετικούς, δεν ξέρω, εκτός κι αν προκύψει κάποια ειδική περίσταση για να τα δεχτούμε και να φάμε μαζί τους. Το να δώσουμε όμως σε τέτοιους ανθρώπους και στους φρουρούς φαγητό και ποτό δεν επιδέχεται διάκριση, διότι πρέπει να προσφέρουμε σε κάθε άνθρωπο.

Ερώτηση: Σχετικά με τους μοναχούς οι οποίοι αδιακρίτως συναναστρέφονται με τους τυχόντες, προσευχόμενοι και συντρώγοντας μαζί τους, αν πρέπει να δεχόμαστε τέτοιους σε συνεστίαση και ψαλμωδία. Απόκριση: Εφόσον ο Απόστολος λέει να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που ζει άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς, πώς δεν κρίνετε και από μόνοι σας το σωστό; Εάν λοιπόν απόσχουν από την αμαρτωλή συνήθεια και αποδεχθούν το αρμόζον επιτίμιο, πρέπει να γίνονται δεκτοί. Πρέπει όμως να εξεταστεί ποιοι είναι αυτοί που αποκαλείτε «τυχόντες»· είναι άραγε αιρετικοί ή καταφανώς καταδικασμένοι για τον βίο τους; Διότι για τέτοιους ανθρώπους λέει ο Απόστολος: Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης και τα εξής, με έναν τέτοιον ούτε καν να συντρώγετε.

«Ποια συμφωνία μπορεί να υπάρξει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Και ποια συγκατάθεση μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον ναό του Θεού και τα είδωλα;» Και πάλι: «Να απομακρύνεστε από κάθε αδελφό που συμπεριφέρεται άτακτα και όχι σύμφωνα με την παράδοση που παρέλαβαν από εμάς.» Και πάλι: «Εάν κάποιος που ονομάζεται αδελφός είναι πόρνος ή πλεονέκτης ή ειδωλολάτρης ή λοίδορος ή μέθυσος ή άρπαγας, με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε.» Όλα αυτά λοιπόν φοβίζουν και συγκλονίζουν την καρδιά μας· και για τον λόγο αυτό αποφασίσαμε να υπομείνουμε κάθε θλίψη και στενοχώρια παρά να εγκαταλείψουμε την προσωπική μας ασφάλεια και σωτηρία. Αλλ' επειδή είναι γραμμένο: «Είτε πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη· είτε δοξάζεται ένα μέλος, χαίρονται μαζί του όλα τα μέλη·», και εσείς είστε γνήσια μέλη μας και καρδιακά μας σπλάχνα, κρίναμε αναγκαίο να σας αναγγείλουμε την παρούσα κατάσταση, ώστε να τη γνωρίζετε, και γνωρίζοντάς την να συμπάσχετε και να παρακολουθείτε όσα πρόκειται να συμβούν εξαιτίας αυτής· «Διότι, όταν κάνεις το αγαθό», λέει, «να περιμένεις και τον πειρασμό γι' αυτό». Κρίνετε δε και εσείς οι ίδιοι αυτό που λέγεται, σας παρακαλώ, αν είναι δίκαιο αυτούς που εκδιώχθηκαν από τα δικά τους μοναστήρια υπέρ της αλήθειας, και αυτούς που κατέχουν τα μοναστήρια προδίδοντας την αλήθεια, να τους βλέπουμε ως ίσους και να τους θεωρούμε αποδεκτούς σε εκκλησιαστική κοινωνία.