Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 5:12

Αλλά, «τι λόγο έχω εγώ να κρίνω αυτούς που βρίσκονται έξω;» λέει εκείνος που το είπε. Διότι, πράγματι, αυτοί βρίσκονται έξω από την αυλή του λόγου των μυστηρίων· δεν διαμένουν «υπό τη σκέπη του Θεού», αλλά «αυλίζονται» στη μάνδρα του πονηρού, όντας «αιχμαλωτισμένοι στο δικό του θέλημα», σύμφωνα με τα λόγια του Αποστόλου, και για τον λόγο αυτό δεν κατανοούν ότι, εφόσον κάθε αρετή εντοπίζεται στη μεσότητα, η παρέκκλιση προς τα παρακείμενα άκρα αποτελεί κακία. Διότι παντού, όποιος υιοθετεί το μέσο μεταξύ της ελλείψεως και της υπερβολής, διακρίνει την αρετή από την κακία.

Πώς διέρρευσε και χάθηκε από τα χέρια μας ο πλούτος της αγάπης; Εμείς πτωχεύουμε ως προς την αγάπη και οι εχθροί υπερηφανεύονται για τα δικά μας αγαθά. «Εζήλωσα ἐπὶ τοῖς ἀνόμοις»· έτσι λέει ο ψαλμωδός, εγώ όμως, παραφράζοντας ελαφρώς το ρητό, θα το αναγνώσω ως εξής: εζήλωσα επί τοις ανομοίοις, ζήλεψα βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών· εκείνοι συσπειρώνονται μεταξύ τους και εμείς διαχωριζόμαστε ο ένας από τον άλλον, εκείνοι συνασπίζονται και εμείς διαλύουμε τον δικό μας συνασπισμό. Ο λωποδύτης των ψυχών, αφού έκλεψε το δικό μας κτήμα, το πήρε και το έριξε στους εχθρούς της αλήθειας, όχι για να ευεργετήσει εκείνους –αυτό ας μην το νομίσει κανείς, (διότι ο εφευρέτης των κακών δεν μπορεί να γίνει ευεργέτης)– αλλά για να τους κάνει χειρότερους μέσα από την ομοψυχία τους στο κακό. Αλλά «τι δουλειά έχω εγώ να κρίνω τους έξω;» λέει εκείνος που το έγραψε· εγώ όμως, πώς να αντέξω χωρίς δάκρυα την αποξένωση των αδελφών; Πώς έφυγε, εγκαταλείποντας την πατρική περιουσία, αυτός ο νεότερος αδελφός; Σαν ένας άλλος από εκείνον που αναφέρεται στο Ευαγγέλιο, έστω κι αν υποκρύπτει κάτω από τα γεράματα του σώματος τη νεότητα της ψυχής του, πώς αναχώρησε σε μακρινή χώρα, δραπετεύοντας από την πίστη; Πώς χάθηκε κι αυτός, μοιράζοντας στη μέση την πατρική περιουσία, με το να καταβιβάσει τα υψηλά δόγματα σε ταπεινά και χοιρώδη νοήματα, κατασπαταλώντας τον πλούτο του στις πόρνες των αιρέσεων; Διότι πόρνη είναι η αίρεση, η οποία γοητεύει με απατηλές ηδονές.

Επομένως, πρέπει να τα εξετάζουμε όλα λεπτομερώς; Όχι, λέει· διότι δεν εννοούσα τη δική σου συνείδηση, αλλά τη συνείδηση εκείνου. Επειδή, προλαμβάνοντας, είπα: «Εξαιτίας εκείνου που το φανέρωσε»· και πάλι: «Συνείδηση δε εννοώ, όχι τη δική σου, αλλά του άλλου». Αλλά ίσως πει κάποιος: «Τους μεν αδελφούς δικαιολογημένα τους υπολογίζεις, και δεν μας αφήνεις να γευθούμε εξαιτίας τους, για να μην παρασυρθεί η συνείδησή τους, η οποία είναι ασθενής, στο να τρώνε τα ειδωλόθυτα· εάν όμως είναι κάποιος εθνικός, τι σε νοιάζει γι' αυτόν; Δεν έλεγες εσύ: "Τι δουλειά έχω εγώ να κρίνω τους έξω;" Για ποιο λόγο λοιπόν πάλι φροντίζεις γι' αυτούς;». Δεν φροντίζω γι' αυτόν, λέει, αλλά και σε αυτή την περίπτωση για σένα. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι, για ποιο λόγο η ελευθερία μου να κρίνεται από άλλη συνείδηση;», ονομάζοντας ελευθερία το απεριόριστο και το ανεμπόδιστο· διότι αυτό είναι ελευθερία, η απαλλαγμένη από την ιουδαϊκή δουλεία κατάσταση. Και αυτό που λέει, σημαίνει το εξής: Ελεύθερο με έκανε ο Θεός και ανώτερο από κάθε βλάβη· αλλά ο εθνικός δεν ξέρει να κρίνει με βάση τη δική μου φιλοσοφία, ούτε κατανοεί τη γενναιοδωρία του Δεσπότη μου, αλλά θα καταδικάσει και θα πει μέσα του: «Παραμύθια είναι τα των Χριστιανών· απέχουν από τα είδωλα, αποφεύγουν τους δαίμονες, αλλά γεύονται από αυτά που προσφέρονται σε εκείνους· πολλή λαιμαργία υπάρχει ανάμεσά τους». Και τι μ' αυτό; λέει· ποια είναι η βλάβη για μας, αν εκείνος κρίνει εσφαλμένα; Πόσο καλύτερο, όμως, είναι να μην του δίνουμε καθόλου την αφορμή να κρίνει; Διότι, αν απέχεις, δεν πρόκειται να τα πει αυτά. Πώς, λέει, δεν θα τα πει;

Επειδή, λοιπόν, έχοντας αυτήν την εντύπωση βρίσκονταν σε μεγάλη ραθυμία και αναισθησία και δεν εγκατέλειπαν τα αμαρτήματά τους, λαμβάνοντας την κατάλληλη ευκαιρία, ομιλεί γι' αυτά με μεγάλη σφοδρότητα, αποδεικνύοντας ότι δεν απείχε από κάθε ενέργεια λόγω αδυναμίας, αλλά λόγω μακροθυμίας. Έπειτα, όπως προείπα, μεταφέροντας τον λόγο από τον εαυτό του στον Χριστό, επιτείνει τον φόβο και αυξάνει την απειλή. Αυτό δε που λέει, είναι το εξής: Μήπως, εάν πράξω κάτι και τιμωρήσω όσους έχουν αμαρτήσει, είμαι εγώ εκείνος που τιμωρεί; Είναι Αυτός που κατοικεί μέσα μου, ο ίδιος ο Χριστός. Εάν όμως δεν το πιστεύετε αυτό, αλλά θέλετε να λάβετε απόδειξη, θα το κατανοήσετε γρήγορα μέσα από τα έργα Εκείνου που κατοικεί μέσα μου· διότι δεν είναι ανίσχυρος απέναντί σας, αλλά είναι δυνατός. Και γιατί πρόσθεσε το «απέναντί σας», μολονότι είναι παντού δυνατός; Διότι, ακόμη και απίστους αν θελήσει να τιμωρήσει, μπορεί, ακόμη και δαίμονες, και οντιδήποτε. Ποιο είναι λοιπόν το νόημα αυτής της προσθήκης; Είναι λόγος που αποσκοπεί στο να τους ντροπιάσει σφόδρα, με βάση όσα έχουν ήδη δοκιμάσει· ή φανερώνει το εξής, ότι: Προς το παρόν επιδεικνύει τη δύναμή Του σε εσάς που οφείλετε να διορθωθείτε. Αυτό άλλωστε έλεγε και αλλού: «Διότι, τι λόγο έχω εγώ να κρίνω τους έξω;»

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, προκειμένου περί των έξω (των μη χριστιανών), δεν λέει τίποτα τέτοιο, αλλά λέει: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη»· εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Τι δουλειά έχω εγώ να κρίνω τους έξω;», ενώ για τους αδελφούς δίνει την εντολή και να τους ελέγχουμε και να τους αποφεύγουμε, και να τους αποκόπτουμε εάν δεν πείθονται, προκειμένου να αισθανθούν ντροπή· αυτό ακριβώς κάνει και εδώ ο ίδιος, όταν νομοθετεί αυτά περί των αδελφών. Και του ορίζει τρεις διδασκάλους και δικαστές, για να του υποδείξουν τα όσα έκανε κατά τη διάρκεια της μέθης του. Διότι, έστω και αν αυτός είναι που ξεστόμισε και έπραξε όλα εκείνα τα άτοπα, ωστόσο έχει ανάγκη από άλλους για να τον διδάξουν, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον μεθυσμένο. Επειδή ο θυμός και η αμαρτία αφαιρούν το λογικό περισσότερο από κάθε μέθη, και περιάγουν την ψυχή σε μεγαλύτερη παραφροσύνη. Ποιος, άραγε, ήταν πιο συνετός από τον Δαβίδ; Και όμως, όταν αμάρτησε δεν το κατάλαβε, επειδή η επιθυμία είχε κυριεύσει όλους τους λογισμούς του και είχε γεμίσει την ψυχή του σαν κάποιου είδους καπνός. Γι' αυτό χρειάστηκε τον λύχνο του προφήτη και λόγια που να του υπενθυμίσουν τα όσα έπραξε. Γι' αυτόν τον λόγο και εδώ οδηγεί αυτούς προς εκείνον που αμάρτησε, προκειμένου να διαλεχθούν μαζί του για τα όσα διέπραξε.

Διότι, τι λόγο έχω εγώ να κρίνω τους έξω; Προς το παρόν ο λόγος μου απευθύνεται σε εσάς, τα μέλη του Χριστού, τα τέκνα της Εκκλησίας, όσους παιδαγωγούνται μέσα στον πατρικό οίκο, όσους απολαμβάνουν τις ουράνιες διδασκαλίες, όσους έχουν τιμηθεί με τόσο μεγάλη τιμή. Γι' αυτό στενάζω, γι' αυτό δακρύζω και θρηνώ· διότι είναι πραγματικά άξιο θρήνου το να υποπίπτει κάποιος σε πτώματα που δεν είναι καν άξια συγγνώμης. Διότι ποια συγγνώμη υπάρχει, πες μου, όταν ο Θεός αποφαίνεται και οι δαίμονες αντιλέγουν, και θεωρούνται από τους οικείους του Θεού πιο αξιόπιστα τα όσα λέγονται από εκείνους; Διότι δεν θα κινήσουμε τώρα συλλογισμούς, αλλά προς το παρόν θα καταδείξουμε την ιταμότητα όσων πείθονται σε αυτούς. Ο Θεός λέει: «Έθεσα ενώπιόν σου το πυρ και το ύδωρ, τη ζωή και τον θάνατο· άπλωσε το χέρι σου όπου εσύ θέλεις». Ο δαίμονας όμως λέει ότι δεν εξαρτάται από εσένα το να απλώσεις το χέρι σου, αλλά οφείλεται σε κάποια αναγκαιότητα και βία.

βʹ. Πώς λοιπόν θα γίνει αυτό φανερό και από πού θα γνωρίσουμε ποιος είναι αυτός που βλέπει πραγματικά το συμφέρον, και ποιος εκείνος που νομίζει μεν ότι βλέπει, ενώ δεν βλέπει καθόλου; Εάν, αφού υποχρεώσουμε τα επιχειρήματά μου να προσέλθουν σε εξέταση σαν άλλοι ανταγωνιστές και να συμπλακούν, αναθέσουμε έπειτα την κρίση τους σε αδέκαστους κριτές. Ο νόμος λοιπόν του αγώνα προστάζει να προετοιμαζόμαστε για πάλη απέναντι στον Χριστιανό, και μόνο με αυτόν να αγωνιζόμαστε, και τίποτε περισσότερο δεν απαιτεί από εμάς. «Διότι τι με ενδιαφέρει να κρίνω και εκείνους που βρίσκονται έξω;» λέγει ο μακάριος Παύλος. Επειδή όμως συμβαίνει πολλοί πατέρες των παιδιών που ελκύονται προς τον ουρανό να είναι άπιστοι, αν και ο νόμος των αγώνων μάς απαλλάσσει από τη μάχη εναντίον τους, εμείς με τη θέλησή μας και με προθυμία θα παραταχθούμε πρώτα απέναντι σε αυτούς. Και μακάρι ο αγώνας μας να ήταν μόνο εναντίον αυτών, αν και είναι δυσχερέστερος και προσφέρει περισσότερες λαβές· «διότι ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος, επειδή του φαίνονται μωρία»· και συμβαίνει το ίδιο, σαν να προσπαθεί κανείς να πείσει να επιθυμήσει τη βασιλεία κάποιον που δεν θέλει να πεισθεί εκ των προτέρων ότι αυτή υφίσταται. Αλλά όμως, ακόμη και έτσι που έχουν περιοριστεί τα επιχειρήματά μας σε στενά όρια, θα ήθελα ο αγώνας μου αυτός να γινόταν μόνο εναντίον αυτών. Διότι στην περίπτωση του πιστού έχουμε μεν πολλά δίκαια επιχειρήματα, ωστόσο η υπερβολή της ντροπής επισκιάζει την ικανοποίηση από την αφθονία αυτών των δικαίων.

ΠΡΟΣ ΠΙΣΤΟ ΠΑΤΕΡΑ ΛΟΓΟΣ ΤΡΙΤΟΣ αʹ. Ας διδάξουμε λοιπόν τώρα και τον πιστό πατέρα, ότι δεν πρέπει να πολεμά εκείνους που καθοδηγούν τον γιο του προς αυτό που είναι ευάρεστο στον Θεό. Αν και κινδυνεύει πλέον και τούτος ο λόγος μας να γίνει εκ του περισσού, και να καταλήξει στο αντίθετο από ό,τι έλεγα προηγουμένως. Διότι τότε μεν έλεγα ότι ο νόμος δεν με αναγκάζει να αποδυθώ σε αυτόν τον αγώνα εναντίον του ειδωλολάτρη, αλλά ο απόστολος Παύλος, δίνοντας την εντολή να κρίνουμε μόνο τους έσω, μας απάλλαξε από τη μάχη με τους απ' έξω. Τώρα όμως, καθώς φαίνεται, δεν είμαστε υπόχρεοι ούτε για αυτούς τους αγώνες· διότι, αν και πριν από αυτό φαινόταν αισχρό να συζητά κανείς για αυτά τα ζητήματα με Χριστιανό, πόσο μάλλον τώρα. Πώς λοιπόν δεν θα ντραπεί βαθύτατα ο πιστός, όταν έχει ανάγκη από νουθεσία για πράγματα στα οποία ούτε ο άπιστος δεν θα είχε κάτι να μας αντιτείνει; Τι λοιπόν; Θα σιωπήσουμε εξαιτίας αυτού και δεν θα πούμε τίποτα;

Επιπλέον, παρενέβαλε και έθιξε εκ των προτέρων το ζήτημα περί των ειδωλοθύτων, το οποίο πρόκειται να αναλύσει λίγο αργότερα. «Διότι, τι λόγο έχω εγώ να κρίνω εκείνους που είναι έξω; Εσείς δεν κρίνετε εκείνους που είναι μέσα;» Αποκαλεί δε «έσω» και «έξω» τους Χριστιανούς και τους Έλληνες; «Εκείνους όμως που είναι έξω θα τους κρίνει ο Θεός».

Διότι, επειδή είπε, «Τι λόγο έχω εγώ να κρίνω όσους βρίσκονται έξω;», για να μην νομίσει κανείς ότι αυτοί θα μείνουν ατιμώρητοι, ορίζει για αυτούς ένα άλλο δικαστήριο, φοβερότερο από αυτό. Αυτό δε το είπε, αφενός μεν για να φοβίσει εκείνους, αφετέρου δε για να παρηγορήσει τούτους· και αποδεικνύει ότι η πρόσκαιρη αυτή τιμωρία διασώζει από την αιώνια.

Εάν όμως δεν πείθεστε ακόμη από όσα ειπώθηκαν, αλλά εξακολουθείτε να νομίζετε ότι το δικαστήριο των πιστών είναι ασθενές και ανίκανο να επιλύσει τις δίκες και τις φιλονικίες σας, ωστόσο, ακόμη κι αν οι πιστοί είναι, κατά τη γνώμη σας, ασθενείς, περιφρονημένοι και ανίκανοι να διακρίνουν τη δίκαιη κρίση, είναι προτιμότερο να ορίζετε αυτούς ως δικαστές, όταν έχετε ανάγκη από κοσμικά δικαστήρια, παρά να παραδίδετε τους εαυτούς σας για να κριθείτε από τους απίστους. Χρησιμοποίησα δε τη λέξη «περιφρονημένους», λέγει, για να σας ντροπιάσω και να σας φέρω σε αμηχανία, επειδή υπάρχουν πολλοί ανάμεσά σας που έχουν την ικανότητα να επιλύουν δίκες και φιλονικίες. Διότι πόσης ντροπής και καταδίκης δεν είναι άξιο αυτό, εάν «δεν υπάρχει κανείς σοφός ανάμεσά σας», λέγει, «ούτε ένας που θα μπορέσει να δικάσει μεταξύ αδελφών» που βρίσκονται σε δικαστική διαμάχη; Παραθέτει δε διάφορες αποδείξεις για το ότι δεν πρέπει να εγκαταλείπουν τους πιστούς και να καταφεύγουν στο δικαστήριο των απίστων: πρώτον μεν, διότι εάν εμείς τώρα δεν κρίνουμε εκείνους, δηλαδή οι πιστοί τους απίστους («διότι τι δουλειά έχω εγώ», λέγει, «να κρίνω και αυτούς που βρίσκονται έξω;»), πώς δεν αποτελεί μεγάλο όνειδος να κρίνονται οι πιστοί από τους απίστους; δεύτερον, εάν οι μεν είναι άδικοι και οι δε άγιοι, πώς δεν είναι ανόητο να εγκαταλείπει κανείς τους αγίους και να προστρέχει στους αδίκους, και μάλιστα ελπίζοντας να βρει το δίκαιό του;

Αυτά δε τα λέμε, όχι για να διορθώσουμε τα σφάλματα αυτών που αναφέρθηκαν (διότι «τι με ενδιαφέρει εμένα να κρίνω αυτούς που είναι έξω;», όπως λέει ο Απόστολος), αλλά για να προφυλάξουμε τους δικούς μας αδελφούς, μήπως, βλέποντάς τους να το κάνουν αυτό συχνότερα, ασεβήσουν μαζί τους. Αλλά ας έλθουμε στο υπόλοιπο της διήγησής μας. [19] Ακούγοντας λοιπόν οι μάρτυρες, οι οποίοι εμφανίζονταν στον ασθενή με τη μορφή του διακόνου Ιουλιανού, ότι ήθελε να λάβει το λάδι από την κανδήλα τους, στάθηκαν στο σκαλοπάτι που βρισκόταν μπροστά από τα κιγκλιδώματα του μνήματος, και εμπόδιζαν την είσοδό του κάνοντας τους εαυτούς τους ορατούς, και προτρέχοντας καθώς έμπαινε, άλλοτε πηγαίνοντας προς τα αριστερά και άλλοτε προς τα δεξιά, φράσσοντας την είσοδο με τα ίδια τους τα σώματα. Όταν δε, αφού έκαναν πολλές μετακινήσεις, δεν τον έπεισαν να πάει στο φωτιστήριό τους και να μεταλάβει τα μυστήρια του Χριστού, του παραχώρησαν την είσοδο που οδηγούσε στη δική τους λάρνακα. [20] Και αφού ο Θεόδωρος πέρασε και αυτήν την είσοδο, και εισήλθε στο πρόπυλο, προτού φτάσει στα κιγκλιδώματα και λάβει το λάδι, τον έπιασαν από το πίσω μέρος του ρούχου του και τον έκαναν να στραφεί προς αυτούς· και πάλι τον προέτρεπαν να τους ακούσει, και να υπακούσει μάλλον σε αυτούς παρά στους προϊσταμένους της δικής του αιρέσεως. Όταν δε είδαν ότι ούτε και έτσι πειθόταν, τον άφησαν ελεύθερο να προχωρήσει προς τον τάφο.

Δεν κρίνετε εσείς αυτούς που βρίσκονται μέσα; Αυτούς που βρίσκονται έξω θα τους κρίνει ο Θεός.» 161. Επειδή δε η φήμη του μεγάλου Παχωμίου έφτασε πολύ μακριά, έγινε για πολλούς αφορμή σωτηρίας. Πολλοί συζητούσαν μεταξύ τους γι' αυτόν, άλλοι μεν επαινώντας τον σύμφωνα με την αλήθεια, άλλοι δε εγκωμιάζοντάς τον υπερβολικά.