Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:12

Γι' αυτό λέγει ότι το σώμα δεν δόθηκε για να εξουσιάζεται από τη γαστριμαργία, ώστε να περιπίπτει στην πορνεία, αλλά για να υπηρετεί τον Κύριο· όπως λέγει πάλι αλλού πιο πριν, ότι «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά εγώ δεν θα εξουσιαστώ από τίποτα». Και αυτό σημαίνει πως ό,τι λέγει, ότι όλες οι τροφές, τις οποίες δημιούργησε ο Θεός για τη διατροφή του ανθρώπου, είναι καλές, και μου αρμόζει να τρώω και να τρέφομαι από όλες· όμως, δεν θα γίνω δούλος των τροφών· ούτε θα με εξουσιάσει η γαστριμαργία· δεν με συμφέρει· διότι δεν οικοδομεί κανένα αγαθό μέσα μου. Γι' αυτό, αρκούμενοι μόνο στα αναγκαία, απορρίπτουμε τα περιττά, ως μη ωφέλιμα, αλλά και ως επιβλαβή για εμένα, εφόσον γεννούν άτοπες επιθυμίες σε όσους τα κατέχουν.

Να μην αγαπάς τους οικείους σου περισσότερο από τον Κύριο. Διότι λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα ή αδελφούς περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Και τι θέλει να πει η εντολή του Κυρίου; «Όποιος», λέει, «δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Εάν πέθανες μαζί με τον Χριστό απομακρυσμένος από τους κατά σάρκα συγγενείς σου, γιατί θέλεις πάλι να συναναστρέφεσαι με αυτούς; Εάν δε, εκείνα που γκρέμισες για τον Χριστό, τα χτίζεις πάλι για τους συγγενείς σου, καθιστάς τον εαυτό σου παραβάτη. Μην αναχωρήσεις, λοιπόν, από τον τόπο σου εξαιτίας κάποιας υποχρέωσης προς τους συγγενείς σου· διότι αναχωρώντας από τον τόπο σου, ίσως αναχωρήσεις και από τον τρόπο της ζωής σου. Μην είσαι οχλοχαρής, μήτε φιλόχωρος, μήτε φιλοπολίτης, αλλά να είσαι φιλέρημος, μένοντας πάντοτε εντός του εαυτού σου απερίσπαστα, θεωρώντας ως κύριο έργο σου την προσευχή και την ψαλμωδία. Ούτε να παραμελήσεις τα αναγνώσματα, και μάλιστα της Καινής Διαθήκης, επειδή από την Παλαιά Διαθήκη πολλές φορές προκαλείται βλάβη, όχι επειδή γράφτηκαν βλαβερά πράγματα, αλλά επειδή ο νους εκείνων που βλάπτονται είναι ασθενής. Διότι κάθε άρτος είναι θρεπτικός, αλλά στους ασθενείς είναι επιβλαβής. Έτσι λοιπόν «κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», και τίποτε δεν είναι ακάθαρτο μέσω αυτής, παρά μόνο σε εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο, για εκείνον είναι ακάθαρτο. «Όλα να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κατέχετε, και από κάθε είδος πονηρού να απέχετε». Διότι «όλα επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα».

Διότι όλα αυτά αποδεικνύουν το αυτεξούσιο του ανθρώπου και τη συμβουλευτική ιδιότητα του Θεού, ο οποίος αποτρέπει μεν από την ανυπακοή σε Αυτόν, αλλά δεν εξαναγκάζει. Διότι, ακόμη και το ίδιο το Ευαγγέλιο, εάν κάποιος δεν θέλει να το ακολουθήσει, του επιτρέπεται μεν, δεν τον συμφέρει δε. Η ανυπακοή στον Θεό και η απόρριψη του αγαθού εναπόκεινται μεν στον άνθρωπο, επιφέρουν όμως όχι τυχαία βλάβη και ζημία. Και για τον λόγο αυτό λέει ο Παύλος: «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν με συμφέρουν όλα». Εξηγώντας έτσι την ελευθερία του ανθρώπου, εξαιτίας της οποίας όλα του επιτρέπονται αφού ο Θεός δεν τον καταναγκάζει, υποδεικνύει συγχρόνως και το συμφέρον, ώστε να μην καταχραστούμε την ελευθερία ως συγκάλυψη της κακίας, επειδή αυτό ακριβώς είναι ασύμφορο.

Ο καθένας βλέπει τον ληστή να τα αποκομίζει όλα, και ευφραίνεται. Είναι πρωτοφανής ο τρόπος της ληστείας: έπεισε εκείνους που απογυμνώνονται να χαίρονται. Αλλά εκεί στα πνευματικά δεν συμβαίνει τίποτε τέτοιο· απεναντίας, ο Θεός, ως κοινός Πατέρας, τα περιτείχισε όλα, και τα ορατά και τα αόρατα. Διότι, λέγει, «προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους». Από αυτό μαθαίνει η ψυχή να αποφεύγει την αδικία. Διότι αδικία δεν είναι μόνο το να πλεονεκτεί κανείς στα χρήματα, αλλά και το να δίνει στην κοιλιά περισσότερη από την καθορισμένη τροφή, και το να οδηγεί την απόλαυση έξω από τα οικεία της μέτρα, και να την κάνει να εκτρέπεται. Από εκεί μαθαίνει τη σωφροσύνη, από εδώ την ακολασία. Διότι ακολασία δεν είναι μόνο η σαρκική μίξη με γυναίκα, αλλά και το να κοιτάζει κανείς με ακόλαστα μάτια. Από εκεί μαθαίνει την επιείκεια, από εδώ την αλαζονεία. Διότι, λέγει, «όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν με ωφελούν όλα». Από εκεί μαθαίνει την κοσμιότητα, από εδώ την ασχημοσύνη. Τα όσα μάλιστα συμβαίνουν στα θέατρα, τα προσπερνώ. Και για να αποδειχθεί ότι δεν πρόκειται για καμία πραγματική ηδονή, αλλά για λύπη, δείξτε μου, μία ημέρα μετά τη γιορτή, και εκείνους που ξόδεψαν και εκείνους που εστιάστηκαν με τα θεάματα, και θα τους δεις όλους να βρίσκονται σε κατήφεια, και σε ακόμη μεγαλύτερη εκείνον που ξόδεψε τα χρήματα. Και δικαιολογημένα· διότι την προηγούμενη ημέρα έτερψε τον απλό άνθρωπο· και ο απλός άνθρωπος βρισκόταν σε ευθυμία και πολλή απόλαυση· επειδή για λίγο χαιρόταν με τη λαμπρή ενδυμασία· μη έχοντας όμως πλέον τη χρήση της, αλλά βλέποντας τον εαυτό του να απογυμνώνεται από αυτήν, πονούσε και κατατρυχόταν.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΖ΄. «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν με ωφελούν όλα· όλα μου επιτρέπονται, αλλά εγώ δεν θα υποδουλωθώ σε τίποτα». α΄. Εδώ υπονοεί τους λαιμάργους. Επειδή, δηλαδή, πρόκειται πάλι να αναφερθεί σε εκείνον που διέπραξε πορνεία, και η πορνεία προέρχεται από την τρυφηλή ζωή και την αμετρία, ελέγχει με σφοδρότητα το πάθος. Διότι δεν το λέει αυτό για τα απαγορευμένα πράγματα· εκείνα άλλωστε δεν επιτρέπονται· αλλά για εκείνα που θεωρούνται αδιάφορα. Για παράδειγμα λέω: Επιτρέπεται, λέει, να φάει κανείς και να πιει, αλλά δεν τον ωφελεί να το κάνει με ασωτία.

Και το αξιοθαύμαστο και παράδοξο με αυτόν, το οποίο βέβαια συνηθίζει να κάνει σε πολλά σημεία αναστρέφοντας το επιχείρημα στο αντίθετο, αυτό ακριβώς εφαρμόζει και εδώ, και αποδεικνύει ότι το να πράττει κανείς σύμφωνα με την εξουσία του, όχι μόνο δεν συμφέρει, αλλά δεν αποτελεί καν γνώρισμα εξουσίας, αλλά δουλείας. Και πρώτον μεν αποτρέπει (από αυτό) προβάλλοντας το ασύμφορο, λέγοντας: «Δεν συμφέρει»· δεύτερον δε και μέσω του αντίθετου, λέγοντας ότι: «Δεν θα εξουσιαστώ εγώ από τίποτα».

Και δεν ανήκετε στον εαυτό σας. Αυτό δεν λέγεται μόνο για να προκαλέσει ντροπή, αλλά και για να εξαναγκάσει προς την αρετή. Διότι, τι εννοεί; Κάνεις ό,τι θέλεις, λέγει· δεν είσαι κύριος του εαυτού σου. Αυτά όμως τα έλεγε όχι για να αναιρέσει το αυτεξούσιο· διότι και όταν είπε, «Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα», δεν αναίρεσε την ελευθερία μας· και εδώ πάλι γράφοντας ότι «Δεν ανήκετε στον εαυτό σας», δεν καταστρέφει την ελεύθερη προαίρεση, αλλά απομακρύνει από την κακία και καταδεικνύει την κηδεμονία του Δεσπότη. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι αγοραστήκατε με τίμημα». Εάν όμως δεν ανήκω στον εαυτό μου, πώς απαιτείς από εμένα αυτά που πρέπει να πράξω; Και πώς, προχωρώντας πιο κάτω, λέγεις πάλι, «Δοξάστε λοιπόν τον Θεό με το σώμα σας και με το πνεύμα σας, τα οποία ανήκουν στον Θεό»;

Βλέπεις πώς εκ φύσεως η αρετή κυριαρχεί επί της κακίας; Ο Ηρώδης είναι βασιλιάς, έχει σωματοφύλακες, περιβάλλεται από πλούτη, ασκεί βασιλική εξουσία· ο Ιωάννης είναι φτωχός, άστεγος, άπατρις, ακτήμονας, σχεδόν νηστικός, τρώγοντας μόνο τόσο όσο επιβάλλει η φυσική ανάγκη. Αυτός που είναι ντυμένος με τρίχες καμήλας επιβάλλει τον νόμο σε αυτόν που είναι ντυμένος με πορφύρα· αυτός που πορεύεται στις ερήμους, σε αυτόν που άρχει σε πολυάνθρωπες πόλεις· αυτός που τρέφεται με ακρίδες και άγριο μέλι προστάζει με αυθεντία αυτόν που παρακάθεται σε λαμπρό και βασιλικό τραπέζι: «Δεν σου επιτρέπεται». Αν και φαινόταν πως στον βασιλιά επιτρέπονται τα πάντα. Όμως, «όλα επιτρέπονται, αλλά δεν είναι όλα ωφέλιμα». Εξαιτίας αυτών, αντί να τον ευχαριστεί, αντί να τον ευεργετεί ή να προσκυνά τον διδάσκαλο της σωφροσύνης, ο Ηρώδης εξοργίστηκε, και ακόμη περισσότερο εξοργίστηκε η Ηρωδιάδα (καθώς έμοιαζαν στα ονόματα, και στον χαρακτήρα ταίριαζαν περισσότερο από ό,τι ως σύζυγοι· και θα είναι οι δύο, όχι εις σάρκα μίαν, αλλά εις μίαν ακρασίαν)· και γι' αυτούς τους λόγους ρίχνουν τον προφήτη στο δεσμωτήριο, για να αποδείξουν τη δική τους αφροσύνη.

Αναλογιστείτε, λέει, το μέγεθος της φιλανθρωπίας. Διότι όχι μόνο απάλλαξε από τα αμαρτήματα, αλλά και αγίασε, και δικαίωσε. Αυτά δε τα είπε, θέλοντας να τους ελέγξει αυστηρά. «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν με ωφελούν όλα.» Εδώ υπαινίσσεται τους λαίμαργους. Επειδή, δηλαδή, πρόκειται να στραφεί εναντίον εκείνου που πόρνευσε, και η πορνεία προέρχεται από την τρυφή και τη λαιμαργία, για τον λόγο αυτό καταδικάζει σφοδρά αυτό το πάθος. Είναι σαν να έλεγε: Επιτρέπεται, λέει, το φαγητό, αλλά όχι με ασωτία. «Όλα μού επιτρέπονται, αλλά εγώ δεν θα εξουσιαστώ από τίποτα.» Μέσω αυτού δείχνει ότι το να πράττει κανείς όσα έχει στην εξουσία του όχι μόνο δεν συμφέρει, αλλά ούτε καν εξουσία είναι, παρά δουλεία· για παράδειγμα, είσαι κύριος του να φας· μείνε λοιπόν κύριος, και πρόσεχε να μην γίνεις δούλος αυτού του πάθους. Διότι εκείνος μεν που το χρησιμοποιεί στο μέτρο του δέοντος, είναι ο ίδιος κύριός του. Εκείνος δε που φτάνει στην αμετρία, δεν είναι πλέον κύριος, αλλά γίνεται δούλος του, καθώς η αδηφαγία επικρατεί τυραννικά μέσα του. Δες πώς εκείνον που νόμιζε ότι έχει εξουσία, τον έδειξε να βρίσκεται υπό εξουσία.

Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν είναι όλα ωφέλιμα.

Διότι δεν ομιλεί καταρώμενος, όπως υπέθεσαν μερικοί, αλλά για κάτι που οπωσδήποτε πρόκειται να συμβεί. Επειδή, λοιπόν, ομιλούσε περί πορνείας, αποτρέποντας με κάθε δύναμη τους πιστούς ακόμη και από το να ακούν για την πορνεία, διατύπωσε την αντίρρηση εκ μέρους του κατηγορουμένου, καθώς εκείνος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι «όλα μου επιτρέπονται», και για να αποστομώσει αυτήν την αντίρρηση, [λέγει:] «Αλλά δεν είναι όλα ωφέλιμα». Και αποδεικνύοντας ότι δεν επιτρέπονται όλα, λέγει: «Οι τροφές προορίζονται για την κοιλία, και η κοιλία για τις τροφές». Συνεπώς, λέγει, δεν υπάρχει καμία διαφορά, επειδή αυτά έχουν δημιουργηθεί για την πρόσκαιρη ανάγκη, και καθόλου για τον μέλλοντα αιώνα. Το δε σώμα δεν προορίζεται για την πορνεία, αλλά για τον Κύριο, και ο Κύριος για το σώμα. Ο δε Θεός και τον Κύριό μας ανέστησε, και εμάς θα αναστήσει διά της δυνάμεώς Του· λέγοντας τούτο, εννοεί ότι το σώμα δεν καταργείται, όπως ακριβώς συμβαίνει με τις τροφές, και η κοιλία υφίσταται εφόσον αποτελεί δοχείο των τροφών, επειδή δεν θα μπορούσε να είναι κοιλία —εννοώντας την υποδοχή των τροφών— εάν δεν εκπλήρωνε αυτή την ανάγκη· καθώς όμως αυτά θα καταργηθούν και δεν θα ενεργούν καθόλου στο μέλλον, δεν θα μπορούσε πλέον κυριολεκτικά να ονομάζεται κοιλία, εφόσον δεν θα υπάρχει ως δοχείο τροφών. Το δε σύνολο, σώμα και πνεύμα, δικαίως θα μπορούσε να λεχθεί ότι ανασταίνεται, όπως ακριβώς βεβαίως συνέβη και με τον Κύριο.

Περί του να είναι ο περίβολος της Εγκλείστρας άβατος στις γυναίκες και περί των θηλυκών ζώων. Καλή είναι παντού η ασφάλεια και το απρόσκοπτο· «Όλα μου επιτρέπονται», λέει, «αλλά δεν με συμφέρουν όλα» και ότι: «Όλα πρέπει να γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Για τον λόγο αυτό και εγώ παραγγέλλω να είναι απρόσιτος σε κάθε γυναίκα ο περίβολος της αγίας Εγκλείστρας. Εάν δε κάποια γυναίκα, φερόμενη με δόλο, εισέλθει εντός της εξωτερικής πύλης, ας υποβληθεί στο επιτίμιο της ξηροφαγίας για σαράντα ημέρες και να κάνει ισάριθμες γονυκλισίες κατά τις ημέρες αυτές, ώστε να σωφρονιστεί και η ίδια, αλλά και να διδάξει στις άλλες να μην καταλύουν τους κανόνες της ευταξίας και να μην παραβαίνουν τους σωτήριους θεσμούς· όχι επειδή θεσπίσαμε αυτά αποστρεφόμενοι τις συγγενικές σχέσεις, αλλά επειδή γράψαμε αυτά προνοώντας για την ευταξία του τόπου· διότι δεν αρμόζει στον κυβερνήτη να επιτρέπει να εισδύουν μέσα στο λιμάνι αφορμές σκανδάλου και ναυαγίου· επειδή, καθώς ο χώρος της Εγκλείστρας είναι αποχωρισμένος και ήσυχος, οφείλει να διατηρεί και την ομοιότητα ενός σωτήριου λιμανιού. Παραγγέλλουμε δε μετά από αυτά και το εξής, ότι δεν αρμόζει στο σεμνείο της Εγκλείστρας να έχει για την εξυπηρέτησή του θηλυκό όνο ή ημίονο· διότι το πράγμα είναι μεμπτό, άσεμνο και απρεπές, και βοηθά τις «μεθοδείες του διαβόλου» προς την αντίθετη κατεύθυνση, και μάλιστα για όσους είναι ακόμη αστήρικτοι και υστερούν ως προς τον φόβο του Θεού.

Εκείνος, λοιπόν, που απαιτεί στο όνομα του νόμου να εξαναγκάζει σε αυτήν την προσφορά ακόμη και όσους δεν το επιθυμούν, δεν αντιλαμβάνεται ότι ενεργεί ενάντια στον νόμο και ότι αδικεί και παρανομεί με τα ίδια τα μέσα που νομίζει ότι συνδράμουν τον νόμο και το δίκαιο. Αλλά ακόμη και αν αυτά ήταν νόμιμα και επιτρέπονταν, θα έπρεπε να εξετάζει κανείς το συμφέρον των πολλών, αναλογιζόμενος τον λόγο του Παύλου: «όλα μού επιτρέπονται, αλλά δεν συμφέρουν όλα». Εάν επιδιώκεις να ωφελήσεις τον εαυτό σου, και αναζητάς μόνο αυτό από τις ιερατικές λειτουργίες, το τι δηλαδή θα κερδίσεις, χωρίς να προνοείς για όσους συνεισφέρουν, μήπως τυχόν τους προκύψει κάποια βλάβη από αυτή τη λειτουργία, είναι φανερό ότι δεν βόσκεις τα πρόβατα, αλλά τον εαυτό σου, και μιμείσαι εκείνους τους ποιμένες που σφάζουν το παχύ, δεν επαναφέρουν το πλανημένο και αδιαφορούν για το συντριμμένο. Αν, όμως, λαμβάνεις για το καλό αυτών που δίνουν, σκέψου τον τρόπο με τον οποίο, λαμβάνοντας, θα τους ωφελήσεις και δεν θα τους βλάψεις. Και ποιος είναι αυτός ο τρόπος; Το να περιμένεις τη δική τους συγκατάθεση. Διότι, εάν λάβεις από αυτούς που δεν θέλουν, απειλώντας τους, καταρώμενος και βάζοντας ενέχυρο το ένδυμά τους, το μεν χρήμα το πήρες, αλλά τον άνθρωπο τον έχασες. Διότι είναι ολοφάνερο ότι θα αποστρέψει το πρόσωπό του, θα σε μισήσει, θα σε θεωρήσει βίαιο και πλεονέκτη, και καθόλου πιο ήπιο από τους ίδιους τους φοροεισπράκτορες. Και καμία μεγαλύτερη βλάβη δεν θα μπορούσε να υπάρξει για αυτούς. Διότι το πιο ωφέλιμο από όλα είναι να υπάρχουν ποιμένες· επειδή αυτό που κατεργάζεται τη σωτηρία μας και συνέχωντας συγκρατεί τα πάντα σε εμάς, είναι η ιεροσύνη.

Περί εγκρατείας... Ταξιδεύοντας κάποτε με πλοίο μαζί με άλλους δύο αδελφούς, ήλθε στη μονή που βρισκόταν στη Μογχώση. Και την ώρα του γεύματος, όταν κάθισαν να φάνε, βλέποντας ότι τα παρατιθέμενα στο τραπέζι εδέσματα ήταν πολλά, τυριά, ελιές, σύκα και πολλά άλλα, άρχισε να τρώει μόνο άρτο. Εκείνοι όμως άπλωσαν τα χέρια τους χωρίς διάκριση σε όλα όσα είχαν παρατεθεί. Και κάποιος που τον παρατήρησε είδε τον μέγα γέροντα να δακρύζει. Μετά την έγερσή τους, λοιπόν, τον ρώτησαν οι αδελφοί γι' αυτό. Αυτός δεν έλεγε τίποτα. Και όταν παρακλήθηκε για δεύτερη φορά να μιλήσει, είπε: «Λυπάμαι για εσάς, επειδή δεν είστε εγκρατείς. Διότι οφείλει αυτός που φρονεί τα άνω να εγκρατεύεται επαξίως και να μην έχει επιθυμία για φαγητά, όχι ότι είναι αμαρτία το να φάει κανείς, και μάλιστα αυτά τα ευτελή, αλλά είναι καλό το να μην εξουσιάζεται από κάτι, σύμφωνα με τον Απόστολο».