Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 6:3

Γι' αυτό, αφού έκανε το σύννεφο όχημα της ανάβασής του στους ουρανούς κατά την Ανάληψή του, λέει μέσω του αποστόλου ότι και οι άγιοι θα αρπαγούν πάνω σε σύννεφα προς συνάντησή του, και ως κριτής, δημιουργός και δεσπότης της κτίσης, ερχόμενος να κρίνει, θα παραδώσει στους αγίους αυτούς που αποστάτησαν από την όντως θεία και μακάρια δουλεία, όπως λέει ο απόστολος: «δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους;», δηλαδή τους άρχοντες του σκότους. Επειδή, λοιπόν, έχουμε τόσο φιλάνθρωπο κριτή, ας φροντίσουμε να βρούμε την εύνοιά του, εκπληρώνοντας συνεχώς το ρητό του Σολομώντα: «σε κάθε καιρό ας είναι τα ενδύματά σου λευκά», χωρίς να ρυπαίνονται από πονηρές πράξεις. Διότι έτσι, αφού στολίσουμε τις ψυχές μας νυφικά, θα τις παραστήσουμε εράσμιες στον Βασιλιά για να ενωθούμε μαζί του, και θα αξιωθούμε των αιώνιων αγαθών εν αυτώ τω Χριστώ τω Θεώ ημών, τον χορηγό αυτών, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα, ανήκει η δόξα, η τιμή και η προσκύνηση, μαζί με το Πανάγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ότι, εξάλλου, το Πνεύμα είναι ανώτερο από την κτίση, και διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων, αλλά και ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το αντιληφθεί και από το εξής. Άτρεπτο και αναλλοίωτο είναι το Άγιο Πνεύμα· «Διότι», λέγει, «το άγιο πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέγει: «με την αφθαρσία του πράου και ησύχιου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία: «Διότι το άφθαρτό σου Πνεύμα υπάρχει μέσα σε όλα»· και εφόσον «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνον το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· δεν υπάρχει δε στον Θεό, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· όντας το Άγιο Πνεύμα μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Η φύση, όμως, των δημιουργημάτων και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι «κάθε άνθρωπος», λέγει, «είναι ψεύστης». Και «όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ακόμη, τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα, αλλά εγκατέλειψαν το δικό τους οικητήριο, τους έχει φυλάξει κάτω από το ζόφο με αιώνια δεσμά για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Στο δε βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν έχει εμπιστοσύνη στους αγίους αγγέλους Του, και στους αγγέλους Του διέκρινε κάποιο ελάττωμα· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· ο δε Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιωτικά ζητήματα;»

Το ότι, πάλι, το Πνεύμα βρίσκεται πάνω από την κτίση, και ότι είναι διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το κατανοήσει και από το εξής. Το άγιο Πνεύμα είναι άτρεπτο και αναλλοίωτο· διότι λέει: «Το άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέει: «Με την αφθαρσία του πράου και ήσυχου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία του Σολομώντα αναφέρεται: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα»· και αν «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· και επειδή στον Θεό δεν υπάρχει, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· εφόσον το άγιο Πνεύμα βρίσκεται μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Αντιθέτως, η φύση των γενητών και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι, λέει, «κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης». Και, «όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού. Τους δε αγγέλους, που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα αλλά εγκατέλειψαν το ίδιο τους το οικητήριο, τους έχει φυλάξει με αιώνια δεσμά στο βαθύ σκοτάδι για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Επίσης, στο βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν εμπιστεύεται τους αγίους αγγέλους Του και έχει διαπιστώσει κάτι στρεβλό στους αγγέλους Του· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· και ο Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;»

Και θα κρίνουμε αγγέλους, δηλαδή εκείνους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα. Και εδώ, εάν δεν έχει εμπιστοσύνη στους δούλους Του, γενικώς τα κτίσματα έχουν τέτοια φύση, και υπόκεινται σε μεταβολή. Μόνη δε η θεία φύση είναι αναλλοίωτη.

Έχει δε και δικαστές η Εκκλησία, οι οποίοι μπορούν να συμβιβάσουν αδελφό με αδελφό, από τους οποίους κρίνεται και ο κόσμος, και οι οποίοι θα κρίνουν ακόμη και Αγγέλους. Εάν, λοιπόν, κάποτε πληθύνουν οι ματαιολόγοι και οι φρεναπάτες, που διδάσκουν όσα δεν πρέπει και ανατρέπουν ολόκληρους οίκους για χάρη αισχρού κέρδους, και δεν υπάρχει στην Εκκλησία εκείνος που θα τους αποστομώσει, ούτε αυτός που θα καθαιρέσει τα υψώματα που εγείρονται κατά της γνώσεως του Θεού, πρέπει να γνωρίζουμε ότι, εξαιτίας του πολλαπλασιασμού της παρακοής της, έχει εγκαταλειφθεί. Και εάν δεν υπάρχει κανένας σοφός, ικανός να κρίνει μεταξύ των αδελφών, αλλά προσφεύγουν στους απίστους για να κριθούν λόγω ελλείψεως Αγίων, είναι και αυτό σημείο εγκαταλείψεως· διότι ο Κύριος αφαίρεσε και τον δικαστή.

Να συγχωρείτε τα αμαρτήματα σε όσους σφάλλουν· διότι έτσι και εσείς ακατάπαυστα θα λέτε το «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών». Κανένα ζύγι, μέτρο και σταθμό ας μην είναι άδικο. Διότι έτσι η καθολική εκκλησία θα αποτελεί μια ευνομούμενη πόλη του Θεού. Όσοι έχουν κάποιες διαφορές μεταξύ τους, ας κρίνονται ενώπιον των πρεσβυτέρων της εκκλησίας, και έχοντας στο νου τους το καλό, ας συμβιβάζονται· και μην οδηγείτε στα δικαστήρια τους αδελφούς. Διότι αυτό ταιριάζει σε άπιστο, το να κρίνεται δηλαδή από τους έξω, επειδή έχει γραφτεί ότι «και αγγέλους θα κρίνουμε». Σε όλα και πάνω από όλα, να βλέπετε τον ποιμένα σας με τον ίδιο τρόπο όπως εμένα τον Πέτρο, ο οποίος αναδείχθηκε από τον Θεό ως διδάσκαλός σας.

Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός τίμησε τους αγίους. <Να κρίνεστε ενώπιον των αδίκων και όχι ενώπιον των αγίων;> Αγίους ονομάζει αυτούς που έχουν αγιαστεί εν πνεύματι, αδίκους δε εκείνους που δεν έχουν ακόμη πιστέψει, καθώς είναι πάρα πολύ έτοιμοι να προβούν σε οποιοδήποτε κακό· διότι τίποτε από τα άτοπα δεν μένει άπρακτο από εκείνους που δεν γνωρίζουν ακόμη τον κατά φύσιν και αληθινό Θεό. <Δεν γνωρίζετε ότι οι άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο;> Θα τον κρίνουν δε, όχι βεβαίως καθήμενοι απολύτως και με κάθε τρόπο ως δικαστές· «Διότι ένας είναι ο νομοθέτης και κριτής»· αλλά με τη σεμνότητα του βίου τους και με την πλήρη υπακοή τους στα πάντα, σχεδόν καταδικάζοντας την αμαρτία του κόσμου, επειδή δεν έγιναν μιμητές τους. Διότι όλοι είμαστε της ίδιας φύσης, αν και έχουμε λάβει ως μητέρα τη γη και βρισκόμαστε μέσα σε αυτά τα φθαρτά σώματα, αλλά εάν μερικοί από εμάς έγιναν φιλόθεοι και αγαθοί, ποιος λόγος υπεράσπισης λοιπόν θα βοηθήσει ενώπιον του θείου βήματος εκείνους που επέλεξαν την άδοξη και καταραμένη ζωή; Ενώ δηλαδή τους ήταν δυνατόν να σεμνύνονται εξίσου με τους άλλους, έχουν προχωρήσει θεληματικά σε κάθε είδους παραπτώματα. <Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον βιωτικά ζητήματα;> Θα αναγνώσουμε δε τον στίχο ως ερώτηση και με υποστιγμή, δηλαδή πρέπει να αναγνωσθεί αυτό ως ερώτηση με υποστιγμή. Διότι ποιος τολμά να πει ότι είστε ανάξιοι για τέτοια ευτελέστατα κριτήρια, εσείς που με τη λαμπρότητα του βίου σας κρίνετε τον κόσμο;

Περί του Δαν. «Ο Δαν θα κρίνει τον λαό του, όπως και μία φυλή του Ισραήλ. Και ας γίνει ο Δαν φίδι στον δρόμο, που κάθεται στο μονοπάτι, δαγκώνοντας τη φτέρνα του αλόγου, και ο αναβάτης θα πέσει προς τα πίσω, περιμένοντας τη σωτηρία από τον Κύριο.» Ο λόγος ακολουθεί και πάλι την ετυμολογία του ονόματος. Διότι Δαν σημαίνει κριτής ή κρίση. Θα μπορούσε δε να υποδηλώνει και αυτός πάλι, στο πρόσωπό του, τον ένδοξο και περίβλεπτο χορό των αγίων αποστόλων, οι οποίοι τοποθετήθηκαν ως άρχοντες αυτών που έχουν πιστέψει, και έλαβαν τον κλήρο να κρίνουν, καθώς ο Χριστός τους μοίρασε αυτό το έργο. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον βιοτικά ζητήματα;» Σύμφωνα με τις Γραφές, λοιπόν, ένας είναι ο κριτής και νομοθέτης, ο Χριστός. Εάν όμως οι απόστολοι είναι πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, και σε αυτούς έχει εναποτεθεί ο λόγος της καταλλαγής, δεν είναι καθόλου παράδοξο αν νοούνται και αυτοί κριτές καθ' ομοίωση του Χριστού. Διακηρύσσει δε κάπου και ο μέγας Ησαΐας, καθιστώντας φανερή τόσο τη θεοπρεπή βασιλεία του ίδιου του Χριστού όσο και την ανάδειξη των αγίων αποστόλων: «Ιδού, ένας δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα εξουσιάζουν με κρίση.» Διότι κατά το παρελθόν βασίλευαν στην Ιερουσαλήμ εκείνοι από τη φυλή του Ιούδα. Είχαν όμως ταχθεί για να κρίνουν όσοι υπηρετούσαν στην αγία σκηνή και είχαν λάβει τον κλήρο της ιεροσύνης: «Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο.»

γ΄. Αλλά από εδώ μεν έχει αποδειχθεί ότι ο θάνατος των μαρτύρων αποτελεί έλεγχο της αδυναμίας των δαιμόνων· το ότι όμως το γεγονός αποτελεί κατηγορία και για την αναισθησία τους, είναι φανερό από το εξής. Διότι, όταν αυτοί μεν, οι μάρτυρες εννοώ, αν και υποκείμενοι στο σώμα και στις φυσικές ανάγκες, και έχοντας να αντιμετωπίσουν γύρω τους ένα μεγάλο πλήθος οδυνών και πόνων, και ζώντας αυτόν τον πρόσκαιρο και φθαρτό βίο, και κατοικώντας στη γη, φαίνονται με τέτοιον τρόπο να περιφρονούν την παρούσα ζωή χάριν της αγάπης προς τον Θεό που τους έπλασε· εκείνοι δε (οι δαίμονες), αν και είναι απαλλαγμένοι από τη σάρκα και από κάθε παρόμοια οδύνη και πόνο, φαίνεται πως έχουν συμπεριφερθεί με τόση αλαζονεία και έχουν γίνει τόσο αχάριστοι απέναντι στον Ευεργέτη, ποια απολογία θα έχουν; Ποια συγγνώμη; Απολύτως καμία, εφόσον η αρετή των πρώτων κατακρίνει κατάφωρα και με το παραπάνω την κακία των δεύτερων. Διότι βέβαια δεν κατακρίνουν μόνο άνθρωποι ανθρώπους, δηλαδή οι πιο ενάρετοι τους πιο ράθυμους, αλλά πλέον και τους ίδιους τους δαίμονες τους καταδικάζει ο ζήλος αυτών (των μαρτύρων). Και αυτό το φανέρωσε ο Παύλος λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον βιοτικά ζητήματα;», εννοώντας τους αγγέλους του διαβόλου, τους αποστάτες. Και πώς θα τους κρίνουμε, λέει;

Διότι και τον Θεό γνωρίζει, και μάλιστα πολύ περισσότερο από τους ανθρώπους· και όλοι οι δαίμονες Τον γνωρίζουν, και φρίττουν, και Τον ομολογούν ως κριτή. Εάν, λοιπόν, δεν πρόκειται να δώσουμε λόγο για τον βίο μας, ούτε για τις πονηρές πράξεις μας, τότε θα διαφύγουν και αυτοί από την κρίση. Δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι· μην εξαπατάτε τους εαυτούς σας, αγαπητοί. Διότι, εάν δεν υπάρχει γέεννα, πώς θα κρίνουν οι απόστολοι τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ; Πώς λέει ο Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον τα βιωτικά;»; Και πώς πάλι έλεγε ο Χριστός: «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν κατά την κρίση και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή»· και, «Ανεκτότερη θα είναι η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας κατά την ημέρα της κρίσεως»; Γιατί, λοιπόν, παίζεις με πράγματα που δεν χωρούν παιχνίδια; Γιατί εξαπατάς τον εαυτό σου και παραπλανάς την ψυχή σου, άνθρωπε; Και γιατί εναντιώνεσαι στη φιλανθρωπία του Θεού; Διότι ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο ετοίμασε τη γέεννα και μας απείλησε, για να μην πέσουμε μέσα σε αυτήν, γινόμενοι καλύτεροι μέσω του φόβου.

Και πολλά τέτοια δικαστήρια θα βρει κανείς εκεί. Έπειτα, για να μη νομίσει κανείς ότι μιλάει για άλλους, πρόσεξε πώς καθιστά τον λόγο γενικό: «Και αν από εσάς κρίνεται ο κόσμος, είστε ανάξιοι για τα πιο ασήμαντα δικαστήρια;». Αυτό σας προκαλεί ντροπή, λέγει, και ανείπωτο όνειδος. Επειδή, δηλαδή, ήταν φυσικό να ντρέπονται όταν δικάζονται από τους εσωτερικούς, τουναντίον, λέγει, αποτελεί ντροπή όταν δικάζεστε από τους εξωτερικούς· διότι εκείνα είναι τα ασήμαντα δικαστήρια, όχι αυτά. «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον βιοτικά ζητήματα;». Κάποιοι ισχυρίζονται εδώ ότι υπονοεί τους ιερείς· αλλά άπαγε! Διότι ο λόγος του αναφέρεται στους δαίμονες.

Εκείνους, βεβαίως, που έζησαν κοσμική ζωή. Πώς λοιπόν λέει: «αγγέλους θα κρίνουμε, πόσο μάλλον τα βιωτικά», θέτοντας τους αγγέλους σε αντιδιαστολή με τα βιωτικά; Εύλογα, καθόσον οι άγγελοι βρέθηκαν εκτός των αναγκών αυτών εξαιτίας της υπεροχής της φύσεώς τους. «Εάν, λοιπόν, έχετε να δικάσετε βιωτικές υποθέσεις, αυτούς που θεωρούνται ασήμαντοι μέσα στην Εκκλησία, αυτούς να ορίζετε δικαστές». Επιθυμώντας να μας διδάξει με υπερβολή ότι, οτιδήποτε και αν συμβαίνει, δεν πρέπει να παραδίδουμε τους εαυτούς μας στους έξω, αφού έθιξε αυτό που φαινόταν ως αντίρρηση, προηγουμένως το έλυσε. Διότι αυτό που λέει είναι το εξής: Ίσως πει κάποιος ότι κανείς ανάμεσά σας δεν είναι σοφός ούτε ικανός να διακρίνει το δίκαιο, αλλά όλοι είναι ευκαταφρόνητοι. Και τι μ' αυτό; Διότι, και αν ακόμη κανείς δεν είναι σοφός, λέει, να τα αναθέτετε στους πιο ασήμαντους. «Αυτό όμως το λέω για να σας ντροπιάσω». Ο λόγος αυτός ανήκει σε εκείνον που ελέγχει τη δική τους αντίρρηση, θεωρώντας την ως περιττή πρόφαση· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Τόσο πολύ δεν υπάρχει ούτε ένας σοφός ανάμεσά σας;» Τόση μεγάλη έλλειψη, λέει; Τόσο μεγάλη σπάνις συνετών ανδρών μεταξύ σας; Και η συνέχεια του λόγου καταφέρει μεγαλύτερο πλήγμα· διότι αφού είπε: «Τόσο πολύ δεν υπάρχει ούτε ένας σοφός ανάμεσά σας;», πρόσθεσε: «Ο οποίος να μπορεί να κρίνει μεταξύ του αδελφού του;» Διότι όταν ένας αδελφός δικάζεται με τον αδελφό του, δεν χρειάζεται πολλή σύνεση και δεινότητα από εκείνον που μεσιτεύει στη δίκη, εφόσον η αγαθή διάθεση και η συγγένεια συμβάλλουν τα μέγιστα στην επίλυση μιας τέτοιας φιλονικίας.

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος πράττει και τα δύο· και τους προκαλεί ντροπή λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους;», αλλά και τους φοβίζει λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι οι πλεονέκτες δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού;»

Αυτήν, λοιπόν, την καύχηση να μιμηθείς κι εσύ, για να μην παροργίσεις τον Δεσπότη. Διότι, πράττοντας αυτό, υβρίζεις τον Θεό και όχι μόνο τον εαυτό σου. Επειδή ούτε κι εσύ, αν ήσουν ζωγράφος και είχες κάποιον μαθητή, και έπειτα εκείνος, αντί να επιδείξει σε σένα την τέχνη του, εξέθετε τον πίνακά του έξω στους τυχαίους παρατηρητές, θα το ανεχόσουν με πραότητα. Και αν μεταξύ ομοδούλων αυτό συνιστά ύβρη, πολύ περισσότερο απέναντι στον Δεσπότη. Αν πάλι θέλεις με άλλον τρόπο να μάθεις να περιφρονείς αυτό το πράγμα, ύψωσε τη διάνοιά σου, περιγέλασε τα ορατά, αύξησε τον έρωτα για την αληθινή δόξα, γέμισε από πνευματικό φρόνημα, πες στην ψυχή σου, όπως είπε ο Παύλος: «Δεν γνωρίζεις ότι θα κρίνουμε αγγέλους;» Και αφού την ανορθώσεις με αυτόν τον τρόπο, επιτίμησέ την στη συνέχεια και πες της: «Εσύ που πρόκειται να κρίνεις αγγέλους, θέλεις να κρίνεσαι από αποβράσματα, και να επαινείσαι μαζί με τους χορευτές, τους μίμους, τους θηριομάχους και τους ηνιόχους;» Διότι αυτοί είναι που επιδιώκουν τέτοιου είδους επευφημίες. Εσύ όμως κατασκεύασε τα φτερά σου για να πετάξεις ψηλότερα από τις κραυγές αυτών, και μιμήσου τον πολίτη της ερήμου, τον Ιωάννη, και μάθε πώς εκείνος περιφρονούσε το πλήθος· και παρότι τους έβλεπε να τον κολακεύουν δεν έδινε σημασία, αλλά, αν και έβλεπε όλους τους κατοίκους της Παλαιστίνης να έχουν ξεχυθεί γύρω του, να τον θαυμάζουν και να εκπλήσσονται, δεν γέμιζε με έπαρση από την τόση τιμή. Απεναντίας, ορθωνόταν απέναντί τους, και, απευθυνόμενος σε ένα τόσο μεγάλο πλήθος, τους επέπληττε σαν να μιλούσε σε ένα μικρό παιδί, λέγοντας: «Όφεις, γεννήματα εχιδνών».

Διότι το μυστήριο της ανομίας, λέει, ήδη ενεργείται. Τι λοιπόν; Τίποτα δεν θα πάθει ο Νέρων; Τίποτα δεν θα πάθει ο αντίχριστος, τίποτα ο διάβολος; Επομένως, πάντοτε θα υπάρχει ο αντίχριστος και ο διάβολος· διότι δεν πρόκειται να απομακρυνθούν από την κακία τους, εάν δεν τιμωρούνται. Ναι, λέει· αλλά το ότι υπάρχει κόλαση και γέεννα, είναι νομίζω σε όλους φανερό· όμως μόνο οι άπιστοι θα πέσουν σε αυτή. Για ποιον λόγο, πες μου; Επειδή οι πιστοί, λέει, αναγνώρισαν τον Δεσπότη τους. Και τι σημαίνει αυτό; Διότι, όταν ο βίος τους είναι ακάθαρτος, ακριβώς γι' αυτό θα υποστούν βαρύτερη τιμωρία από τους απίστους. Διότι, «όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο και θα χαθούν· και όσοι αμάρτησαν έχοντας νόμο, διά του νόμου θα κριθούν»· και, «Ο δούλος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλές πληγές». Εάν όμως δεν πρόκειται να δώσουμε λόγο για τον βίο μας, αλλά απλώς έχουν λεχθεί αυτά, τότε ούτε ο διάβολος θα τιμωρηθεί· διότι και εκείνος γνωρίζει τον Θεό, και μάλιστα καλύτερα από πολλούς ανθρώπους· και όλοι οι δαίμονες επίσης τον γνωρίζουν, και φρίττουν, και τον ομολογούν ως κριτή. Εάν λοιπόν δεν πρόκειται να δώσουμε λόγο για τον βίο μας, ούτε για τις πονηρές πράξεις, τότε θα διαφύγουν από την τιμωρία και αυτοί. Δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι έτσι· μην εξαπατάτε τους εαυτούς σας, αγαπητοί. Διότι, εάν δεν υπάρχει γέεννα, πώς θα κρίνουν τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ οι απόστολοι; Πώς λέει ο Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον τα βιωτικά;»

Έτσι, λοιπόν, και εκείνον που είχε πορνεύσει τον παρέδωσε σε αυτόν, μολονότι βρισκόταν μακριά, και πάλι τον άρπαξε από τα χέρια του. Έτσι έπραξε και με άλλους, για να παιδαγωγηθούν να μη βλασφημούν. Πρόσεξε δε πώς παρατάσσει εναντίον του και όσους έχουν ταχθεί υπό τις διαταγές του, παρακινώντας και προετοιμάζοντάς τους για τον αγώνα· και τώρα μεν λέει στους Εφεσίους: «Δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές και στις εξουσίες»· έπειτα τοποθετεί και το έπαθλο στα επουράνια, λέγοντας: «Διότι ο αγώνας μας, λέει, δεν αφορά γήινα πράγματα, αλλά τους ουρανούς και όσα βρίσκονται στους ουρανούς»· τώρα δε, σε άλλους λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;». Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά, ας σταθούμε γενναία.

βʹ. Έπειτα, για να δεις και από άλλη πλευρά το δίκαιο της αποφάσεως, πρώτα επαινεί εκείνους που έχουν κατορθώσει την αρετή και λέει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς προ καταβολής κόσμου. Διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω»· και όλα τα υπόλοιπα. Διότι, για να μην πουν «Δεν είχαμε», τους καταδικάζει μέσα από τη σύγκριση με τους συνδούλους τους· όπως ακριβώς καταδικάζει τις παρθένους από τις παρθένους, και τον δούλο που μεθούσε και λαιμαργούσε από τον πιστό δούλο, και αυτόν που έθαψε το τάλαντο από εκείνους που προσέφεραν τα δύο, και καθέναν από αυτούς που αμαρτάνουν από εκείνους που έχουν πράξει το αγαθό. Και αυτή η σύγκριση άλλοτε μεν γίνεται επί ίσοις όροις, όπως εδώ και στην περίπτωση των παρθένων· άλλοτε δε με βάση το πλεονάζον, όπως όταν λέει: «Άνδρες Νινευίτες θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή, διότι πίστεψαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Ιωνά»· και, «Η βασίλισσα του νότου θα κατακρίνει τη γενεά αυτή, διότι ήρθε για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι περισσότερο από τον Σολομώντα»· και με βάση το ίσο πάλι, λέγοντας ότι «Αυτοί θα είναι κριτές σας»· και πάλι με βάση το πλεονάζον: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;». Και εδώ βέβαια η σύγκριση γίνεται με βάση το ίσο· διότι παραβάλλει πλουσίους με πλουσίους και φτωχούς με φτωχούς.

«Διότι δεν γνωρίζετε», λέει, «ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά;» Ας μη θλιβόμαστε, λοιπόν, για τίποτε άλλο, παρά μόνο για την κακία, ούτε να χαιρόμαστε και να ευφραινόμαστε για τίποτε άλλο, παρά μόνο για την αρετή. Εάν αυτήν επιζητήσουμε με ζήλο, τίποτα δεν μας εμποδίζει να γίνουμε σαν τον Παύλο.

Πρόσεξε πώς ενεργεί, ώστε η αρχή και η αφορμή των αγώνων να λάβει την αιτία της από τον αντίδικο. Και όπως ακριβώς κάποιος που έχει έναν γενναίο αθλητή, επιθυμεί μεν να συμπλακεί εκείνος με τους αντιπάλους, δεν επιθυμεί όμως να δώσει ο ίδιος την αφορμή, για να μη φανεί ότι είναι φιλόδοξος, αλλά επιθυμεί να φτάσουν οι ίδιοι στο σημείο αυτό και να τον προκαλέσουν, ώστε τα μεν της νίκης να γίνουν λαμπρά, τα δε της ήττας να είναι γι' αυτούς περισσότερο αισχρά, έτσι ακριβώς ενεργεί και ο Θεός. «Πρόσεξες», λέγει, «με τη διάνοιά σου τον θεράποντά μου, τον Ιώβ;» Διότι σε ποιον άλλον στρέφει περισσότερο την προσοχή του ο διάβολος; Προς ποιον τρέφει φθόνο; «Κατά του θεράποντός μου», λέγει, «του Ιώβ». Αρκεί αυτό ως απόδειξη της αρετής του. Άκουσέ Τον να λέγει και αλλού: «Ο Μωυσής, ο θεράπων μου, ετελεύτησε» και πάλι αλλού: «Θυμήσου», λέγει, «τον δούλο σου Ισαάκ». Διότι αυτό ακριβώς τον ερέθισε αμέσως, το ότι δηλαδή ονομάζεται θεράπων Του. Είναι σχεδόν σαν να τον ονειδίζει και να θέλει να τον μεταφέρει στο αντίθετο (σκεπτικό): «Και εσύ ήσουν θεράπων πριν από αυτό, και εσύ ήσουν ασώματος, όμως αυτός έχει σώμα, αυτός βρίσκεται πάνω στη γη, ενώ εσύ στον ουρανό». Αυτό είναι που λέγει ο Παύλος: «Αγγέλους θα κρίνουμε, πόσο μάλλον τα βιωτικά». «Πρόσεξες ότι δεν υπάρχει όμοιός του πάνω στη γη;» Από εδώ μαθαίνουμε ότι αυτό κυρίως τον οδήγησε σε φθόνο, το να μη βρίσκει δηλαδή κανέναν όμοιό του. Γιατί πειράζεσαι; Γιατί παροξύνεσαι; Η σύγκρισή του γίνεται με άνθρωπο.

Το λέει δε αυτό με σφοδρότητα, εξασφαλίζοντας από παντού ότι θα προφυλάσσουν τους εαυτούς τους και δεν θα δίνουν σε τίποτα λαβή στους απίστους, ούτε με το να σέρνονται στα δικαστήρια ούτε με το να πράττουν οτιδήποτε άλλο από όσα δεν είναι σεμνά και ειρηνικά· διότι αυτό αφενός δεν επέτρεπε να βλασφημείται το όνομα του Θεού εξαιτίας τους, αφετέρου έκανε και εκείνους να αφυπνίζονται προς τον έρωτα και τον ένθεο ζήλο της θρησκείας. «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους;» Αν τους αγγέλους που εξέπεσαν από τη δική τους τάξη εξαιτίας της μοχθηρίας της δικής τους προαιρέσεως, αν αυτούς θα τους κρίνουμε, δηλαδή θα τους ελέγξουμε, εμείς που έχουμε σώμα, επειδή εκείνοι όντας χωρίς σώμα δεν τήρησαν τον δικό τους κανόνα, ενώ εμείς πολιτευθήκαμε σύμφωνα με τους νόμους που μας δόθηκαν από τον Κύριο παρόλο που εκείνοι μας πολεμούσαν, αν λοιπόν θα ελέγξουμε εκείνους και θα καταστήσουμε το αμάρτημά τους αναπολόγητο, πόσο μάλλον είμαστε ικανοί να επιλύουμε τις βιωτικές φιλονικίες και τις μεταξύ μας δίκες και έριδες;

Αλλά και σε εμάς μεν εξαλείφεται ταχύτερα, ενώ σε εκείνους, αφού άπαξ ενσταλαχθεί, παραμένει ανεξίτηλο. Και σε εμάς μεν η σύνδεση με το σώμα παρέχει αιτία για συγγνώμη, ενώ σε εκείνους, όσο ανώτεροι φαίνονται από το σώμα, τόσο πιο αδυσώπητη καθίσταται η τιμωρία. Γι' αυτό και το σκεύος της εκλογής έλεγε «αγγέλους θα κρίνουμε, πόσο μάλλον τα βιοτικά» και «οι άγιοι θα κρίνουν τον κόσμο», διότι εμείς, που είμαστε συνδεδεμένοι με την παχύτητα της σαρκός και κατορθώνουμε τα ανώτερα, κατακρίνουμε και αποστομώνουμε εκείνους που είναι μεν ελεύθεροι από τη σωματική πέδη, αλλά δεν πράττουν τα ίδια ή πράττουν και τα χειρότερα, έχοντας κατορθώσει εμείς το καλύτερο με μικρότερη δύναμη από εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη.