Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:15

Του ιδίου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα, αίτηση ευχής για να μην αποχωριστεί από τη σκέπη του, ούτε στον μέλλοντα αιώνα. Απόκριση: Εάν κατανοούσες, τέκνο μου, τη μέριμνα που δείχνω για εσένα, θα είχες μάθει ότι σου έδωσα αρραβώνα για τη σωτηρία της ψυχής σου. Και μη γένοιτο να παραλογιστώ ούτε να σε χωρίσω από τα γνήσια τέκνα μου που σώζονται και από τη σκέπη του Θεού. Αλλά και εσύ αγωνίσου να μην αποχωριστείς από μια τέτοια ζωή. Διότι ο Απόστολος δεν αποχώρισε κανέναν, αλλά είπε: «Εάν όμως ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί». Μη γένοιτο δε να εκπληρωθεί αυτό και σε εσένα. Αλλά σου ειπώθηκε για ασφάλεια, ώστε, προσέχοντας τον εαυτό σου, να αγωνίζεσαι για να μην εκπέσεις από αυτή την προσδοκία και την ελπίδα.

Απόκριση: Αδελφέ, θλίψη υπάρχει για όσους αγνοούν πώς έχουν τα πράγματα. Διότι η κόρη της Χαναναίας και ο δούλος του εκατόνταρχου βρίσκονταν σε παραφροσύνη, η μεν εξαιτίας της μανίας, ο δε εξαιτίας του κινδύνου της ασθένειας, και δεν μπορούσαν με την πίστη τους να συνεργήσουν με εκείνους που παρακαλούσαν για αυτούς. Ο παραλυτικός, όμως, συνεισφέροντας την πίστη για την υγεία του σώματος, αξιώθηκε του μεγαλύτερου δώρου, χάρη στη φιλανθρωπία του Δεσπότη. Διότι, στην εποχή του Σωτήρα, για να πιστέψουν οι άνθρωποι ότι ήλθε, τα σημεία γίνονταν εξαρχής χωρίς τη συνέργειά τους, και οι άνθρωποι θεραπεύονταν δωρεάν, ώστε να εκπληρωθεί ο προφητικός λόγος ότι «Αυτός ανέλαβε τις ασθένειές μας και βάσταξε τις νόσους μας.» Απαλλασσόμενοι λοιπόν οι άνθρωποι από την ευθύνη των αμαρτιών τους, θεραπεύονταν με τη δική Του χάρη χωρίς να απαιτείται συνέργεια, παρά μόνο για να προσέξουν στη συνέχεια, όπως λέει: «Ιδού, έγινες υγιής, μην αμαρτάνεις πλέον, για να μην πάθεις κάτι χειρότερο.» Και γι' αυτόν πάλι ο Ιωάννης λέει: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου.» Μάθε τι λέει: «Όλου του κόσμου», όσοι όμως δεν τον δέχθηκαν δεν έτυχαν θεραπείας και εκπληρώνεται για αυτούς το «Εάν ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί», και ότι έδωσε στους Αποστόλους την εξουσία να θεραπεύουν και να συγχωρούν τις αμαρτίες εκείνων που συνεργούν με τη δέησή τους. Ο ίδιος ο Ιάκωβος, ο οποίος έλαβε τέτοια εξουσία, ας σε πείσει λέγοντας: «Πολύ ισχύει η δέηση του δικαίου όταν ενεργείται.»

Τι πρέπει λοιπόν να κάνω; Διότι, επειδή είμαι πολύ αμαρτωλός, το ζήτημα αυτό με θορυβεί. Απάντηση: Για να δείξει ο Θεός τη μεγάλη Του φιλανθρωπία και πώς ανέχεται τον άνθρωπο έως την τελευταία του αναπνοή, ώστε να μετανοήσει και να ζήσει, για τον λόγο αυτό του έπλυνε και τα πόδια και του επέτρεψε να συμμετάσχει στα μυστήρια, ώστε να του αφαιρέσει κάθε δικαιολογία, καθώς και τη δικαιολογία εκείνων που πάντοτε λένε ότι, αν του είχε επιτρέψει να τα απολαύσει αυτά, δεν θα χανόταν. Έτσι έγινε αυτοκατάκριτος, και εκπληρώθηκε σε αυτόν ο λόγος του Αποστόλου που λέει: «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί», και το ίδιο ισχύει για τους αμαρτωλούς και όσους δεν μετανοούν. Το να τους εμποδίσει όμως, σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη, γινόταν μέσω διδασκαλιών και επιτιμήσεων περί της κρίσεως και των κολάσεων, διότι δεν είπε να τους απωθήσουν ούτε να τους αποκόψουν από την Εκκλησία. Ούτε ο Ιησούς έκανε κάτι τέτοιο στον Ιούδα.

Διότι, εάν ο άνθρωπος δεν καλλιεργήσει με επιμέλεια και δεν σπείρει τη γη του για να δεχθεί τη βροχή, ακόμη και αν πέσουν όλες οι βροχές, σε τίποτα δεν τον ωφελούν ως προς την καρποφορία. Πρόσεχε μήπως αμελήσεις, βλέποντας κάποιον άλλον να σηκώνει το φορτίο σου, και ζήσεις άσωτα. Διότι δεν είπε: «Όλα τα μπορεί η ενεργουμένη δέηση του δικαίου», αλλά «πολλά», δηλαδή πολλά από τα προκείμενα. Κάνε αυτό που είναι στη δύναμή σου. Διότι πολλοί ήταν μαζί με τον Ιησού και αποξενώθηκαν από αυτόν. Και ο Απόστολος λέει: «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί.» Αλλά ας μην επιτρέψει ο Θεός να εκπληρωθούν αυτά σε εσένα, αλλά να παραμείνεις γνήσιος και πολυπόθητος υιός των πνευματικών μου ωδινών εν Χριστώ, πρόβατο της ποίμνης του Χριστού, σκεύος αγιασμένο, κληρονόμος της δόξας, και, αφού ζήσεις σύμφωνα με τις εντολές του Χριστού, να επιτύχεις την αιώνια ζωή. Μην ντροπιάσεις τα γηρατειά μου. Διότι ο Θεός γνωρίζει πώς κάνω ό,τι είναι δυνατόν για τη δική σου σωτηρία, παρακαλώντας Τον να σε κατατάξει αιώνια μαζί με τους αγίους Του ως συγκληρονόμο των αγαθών που τους επιφυλάσσονται, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για αυτούς.» Ανάμεσα σε αυτούς είθε να είναι η μερίδα σου και η κληρονομιά σου εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Απόκριση: Λέγεται ότι κάτι μερίζεται όταν και τα δύο μέρη αποκλίνουν στο κακό, διότι τότε εκπληρώνεται το «δεν θα σταθεί», δηλαδή στο αγαθό. Αυτό όμως δεν προκαλεί μερισμό, διότι η διδασκαλία των αποστόλων είναι μία, και ο Απόστολος είπε: «Εάν όμως ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί». Τι λοιπόν; Θα πούμε ότι εξαιτίας αυτού μερίστηκε η Εκκλησία και δεν θα σταθεί;

Εάν δεν πεθάνουμε μαζί τους, κόβοντας το θέλημά μας, έστω και λίγο, πώς θα αναστηθούμε μαζί τους στο δεξιό μέρος, προσδοκώντας να ακούσουμε με μεγάλη χαρά και ευφροσύνη εκείνη την ευλογημένη φωνή: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου» και τα εξής; Αδελφέ, εάν ο Θεός μας έδωσε αυτά που του ζητήσαμε, ώστε να έχουμε τους Πατέρες μας να μας οδηγούν και για να είμαστε μαζί τους αχώριστοι και εδώ και εκεί, ας προσέχουμε μήπως η οκνηρία μας ή η χαυνότητα ή η ραθυμία ή η απιστία μας, μας χωρίσει. Διότι λέει: «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί». Ας θυμηθούμε εκείνον που είπε: «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Ας προσευχόμαστε στον Κύριο νύχτα και μέρα να μην αποχωριστούμε από τους αγίους Πατέρες μας ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα. Για να πάμε πού; Για να βρούμε τι περισσότερο; Για να γίνουμε δεκτοί πού; Ας μην αφήσουμε το φως και αναζητήσουμε το σκοτάδι, ας μην εγκαταλείψουμε τη γλυκύτητα του μελιού και πάρουμε την πικρίλα του φιδιού.

Εκείνους δε που βρίσκονται σε συζυγία γάμου και προσέρχονται σε τέτοιον βίο, πρέπει να τους εξετάζουμε εάν το πράττουν αυτό κατόπιν συμφωνίας, σύμφωνα με την παραγγελία του Αποστόλου, και με αυτόν τον τρόπο να γίνεται δεκτός ο προσερχόμενος ενώπιον πολλών μαρτύρων. Εάν, όμως, το έτερο μέρος αντιδρά και εναντιώνεται, φροντίζοντας λιγότερο για την ευαρέστηση του Θεού, ας υπενθυμίζεται ο Απόστολος που λέει: «Εν ειρήνη μάς έχει καλέσει ο Θεός».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΒʹ. Πώς πρέπει να γίνονται δεκτοί όσοι βρίσκονται σε έγγαμη συζυγία. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Και εκείνοι που βρίσκονται σε συζυγία γάμου και προσέρχονται σε τέτοιου είδους βίο πρέπει να εξετάζονται, εάν το πράττουν αυτό με κοινή συμφωνία, σύμφωνα με την παραγγελία του Αποστόλου («διότι δεν εξουσιάζει», λέει, «το δικό του σώμα»)· και έτσι να γίνεται δεκτός αυτός που προσέρχεται ενώπιον πολλών μαρτύρων. Διότι τίποτα δεν είναι προτιμότερο από την υπακοή στον Θεό. Εάν όμως το έτερο μέρος διαφωνεί και αντιδρά, δείχνοντας μικρότερη φροντίδα για την ευαρέστηση του Θεού, ας υπενθυμίζεται ο Απόστολος που λέει: «Εν ειρήνη μας έχει καλέσει ο Θεός»· και ας εκπληρώνεται το πρόσταγμα του Κυρίου που είπε:

Το ότι οι εν Χριστώ είναι πιο ασφαλείς και πιο ισχυροί από τους αρχαιότερους, μπορούν εύκολα να το διαπιστώσουν από το εξής όσοι το επιθυμούν: διότι ο μεν νόμος απαγόρευσε στους Ισραηλίτες να συναναστρέφονται και να συνδέονται με γάμο με τους αλλόφυλους· σε εμάς όμως ο Παύλος (λέει): «Αν κάποιος αδελφός έχει άπιστη γυναίκα», και τα εξής. Επειδή εκείνων μεν ο νους ήταν σαθρός και κλονισμένος, εμείς όμως δεν είμαστε έτσι· διότι έχουμε χρισθεί με το Άγιο Πνεύμα για υιοθεσία και ο Χριστός έχει κατοικήσει μέσα μας. Στερεωμένοι λοιπόν με αυτόν τον τρόπο απέναντι σε κάθε αγαθό, δεν φοβόμαστε πλέον καθόλου να συμβιώνουμε με κάποιον από τους απίστους· αλλά μάλλον έχουμε το θάρρος ότι θα τους ελκύσουμε στην ευσέβεια, και ότι δεν θα γίνουμε εμείς θήραμα της άγνοιας που υπάρχει σε αυτούς· και μάλλον ευλογούμε αυτούς που δεν έχουν ακόμη πιστέψει παρά μολυνόμαστε από αυτούς· «διότι έχει αγιασθεί», λέει, «ο άπιστος άνδρας μέσω της γυναίκας· έτσι είναι άγια και τα τέκνα σας», αφού ο αγιασμός σε αυτούς που πιστεύουν νικά οπωσδήποτε τον ρύπο εκείνων που δεν έχουν ακόμη πιστέψει. «Αν όμως ο άπιστος χωρίζεται», λέει, «ας χωριστεί· δεν έχει υποδουλωθεί ο αδελφός ή η αδελφή σε τέτοιες περιπτώσεις»· ας φύγει λοιπόν μακριά από εκείνον που τον αγιάζει, αν έτσι νομίζει, ο μολυσμένος, λαμβάνοντας ως ανταμοιβή της δικής του απόφασης τη ζημία σε αυτό το ζήτημα· και είναι εντελώς αναίτιος αυτός που ακολουθεί τις θείες εντολές· διότι θα ευλογηθεί ως υπάκουος από τον Σωτήρα όλων μας Χριστό. «Κλήθηκε κάποιος στην πίστη όντας περιτμημένος; Ας μην το αποκρύπτει. Κλήθηκε κάποιος όντας σε ακροβυστία;»

Διότι σε ειρήνη μας έχει καλέσει ο Θεός, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

ΣΠΔ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΘΕΟΠΕΜΠΤΟ. Σχετικά με το χωρίο: «Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Προϋπόθεση και θεμέλιο όλων των ανθρώπινων αγαθών είναι η ομόνοια, και δεν πρέπει να δίνουμε σε κανέναν αφορμή για πόλεμο και μάχη. Αν όμως δεις κάπου να βλάπτεται η ευσέβεια ή να αδικούνται οι αδύναμοι, μην προτιμάς την ειρήνη αντί της αλήθειας· αντίθετα, να στέκεσαι γενναία, αγωνιζόμενος ενάντια στην αμαρτία μέχρι αίματος. Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκε από τον Απόστολο αυτό που θέλησες να μάθεις: «Αν είναι δυνατόν, όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι δυνατό, όπως όταν πρόκειται για την ευσέβεια, όπως προείπα, ή όταν ο αγώνας γίνεται υπέρ των αδικουμένων. Και γιατί απορείς αν μεταξύ των άλλων ανθρώπων αυτό δεν είναι πάντοτε δυνατό, τη στιγμή που ακόμα και μεταξύ άνδρα και γυναίκας, οι οποίοι αποτελούν μία σάρκα, ο Απόστολος κατήργησε αυτήν την υποχρέωση, λέγοντας: «Αν όμως ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί».

Εάν όμως ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί. Δεν έχει υποδουλωθεί ο αδελφός ή η αδελφή σε τέτοιες περιπτώσεις. Αλλά όταν ακούς για φόβο, να απαιτείς τον φόβο που αρμόζει σε ελεύθερη γυναίκα, και όχι όπως από δούλη· διότι είναι δικό σου σώμα. Επειδή, εάν το κάνεις αυτό, προσβάλλεις τον ίδιο σου τον εαυτό, ατιμάζοντας το δικό σου σώμα. Και ποιος είναι αυτός ο φόβος; Το να μην αντιλέγει, το να μην επαναστατεί, το να μην επιθυμεί τα πρωτεία· αρκεί μέχρι αυτά τα όρια να φθάνει ο φόβος. Εάν όμως αγαπάς, όπως προστάχθηκες, θα κατορθώσεις σπουδαιότερα πράγματα· μάλλον δε, δεν θα το κατορθώσεις πλέον αυτό με τον φόβο, αλλά και η ίδια η αγάπη επιτελεί το δικό της έργο.

Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Επειδή τα τέκνα σας είναι ακάθαρτα· τώρα όμως είναι άγια»· δηλαδή, δεν είναι ακάθαρτα. Αυτός δε τα ονόμασε άγια, αποβάλλοντας πάλι με την υπερβολή της λέξεως τον φόβο μιας τέτοιας υποψίας. «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται, ας χωρισθεί». Διότι εδώ η πράξη δεν αποτελεί πλέον πορνεία. Τι σημαίνει όμως, «Εάν δε ο άπιστος χωρίζεται»; Για παράδειγμα, εάν σε προστάζει να θυσιάσεις και να συμμετάσχεις μαζί του στην ασέβεια χάριν του γάμου, ειδάλλως να αποχωρήσεις, είναι προτιμότερο να διαλυθεί ο γάμος, παρά η ευσέβεια. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Δεν έχει υποδουλωθεί ο αδελφός ή η αδελφή σε τέτοιες περιπτώσεις». Εάν καθημερινά διαπληκτίζεται και προκαλεί πολέμους για τον λόγο αυτόν, λέγει, είναι καλύτερο να απαλλαγείς. Διότι αυτό υπονοεί, λέγοντας: «Ο Θεός όμως μας έχει καλέσει εν ειρήνη».

Διότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτό δεν είναι δυνατόν· όπως όταν ο λόγος αφορά την ευσέβεια, ή όταν ο αγώνας γίνεται για εκείνους που αδικούνται. Και γιατί απορείς αν για τους άλλους ανθρώπους αυτό δεν είναι παντού δυνατόν, εφόσον ακόμη και στην περίπτωση του άνδρα και της γυναίκας κατήργησε αυτήν την ανάγκη, λέγοντας: «Εάν ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί»; Αυτό που εννοεί, λοιπόν, είναι το εξής: Κάνε ό,τι εξαρτάται από εσένα και μην δίνεις σε κανέναν αφορμή για πόλεμο και διαμάχη, ούτε σε Ιουδαίο, ούτε σε Έλληνα· εάν όμως δεις κάπου να παραβλάπτεται η ευσέβεια, μην προτιμήσεις την ομόνοια αντί της αλήθειας, αλλά στάσου γενναία μέχρι θανάτου· και ούτε τότε να πολεμάς μέσα στην ψυχή σου, ούτε να αποστρέφεσαι κατά την προαίρεση, αλλά να μάχεσαι μόνο ως προς τα ίδια τα πράγματα· διότι αυτό σημαίνει το «Όσο εξαρτάται από εσάς, να ειρηνεύετε με όλους τους ανθρώπους». Και αν εκείνος δεν ειρηνεύει, εσύ μην γεμίσεις την ψυχή σου με ταραχή, αλλά να παραμείνεις φίλος κατά την προαίρεση, όπως προείπα, χωρίς όμως να προδώσεις πουθενά την αλήθεια. Να μην εκδικείστε για τους εαυτούς σας, αγαπητοί, αλλά να αφήνετε τόπο στην οργή· διότι είναι γραμμένο: «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, εγώ θα ανταποδώσω, λέγει ο Κύριος». Σε ποια οργή; Στην οργή του Θεού.

Διότι εάν υπομένουμε, λέει, θα συμβασιλεύσουμε κιόλας. Διότι οι θρόνοι δεν υποδηλώνουν καθέδρα· επειδή μόνος αυτός είναι που κάθεται και κρίνει· αλλά μέσω των θρόνων υποδήλωσε άφατη τιμή και δόξα. Σε αυτούς μεν λοιπόν είπε αυτά· σε όλους δε τους υπολοίπους αιώνια ζωή, και εκατονταπλάσια αγαθά από την παρούσα ζωή. Εάν όμως υποσχέθηκε αυτά στους υπολοίπους, πολύ περισσότερο και σε αυτούς, και τα της μελλοντικής και τα εντός του αιώνος τούτου. Και αυτό άλλωστε εκπληρώθηκε. Διότι, αφού εγκατέλειψαν το καλάμι και το δίχτυ, κατείχαν με εξουσία τις περιουσίες όλων, τα αντίτιμα των σπιτιών και των κτημάτων, καθώς και τα ίδια τα σώματα των πιστών. Επειδή, μάλιστα, συχνά οι πιστοί προτιμούσαν να σφαγιαστούν για χάρη τους, όπως και ο Παύλος μαρτυρεί για πολλούς, όταν λέει: «Εάν ήταν δυνατόν, θα βγάζατε τα μάτια σας και θα τα δίνατε σε εμένα». Όταν δε λέει ότι καθένας που εγκατέλειψε γυναίκα, δεν το λέει με σκοπό να διαλύονται απλώς οι γάμοι· αλλά με το ίδιο νόημα που έλεγε και για την ψυχή, ότι «εκείνος που έχασε την ψυχή του για χάρη μου, θα την βρει»· όχι για να θανατώνουμε τους εαυτούς μας, ούτε για να την χωρίζουμε από τώρα από το σώμα, αλλά για να προτιμούμε την ευσέβεια από τα πάντα· αυτό λέει και για την περίπτωση της γυναίκας και των αδελφών. Μου φαίνεται δε ότι εδώ υπαινίσσεται και τους διωγμούς. Διότι επειδή υπήρχαν πολλοί πατέρες που παρέσυραν τα παιδιά τους στην ασέβεια, και γυναίκες τους άνδρες τους· όταν απαιτούν τέτοια πράγματα, λέει, ας μην θεωρούνται ούτε γυναίκες ούτε πατέρες· πράγμα άλλωστε που έλεγε και ο Παύλος: «Εάν ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί».

«Διότι ειδάλλως τα τέκνα σας θα ήσαν ακάθαρτα, ενώ τώρα είναι άγια.» Για να μη φοβάται η γυναίκα ότι καθίσταται ακάθαρτη εξαιτίας της συζυγικής ενώσεως, λέγει το εξής: διότι αποτελούν μεν ένα σώμα, αλλά δεν καθίσταται ακάθαρτο. Επειδή η καθαρότητα της γυναίκας νικά την ακαθαρσία του άνδρα, και η καθαρότητα του άνδρα νικά την ακαθαρσία της άπιστης γυναίκας. «Εάν όμως ο άπιστος χωρίζεται, ας χωριστεί. Ο αδελφός ή η αδελφή δεν έχουν υποδουλωθεί σε τέτοιες περιπτώσεις.» Δηλαδή, εάν σε προστάζει να θυσιάσεις στα είδωλα και να γίνεις συμμέτοχος στην ασέβειά του χάριν του γάμου ή αλλιώς να φύγεις, είναι προτιμότερο να διαλυθεί ο γάμος παρά η ευσέβεια. «Ο Θεός όμως σας έχει καλέσει εν ειρήνη.»

Σε ειρήνη μάς κάλεσε ο Θεός, όχι σε μάχη. Όπως κληθήκαμε, έτσι ας παραμείνουμε στη μυστική τράπεζα, στην οποία μεταλαμβάνουμε τα επουράνια. Ας μη γινόμαστε ταυτόχρονα ομοτράπεζοι και επιβουλευτές ο ένας του άλλου· ας μην είμαστε εδώ κοινωνικοί, και έξω επιβουλευτές.

Όμως, λέει, αν και είναι ελεύθερος να λύσει τη συμβίωση λόγω της στάσης του απίστου, θα κάνει πολύ καλύτερα αν, λύνοντας την έριδα με ειρήνη και καλοκαγαθία, δεν λύσει τον γάμο. «Διότι εν ειρήνη», λέει, «μας έχει καλέσει ο Θεός»· διότι αυτό, λέει, είναι και το σημείο της κλήσεως από τον Θεό, το να είμαστε ειρηνικοί, όσο εξαρτάται από εμάς, προς όλους. Και το επόμενο χωρίο: «διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα;» και τα εξής, συμφωνεί με αυτή την ερμηνεία μέσω της συνεχείας του προς αυτήν. «Στον καθένα όπως μοίρασε ο Θεός». Διότι το συμφέρον Αυτός μόνος το γνωρίζει, και αν συνέβαλε περισσότερο ο πιστός εξ αρχής να συνδεθεί με άπιστο ή με πιστό. Διότι σε μερικούς συνέφερε να συμβιώνει πιστός με πιστό, και ενώθηκαν· σε άλλους δε πιστός με άπιστο, και έγινε έτσι. Και κανείς δεν είναι ικανός να κατανοήσει τις αιτίες αυτών των πραγμάτων, παρά μόνο ο Θεός που τα διέταξε και τα μοίρασε έτσι, και ο Κύριος που κάλεσε. Αν λοιπόν ο Θεός και ο Κύριος όρισε και μοίρασε τέτοιες ενώσεις σύμφωνα με το συμφέρον του καθενός, δεν οφείλει ο πιστός που έχει ενωθεί με άπιστο να δυσφορεί ή να αγωνιά και να αναζητά διαζύγιο, αλλά όπως κλήθηκε ο καθένας, σε αυτή την κατάσταση να παραμένει και να πορεύεται. «Κλήθηκε κάποιος όντας περιτμημένος;» λέει· «ας μην προσπαθεί να γίνει απερίτμητος». Ο άγιος Επιφάνιος λέει το εξής, ότι μέσω κάποιας φαρμακευτικής θεραπείας μπορεί κάποιος να κάνει τον περιτμημένο απερίτμητο, και ότι πρώτος εφευρέτης αυτής της επινόησης υπήρξε ο Ησαύ.