Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:19

Αθανάσιος: Γνωρίζει το συμφέρον· και τότε μεν απαιτούσε τη σκιά, τώρα όμως την αλήθεια· διότι δεν ήταν αυτό που προηγουμένως απαιτούσε, δηλαδή να περιτέμνεται <η σάρκα της ακροβυστίας, αλλά επιθυμώντας να υποδηλώσει μέσα από αυτό> την αλήθεια. Εξάλλου τους κατηγορεί λέγοντας: «όλα τα έθνη είναι απερίτμητα κατά τη σάρκα, ο λαός όμως αυτός κατά την καρδιά». Και ότι η περιτομή δεν δικαιώνει κανέναν, είναι από τούτο <φανερό, ότι ο Αβραάμ όντας απερίτμητος ευαρέστησε τον Θεό· διότι πρώ>τα του εμφανίστηκε, και τότε του έδωσε την εντολή της περιτομής· και εκείνοι που γεννήθηκαν στην έρημο κατά τα σαράντα έτη, ήταν απερίτμητοι. Ζακχαίος είπε: Δεν μπορείς να το αποδείξεις. Αθανάσιος: Γνωρίζω ότι, όταν επρόκειτο να εισέλθει στη γη της επαγγελίας, τότε κατ' εντολήν του Θεού, ο Ιησούς του Ναυή πήρε πέτρινους λίθους, και με αυτούς τους λίθους περιέτεμε τον λαό. Ζακχαίος: Εάν λοιπόν γνωρίζεις ότι ο Θεός ενδιαφέρεται για την περιτομή, πώς εσύ λες ότι η περιτομή δεν είναι τίποτα;

Ο μακάριος Παύλος είπε: «Η περιτομή δεν είναι τίποτα, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτα.» Αλλά είναι πιθανό κάποιοι να πουν ως προς αυτό: Άραγε ένα τίποτα πρόσταξε να τηρείται μέσω του πάνσοφου Μωυσή ο Θεός των όλων, και μάλιστα επισείοντας τιμωρία σε όσους το παραβαίνουν; Ναι, θα έλεγα. Διότι, όσον αφορά τη φύση του πράγματος, δηλαδή αυτό που εκπληρώνεται στη σάρκα, δεν είναι απολύτως τίποτα, όμως κυοφορεί έναν διόλου άσχημο τύπο μυστηρίου, ή μάλλον περιέχει κρυμμένη τη φανέρωση της αλήθειας. Διότι, βέβαια, κατά την όγδοη ημέρα αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών και μας έδωσε την εν Πνεύματι περιτομή. Επειδή ο Θεός πρόσταξε τους αγίους αποστόλους: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Λέμε δε ότι η εν Πνεύματι περιτομή τελείται κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, όταν ο Χριστός μας καθιστά μετόχους του Αγίου Πνεύματος. Και τύπος αυτού πάλι ήταν εκείνος ο αρχαίος Ιησούς, ο στρατηγός μετά τον Μωυσή. Διότι πέρασε τους γιους του Ισραήλ μέσα από τον Ιορδάνη, και έπειτα αμέσως τους περιέτεμε με πέτρινα μαχαίρια. Επομένως, όταν διαβούμε τον Ιορδάνη, τότε ο Χριστός μας περιτέμνει με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, όχι καθαρίζοντας τη σάρκα, αλλά μάλλον αποκόπτοντας τον μολυσμό των ψυχών.

Και βέβαια, και ο νόμος έδινε χάρη στους ανθρώπους, καλώντας τους γενικά στη θεογνωσία, και απομακρύνοντας τους πλανημένους από τη λατρεία των ειδώλων, και επιπλέον αυτού υποδεικνύοντας το κακό και διδάσκοντας το αγαθό, έστω και αν όχι τέλεια, αλλά παιδαγωγικά και χρήσιμα. Η αλήθεια όμως και η χάρη δια του Μονογενούς δεν μας προσφέρει το αγαθό μέσα από τύπους, ούτε χαράσσει τα ωφέλιμα σαν σε σκιά, αλλά με λαμπρά και καθαρότατα προστάγματα και μας καθοδηγεί προς την τέλεια γνώση της πίστεως. Και ο μεν νόμος έδινε πνεύμα δουλείας προς φόβο, ενώ ο Χριστός το πνεύμα της υιοθεσίας προς ελευθερία. Ο νόμος ομοίως εισάγει την κατά σάρκα περιτομή που δεν είναι τίποτα· «διότι η περιτομή δεν είναι τίποτα», όπως ακριβώς γράφει ο Παύλος σε κάποιους· ενώ ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προξενεί δια της πίστεως την κατά πνεύμα και καρδία περιτομή. Ο νόμος βαπτίζει τους μολυσμένους με απλό νερό, ενώ ο Σωτήρας «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Ο νόμος εισάγει στη σκηνή που είναι αντίτυπο των αληθινών, ενώ ο Σωτήρας μας ανεβάζει στον ίδιο τον ουρανό και μας εισάγει στην πιο αληθινή σκηνή, «την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος». Και βέβαια δεν είναι καθόλου δύσκολο να προσθέσουμε και άλλες αποδείξεις σε όσα ειπώθηκαν, όμως παρόλα αυτά πρέπει να τηρήσουμε το μέτρο.

Διότι είπε βέβαια προς τους κατά σάρκα Ισραηλίτες: «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού». Και πάλι: «Σας λέω λοιπόν ότι εάν περιτέμνεσθε, ο Χριστός σε τίποτε δεν πρόκειται να σας ωφελήσει. Αποξενωθήκατε από τον Χριστό όσοι αναζητείτε τη δικαίωση στον νόμο, εκπέσατε από τη χάρη». Επειδή εμείς διαμέσου της πίστεως προσδοκούμε την ελπίδα της δικαιοσύνης. Προς το πλήθος όμως εκείνων που προέρχονται από τους Εθνικούς λέγει: «Παρατηρείτε ημέρες και μήνες και καιρούς και έτη, φοβάμαι για εσάς, μήπως και κοπίασα μάταια για εσάς». Βλέπεις παντού να απομακρύνουν τους λίθους και να βγάζουν από τη μέση τα σκάνδαλα και των δύο πλευρών.

Και ποιο είναι το αίνιγμα, ας το δούμε λοιπόν πάλι. Ο μακάριος Παύλος είπε: «Η περιτομή δεν είναι τίποτα, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτα.» Άραγε λοιπόν το τίποτα πρόσταξε να τηρείται μέσω του πάνσοφου Μωυσή ο Θεός των όλων, ορίζοντας και τιμωρία για όσους την παραβαίνουν; Ναι, θα έλεγα· διότι, όσον αφορά τη φύση του πράγματος, δεν είναι απολύτως τίποτα· κυοφορεί όμως τον τύπο ενός μυστηρίου· διότι κατά την όγδοη ημέρα αναστήθηκε ο Χριστός από τους νεκρούς, και μας έδωσε την εν Πνεύματι περιτομή. Διότι πρόσταξε τους αγίους αποστόλους: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.» Και λέμε ότι η εν Πνεύματι περιτομή τελείται κυρίως κατά τον καιρό του αγίου βαπτίσματος, όταν και μας καθιστά ο Χριστός μετόχους του Αγίου Πνεύματος. —(E f. 89 b) Και τύπος αυτού πάλι ήταν εκείνος ο αρχαίος Ιησούς, ο οποίος ανέλαβε την αρχιστρατηγία μετά τον Μωυσή· διότι πρώτα πέρασε τους γιους του Ισραήλ από τον Ιορδάνη· έπειτα, αφού κάθισε, αμέσως τους περιέτεμε με πέτρινα μαχαίρια. Επομένως, όταν περάσουμε τον Ιορδάνη, τότε ο Χριστός μας περιτέμνει με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος· όχι καθαρίζοντας τη σάρκα, αλλά αποκόπτοντας μάλλον τον μολυσμό των ψυχών. Την όγδοη ημέρα λοιπόν περιτέμνεται ο Χριστός, και λαμβάνει την ονομασία, όπως είπα.

«Περιτμηθείτε για τον Θεό, και περιτμήνετε τη σκληροκαρδία σας, άνδρες του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ», ώστε αν κάποιος περιτέμνεται κατά σάρκα, δεν το κάνει αυτό οπωσδήποτε για τον Θεό. Εκείνος όμως που δέχεται την πνευματική περιτομή μέσω των ευαγγελικών κηρυγμάτων, περιτέμνεται προφανώς για τον ίδιο τον Δεσπότη των πάντων και όχι για το γράμμα του νόμου, το οποίο συνηθίζει να παρουσιάζει την αλήθεια σαν μέσα από σκιές. Και ότι η δύναμη της αληθινής περιτομής δεν εκπληρώνεται στο κατά σάρκα πάθημα, αλλά στο να επιθυμεί κανείς να πράττει όσα προστάζει ο Θεός, άκου τον Παύλο που λέει σαφέστατα: «Η περιτομή δεν είναι τίποτα, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτα». Αλλά, για να μη φανεί ότι μας προβάλλει κενούς λόγους, λέγοντας ότι αυτό που τιμήθηκε από τον νόμο δεν είναι τίποτα, το εξηγεί σαφέστερα και λέει: «Διότι η περιτομή ωφελεί, εάν τηρείς τον νόμο· εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία. Εάν λοιπόν η ακροβυστία τηρεί τα δικαιώματα του νόμου, δεν θα λογιστεί η ακροβυστία του ως περιτομή; Και η εκ φύσεως ακροβυστία, εφόσον εκπληρώνει τον νόμο, θα κρίνει εσένα, που μέσω του γράμματος και της περιτομής είσαι παραβάτης του νόμου.»

Διότι σχετικά με την κατά σάρκα περιτομή, ο θείος Παύλος μας γράφει: «Η περιτομή δεν είναι τίποτε». Ένας σοφός όμως και ιερός λόγος μας διακηρύσσει: «Περιτμηθείτε για τον Χριστό», διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Θεό και Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι εκείνος πλέον έδωσε την αφορμή, όπως ακριβώς και εκείνος που πόρνευσε. «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, αν θα σώσεις τον άνδρα σου;» Αυτό αναφέρεται πάλι σε σχέση με το «ας μην τον εγκαταλείπει». Διότι, αν δεν δημιουργεί έριδες, μείνε, λέει· επειδή υπάρχει και κέρδος· μείνε, και προέτρεπε και συμβούλευε και πείθε· διότι κανένας δάσκαλος δεν θα μπορέσει να έχει τόση δύναμη, όση η γυναίκα. Και ούτε της επιβάλλει αναγκαιότητα ούτε απαιτεί οπωσδήποτε από αυτήν το πράγμα, για να μην το καταστήσει πάλι πιο φορτικό, ούτε την προστάζει να απελπίζεται, αλλά το αφήνει μετέωρο στην αβεβαιότητα του μέλλοντος, λέγοντας: «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, αν θα σώσεις τον άνδρα; Και τι γνωρίζεις, άνδρα, αν θα σώσεις τη γυναίκα;» Και πάλι: «Παρά μόνο όπως εμέρισε στον καθένα ο Θεός, όπως κάλεσε τον καθένα ο Κύριος, έτσι ας πορεύεται». Κλήθηκε κάποιος όντας περιτμημένος; Ας μην αναιρεί την περιτομή του. Κλήθηκε κάποιος ευρισκόμενος σε ακροβυστία; Ας μην περιτέμνεται. Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, αλλά αυτό που μετρά είναι η τήρηση των εντολών του Θεού. Ο καθένας στην κλήση με την οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Κλήθηκες ως δούλος; Ας μη σε απασχολεί. Αυτά δεν συντελούν καθόλου στην πίστη, λέει· μην φιλονικείς, λοιπόν, ούτε να θορυβείσαι· διότι η πίστη τα παραμέρισε όλα αυτά. Ο καθένας στην κλήση με την οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Κλήθηκες έχοντας γυναίκα άπιστη; Μείνε μαζί της· μην αποδιώξεις τη γυναίκα εξαιτίας της πίστεως. Κλήθηκες όντας δούλος; Ας μη σε απασχολεί· μείνε να δουλεύεις. Κλήθηκες όντας ακρόβυστος; Μείνε ακρόβυστος.

Κλήθηκε κάποιος ενώ βρισκόταν σε ακροβυστία; Ας μην περιτέμνεται. «Η περιτομή δεν είναι τίποτα, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτα, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού. Ο καθένας στην κλήση στην οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Κλήθηκες ως δούλος; Ας μη σε απασχολεί». Αυτά, λέγει, σε τίποτα δεν συντελούν στην πίστη, επομένως μην φιλονικείς, ούτε να θορυβείσαι. Διότι η πίστη τα απέκλεισε όλα αυτά. Το δε «ας μην επισπάται», σημαίνει «ας μην μετατρέπει την περιτομή σε ακροβυστία».

«Τοποθέτησε τον θησαυρό σου σύμφωνα με τις εντολές του Υψίστου, και θα σε ωφελήσει περισσότερο από το χρυσάφι.» «Όχι καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς. Καθένας, λοιπόν, που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στον βράχο· και έπεσε η βροχή και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο.» «Όποιος πράξει το θέλημα του Θεού, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα.» «Εκείνος που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού.» «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του.» «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, ούτε η ακροβυστία, αλλά η τήρηση των εντολών του Θεού.» «Εκείνος που τηρεί την εντολή Του, μένει ενωμένος με Αυτόν, και Αυτός με εκείνον.» Ό,τι ακριβώς είναι η τέχνη για την κιθαρωδία, αυτό είναι για τους νόμους του Θεού η απόδειξή τους μέσω των έργων.

Όμως, λέει, αν και είναι ελεύθερος να λύσει τη συμβίωση λόγω της στάσης του απίστου, θα κάνει πολύ καλύτερα αν, λύνοντας την έριδα με ειρήνη και καλοκαγαθία, δεν λύσει τον γάμο. «Διότι εν ειρήνη», λέει, «μας έχει καλέσει ο Θεός»· διότι αυτό, λέει, είναι και το σημείο της κλήσεως από τον Θεό, το να είμαστε ειρηνικοί, όσο εξαρτάται από εμάς, προς όλους. Και το επόμενο χωρίο: «διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα;» και τα εξής, συμφωνεί με αυτή την ερμηνεία μέσω της συνεχείας του προς αυτήν. «Στον καθένα όπως μοίρασε ο Θεός». Διότι το συμφέρον Αυτός μόνος το γνωρίζει, και αν συνέβαλε περισσότερο ο πιστός εξ αρχής να συνδεθεί με άπιστο ή με πιστό. Διότι σε μερικούς συνέφερε να συμβιώνει πιστός με πιστό, και ενώθηκαν· σε άλλους δε πιστός με άπιστο, και έγινε έτσι. Και κανείς δεν είναι ικανός να κατανοήσει τις αιτίες αυτών των πραγμάτων, παρά μόνο ο Θεός που τα διέταξε και τα μοίρασε έτσι, και ο Κύριος που κάλεσε. Αν λοιπόν ο Θεός και ο Κύριος όρισε και μοίρασε τέτοιες ενώσεις σύμφωνα με το συμφέρον του καθενός, δεν οφείλει ο πιστός που έχει ενωθεί με άπιστο να δυσφορεί ή να αγωνιά και να αναζητά διαζύγιο, αλλά όπως κλήθηκε ο καθένας, σε αυτή την κατάσταση να παραμένει και να πορεύεται. «Κλήθηκε κάποιος όντας περιτμημένος;» λέει· «ας μην προσπαθεί να γίνει απερίτμητος». Ο άγιος Επιφάνιος λέει το εξής, ότι μέσω κάποιας φαρμακευτικής θεραπείας μπορεί κάποιος να κάνει τον περιτμημένο απερίτμητο, και ότι πρώτος εφευρέτης αυτής της επινόησης υπήρξε ο Ησαύ.