Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:21

Του ιδίου, από τον Δ' τόμο του υπομνήματος του Κυρίλλου προς τους Κορινθίους. <Κλήθηκες όντας δούλος; Να μην σε απασχολεί.> Επειδή μερικοί, έχοντας αξιωθεί τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, αποτίναζαν τον ζυγό της κατά σάρκα δουλείας, γράφει μεν και μέσω άλλων: «Μόνο να μην γίνει η ελευθερία αφορμή για τη σάρκα», τους γοητεύει όμως, τρόπον τινά, και μέσω αυτών, λέγοντας με πολύ κομψό τρόπο: Δούλος κλήθηκες; Μην σε απασχολεί· αλλά αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον χρησιμοποίησέ το. Δηλαδή, ακόμη κι αν κλήθηκες μέσω της πίστεως σε ελεύθερη υιοθεσία ενώ είχες κρεμασμένο πάνω σου τον ζυγό της κατά σάρκα δουλείας, ακόμη κι αν έχεις γίνει κοινωνός της θείας φύσεως, μείνε ανώτερος από τη μικροψυχία. Δεν θα βρεις χωρίς μισθό τον κόπο στη δουλεία. Διότι ο Δημιουργός γνωρίζει τη φύση ως ελεύθερη, επειδή έτσι έχει δημιουργηθεί από αυτόν. Αλλά κάποια πλεονεξία, που παρεισέφρησε με κάποιο τρόπο ανά τους καιρούς, κατέστρεψε το κάλλος της ελευθερίας. Πρέπει όμως οπωσδήποτε εκείνοι που το έχουν υποστεί να αποβάλουν το κακό, καθώς ο Χριστός μεταστοιχειώνει τα πάντα προς την αρχική τους κατάσταση. Διότι αποτελούν νέα κτίση τα εν αυτώ, και δεν υπάρχει ούτε δούλος ούτε ελεύθερος, αλλά τα πάντα και εν πάσιν είναι αυτός. Γι' αυτό και ο Ησαΐας προανήγγειλε την κατάσταση του προσδοκώμενου και μέλλοντος βίου, καθώς και την ισότητα ενώπιον του Θεού, λέγοντας: «Και θα είναι ο λαός όπως ο ιερέας, και ο υπηρέτης όπως ο κύριος, και η υπηρέτρια όπως η κυρία».

Επομένως, λέει, ακόμη και αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον να το εκμεταλλευτείς. Διότι, όπως είπα, ο ζυγός δεν είναι χωρίς όφελος για όσους τον αντιμετωπίζουν με αγαθή διάθεση και ζουν σωστά μέσα σε αυτόν. Δεν θα αποτελέσει δε καμία αδικία συνολικά το γεγονός ότι τώρα έχει επιβληθεί σε κάποιους από πλεονεξία η κατά σάρκα δουλεία, εφόσον σε όλους με τον ίδιο τρόπο και λόγο διασώζεται η ελευθερία ενώπιον του Θεού, ο οποίος κρίνει τα δίκαια και σταθμίζει με οσιότητα τα δικά μας. Εξάλλου, λέει, δεν θα ήταν δυνατό, εφόσον είμαστε άνθρωποι, να αποφύγουμε την ονομασία της δουλείας. Διότι δούλο είναι κάθε δημιούργημα, και υποτάσσεται στα θεία σκήπτρα κάθε τι που έχει κληθεί στην ύπαρξη. Ώστε και ο δούλος είναι απελεύθερος του Χριστού, αλλά και αυτός που έχει κληθεί στην ελευθερία είναι οπωσδήποτε δούλος, όπως λέει ο ψαλμός: «διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Αποδεικνύει, βέβαια, ο μυσταγωγός ότι και με άλλον τρόπο ωφελούνται στον Χριστό όσοι έχουν σωθεί μέσω αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, λέει: «Με τίμημα αγοραστήκατε, μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων». Διότι αγοραστήκαμε με τίμημα, ομολογουμένως, καθώς ο Σωτήρας όλων μας Χριστός προσέφερε για εμάς το δικό Του αίμα, και απαλλαχθήκαμε από την πλεονεξία του διαβόλου και τη σκληρότητα των δαιμόνων, και κληθήκαμε στην ελευθερία μέσω του Χριστού. Επομένως, ως αγορασμένοι και οφείλοντες τη ζωή τους σε Εκείνον που τους αγόρασε, λέει: «μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων».

Περί υπακοής. Παραίνεση 9η. Και ως προς τον χρόνο μην ολιγωρείς· διότι σε μερικούς ο Εχθρός υποβάλλει την επιθυμία για το μοναχικό σχήμα παράκαιρα, ώστε ο αδελφός, μη μπορώντας να υποφέρει το ολισθηρό της ηδονής, να εγκαταλείψει το στάδιο. Εσύ όμως, αγαπητέ, εφόσον προσπαθείς να αρέσεις στον Θεό, δείξε μακροθυμία· όπως λέει ο Απόστολος, «αν και μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον αξιοποίησέ την». Στρέψε το βλέμμα σου στις αρχαίες γενεές και δες ότι όλοι οι άγιοι μέσω της μακροθυμίας και της υπομονής πέτυχαν τις επαγγελίες. Ας παρακινούμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας καθημερινά, ώστε να βρεθούμε συγκληρονόμοι τους στη βασιλεία των ουρανών. Πρώτον, ο πατριάρχης Ιακώβ, δεν δούλεψε δεκατέσσερα χρόνια για τη Ραχήλ, στον Λάβαν τον Σύρο στη Μεσοποταμία, μέσα στον καύσωνα της ημέρας και τον παγετό της νύχτας; Παρομοίως και ο Ιωσήφ, ο αγαπημένος, δεν δούλεψε αρκετά χρόνια σε ξένη γη; Διότι είναι γραμμένο: «Και ο Ιωσήφ ήταν δεκαεπτά ετών όταν ποίμαινε τα πρόβατα μαζί με τους αδελφούς του». Και πάλι λέει: «Και ο Ιωσήφ ήταν τριάντα ετών όταν στάθηκε ενώπιον του Φαραώ». Παρομοίως και ο Μωυσής, ο θεράπων του Κυρίου, παροίκησε σαράντα χρόνια στη γη της Μαδιάμ. Και οι υιοί του Ισραήλ εισήλθαν στη γη της επαγγελίας μετά από σαράντα χρόνια. Παρομοίως και ο Δανιήλ, ο ενάρετος άνδρας, μαζί με τους τρεις παίδες, οι οποίοι μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά μέσω της πίστης τους, υπέμειναν δουλεία, θλίψεις και ονειδισμούς σε ξένη γη, γι' αυτό και σώθηκαν.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΘΕΟΔΩΡΟ 1418. Δεν θα έπρεπε βέβαια να σου απαντήσω, όταν μου ζήτησες να ερμηνεύσω χωρίς προπαρασκευή και τεκμηρίωση το αποστολικό χωρίο, το οποίο μόλις και μετά από προπαρασκευή και εκτενή ανάπτυξη μπορεί να αποσαφηνιστεί. Επειδή όμως, υποτασσόμενος στην αγάπη, εξαναγκάστηκα να το πράξω, λέγω το εξής — δικό σου έργο θα είναι να κρίνεις αν μπορώ να συλλάβω με συντομία το δυσπρόσιτο νόημα του Αποστόλου: Αυτό που λέγει σημαίνει τούτο· κλήθηκες στην πίστη ενώ ήσουν δούλος; Μη στενοχωρείσαι ούτε να δυσανασχετείς, σαν να ζημιώνεσαι εξαιτίας αυτής της καταστάσεως. Για να καταδείξω μάλιστα ότι αυτό δεν είναι καθόλου φοβερό, σε συμβουλεύω ότι, ακόμη και αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, είναι προτιμότερο να παραμείνεις στη δουλεία. Διότι κατά τη λογοδοσία θα σου ζητηθεί μικρότερος απολογισμός, εφόσον δεν υπηρετείς μόνο τον ίδιο τον Χριστό, αλλά και τον κατά σάρκα κύριό σου. Πράγματι, εκείνος που κλήθηκε στην πίστη και ελευθερώθηκε από την αμαρτία, αν είναι δούλος, είναι απελεύθερος του Κυρίου· διότι ελευθερώθηκε από Αυτόν από τη δουλεία της αμαρτίας, κατόπιν υποτάχθηκε σε Αυτόν, ενώ συγχρόνως οφείλει υπηρεσία και στον κατά σάρκα κύριό του· γι’ αυτό δεν θα του ζητηθεί αυστηρή λογοδοσία.

Μακάρι να ήταν δυνατό να φέρουμε μέσα στις πόλεις όσους βρίσκονται έξω. «Τι θα γίνει, λοιπόν», λέει, «αν και αυτός γίνει φαύλος;» Για ποιο λόγο, πες μου, σε παρακαλώ; Επειδή μπήκε στην πόλη; Σκέψου, όμως, ότι αν βρίσκεται έξω θα γίνει χειρότερος· διότι όποιος γίνεται φαύλος ενώ βρίσκεται μέσα, πολύ περισσότερο θα γινόταν αν βρισκόταν έξω. Και τούτο διότι εδώ έχει απαλλαγεί από τη φροντίδα για τα αναγκαία, επειδή γι' αυτά μεριμνά ο κύριός του· εκεί, όμως, η φροντίδα για αυτά ίσως τον απομακρύνει ακόμη και από τα πιο αναγκαία και πνευματικά. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος, προσφέροντάς τους την άριστη συμβουλή, έλεγε: «Κλήθηκες όντας δούλος; Ας μη σε απασχολεί· αλλά, ακόμη και αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον κάνε χρήση αυτής»· δηλαδή, παρέμεινε στη δουλεία.

Διότι εκείνος πλέον έδωσε την αφορμή, όπως ακριβώς και εκείνος που πόρνευσε. «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, αν θα σώσεις τον άνδρα σου;» Αυτό αναφέρεται πάλι σε σχέση με το «ας μην τον εγκαταλείπει». Διότι, αν δεν δημιουργεί έριδες, μείνε, λέει· επειδή υπάρχει και κέρδος· μείνε, και προέτρεπε και συμβούλευε και πείθε· διότι κανένας δάσκαλος δεν θα μπορέσει να έχει τόση δύναμη, όση η γυναίκα. Και ούτε της επιβάλλει αναγκαιότητα ούτε απαιτεί οπωσδήποτε από αυτήν το πράγμα, για να μην το καταστήσει πάλι πιο φορτικό, ούτε την προστάζει να απελπίζεται, αλλά το αφήνει μετέωρο στην αβεβαιότητα του μέλλοντος, λέγοντας: «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, αν θα σώσεις τον άνδρα; Και τι γνωρίζεις, άνδρα, αν θα σώσεις τη γυναίκα;» Και πάλι: «Παρά μόνο όπως εμέρισε στον καθένα ο Θεός, όπως κάλεσε τον καθένα ο Κύριος, έτσι ας πορεύεται». Κλήθηκε κάποιος όντας περιτμημένος; Ας μην αναιρεί την περιτομή του. Κλήθηκε κάποιος ευρισκόμενος σε ακροβυστία; Ας μην περιτέμνεται. Η περιτομή δεν είναι τίποτε, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτε, αλλά αυτό που μετρά είναι η τήρηση των εντολών του Θεού. Ο καθένας στην κλήση με την οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Κλήθηκες ως δούλος; Ας μη σε απασχολεί. Αυτά δεν συντελούν καθόλου στην πίστη, λέει· μην φιλονικείς, λοιπόν, ούτε να θορυβείσαι· διότι η πίστη τα παραμέρισε όλα αυτά. Ο καθένας στην κλήση με την οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Κλήθηκες έχοντας γυναίκα άπιστη; Μείνε μαζί της· μην αποδιώξεις τη γυναίκα εξαιτίας της πίστεως. Κλήθηκες όντας δούλος; Ας μη σε απασχολεί· μείνε να δουλεύεις. Κλήθηκες όντας ακρόβυστος; Μείνε ακρόβυστος.

Πίστεψες όντας περιτμημένος; Μείνε περιτμημένος. Διότι αυτό είναι το νόημα του: στον καθένα όπως μοίρασε ο Θεός. Επειδή αυτά δεν αποτελούν εμπόδια για την ευσέβεια. Εσύ κλήθηκες όντας δούλος, άλλος έχοντας άπιστη γυναίκα, άλλος περιτμημένος.

Δʹ. Ω! Πού τοποθέτησε τη δουλεία! Όπως ακριβώς δεν ωφελεί σε τίποτα η περιτομή, ούτε βλάπτει η ακροβυστία, έτσι ούτε η δουλεία ούτε η ελευθερία. Και για να το αποδείξει αυτό σαφέστερα και με το παραπάνω, λέει: «Αλλά και αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον χρησιμοποίησέ την»· δηλαδή, προτίμησε να παραμείνεις δούλος. Και για ποιον λόγο άραγε παραγγέλλει σε αυτόν που μπορεί να ελευθερωθεί, να παραμείνει δούλος;

Θέλοντας να δείξει ότι η δουλεία σε τίποτα δεν βλάπτει, αλλά αντίθετα ωφελεί. Και δεν αγνοώ, βέβαια, ότι μερικοί ισχυρίζονται πως η φράση «μᾶλλον χρῆσαι» έχει ειπωθεί για την ελευθερία, λέγοντας: «Αν μπορείς να ελευθερωθείς, ελευθερώσου»· είναι όμως εντελώς αντίθετη προς το πνεύμα του Παύλου η φράση αυτή, εάν υπονοούσε κάτι τέτοιο. Διότι, ενώ παρηγορούσε τον δούλο και του αποδείκνυε ότι σε τίποτα δεν έχει αδικηθεί, δεν θα τον διέταζε να γίνει ελεύθερος. Επειδή ίσως κάποιος θα έλεγε: «Τι γίνεται λοιπόν; Αν δεν μπορώ, έχω αδικηθεί και μειονεκτώ;»

Κλήθηκε κάποιος ενώ βρισκόταν σε ακροβυστία; Ας μην περιτέμνεται. «Η περιτομή δεν είναι τίποτα, και η ακροβυστία δεν είναι τίποτα, παρά μόνο η τήρηση των εντολών του Θεού. Ο καθένας στην κλήση στην οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει. Κλήθηκες ως δούλος; Ας μη σε απασχολεί». Αυτά, λέγει, σε τίποτα δεν συντελούν στην πίστη, επομένως μην φιλονικείς, ούτε να θορυβείσαι. Διότι η πίστη τα απέκλεισε όλα αυτά. Το δε «ας μην επισπάται», σημαίνει «ας μην μετατρέπει την περιτομή σε ακροβυστία».

«Αλλ' αν μπορείς και ελεύθερος να γίνεις, μάλλον κάνε χρήση της». Δηλαδή, μάλλον να παραμείνεις δούλος. Και για ποιον λόγο άραγε προστάζει εκείνον που μπορεί να ελευθερωθεί, να παραμείνει δούλος; Επειδή θέλει να δείξει ότι η δουλεία δεν βλάπτει σε τίποτα, αλλά αντίθετα ωφελεί. «Διότι ο δούλος που κλήθηκε από τον Κύριο, είναι απελεύθερος του Κυρίου. Ομοίως και ο ελεύθερος που κλήθηκε, είναι δούλος του Χριστού». Δες πώς προσέφερε παρηγοριά για την κατάσταση της δουλείας: λέγοντας αφενός ότι αυτός που καλείται ως δούλος, είναι απελεύθερος του Χριστού, και αφετέρου ότι αυτός που καλείται ως ελεύθερος, είναι δούλος του Χριστού.

Ας μην είναι κανείς κεφαλή, ενώ μετά βίας τυγχάνει να είναι χέρι, ή πόδι, ή κάτι άλλο από τα πιο ευτελή μέλη του σώματος. Ο καθένας στην τάξη στην οποία κλήθηκε, αδελφοί, σε αυτήν ας παραμένει. Σε εσάς ομιλώ προπάντων, σε όσους ανήκετε στο ιερό βήμα, να είστε οφθαλμός που δεν είναι γεμάτος σκοτάδι, και να μην εμφανιζόμαστε ως πρωτοστάτες του κακού.

«Η περιτομή δεν είναι τίποτα.» Ούτε η περιτομή, λέει, μπορεί από μόνη της να ωφελήσει κάποιον, ούτε η ακροβυστία. Η ωφέλεια όμως προέρχεται από την τήρηση της εντολής, ομοίως και για την περιτομή και για την ακροβυστία. Διότι από τις ανθρώπινες πράξεις, άλλες είναι από μόνες τους χρήσιμες, ακόμη κι αν δεν συνδέονται με θεία εντολή, όπως η δικαιοσύνη και τα παρόμοια, και άλλες μόνο εξαιτίας της εντολής, όπως τα περισσότερα από τα παραγγέλματα του νόμου. 1 Κορ. 7,21-22 Για να μη θεωρηθεί από τους δούλους ότι η δουλεία αποτελεί εμπόδιο για την ευσέβεια, λέει ρητώς ότι αυτό απέχει τόσο πολύ από το να είναι εμπόδιο, ώστε δεν χρειάζεται καν να ανησυχούν γι' αυτό. «Να μη σε απασχολεί», λέει. «Αλλά και αν μπορείς» με κάποια σπουδή και επιμέλεια να γίνεις ελεύθερος, άφησέ το και «προτίμησε μάλλον να κάνεις χρήση» της δουλείας. Ούτε και έτσι υστερείς σε τίποτα από τον αφέντη σου. Διότι είσαι «απελεύθερος» του κοινού Κυρίου όπως ακριβώς κι εκείνος· δηλαδή, είσαι δούλος του κοινού Κυρίου, όπως κι εκείνος, και πάλι απελεύθερος, όπως κι εκείνος. Τι σε νοιάζει, λοιπόν, για τη σωματική δουλεία, η οποία ούτε σε μειώνει, ούτε προσθέτει κάτι περισσότερο σε εκείνον που υπηρετείται, και δεν βλάπτει κανέναν από τους δύο ως προς το να επιτύχουν τα ίδια πνευματικά αγαθά; 1 Κορ. 7,25-28 «Ως ελεημένος από τον Κύριο» ώστε να είμαι αξιόπιστος στο να σας νουθετώ και να σας διδάσκω τα ωφέλιμα.

«Μη μεριμνάτε για τίποτα· αλλά σε κάθε περίπτωση, με την προσευχή και τη δέηση, μαζί με ευχαριστία, ας γίνονται τα αιτήματά σας προς τον Θεό.» Επομένως, ας μην αμελούμε, αλλά ας είμαστε δυνατοί και ας αγωνιζόμαστε με ανδρεία στο έργο στο οποίο μας έχει καλέσει ο Θεός. Διότι Αυτός είναι που μας κάλεσε από τον κοινωνικό βίο στο μοναχικό σχήμα· Αυτός είναι που μας έντυσε με «ιμάτιο σωτηρίας και χιτώνα ευφροσύνης»· Αυτός «μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος για χάρη μας κατάρα.» «Στην ελευθερία, λοιπόν, με την οποία μας ελευθέρωσε ο Χριστός, ας στεκόμαστε σταθεροί, και ας μην υποταχθούμε πάλι σε ζυγό δουλείας», ας μην γίνουμε πάλι υποτελείς στα πάθη. Ένας αργυρώνητος δούλος, αφού ελευθερωθεί, ποτέ δεν θα επέλεγε να υποδουλωθεί ξανά, αλλά απομακρυνόμενος μακριά από τη δουλεία χαίρεται, επειδή αξιώθηκε να λυτρωθεί από τη δουλική τυραννία. Αν και η δουλεία δεν είναι εντελώς κακό πράγμα· διότι λέει ο Απόστολος: «Κλήθηκες ενώ ήσουν δούλος; Ας μη σε νοιάζει. Αλλά, αν μπορείς να γίνεις και ελεύθερος, προτίμησέ το καλύτερα. Διότι εκείνος που κλήθηκε εν Κυρίω ενώ ήταν δούλος, είναι απελεύθερος του Κυρίου.»