Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:23

Γεώργιο του Θεού, λέει, οικοδομή του Θεού είστε. Αυτήν την οικοδομή την συντάραξε ο εχθρός· τα ρήγματα που προκλήθηκαν σε αυτήν τα αποκατέστησε ο Δημιουργός. Έτσι, αναπόφευκτη μεν ήταν η πτώση εξαιτίας της αμαρτίας, μεγάλη δε η ανάσταση εξαιτίας της αθανασίας. Όμως, σχεδίασαν να απορρίψουν την τιμή μου· έτρεξαν με δίψα, με το στόμα τους ευλογούσαν και με την καρδιά τους καταριούνταν. Τιμή του ανθρώπου είναι το αίμα του Χριστού· διότι με τιμή, λέει, αγοραστήκατε· μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων. Αυτήν λοιπόν την τιμή σχεδίασαν οι στρατιώτες του πονηρού να την καταστήσουν άχρηστη για εμάς, οδηγώντας εκείνους που άπαξ ελευθερώθηκαν πάλι στη δουλεία. Έτρεξαν με δίψα. Με αυτό δηλώνει την ένταση της επιβουλής των δαιμόνων, ότι τρέχουν εναντίον μας, διψώντας την απώλειά μας.

Επομένως, λέει, ακόμη και αν μπορείς να γίνεις ελεύθερος, μάλλον να το εκμεταλλευτείς. Διότι, όπως είπα, ο ζυγός δεν είναι χωρίς όφελος για όσους τον αντιμετωπίζουν με αγαθή διάθεση και ζουν σωστά μέσα σε αυτόν. Δεν θα αποτελέσει δε καμία αδικία συνολικά το γεγονός ότι τώρα έχει επιβληθεί σε κάποιους από πλεονεξία η κατά σάρκα δουλεία, εφόσον σε όλους με τον ίδιο τρόπο και λόγο διασώζεται η ελευθερία ενώπιον του Θεού, ο οποίος κρίνει τα δίκαια και σταθμίζει με οσιότητα τα δικά μας. Εξάλλου, λέει, δεν θα ήταν δυνατό, εφόσον είμαστε άνθρωποι, να αποφύγουμε την ονομασία της δουλείας. Διότι δούλο είναι κάθε δημιούργημα, και υποτάσσεται στα θεία σκήπτρα κάθε τι που έχει κληθεί στην ύπαρξη. Ώστε και ο δούλος είναι απελεύθερος του Χριστού, αλλά και αυτός που έχει κληθεί στην ελευθερία είναι οπωσδήποτε δούλος, όπως λέει ο ψαλμός: «διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Αποδεικνύει, βέβαια, ο μυσταγωγός ότι και με άλλον τρόπο ωφελούνται στον Χριστό όσοι έχουν σωθεί μέσω αυτού. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, λέει: «Με τίμημα αγοραστήκατε, μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων». Διότι αγοραστήκαμε με τίμημα, ομολογουμένως, καθώς ο Σωτήρας όλων μας Χριστός προσέφερε για εμάς το δικό Του αίμα, και απαλλαχθήκαμε από την πλεονεξία του διαβόλου και τη σκληρότητα των δαιμόνων, και κληθήκαμε στην ελευθερία μέσω του Χριστού. Επομένως, ως αγορασμένοι και οφείλοντες τη ζωή τους σε Εκείνον που τους αγόρασε, λέει: «μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων».

Αυτό και μόνο θα ήταν αρκετό για να τον διορθώσει και να τον κάνει να οικτίρει τον εαυτό του για τον πλούτο του, και να θαυμάσει εσένα για την πενία σου, εάν βέβαια έβλεπε τον εαυτό του να περιφρονείται από εσένα με τόση προθυμία. Όμως γίναμε δούλοι των ανθρώπων, δεν γνωρίζω πώς, μολονότι ο Παύλος διαρκώς φωνάζει: Μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων.

Δεν λέει, λοιπόν, αυτό, αλλά, όπως είπα, θέλοντας να δείξει ότι δεν ωφελείται περισσότερο εκείνος που γίνεται ελεύθερος, λέει: Ακόμη και αν έχεις τη δυνατότητα να ελευθερωθείς, προτίμησε να παραμείνεις δούλος. Έπειτα προσθέτει και την αιτία: Διότι ο δούλος που κλήθηκε από τον Κύριο, είναι απελεύθερος του Κυρίου· παρομοίως και ο ελεύθερος που κλήθηκε, είναι δούλος του Χριστού. Διότι στα κατά Χριστόν, λέει, και οι δύο είναι ίσοι· διότι με τον ίδιο τρόπο και εσύ είσαι δούλος του Χριστού, με τον ίδιο τρόπο και ο αφέντης σου. Πώς λοιπόν ο δούλος είναι απελεύθερος; Επειδή σε ελευθέρωσε όχι μόνο από την αμαρτία, αλλά και από την εξωτερική δουλεία, παρόλο που παραμένεις δούλος. Διότι δεν αφήνει τον δούλο να είναι δούλος, ούτε άνθρωπος που παραμένει σε δουλεία· διότι αυτό είναι το θαυμαστό. Και πώς είναι ελεύθερος ο δούλος, ενώ παραμένει δούλος; Όταν είναι απαλλαγμένος από τα πάθη και από τα νοσήματα της ψυχής, όταν περιφρονεί τα χρήματα και την οργή και τα άλλα παρόμοια πάθη. Αγοραστήκατε με τίμημα, μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων. Αυτός ο λόγος δεν απευθύνεται μόνο προς τους υπηρέτες, αλλά και προς τους ελεύθερους. Διότι είναι δυνατόν κάποιος που είναι δούλος να μην είναι δούλος, και κάποιος που είναι ελεύθερος να είναι δούλος. Και πώς, ενώ είναι δούλος, δεν είναι δούλος; Όταν κάνει τα πάντα για τον Θεό, όταν δεν υποκρίνεται ούτε πράττει κάτι από οφθαλμοδουλεία προς τους ανθρώπους· δηλαδή, το να υπηρετείς τους ανθρώπους ως δούλος και όμως να είσαι ελεύθερος. Ή πώς πάλι, ενώ κάποιος είναι ελεύθερος, γίνεται δούλος;

Και δεν προτρέπει μόνο από αυτό, αλλά και από την υπεροχή του δεύτερου άνδρα· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Για να ανήκετε σε άλλον, σε εκείνον που αναστήθηκε από τους νεκρούς». Έπειτα, για να μην πουν: «Τι γίνεται λοιπόν, εάν δεν θέλουμε να συνευρεθούμε με δεύτερο άνδρα;» –διότι ο νόμος, βέβαια, δεν καθιστά μοιχαλίδα τη χήρα που έρχεται σε δεύτερο γάμο, ωστόσο δεν την αναγκάζει να έρθει σε γάμο– για να μην πουν λοιπόν αυτό, αποδεικνύει ότι, και μόνο εξαιτίας όσων έχουν ήδη προσφερθεί σε εμάς, οφείλουμε να το θελήσουμε. Αυτό εξάλλου και αλλού το διατυπώνει με μεγαλύτερη σαφήνεια, λέγοντας: «Δεν ανήκετε στους εαυτούς σας»· και, «Αγοραστήκατε με τίμημα»· και, «Μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων»· και πάλι, «Ένας πέθανε για όλους, ώστε αυτοί που ζουν, να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε για αυτούς». Αυτό ακριβώς υπαινίχθηκε και εδώ λέγοντας: «Διά του σώματος». Έπειτα προτρέπει και με τις ανώτερες ελπίδες, λέγοντας: «Για να καρποφορήσουμε στον Θεό». Διότι τότε μεν, λέει, καρποφορούσατε για τον θάνατο, ενώ τώρα για τον Θεό. «Διότι, όταν ήμασταν υποταγμένοι στη σάρκα, τα αμαρτωλά πάθη που αποκαλύπτονταν μέσω του νόμου ενεργούσαν στα μέλη μας, με σκοπό να καρποφορήσουν για τον θάνατο». Είδες ποιο ήταν το κέρδος από τον πρώτο άνδρα;

ΟΜΙΛΙΑ ΙΔ΄. Άρα λοιπόν, αδελφοί, είμαστε οφειλέτες όχι στη σάρκα, ώστε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Διότι, αν ζείτε σύμφωνα με τη σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις του σώματος, θα ζήσετε. α΄. Αφού έδειξε πόσο μεγάλο είναι το έπαθλο του πνευματικού βίου, και ότι καθιστά τον Χριστό ένοικο μέσα μας, και ότι ζωοποιεί τα θνητά σώματα, και τα φτερώνει προς τον ουρανό, και κάνει τον δρόμο της αρετής ευκολότερο, αναγκαία λοιπόν επιφέρει την προτροπή λέγοντας: Επομένως, δεν οφείλουμε να ζούμε σύμφωνα με τη σάρκα. Όμως δεν εκφράστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά με τρόπο πολύ πιο επιπληκτικό και δυνατό, δηλώνοντας: Είμαστε οφειλέτες στο Πνεύμα· διότι με το να πει ότι δεν είμαστε οφειλέτες στη σάρκα, αυτό ακριβώς φανέρωσε. Και παντού αυτό αναδεικνύει, δείχνοντας ότι όσα έχουν γίνει σε εμάς από τον Θεό δεν αποτελούσαν δική Του οφειλή, αλλά καθαρή χάρη· ενώ όσα γίνονται από εμάς μετέπειτα, δεν αποτελούν πλέον ζήτημα δικής μας προαιρετικής φιλοτιμίας, αλλά οφειλής. Διότι και όταν λέει: «Αγοραστήκατε με τίμημα, μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων», αυτό ακριβώς υπονοεί· και όταν γράφει: «δεν ανήκετε στον εαυτό σας», το ίδιο ακριβώς δηλώνει.

Γνωρίζετε δε ασφαλώς ποια είναι εκείνα που παρέχουν την ελευθερία. Γι' αυτό και ο Παύλος, προτρέποντάς μας σε αυτό, στην ελευθερία δηλαδή που μας αρμόζει, με αυτόν τον τρόπο μας προέτρεπε, υπενθυμίζοντάς μας τον σταυρό και το Δεσποτικό αίμα. Διότι «εξαγοραστήκατε», λέγει, «έναντι τιμήματος· μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων».

Διότι όλα όσα μας αφορούν τελούνται μέσω αυτού· και αν πρέπει να αναγεννηθούμε, ο σταυρός είναι παρών· και αν πρόκειται να τραφούμε με εκείνη τη μυστική τροφή, και αν πρόκειται να χειροτονηθούμε, και αν πρέπει να κάνουμε οτιδήποτε άλλο, παντού παρίσταται σε εμάς το σύμβολο της νίκης. Γι' αυτόν τον λόγο, και στα σπίτια, και στους τοίχους, και στις πόρτες, και στο μέτωπο, και στη διάνοιά μας τον χαράσσουμε με πολλή προθυμία. Διότι αυτό είναι το σημείο της σωτηρίας που επιτεύχθηκε για εμάς και της κοινής ελευθερίας, καθώς και της αγαθότητας του Δεσπότη μας· διότι «ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Όταν, λοιπόν, κάνεις το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι ολόκληρη την υπόθεση του σταυρού, και σβήσε τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη· όταν κάνεις τον σταυρό σου, γέμισε το μέτωπό σου με πολλή παρρησία, κάνε ελεύθερη την ψυχή σου. Και γνωρίζετε βέβαια καλά ποια είναι αυτά που μας παρέχουν την ελευθερία. Γι' αυτό και ο Παύλος, παρακινώντας μας σε αυτό, στην ελευθερία δηλαδή που μας αρμόζει, μας ανύψωσε με αυτόν τον τρόπο, υπενθυμίζοντάς μας τον σταυρό και το δεσποτικό αίμα· λέγοντας: «Αγοραστήκατε με τίμημα· μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων». Αναλογίσου, λέει, το τίμημα που καταβλήθηκε για χάρη σου, και δεν θα γίνεις δούλος κανενός ανθρώπου· ονομάζοντας ως τίμημα το αίμα που χύθηκε στον σταυρό. Διότι δεν πρέπει να τον χαράσσουμε απλώς με το δάχτυλο, αλλά πρώτα με την εσωτερική προαίρεση και με πολλή πίστη, και έτσι να τον αποτυπώνουμε στο πρόσωπό μας.

Γι' αυτόν τον λόγο όλα έχουν γίνει άνω κάτω, όλα έχουν συγχυστεί, έχουν ανατραπεί και έχουν καταστραφεί. Διότι, πες μου, εάν κάποιος από αυτούς σε καλέσει σε γεύμα, εσένα που θεωρείσαι φτωχός και ασήμαντος, και έπειτα ακούσει από εσένα ότι, επειδή τα προσφερόμενα εδέσματα προέρχονται από πλεονεξία, δεν ανέχομαι να μολύνω την ψυχή μου, δεν θα αισθανόταν αιδώ; Δεν θα ντρεπόταν; Δεν θα καταντροπιαζόταν; Αυτό και μόνο θα ήταν αρκετό για να τον διορθώσει, και να τον κάνει αφενός να οικτίρει τον εαυτό του για τον πλούτο του, αφετέρου να θαυμάσει εσένα για τη φτώχεια σου, εφόσον θα έβλεπε τον εαυτό του να περιφρονείται με τόση αποφασιστικότητα από εσένα. Αλλά έχουμε γίνει δούλοι ανθρώπων, δεν γνωρίζω από πού, ενώ ο Παύλος διαρκώς φωνάζει: «Μη γίνεσθε δούλοι ανθρώπων». Από πού λοιπόν έχουμε γίνει δούλοι, πες μου;

εʹ. Αυτήν αξιώνω να μάθετε και εσείς που πρόκειται να μυσταγωγηθείτε· διότι αυτή η ομολογία αποτελεί συνθήκη με τον Δεσπότη. Και όπως ακριβώς εμείς, όταν αγοράζουμε οικέτες, ρωτάμε προηγουμένως τους ίδιους που πωλούνται εάν θέλουν να μας υπηρετήσουν, έτσι πράττει και ο Χριστός· επειδή πρόκειται να σε λάβει στην υπηρεσία Του, σε ρωτά προηγουμένως εάν θέλεις να εγκαταλείψεις εκείνον τον σκληρό και απάνθρωπο τύραννο, και συνάπτει συνθήκες μαζί σου· διότι η δική Του δεσποτεία δεν είναι καταναγκαστική. Και παρατήρησε τη φιλανθρωπία του Θεού. Διότι εμείς, προτού καταβάλουμε το αντίτιμο, ρωτάμε αυτούς που πωλούνται, και όταν μάθουμε ότι το επιθυμούν, τότε καταβάλλουμε το αντίτιμο· ο Χριστός όμως δεν έπραξε έτσι, αλλά κατέβαλε το αντίτιμο για όλους μας, το τίμιό Του αίμα· διότι, λέγει, «με τίμημα αγοραστήκατε»· και όμως, ούτε και έτσι αναγκάζει εκείνους που δεν επιθυμούν να Τον υπηρετήσουν, αλλά λέγει: εάν δεν αισθάνεσαι ευγνωμοσύνη και δεν θέλεις από μόνος σου και εκουσίως να υπαχθείς στη δεσποτεία Μου, δεν σε αναγκάζω ούτε σε βιάζω.

Γιατί άραγε; Διότι δεν επιλέξαμε αυτή την αρχή έχοντας άγνοια, αλλά γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά τα δικαιώματα και τους νόμους της, εκουσίως υποβάλαμε τους εαυτούς μας στον ζυγό. Έπειτα δε, αφού μίλησε για εκείνους που συζούν με άπιστες συζύγους και αφού διεξήλθε με ακρίβεια όλους τους νόμους περί του γάμου, παρενέβαλε τον λόγο για τους δούλους και τους παρηγόρησε επαρκώς, ώστε να μη μειώνεται η πνευματική τους ευγένεια εξαιτίας αυτής της δουλείας. Κατόπιν, μεταβαίνει πλέον στον λόγο περί της παρθενίας, τον οποίο από καιρό κυοφορούσε και βιαζόταν να σπείρει, τώρα όμως τον γέννησε, καθώς δεν άντεξε να τον αποσιωπήσει ούτε καν κατά τους λόγους περί του γάμου. Διότι, έστω με συντομία και διάσπαρτα, τον συνύφανε όμως και με εκείνη την προτροπή· και με αυτήν την άριστη μέθοδο, αφού προγύμνασε τις ακοές τους και λείανε εκ των προτέρων τη διάνοιά τους, παρασκευάζει μια άριστη είσοδο για τον λόγο αυτόν. Μετά λοιπόν από την προτροπή προς τους δούλους —διότι λέει: «Αγοραστήκατε με τίμημα, μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων»—, αφού μας υπενθύμισε τη δεσποτική ευεργεσία και με αυτήν ανόρθωσε τις διανοίες όλων και τις ύψωσε προς τον ουρανό, κατ' αυτόν τον τρόπο εισάγει τους λόγους περί της παρθενίας, λέγοντας τα εξής λόγια: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω προσταγή από τον Κύριο, αλλά δίνω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο να είναι πιστός».

Κανείς λοιπόν ας μην ντρέπεται για τα σεπτά σύμβολα της σωτηρίας μας και για το κεφάλαιο των αγαθών, χάρη στο οποίο ζούμε και υπάρχουμε· αλλά σαν στεφάνι, έτσι ας περιφέρουμε τον σταυρό του Χριστού. Διότι όλα όσα μας αφορούν τελούνται μέσω αυτού· και αν πρόκειται να αναγεννηθούμε, ο σταυρός είναι παρών· και αν πρόκειται να τραφούμε με εκείνη τη μυστική τροφή, και αν πρόκειται να χειροτονηθούμε, και αν πρόκειται να πράξουμε οτιδήποτε άλλο, παντού παρίσταται το σύμβολο της νίκης μας. Γι' αυτό και στα σπίτια, και στους τοίχους, και στις θύρες, και στο μέτωπο, και στη διάνοια, τον αποτυπώνουμε με πολλή προθυμία. Διότι αυτό είναι το σύμβολο της σωτηρίας μας, και της κοινής ελευθερίας, και της επιείκειας του Δεσπότη μας· διότι σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή. Όταν, λοιπόν, σφραγίζεσαι με το σημείο του σταυρού, να αναλογίζεσαι ολόκληρη την υπόθεση του σταυρού, και σβήσε τον θυμό και όλα τα υπόλοιπα πάθη· όταν σφραγίζεσαι, γέμισε το μέτωπό σου με πολλή παρρησία, κάνε ελεύθερη την ψυχή σου. Γνωρίζετε δε οπωσδήποτε ποια είναι αυτά που μας προσφέρουν την ελευθερία. Γι' αυτό και ο Παύλος, προτρέποντάς μας σε αυτό, εννοώ στην ελευθερία που μας αρμόζει, μας εξύψωσε με αυτόν τον τρόπο, υπενθυμίζοντάς μας τον σταυρό και το Δεσποτικό αίμα: Διότι αγοραστήκατε, λέει, με τίμημα· μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων.

Αλλά, στ' αλήθεια, μέχρι πότε θα ασχημονούμε κι εμείς διηγούμενοι όλα τα δικά τους; Διότι δεν θέσαμε αυτό ως σκοπό μας, επειδή θα μας χρειάζονταν πολλοί και μακροί λόγοι για να τα εξετάσουμε όλα λεπτομερώς· μάλλον δε, δεν θα ήταν δυνατόν να τα πούμε όλα ακόμη κι αν το θέλαμε, αλλά αν συγκεντρώναμε λίγα από τα πολλά, ακόμη και έτσι το μήκος του λόγου θα γινόταν αρκετά μεγάλο. Αλλά δεν ήρθαμε για αυτόν τον σκοπό, παρά αναφέραμε και αυτά παρά τη θέλησή μας, ώστε να συνετίσουμε λίγο όσους από τους ακροατές έχουν νου· από εδώ και πέρα, πρέπει να παρακαλούμε και να ικετεύουμε. Παρακαλώ, λοιπόν, και ικετεύω, και πέφτω στα γόνατά σας, και απευθύνω σε όλους ικεσία: πεισθείτε, και ας συνέλθουμε από αυτή τη μέθη, και ας γίνουμε κύριοι του εαυτού μας, και ας αναγνωρίσουμε την τιμή που μας έδωσε ο Θεός, και ας ακούσουμε τον Παύλο που φωνάζει: «Μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων»· και ας σταματήσουμε να γινόμαστε δούλοι σε γυναίκες, προς τον κοινό όλεθρο όλων μας. Ο Χριστός θέλει να είμαστε γενναίοι στρατιώτες και αθλητές.

Απονέμοντας κάτι περισσότερο στον δούλο στον λόγο του, έστω και αν δεν είναι και οι δύο ίσοι ως προς τον λόγο της κλήσεως. «Αγοραστήκατε με τίμημα· μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων. Αδελφοί, ο καθένας στην κατάσταση στην οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει ενώπιον του Θεού. Όσον αφορά δε τις παρθένους, δεν έχω εντολή Κυρίου, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο για να είναι πιστός. Νομίζω, λοιπόν, ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης, ότι δηλαδή είναι καλό για τον άνθρωπο να παραμένει όπως είναι. Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μη ζητάς λύση. Έχεις λυθεί από γυναίκα; Μη ζητάς γυναίκα.»

Ας μην είναι κανείς κεφαλή, ενώ μετά βίας τυγχάνει να είναι χέρι, ή πόδι, ή κάτι άλλο από τα πιο ευτελή μέλη του σώματος. Ο καθένας στην τάξη στην οποία κλήθηκε, αδελφοί, σε αυτήν ας παραμένει. Σε εσάς ομιλώ προπάντων, σε όσους ανήκετε στο ιερό βήμα, να είστε οφθαλμός που δεν είναι γεμάτος σκοτάδι, και να μην εμφανιζόμαστε ως πρωτοστάτες του κακού.

Γι' αυτόν τον λόγο γίνεται απογραφή, ώστε, όταν όλοι επιστρέψουν στις δικές τους πατρίδες, να αναβεί και η Παρθένος στη Βηθλεέμ, ως δική της πατρίδα, και έτσι να γεννηθεί ο Κύριος στη Βηθλεέμ και να εκπληρωθεί η προφητεία. Έπρεπε δε, εφόσον ένας Θεός επρόκειτο να παύσει την πολυθεΐα, να επικρατήσει και ένας βασιλιάς, ο Καίσαρας. Απογράφεται δε και ο Χριστός μαζί με όλους, διότι έπρεπε και ο Κύριος να συναπογραφεί με την οικουμένη, για να αγιάσει αυτούς που απογράφονταν και να καταργήσει τη δουλεία. Διότι, όπως ακριβώς περιτμήθηκε και κατήργησε την περιτομή, έτσι, αφού απογράφηκε ως δούλος, κατήργησε τη δουλεία της φύσεώς μας. Επειδή δεν είναι πλέον δούλοι των ανθρώπων εκείνοι που υπηρετούν τον Κύριο, όπως λέει ο Απόστολος: «Μην γίνεστε δούλοι ανθρώπων» αλλά, ακόμη κι αν είναι δούλοι κατά το σώμα, είναι ελεύθεροι κατά το πνεύμα, χωρίς να παρασύρονται από την ασέβεια των κυρίων τους.