Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:25

Μη γένοιτο να συλλογιστεί κάτι τέτοιο χριστιανός άνθρωπος! Αλλά για να γνωρίσουμε εμείς την ταυτότητα της φύσεως και το αδιαίρετο του θελήματος, αυτά διδασκόμαστε· ειδάλλως, ο μεν Παύλος λέει: «Σχετικά δε με τις παρθένες δεν έχω εντολή Κυρίου, δίνω όμως τη γνώμη μου ως ελεημένος»· ο δε Υιός λαμβάνει εντολή για το τι να πει και τι να λαλήσει, και το Πνεύμα δεν λαλεί από τον εαυτό του.

Ο Κύριος, λοιπόν, ευεργετώντας τον λαό, υπόσχεται να αναδείξει συμβούλους παρόμοιους με εκείνους της αρχής, δηλαδή τους Αποστόλους και τους Ευαγγελιστές, όπως ήταν σύμβουλος ο Παύλος, ο διάκονος της Καινής Διαθήκης, ο οποίος λέγει: «Δίδω δε τη γνώμη μου, ως ελεημένος από τον Κύριο».

Και πάλι: «Σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ· διότι, εάν δεν αναχωρήσω εγώ, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Εάν όμως πουν: «Το Πνεύμα δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· τους απαντούμε: Ούτε ο Υιός μιλάει από τον εαυτό του. Αλλά, λέει, «ο Πατέρας που με έστειλε, Εκείνος μου είπε τι να πω και τι να μιλήσω»· διότι όλα όσα λέει το Πνεύμα και ο Υιός, είναι λόγια του Θεού. Και για τον λόγο αυτόν «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη», επειδή εκφωνήθηκε από το Πνεύμα. Και πράγματι αυτό αποδεικνύει αληθινά ότι το Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, επειδή κάθε λογική κτίση άλλοτε μιλάει από τον εαυτό της και άλλοτε λέει τα του Θεού, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Σχετικά με τις παρθένες δεν έχω εντολή του Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου ως ελεημένος από τον Κύριο». Και: «Στους έγγαμους όμως παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος»· και ο προφήτης: «Ω Κύριε, όμως για τις κρίσεις σου θα διαλεχθώ μαζί σου· γιατί ευοδώνονται οι ασεβείς;»· και πάλι: «Αλίμονό μου, μητέρα μου, σαν ποιον με γέννησες;». Άλλοτε όμως λέει: «Αυτά λέει ο Κύριος». Και άλλοτε ο Μωυσής λέει: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Και άλλοτε ο ίδιος: «Αυτά λέει ο Κύριος: Εξαπόστειλε τον λαό μου, για να με λατρεύσει». Με το Πνεύμα όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν λέει άλλοτε τα δικά του και άλλοτε τα του Θεού· διότι αυτό θα ήταν γνώρισμα ενός κτίσματος. Αλλά όλα τα λόγια του Πνεύματος είναι λόγια του Θεού· παρομοίως και τα λόγια του Υιού.

Επομένως, και ο καθένας από εμάς ας μην θεωρεί τον εαυτό του άρχοντα, αλλά σύμβουλο που έχει δοθεί από τον Κύριο στον λαό. Έτσι ήταν σύμβουλος της Καινής Διαθήκης και ο Παύλος, λέγοντας: «Δίνω δε τη γνώμη μου, ως ελεημένος από τον Κύριο». Αποτελεί δε μεγάλη ευεργεσία η παρουσία ενός φρόνιμου και ευνοϊκά διακείμενου συμβούλου, ο οποίος αναπληρώνει την έλλειψη συνέσεως εκείνων που συσκέπτονται. Το πόσο μεγάλο είναι το όφελος της συμβουλής το αποδεικνύει προπαντός ο Μωυσής, ο οποίος εκπαιδεύτηκε σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων, αυτός που συνομιλούσε με τον Θεό όπως ακριβώς μιλάει ένας φίλος προς φίλο. Αυτός δέχθηκε τη γνώμη του πεθερού του Ιοθόρ, ώστε να εγκαταστήσει χιλιάρχους, εκατοντάρχους και δεκάρχους, για να κρίνουν τον λαό. Αλλά και ο Δαβίδ χρησιμοποίησε ως σύμβουλο τον Χουσί, μέσω του οποίου ματαίωσε τη στρατηγική γνώμη του Αχιτόφελ. Και γενικότερα, η συμβουλή είναι κάτι το ιερό, ένωση γνώμης, καρπός αγάπης, απόδειξη ταπεινοφροσύνης. Διότι είναι φοβερή αλαζονεία το να νομίζει κανείς ότι δεν έχει ανάγκη από κανέναν, αλλά να στηρίζεται στον εαυτό του, θεωρώντας τον ως τον μόνο ικανό να δώσει τις καλύτερες συμβουλές. Εμείς, αντίθετα, διστάζουμε να εμπιστευτούμε τον εαυτό μας σε εκείνους που εισηγούνται τα δέοντα και ντρεπόμαστε να αναγνωρίσουμε αυτούς που είναι πιο συνετοί από εμάς στη ζωή. Εκείνος όμως που επιζητά τον σύμβουλο, δίνει χρόνο και στους δικούς του λογισμούς, ώστε σε περισσότερο χρόνο, με ενδελεχή εξέταση και προσοχή, να ανιχνεύσει το πρέπον.

Κεφάλαιο Ηʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλία της μητέρας τους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών. Όποιος δύναται να το χωρέσει, ας το χωρέσει. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω εντολή του Κυρίου· δίδω όμως τη γνώμη μου, ως ελεημένος από τον Κύριο ώστε να είμαι πιστός.

«Αν άλλοι μετέχουν στο δικαίωμα αυτό επάνω σας, δεν το έχουμε πολύ περισσότερο εμείς; Αλλά δεν κάναμε χρήση αυτού του δικαιώματος, παρά τα υπομένουμε όλα, για να μην προκαλέσουμε κανένα πρόσκομμα στο Ευαγγέλιο του Χριστού.» Έπειτα πάλι προσθέτει: «Ποιος είναι λοιπόν ο μισθός μου; Το να προσφέρω, κηρύττοντας, το Ευαγγέλιο δωρεάν.» Βλέπεις πώς, πέρα από αυτό που φαινόταν σωστό στον Χριστό και στον παλαιό νόμο, ενώ είχε το δικαίωμα να ζει από το Ευαγγέλιο, προσέφερε το Ευαγγέλιο δωρεάν, αφιερώνοντας το έργο σε Αυτόν σαν ένα εκούσιο δώρο; Όσον αφορά δε το ότι δεν πρέπει να παντρεύεται κανείς, ούτε ο παλαιός νόμος ούτε το νέο κήρυγμα το έχει θεσπίσει για εμάς. Γι' αυτό άλλωστε και ο Παύλος λέει: «Σχετικά με τους παρθένους δεν έχω εντολή Κυρίου.» Όμως εκείνοι που είναι σφόδρα γενναίοι στην ευσέβεια, νεκρώνοντας τη σάρκα, προσφέρουν ως λαμπρό αφιέρωμα στον Θεό την υπεράνω του νόμου εγκράτεια, και, σαν ένα περίτεχνα φιλοτεχνημένο κόσμημα, την άριστη ζωή που συγκροτείται από έργα και λόγια. Εισέφεραν δε ο Μωυσής και ο Ααρών στην αγία σκηνή τα όσα είχαν προσφερθεί· διότι είναι ευπρόσδεκτα στον Χριστό, και αποτελούν πλούτο και λαμπρό καύχημα τα ανδραγαθήματα των αγίων, μέσω των οποίων κερδίζουν μακρά, ή μάλλον ατελεύτητη μνήμη, και αποδεικνύουν τους εαυτούς τους άξιους της θείας επισκέψεως· διότι το να λέγεται ότι τα αφιερώματα τίθενται ενώπιον του Κυρίου, κάτι τέτοιο υποδηλώνει. Είναι δε μέγα και εξαίρετο το να βρίσκονται ενώπιον των οφθαλμών του Θεού· διότι τιμά υπερφυώς εκείνους που καταξιώνει να επιβλέπει. ΠΑΛΛ.

Και πού εκπληρώνεται κατά τη γνώμη σου, ω Νικόλαε, αυτό που ειπώθηκε από τον Σωτήρα ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι εκ γενετής, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για χάρη της βασιλείας των ουρανών»; Εάν λοιπόν υπάρχουν ευνούχοι για τη βασιλεία των ουρανών, πώς εσύ έχεις πλανήσει τον εαυτό σου και όσους σε υπακούουν, καταπνίγοντας την αλήθεια του Θεού μέσα στην αδικία, μέσω της λαγνείας και των αισχρών πράξεων, και * διδάσκοντας; Και πού έχει εκπληρωθεί σε εσένα το «σχετικά με τις παρθένους δεν έχω εντολή Κυρίου, αλλά δίνω γνώμη ως ελεημένος, ότι είναι καλό να παραμένουν έτσι», και πάλι «η παρθένος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα»; Και πόσα θα μπορούσε κανείς να πει περί αγνείας, εγκρατείας και παρθενίας; Διότι από εσένα ορίζεται αναιδώς όλος ο βόρβορος της ακαθαρσίας. Αλλά μέσα από αυτά τα δύο ή τρία χωρία, για την ανατροπή της γελοίας αίρεσης σε όσους συναντούν το κείμενο *, ας τεθεί εδώ ο σκοπός μου. 7. Προχωρώντας δε στη συνέχεια, την αίρεση που είναι συνδεδεμένη με αυτόν, θα την υποδείξω σαν ύλη που έχει κατακλυστεί από αγριόχορτα ή σαν δάσος από αγκάθια που συμπλέκονται από παντού, ή σαν ένα καταξεραμένο πλήθος ξύλων και φρυγάνων σε αγρό, το οποίο ετοιμάζεται για ολοκληρωτική καύση, διότι στην ίδια αίρεση του ελεεινού Νικολάου *.

Μην κατηγορείς, λοιπόν, τον Δεσπότη· δεν πρόσταξε αδύνατα πράγματα. Θέλεις να μάθεις ότι δεν πρόσταξε αδύνατα; Πολλοί υπερβαίνουν τα προστάγματά του, και δεν θα τα υπερέβαιναν με τη δική τους ελεύθερη προαίρεση, αν ήταν αδύνατα. Δεν πρόσταξε την παρθενία, και πολλοί την κατορθώνουν· δεν πρόσταξε την ακτημοσύνη, και πολλοί εγκαταλείπουν τα υπάρχοντά τους, μαρτυρώντας με τα έργα τους τη μεγάλη ευκολία που υπάρχει στους νόμους των προσταγμάτων· διότι δεν θα τα είχαν υπερβεί, εάν αυτά που προστάχθηκαν δεν ήταν εύκολα. Δεν πρόσταξε παρθενία· διότι εκείνος που επιτάσσει την παρθενία θέτει υπό την ανάγκη του νόμου ακόμη και αυτόν που δεν το επιθυμεί, ενώ εκείνος που απλώς προτρέπει αφήνει τον ακροατή κύριο της επιλογής του. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Σχετικά με τις παρθένους δεν έχω επιταγή Κυρίου, αλλά δίνω τη γνώμη μου». Βλέπεις ότι δεν πρόκειται για επιταγή, αλλά για συμβουλή; Βλέπεις ότι δεν είναι πρόσταγμα, αλλά προτροπή;

Και όταν μεν μιλάει για την παρθενία, λέει: «Δεν έχω εντολή από τον Κύριο»· και: «Αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά»· όταν όμως ο λόγος του αναφέρεται στα χρήματα, λέει: «Εφόσον έχουμε σκεπάσματα και τροφή, θα αρκεστούμε σε αυτά». Πώς λοιπόν, λέει, αιχμαλωτίζονται πολλοί περισσότερο από αυτό το πάθος; Διότι δεν παρατάσσονται απέναντί του όπως απέναντι στην ασέλγεια και την πορνεία· γιατί, αν το θεωρούσαν εξίσου φοβερό, δεν θα αιχμαλωτίζονταν τόσο γρήγορα. Έτσι και εκείνες οι άθλιες παρθένες εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, επειδή, αν και κατέβαλαν τον ισχυρότερο αντίπαλο, νικήθηκαν από τον ασθενέστερο και μηδαμινό. Μαζί με αυτό μπορεί να ειπωθεί και τούτο, ότι αν κάποιος, ενώ ελέγχει τη σαρκική επιθυμία, νικιέται από τα χρήματα, συχνά ούτε την επιθυμία ελέγχει πραγματικά, αλλά του έλαχε από τη φύση του να μην ενοχλείται σφοδρά από αυτήν· διότι δεν είναι όλοι εξίσου επιρρεπείς. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, και αναλογιζόμενοι συνεχώς μέσα μας το παράδειγμα των παρθένων, ας αποφεύγουμε αυτό το πονηρό θηρίο.

Και για να μάθεις πόσο μεγάλο έργο είναι η άφεση των αμαρτιών, σου παραθέτω ως μάρτυρα τον προφήτη· διότι ο προφήτης αποδεικνύει ότι αυτό το έργο δεν ανήκει σε κανέναν άλλον, παρά μόνο στον Θεό. «Διότι ποιος Θεός», λέει, «είναι σαν εσένα, που εξαλείφει ανομίες και παραβλέπει αδικίες;» Ακόμη, το να εισαγάγει κανείς κάποιον στη βασιλεία είναι κατά πολύ ανώτερο από το να καταργήσει τον θάνατο· κι όμως, και εκείνο το πράττει με εξουσία. Επίσης, το να νομοθετεί κανείς δεν είναι έργο των υποτακτικών, αλλά των βασιλέων· και αυτό το διακηρύσσει η ίδια η φύση των πραγμάτων, διότι μόνο στους βασιλείς ανήκει το να θεσπίζουν νόμους. Το αποδεικνύει εξάλλου και ο Απόστολος, λέγοντας τα εξής: «Σχετικά δε με τις παρθένες δεν έχω εντολή από τον Κύριο, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός και αξιόπιστος».

Μίλησε με σπουδαία λόγια για την παρθενία λέγοντας: «Υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνούχισαν τον εαυτό τους για τη βασιλεία των ουρανών· και όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Γνωρίζει επίσης ότι και οι περισσότεροι άνθρωποι τρέφουν μεγάλη εκτίμηση γι' αυτήν. Και πράγματι, το ζήτημα είναι από τη φύση του σπουδαίο, και αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ούτε στην Παλαιά Διαθήκη κατορθώθηκε από εκείνους τους παλαιούς και αγίους άνδρες, αλλά ούτε και στην Καινή Διαθήκη επιβλήθηκε ως υποχρεωτικός νόμος. Διότι δεν έδωσε τέτοια προσταγή, αλλά το άφησε στην ελεύθερη προαίρεση εκείνων που τον άκουγαν. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Σχετικά δε με τους παρθένους, δεν έχω εντολή από τον Κύριο». Διότι, επαινώ μεν εκείνον που το κατορθώνει, δεν αναγκάζω όμως εκείνον που δεν το επιθυμεί, ούτε καθιστώ το ζήτημα προσταγή. Επειδή, λοιπόν, και σπουδαίο ήταν το επίτευγμα, και έχαιρε μεγάλης εκτίμησης από τους πολλούς, για να μην επαναπαύεται όποιος το κατορθώνει νομίζοντας ότι τα έχει κατορθώσει όλα, και παραμελεί τα υπόλοιπα, παραθέτει αυτήν την παραβολή. Η παραβολή αυτή είναι ικανή να πείσει ότι η παρθενία, ακόμη κι αν διαθέτει όλα τα άλλα, εφόσον στερείται τα καλά της ελεημοσύνης, αποβάλλεται μαζί με τους πόρνους· και τον απάνθρωπο και τον ανελεήμονα τον κατατάσσει μαζί τους.

Ακούστε με, εσείς που σκύψατε τον αυχένα και δεχθήκατε τον χρηστό και ελαφρύ και μακάριο ζυγό, μοναχοί και παρθένες· ακούστε με, όσες αφιερώσατε τον εαυτό σας και προσφέρατε τα σώματά σας στον Κύριο· ακούστε με, εσείς που είστε τα στεφάνια του ουράνιου νυμφίου, ακούστε με, εσείς που είστε λαμπρότερες από τον ήλιο, ακούστε με, οι είσοδοι της βασιλείας, ακούστε με, οι φίλες του Θεού, ακούστε με, οι χορεύτριες του Δαβίδ, ακούστε με, τα εγγόνια της Ελισάβετ, ακούστε με, οι σύντροφοι του Ιωάννη, ακούστε με, οι κληρονόμοι του Θεού, ακούστε με, εσείς που περιφέρετε το στάδιο του αγώνα και τη νίκη και τον αγωνοθέτη μέσα στο στάδιο, ακούστε με, οι αδελφές της Μαρίας, ακούστε με, οι μητέρες και νύμφες και δούλες του Χριστού· μάλλον μην ακούσετε εμένα, σας παρακαλώ, αλλά τον Απόστολο που λέει: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό». Αξιόπιστος είναι αυτός που παρακαλεί, γι' αυτό μην αρνηθείτε την προσφορά. Δες ποιος είναι αυτός που σε παρακαλεί, και νιώσε δέος για το αίτημα· αυτός που ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, αυτός που αξιώθηκε να ακούσει τη φωνή του Θεού, αυτός που άκουσε άρρητα ρήματα, αυτός παρακαλεί: «Παραστήστε τα σώματά σας αγνά στον Θεό». Τι παρακαλείς, Παύλε; Τι σε νοιάζει για τις παρθένες; Δεν είπες εσύ ότι: «Για τις παρθένες δεν έχω εντολή Κυρίου»; Δεν είπες εσύ: «Τίμιος είναι ο γάμος»; Δεν είπες εσύ: «Μην αποστερείτε ο ένας τον άλλον από τη συζυγική ένωση»; Τότε γιατί τώρα κηρύττεις την αγνεία;

Ο Χριστός, όταν ήλθε, δεν την επέβαλε με καταναγκασμό· διότι, ενώ ενέτεινε όλες τις άλλες αρετές, αυτήν δεν την κατέστησε υποχρεωτική, προκειμένου, εάν την κατορθώσεις εκουσίως, να στεφανωθείς. Όσοι ασκούν την εγκράτεια, εφαρμόζουν αυτήν πρώτη μαζί με την ακτημοσύνη. Διότι υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσθηκαν από τους ανθρώπους· και υπάρχουν ευνούχοι, οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών, όχι επειδή απέκοψαν τα μέλη του σώματός τους, αλλά επειδή απέκοψαν την ακόλαστη επιθυμία. Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει. Και ο Απόστολος, αφού εξέτασε όλες τις αρετές, γνωρίζοντας το πέλαγος αυτής, λέγει: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω εντολή του Κυρίου».

Τώρα όμως, λέγοντας: «Όποιος μπορεί να το δεχθεί, ας το δεχθεί», δεν κατέκρινε εκείνους που δεν μπορούν, αλλά κατέδειξε πως ο αγώνας όσων μπορούν είναι μεγάλος και υπέρογκος. Γι' αυτό και ο Παύλος, βαδίζοντας στα ίχνη του Διδασκάλου, λέει: «Δεν έχω εντολή Κυρίου, δίνω όμως τη γνώμη μου».

Διότι, εάν δεν ήθελε να ελέγξει σφοδρά την ψυχή των φιληδόνων, δεν θα χρησιμοποιούσε τη λέξη «ακρασία», η οποία είναι πιο εμφατική και εμπεριέχει μεγάλο ψόγο. Γιατί άραγε δεν είπε «εξαιτίας της αδυναμίας σας»; Διότι εκείνο ταίριαζε μάλλον σε κάποιον που συγκαταβαίνει, ενώ το να κάνει λόγο για ακράτεια καταδεικνύει την υπερβολή της ραθυμίας. Επομένως, αποτελεί δείγμα ακράτειας το να μην μπορεί κάποιος να απέχει από την πορνεία, εάν δεν κατέχει διαρκώς τη γυναίκα του και δεν απολαμβάνει τη σαρκική συνάφεια. Τι θα μπορούσαν, λοιπόν, να πουν στο σημείο αυτό όσοι θεωρούν ότι η παρθενία είναι κάτι το περιττό; Διότι αυτή, όσο περισσότερο εντείνεται, τόσο μεγαλύτερο εγκώμιο λαμβάνει. Ο γάμος, αντίθετα, όταν κάποιος κάνει υπερβολική χρήση του, τότε ακριβώς στερείται κάθε επαίνου. Διότι λέει: «Αυτό το λέω κατά παραχώρηση και όχι ως επιταγή». Και όπου υπάρχει παραχώρηση, δεν μπορεί να έχει θέση ο έπαινος. Αλλά και όταν μιλάει για τους παρθένους, λέει: «Επιταγή του Κυρίου δεν έχω, δίνω όμως τη γνώμη μου». Μήπως, άραγε, υποτίμησε έτσι το ζήτημα; Μη γένοιτο. Διότι για μεν την παρθενία δίνει γνώμη, ενώ εδώ κάνει παραχώρηση.

Γιατί άραγε; Διότι δεν επιλέξαμε αυτή την αρχή έχοντας άγνοια, αλλά γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά τα δικαιώματα και τους νόμους της, εκουσίως υποβάλαμε τους εαυτούς μας στον ζυγό. Έπειτα δε, αφού μίλησε για εκείνους που συζούν με άπιστες συζύγους και αφού διεξήλθε με ακρίβεια όλους τους νόμους περί του γάμου, παρενέβαλε τον λόγο για τους δούλους και τους παρηγόρησε επαρκώς, ώστε να μη μειώνεται η πνευματική τους ευγένεια εξαιτίας αυτής της δουλείας. Κατόπιν, μεταβαίνει πλέον στον λόγο περί της παρθενίας, τον οποίο από καιρό κυοφορούσε και βιαζόταν να σπείρει, τώρα όμως τον γέννησε, καθώς δεν άντεξε να τον αποσιωπήσει ούτε καν κατά τους λόγους περί του γάμου. Διότι, έστω με συντομία και διάσπαρτα, τον συνύφανε όμως και με εκείνη την προτροπή· και με αυτήν την άριστη μέθοδο, αφού προγύμνασε τις ακοές τους και λείανε εκ των προτέρων τη διάνοιά τους, παρασκευάζει μια άριστη είσοδο για τον λόγο αυτόν. Μετά λοιπόν από την προτροπή προς τους δούλους —διότι λέει: «Αγοραστήκατε με τίμημα, μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων»—, αφού μας υπενθύμισε τη δεσποτική ευεργεσία και με αυτήν ανόρθωσε τις διανοίες όλων και τις ύψωσε προς τον ουρανό, κατ' αυτόν τον τρόπο εισάγει τους λόγους περί της παρθενίας, λέγοντας τα εξής λόγια: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω προσταγή από τον Κύριο, αλλά δίνω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο να είναι πιστός».

Διότι περί αυτού ο Χριστός νομοθέτησε ξεκάθαρα, εμποδίζοντας το ζήτημα να λάβει τον χαρακτήρα αναγκαστικής επιταγής. Διότι το «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», δείχνει ότι καθιστά τον ακροατή κύριο της επιλογής του. Ομιλώντας λοιπόν περί της εγκρατείας, λέγει: «Θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως ακριβώς και εγώ» ως προς την εγκράτεια. Και πάλι: «Λέγω δε στους αγάμους και στις χήρες, ότι είναι καλό για αυτούς εάν παραμείνουν όπως και εγώ.» Στους λόγους του όμως περί της παρθενίας, πουθενά δεν προέβαλε τον εαυτό του. Για τον λόγο αυτόν ομιλεί με μεγάλη συγκατάβαση και με πολλή συστολή· διότι τούτο δεν είχε κατορθωθεί από τον ίδιο· «Δεν έχω επιταγή», λέγει.

Αφού πρώτα έθεσε το ζήτημα της ελεύθερης επιλογής και κατέστησε τον ακροατή καλοπροαίρετο, με αυτόν τον τρόπο εισάγει τη συμβουλή του. Διότι, επειδή η λέξη της παρθενίας, μόλις λεχθεί, φανερώνει αμέσως τον μεγάλο κόπο, για τον λόγο αυτό δεν προχώρησε αμέσως στην προτροπή, αλλά αφού πρώτα θεράπευσε τον μαθητή παρέχοντάς του την επιλογή αντί της προσταγής, και αφού κατέστησε την ψυχή του ευπειθή και ήμερη, έτσι προβαίνει στην εισήγησή του. Άκουσες για παρθενία, ένα όνομα που συνεπάγεται πολλούς κόπους και ιδρώτες. Μη φοβάσαι· το πράγμα δεν είναι προσταγή, ούτε επιφέρει την αναγκαιότητα εντολής, αλλά αυτούς μεν που την αποδέχονται εκούσια και με ελεύθερη προαίρεση, τους ανταμείβει με τα δικά της αγαθά, περιθέτοντας στο κεφάλι τους τον λαμπρό και ολάνθιστο στέφανο, ενώ αυτούς που την αποφεύγουν και δεν θέλουν να την αποδεχθούν, ούτε τους τιμωρεί ούτε τους αναγκάζει να το πράξουν παρά τη θέλησή τους. Και δεν κατέστησε τον λόγο του ανώδυνο και ευχάριστο μόνο με αυτόν τον τρόπο, αλλά και με το να δηλώσει ότι το χάρισμα αυτού του πράγματος δεν προέρχεται από τον ίδιο, αλλά από τον Χριστό. Διότι δεν είπε: «σχετικά με τους παρθένους δεν διατάζω», αλλά «επιταγή δεν έχω», σαν να έλεγε: αν παρακινούμενος από ανθρώπινους λογισμούς σάς προέτρεπα σε αυτά, δεν θα έπρεπε να έχετε θάρρος· επειδή όμως αυτό φάνηκε καλό στον Θεό, είναι ασφαλές το εγγυητήριο της ελευθερίας. Έχω στερηθεί την εξουσία να διατάζω τέτοια πράγματα, αν όμως θέλετε να με ακούσετε ως σύνδουλο, «δίνω τη γνώμη μου», λέει, «ως ελεημένος από τον Κύριο για να είμαι πιστός».

Αξίζει δε εδώ να θαυμάσει κανείς τη μεγάλη επινοητικότητα και τη σύνεση του μακαρίου, καθώς και το πώς, μολονότι βρέθηκε αντιμέτωπος με δύο αναγκαία αλλά αντίθετα πράγματα —αφενός του να προβάλει το πρόσωπό του ώστε να γίνει ευπρόσδεκτη η συμβουλή του, και αφετέρου του να μην πει τίποτα το σπουδαίο για τον εαυτό του, επειδή βρισκόταν εκτός της αρετής αυτής— τα κατόρθωσε και τα δύο με συντομία. Διότι, με το να πει «ως ελεημένος», κατά κάποιον τρόπο συστήνει τον εαυτό του, ενώ με το να μην το κάνει αυτό προβάλλοντας την πιο λαμπρή πλευρά, ταπεινώνει και συστέλλει πάλι τον εαυτό του.

Περί της ταπεινοφροσύνης του Παύλου. Διότι δεν είπε: δίνω τη γνώμη μου ως κάποιος που του εμπιστεύτηκαν το ευαγγέλιο, ως κάποιος που αξιώθηκε να είναι κήρυκας των εθνών, ως κάποιος που του ανατέθηκε η δική σας προστασία, ως δάσκαλος και καθοδηγητής, αλλά τι; «Ως ελεημένος», λέει, «από τον Κύριο για να είμαι πιστός», προβάλλοντας το μικρότερο. Διότι το να είναι κάποιος απλώς πιστός είναι μικρότερο από το να είναι δάσκαλος των πιστών. Και επινοεί πάλι άλλη ταπείνωση. Ποια είναι αυτή; Δεν είπε: επειδή έγινα πιστός, αλλά «ως ελεημένος για να είμαι πιστός». Διότι μην νομίσεις ότι μόνο η αποστολή, το κήρυγμα και η διδασκαλία αποτελούν δωρεά του Θεού· διότι και το ίδιο το να πιστέψω προήλθε σε εμένα από το δικό Του έλεος. Διότι δεν αξιώθηκα την πίστη επειδή ήμουν άξιος, λέει, αλλά μόνο επειδή ελεήθηκα· και το έλεος είναι γνώρισμα της χάριτος και όχι της αξίας. Ώστε, εάν ο Θεός δεν ήταν εξαιρετικά εύσπλαχνος, όχι μόνο απόστολος, αλλά ούτε καν πιστός δεν θα μπορούσα να γίνω ποτέ. Είδες την ευγνωμοσύνη του δούλου και τη συντετριμμένη καρδιά; Πώς δεν αποδίδει στον εαυτό του τίποτε περισσότερο από τους υπολοίπους, αλλά ακόμη και αυτό που είχε κοινό με τους μαθητές, δηλαδή την πίστη, λέει ότι δεν είναι δικό του κατόρθωμα, αλλά αποτέλεσμα του ελέους και της χάριτος του Θεού. Και με αυτά τα λόγια υποδηλώνει το ίδιο πράγμα, σαν να έλεγε: μην απαξιώσετε να δεχθείτε συμβουλή από εμένα, διότι ούτε ο Θεός με θεώρησε ανάξιο του δικού Του ελέους.

Εξάλλου, το ζήτημα αποτελεί γνώμη και όχι προσταγή· διότι συμβουλεύω, δεν νομοθετώ. Το να φέρνει όμως κανείς στο μέσον και να προτείνει τα όσα θεωρεί συμφέροντα για τον καθένα, κανένας νόμος δεν θα μπορούσε να το εμποδίσει, και μάλιστα όταν αυτό γίνεται κατόπιν παρακλήσεως των ακροατών, όπως ακριβώς συνέβη και με εσάς. «Νομίζω», λέγει λοιπόν, «ότι αυτό είναι καλό». Βλέπεις πάλι πόσο μετριοπαθής είναι ο λόγος του και στερημένος από κάθε εξουσιαστικό ύφος; Αν και θα μπορούσε να μιλήσει ως εξής: Επειδή ο Κύριος δεν επέταξε την παρθενία, για τον λόγο αυτό δεν το πράττω ούτε εγώ. Σας συμβουλεύω όμως και σας προτρέπω να την επιδιώκετε με ζήλο, διότι είμαι και απόστολός σας. Όπως ακριβώς και αργότερα, απευθυνόμενος σε αυτούς, έλεγε: «Εάν για άλλους δεν είμαι απόστολος, τουλάχιστον για εσάς είμαι». Αλλά εδώ δεν λέγει τίποτα από αυτά, παρά χρησιμοποιεί τις λέξεις με πολλή φειδώ· αντί για το «συμβουλεύω» λέγει «δίνω γνώμη», και αντί για το «ως δάσκαλος» λέγει «ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός». Και σαν να μην αρκούσαν ούτε αυτά για να καταστήσουν τον λόγο του συνεσταλμένο, αρχίζοντας τη συμβουλή περιορίζει πάλι την εξουσία, μη εκφέροντας απλώς μια απόφανση, αλλά προσθέτοντας και αιτία. Διότι λέγει: «Νομίζω ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης». Καίτοι, όταν μιλούσε για την εγκράτεια, δεν χρησιμοποίησε ούτε το «νομίζω» ούτε κάποια αιτία, παρά είπε απλώς: «Είναι καλό γι' αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ»· εδώ όμως αναφέρει: «Νομίζω λοιπόν ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης».

Τι λέγει λοιπόν μετά από αυτά; «Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μη ζητάς λύση του δεσμού. Είσαι ελεύθερος από γυναίκα; Μη ζητάς γυναίκα». Βλέπεις πώς κάνει συνεχώς τις μεταβάσεις και πώς, μέσα σε λίγο χώρο, αναμειγνύει σε μεγάλο βαθμό καθεμία από τις δύο προτροπές; Διότι, όπως ακριβώς στους λόγους περί του γάμου παρενέβαλε ενδιάμεσα και τους λόγους περί εγκράτειας για να παρακινήσει τον ακροατή, έτσι και εδώ παρεμβάλλει πάλι τους λόγους περί του γάμου για να τον αναπαύσει. Άρχισε από την παρθενία και, προτού πει κάτι για αυτήν, αμέσως κατέφυγε στον λόγο υπέρ του γάμου. Διότι το «Δεν έχω επιταγή» είναι έκφραση κάποιου που επιτρέπει και εισάγει τον γάμο.

Αλλά, αφού υπαινίχθηκε όλα αυτά με μία μόνο φράση, τα άφησε στη συνείδηση των ακροατών για να τα αναλογιστούν, και αφού κατέδειξε με αυτόν τον τρόπο την υπεροχή της παρθενίας και την ανύψωσε έως τον ίδιο τον ουρανό, μεταφέρει και πάλι τον λόγο στην παραχώρηση του γάμου, καθώς πάντοτε φοβόταν μήπως θεωρήσει κανείς ότι το ζήτημα αυτό αποτελεί προσταγή. Γι' αυτό τον λόγο δεν αρκέστηκε ούτε στις προηγούμενες προτροπές, αλλά, αφού είπε: «Προσταγή Κυρίου δεν έχω» και «Εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε», λέει πάλι εδώ: «Όχι για να σας επιβάλω βρόχο».

Διότι, όταν λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από μένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας», δεν απευθύνεται μόνο στους μοναχούς, αλλά σε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση. Και όταν προστάζει να πορευόμαστε από τη στενή οδό, δεν απευθύνει τον λόγο μόνο σε αυτούς, αλλά σε όλους τους ανθρώπους· και την εντολή να μισούν την ψυχή τους μέσα σε αυτόν τον κόσμο, καθώς και όλα τα υπόλοιπα παρόμοια, τα επέβαλε σε όλους ομοίως. Όταν όμως δεν απευθύνεται ούτε νομοθετεί για όλους, μας το καθιστά σαφές. Όταν, για παράδειγμα, μιλούσε για την παρθενία, πρόσθεσε: «Εκείνος που μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει», χωρίς να προσθέσει τη λέξη «όλοι», ούτε εισάγοντάς το ως υποχρεωτική προσταγή. Έτσι και ο Παύλος· διότι φαίνεται να μιμείται παντού τον Διδάσκαλο, και όταν έθιξε αυτό το ζήτημα, έλεγε: «Σχετικά δε με τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου». Ότι, επομένως, είναι ανάγκη να φθάσουν στην ίδια κορυφή και ο κοσμικός και ο μοναχός, και ότι αν πέσουν θα υποστούν και οι δύο τα ίδια τραύματα, νομίζω ότι στο εξής ούτε ο πλέον φιλόνεικος και αναίσχυντος δεν θα μπορούσε να το αμφισβητήσει.

Απονέμοντας κάτι περισσότερο στον δούλο στον λόγο του, έστω και αν δεν είναι και οι δύο ίσοι ως προς τον λόγο της κλήσεως. «Αγοραστήκατε με τίμημα· μη γίνεστε δούλοι ανθρώπων. Αδελφοί, ο καθένας στην κατάσταση στην οποία κλήθηκε, σε αυτήν ας παραμένει ενώπιον του Θεού. Όσον αφορά δε τις παρθένους, δεν έχω εντολή Κυρίου, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο για να είναι πιστός. Νομίζω, λοιπόν, ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης, ότι δηλαδή είναι καλό για τον άνθρωπο να παραμένει όπως είναι. Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μη ζητάς λύση. Έχεις λυθεί από γυναίκα; Μη ζητάς γυναίκα.»

Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι η λέξη «γνώμη» είναι πολύτροπη και πολυσήμαντη. Διότι άλλοτε μεν δηλώνει την παραίνεση, όπως λέει ο θείος Απόστολος: «Σχετικά δε με τις παρθένες δεν έχω επιταγή Κυρίου, αλλά δίδω γνώμη»· άλλοτε πάλι σημαίνει βουλή, όπως όταν λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Εναντίον του λαού σου μηχανεύτηκαν δόλια βουλή»· άλλοτε δε απόφαση, όπως αναφέρει ο Δανιήλ: «Για ποιο λόγο εκδόθηκε αυτή η αναιδής απόφαση;»· άλλοτε χρησιμοποιείται με τη σημασία της πίστης ή της δοξασίας ή του φρονήματος, και για να το πούμε απλά, η λέξη «γνώμη» λαμβάνεται με είκοσι οκτώ σημασίες.

Διότι είναι προτιμότερο να έρχονται σε γάμο, παρά να φλέγονται από τα πάθη. Στους παντρεμένους παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωρίζεται από τον άνδρα της. Εάν όμως και χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην αφήνει τη γυναίκα του. Όσον αφορά δε τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός. Νομίζω λοιπόν ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης, ότι δηλαδή είναι καλό στον άνθρωπο να παραμένει ως έχει. Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο· είσαι ελεύθερος από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα. Εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες, και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Οι άνθρωποι αυτοί όμως θα έχουν θλίψη στη σάρκα». Και πάλι: «Θέλω να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ο παντρεμένος, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στη γυναίκα του, και είναι μοιρασμένος. Η γυναίκα η άγαμη και η παντρεμένη. Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα· η παντρεμένη, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στον άνδρα της. Αυτό το λέγω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά αποσκοπώντας στην ευσχημοσύνη και στην αναπόσπαστη προσήλωση στον Κύριο.» «Εκείνος που αγαπά τη γυναίκα του, τον εαυτό του αγαπά.»

Γι' αυτό και με συγκαλυμμένο τρόπο σχετικά με αυτήν ο Κύριος, κάνοντας μνεία της τριπλής ευνουχίας, είπε: «όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει»· ομοίως και ο θείος Απόστολος έλεγε: «Σχετικά με τις παρθένους δεν έχω εντολή Κυρίου», όμως είναι καλό να παραμένουν «έτσι», «όπως κι εγώ». Μεγάλο βέβαια και άγιο και αγγελικό είναι το κατόρθωμα της παρθενίας, της αγνείας και της σωφροσύνης, αλλά κανένας νόμος δεν εξανάγκασε κάποιον στην παρθενία, κρίνοντας ότι είναι προτιμότερος ένας σώφρων γάμος παρά μια δήθεν παρθενία που εξέπεσε στην ασωτία· διότι είναι καλύτερο, λέει, «να μην τάξεις, παρά να τάξεις και να μην εκπληρώσεις το τάμα σου», δηλαδή είναι καλύτερο να μην υποσχεθείς στον Θεό να ζήσεις παρθενικά ή να παραμείνεις αγνός ή να του προσφέρεις κάτι άλλο, παρά να υποσχεθείς και να πεις ψέματα στον Θεό, πράγμα που ίσως παθαίνουμε και εμείς, οι περισσότεροι από τους μοναχούς· ενώ υποσχόμαστε στον Θεό σωφροσύνη, αποταγή του κόσμου, του ιδίου θελήματος και όλα τα παρόμοια, φαινόμαστε ψεύτες επειδή αθετούμε τις υποσχέσεις μας.

«Η περιτομή δεν είναι τίποτα.» Ούτε η περιτομή, λέει, μπορεί από μόνη της να ωφελήσει κάποιον, ούτε η ακροβυστία. Η ωφέλεια όμως προέρχεται από την τήρηση της εντολής, ομοίως και για την περιτομή και για την ακροβυστία. Διότι από τις ανθρώπινες πράξεις, άλλες είναι από μόνες τους χρήσιμες, ακόμη κι αν δεν συνδέονται με θεία εντολή, όπως η δικαιοσύνη και τα παρόμοια, και άλλες μόνο εξαιτίας της εντολής, όπως τα περισσότερα από τα παραγγέλματα του νόμου. 1 Κορ. 7,21-22 Για να μη θεωρηθεί από τους δούλους ότι η δουλεία αποτελεί εμπόδιο για την ευσέβεια, λέει ρητώς ότι αυτό απέχει τόσο πολύ από το να είναι εμπόδιο, ώστε δεν χρειάζεται καν να ανησυχούν γι' αυτό. «Να μη σε απασχολεί», λέει. «Αλλά και αν μπορείς» με κάποια σπουδή και επιμέλεια να γίνεις ελεύθερος, άφησέ το και «προτίμησε μάλλον να κάνεις χρήση» της δουλείας. Ούτε και έτσι υστερείς σε τίποτα από τον αφέντη σου. Διότι είσαι «απελεύθερος» του κοινού Κυρίου όπως ακριβώς κι εκείνος· δηλαδή, είσαι δούλος του κοινού Κυρίου, όπως κι εκείνος, και πάλι απελεύθερος, όπως κι εκείνος. Τι σε νοιάζει, λοιπόν, για τη σωματική δουλεία, η οποία ούτε σε μειώνει, ούτε προσθέτει κάτι περισσότερο σε εκείνον που υπηρετείται, και δεν βλάπτει κανέναν από τους δύο ως προς το να επιτύχουν τα ίδια πνευματικά αγαθά; 1 Κορ. 7,25-28 «Ως ελεημένος από τον Κύριο» ώστε να είμαι αξιόπιστος στο να σας νουθετώ και να σας διδάσκω τα ωφέλιμα.

Αλλά αν σχετικά με τα δόγματα της πίστεως δεν του επιτρέπεται, λέμε, ούτε να σχεδιάζει ούτε να υπόσχεται, και πάλι δεν πρέπει αυτός να σχεδιάζει «κατά σάρκα»· διότι και εκείνος το απορρίπτει αυτό λέγοντας: ή αυτά που σχεδιάζω, «τα σχεδιάζω κατά σάρκα;» Αν, λοιπόν, σε καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν σχεδιάζει ή υπόσχεται, σε τι άραγε γενικά σχεδιάζει ή θα κάνει τις υποσχέσεις; Λέμε, λοιπόν, ότι υπάρχουν πράγματα θεία και ανθρώπινα, ή αν θέλεις, πνευματικά και σαρκικά, και στα πνευματικά μάλιστα υπάρχει μεγάλη διαφορά. Αλλά προς το παρόν ας μείνουμε στο κείμενο. Άλλα μεν είναι οι αρετές, άλλα ο ίδιος ο λόγος του κηρύγματος, και άλλα δεν είναι μεν ο ίδιος ο λόγος αλλά ωστόσο αρμόζουν σε εκείνους οι οποίοι αποδέχθηκαν τον λόγο του κηρύγματος, τα οποία επιτρέπεται στον Παύλο και να σχεδιάζει και να διατάσσει. Διότι λέει: «επιταγή Κυρίου δεν έχω, αλλά δίνω γνώμη ως ελεημένος από τον Κύριο για να είμαι πιστός». Και από τα σαρκικά, άλλα μεν είναι για παράδειγμα αντίθετα στο πνεύμα, άλλα δεν είναι αντίθετα στο πνεύμα, αλλά είναι απλώς διαφορετικά και όχι τα ίδια με τα πνευματικά. Αντίθετα μεν είναι, για παράδειγμα, η δυσσέβεια, η απιστία, η κλοπή, η μοιχεία και τα παρόμοια, ενώ απλώς διαφορετικά και όχι αντίθετα, είναι η τροφή, ο ύπνος, η εγρήγορση και τα παρόμοια.