Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:28

Εσύ όμως, μοναχέ, δεν επέλεξες τη μέριμνα του κόσμου, αλλά το πώς θα αρέσεις στον Κύριο. Γι' αυτό ευνόχισες τον εαυτό σου για τη βασιλεία των ουρανών. Πάλι λέω: εάν δεν εγκρατευτείς, στο τέλος θα λυπηθείς με πολλούς τρόπους, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: θλίψη στη σάρκα θα έχουν οι τέτοιοι. Διότι αυτός που παντρεύτηκε πτωχεύει ως προς την αρετή, επειδή περισπάται γύρω από το σπίτι, τη γυναίκα και την ανατροφή των παιδιών, ενώ ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ευνόχισες τον εαυτό σου για τη βασιλεία των ουρανών, όχι αποκόπτοντας με σίδερο τους διδύμους, διότι αυτό είναι ξένο προς την αρετή, αλλά κυριαρχώντας επί των ηδονών με ευσεβή λογισμό. Παρέμενε λοιπόν στους ίδιους όρους, διότι έχει γραφτεί: είναι καλύτερο να μην τάξεις, παρά να τάξεις και να μην αποδώσεις.

Παρέδωσαν λοιπόν οι άγιοι απόστολοι του Θεού στην αγία εκκλησία του Θεού ότι είναι αμάρτημα, μετά την αφιέρωση στην παρθενία, να στρέφεται κανείς στον γάμο. Και όμως ο απόστολος έγραψε: «εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε». Πώς λοιπόν συνάδουν αυτά μεταξύ τους; Αλλά αναφέρεται σε εκείνη την παρθένο που δεν έχει ταχθεί στον Θεό, αλλά * λόγω της δυσκολίας που υπήρχε εξαιτίας της σπανιότητας εκείνη την εποχή όσων είχαν πιστέψει στον Χριστό, γινόταν έτσι κατ' ανάγκην. Και ότι αυτά έχουν έτσι, μας το διδάσκει ο ίδιος ο απόστολος λέγοντας: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από επιθυμίες αντίθετες προς τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, και επισύρουν καταδίκη, επειδή αθέτησαν την αρχική τους πίστη». Εάν λοιπόν και εκείνη που έμεινε χήρα, αφού γνώρισε τον κόσμο, αν παντρευτεί ενώ είχε αφιερωθεί στον Θεό, θα υποστεί καταδίκη, επειδή αθέτησε την αρχική της πίστη, πόσο μάλλον η παρθένος που αφιέρωσε τον εαυτό της στον Θεό χωρίς να έχει δοκιμάσει τον κόσμο, εάν παντρευτεί; Διότι πώς δεν επαναστάτησε αυτή πολύ περισσότερο κατά του Χριστού και δεν αθέτησε τη σπουδαιότερη πίστη και δεν θα υποστεί καταδίκη, εφόσον χαλάρωσε την προσωπική της κατά Θεόν πρόθεση; 7. «

Όταν παραγκωνίζεται δεν φθονεί, όταν αγαπιέται δεν αλαζονεύεται. Δεν κολακεύει αυτόν που την αποστρέφεται, δεν περιποιείται αυτόν που τη μισεί, δεν αποστρέφεται αυτόν που την υβρίζει, αλλά η μάχη ενάντια στην έμφυτη επιθυμία αποτελεί την απαλλαγή από όλα αυτά τα αγιάτρευτα κακά, και όταν επικρατήσει σε αυτήν, κρατάει υποταγμένα όλα τα παραπάνω. Γι' αυτό και εκείνος που ερεύνησε με ακρίβεια τη φύση των ανθρώπινων πραγμάτων, έγραφε για όσους υπομένουν όλες τις δυσκολίες, μόνο και μόνο για να μην δαμάσουν τη μανία της επιθυμίας τους: «Θλίψη στη σάρκα θα έχουν οι τοιούτοι. Εγώ όμως σας λυπάμαι». Αλλά επειδή πολλοί περιφρονούν την αποστολική συμβουλή, με το δικαιολογητικό ότι δεν αποδεικνύεται στην πράξη, και στην πραγματικότητα συνηγορούν υπέρ της ηδονής, ισχυρίζονται ότι όσοι ασπάζονται τον γάμο δεν έχουν θλίψη, αλλά τέρψη και απόλαυση. Πολλοί μάλιστα, μεταχειριζόμενοι ρητορική δεινότητα και θεωρώντας τους εαυτούς τους πιο ανδρείους από όσους έχουν στεφανωθεί με την αγνεία, υποστηρίζουν απρεπώς ότι αυτό είναι τεκμήριο δειλής ψυχής.

Αυτό όμως δεν είναι αντιφατικό· διότι ό,τι γίνεται παρά τη θέληση, αποτελεί διάλυση. Εάν όμως και οι δύο εγκρατεύονται με σύμφωνη γνώμη, δεν υπάρχει διάλυση. ΣΤ΄. Έπειτα, για να μη φανεί ότι αυτό αποτελεί νομοθεσία, πρόσθεσε: «Εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες». Έπειτα επικαλείται ως αιτία την παρούσα κατάσταση, την τωρινή ανάγκη, τον περιορισμένο χρόνο και τη θλίψη. Διότι ο γάμος συνεπιφέρει πολλά, τα οποία υπαινίχθηκε και εδώ, αλλά και στον λόγο του περί εγκράτειας, λέγοντας εκεί μεν ότι «η γυναίκα δεν έχει εξουσία στον εαυτό της», ενώ εδώ λέγοντας: «Είσαι δεμένος».

Δ'. Ας ακούσουν οι γυναίκες (διότι κυρίως για αυτόν τον λόγο μίλησα για όσους έχουν αναχωρήσει από τη ζωή), εκείνες που συνάπτουν δεύτερο γάμο και φθείρουν την κλίνη του νεκρού συζύγου, ενώ είχαν αγαπήσει τον πρώτο. Τα λέω αυτά, όχι για να απαγορεύσω τον δεύτερο γάμο, ούτε λέγοντας ότι είναι ακολασία· διότι δεν με αφήνει ο Παύλος, βάζοντας χαλινάρι στο στόμα μου και λέγοντας στις γυναίκες: «Αν όμως και παντρευτεί, δεν αμάρτησε». Αλλά ας δούμε και τη συνέχεια: «Είναι όμως πιο μακάρια, αν μείνει έτσι»· τούτο είναι πολύ καλύτερο από εκείνο. Γιατί; Για πολλούς λόγους. Διότι, αν το να μην παντρευτεί κάποιος καθόλου είναι καλύτερο από το να παντρευτεί, πολύ περισσότερο αυτό είναι καλύτερο από εκείνο. Αλλά μερικές, λέει, δεν άντεξαν τη χηρεία, παρά περιέπεσαν σε συμφορές· διότι δεν κατάλαβαν τι είναι η χηρεία. Δεν είναι αυτό χηρεία, το να μη συνάψει κανείς δεύτερο γάμο, όπως ακριβώς ούτε παρθενία είναι απλώς το να είναι κανείς άπειρος γάμου· αλλά τι είναι; Όπως εκεί ζητείται η ευσχημοσύνη και η απερίσπαστη αφοσίωση, έτσι και εδώ το να μένει μόνη, το να εγκαρτερεί στις δεήσεις, το να έχει απαλλαγεί από την καλοπέραση και τη σπατάλη· διότι, «εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη», λέει, «ενώ ζει, είναι νεκρή».

Ναι, λέει κάποιος· αλλά τώρα βρισκόμαστε σε ανάγκη. Γιατί λοιπόν αυξάνουμε την ανάγκη; Διότι, εάν πολλοί περικόπτουν πολλά ακόμη και από τα αναγκαία (εννοώ δούλους, και οικήματα, και χρήματα), ποια δικαιολογία θα μπορούσαμε να έχουμε εμείς, όταν ξεπερνάμε την ανάγκη; Όσα περισσότερα συγκεντρώνεις γύρω σου, τόσο περισσότερο δούλος γίνεσαι. Διότι, όσα περισσότερα έχεις ανάγκη, τόσο περισσότερο περιόρισες την ελευθερία σου. Διότι η πραγματική ελευθερία συνίσταται στο να μην έχεις ανάγκη απολύτως τίποτα· και η αμέσως επόμενη, στο να έχεις ανάγκη λίγα, την οποία έχουν κατεξοχήν οι άγγελοι και όσοι τους μιμούνται. Και το να το κατορθώσει κανείς αυτό ενώ παραμένει σε θνητό σώμα, αναλογίσου πόσο μεγάλο έπαινο αξίζει. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Παύλος γράφοντας στους Κορινθίους: «Εγώ όμως σας λυπάμαι»· και, «Για να μην έχουν θλίψη στη σάρκα οι τέτοιοι». Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζονται χρήματα, για να τα χρησιμοποιούμε σε ό,τι είναι αναγκαίο, όχι για να τα φυλάμε και να τα θάβουμε· διότι αυτό δεν σημαίνει ότι τα κατέχουμε, αλλά ότι μας κατέχουν. Εάν λοιπόν πρόκειται να έχουμε ως σκοπό αυτό, το πώς δηλαδή θα τα αυξήσουμε, και όχι πώς θα τα απολαύσουμε για τις ανάγκες μας, τότε η τάξη έχει αναστραφεί, και εκείνα κατέχουν εμάς, όχι εμείς εκείνα. Ας απαλλαγούμε λοιπόν από αυτήν τη σκληρή δουλεία, και ας γίνουμε επιτέλους ελεύθεροι. Γιατί επινοούμε για τον εαυτό μας αμέτρητα και ποικίλα δεσμά; Δεν σου αρκεί ο δεσμός της φύσης, και η ανάγκη της ζωής, και το πλήθος των αμέτρητων μεριμνών, αλλά πλέκεις για τον εαυτό σου και άλλα δίχτυα, και τα τυλίγεις γύρω από τα πόδια σου;

Από τα αισθητά, από όσα συμβαίνουν άμεσα μπροστά μας. Και πάλι: «Όποιος πει στον αδελφό του “Ρακά”, θα είναι ένοχος ενώπιον του συνεδρίου». Και ο Παύλος εξάλλου συχνά θέτει αισθητά έπαθλα και προτρέπει με βάση τα παρόντα πράγματα· όπως για παράδειγμα όταν ομιλεί περί παρθενίας· διότι, χωρίς να αναφέρει τίποτα περί των ουρανών στο σημείο αυτό, παρακινεί προσώρας με βάση τα παρόντα, λέγοντας: «Εξαιτίας της παρούσας ανάγκης»· και, «Εγώ όμως θέλω να σας προφυλάξω»· και, «Θέλω να είστε αμέριμνοι».

Αυτές που είναι πλησίον, όχι απλώς ως προς τον τόπο, αλλά και ως προς τον τρόπο, και οι οποίες συμφωνούν μαζί της στα δόγματα· διότι κανείς δεν θα μπορούσε να αποκαλέσει παρθένους αυτές των αιρετικών· επειδή δεν βρίσκονται πλησίον της βασίλισσας. Θα οδηγηθούν με ευφροσύνη και αγαλλίαση. Δες εδώ το αποστολικό λόγιο να διαλάμπει, και την απόφαση εκείνη να καταδεικνύεται και μέσα από τον Προφήτη. Ποια είναι άραγε αυτή; Ότι θλίψη στη σάρκα θα έχουν όσες έρχονται εις γάμον. Και όπως ακριβώς εκείνες θα έχουν θλίψη, έτσι και αυτές θα έχουν αγαλλίαση και ευφροσύνη.

Σε ποια χήρα και σε ποια παρθένο επιτρέπει ο Παύλος να έρχεται σε γάμο. Πώς, λοιπόν, αυτήν που αφήνει ελεύθερη πάλι την τιμωρεί, και τον γάμο που λέει ότι είναι εν Κυρίω, αυτόν τον κατακρίνει ως παράνομο; Μη φοβάσαι· δεν εννοεί τον ίδιο, αλλά κάποιον άλλον. Διότι, όπως ακριβώς όταν λέει: «Εάν έλθει σε γάμο η παρθένος, δεν αμάρτησε», δεν ομιλεί για εκείνη που έχει αποταχθεί τον γάμο· διότι είναι σε όλους φανερό ότι αυτή αμάρτησε, και μάλιστα αμαρτία αφόρητη. Αλλά ομιλεί για εκείνη που είναι μεν ακόμη άπειρη γάμου, όμως δεν έχει ακόμη αποφασίσει ούτε το ένα ούτε το άλλο, αλλά παραμένει στο μεταίχμιο και των δύο αυτών λογισμών.

Διότι ο λόγος περί του γάμου βρίσκεται και πάλι κοντά, μετριάζοντας αυτόν τον φόβο και λέγοντας: «Εάν όμως παντρευτείς, δεν αμάρτησες». Αλλά ούτε και τώρα να εφησυχάσεις· διότι και πάλι σε ελκύει προς την παρθενία, και αυτό επιδιώκει ο λόγος του, ο οποίος διδάσκει ότι υπομένουν πολλή θλίψη στη σάρκα όσοι αφοσιώνονται στον γάμο.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, υποβάλλεις τον εαυτό σου σε τόσο μεγάλη ανάγκη; Διότι αυτόν τον λογισμό δεν έπρεπε να τον κάνεις μετά τον γάμο, αλλά πριν από τον γάμο. Γι' αυτό και ο Παύλος, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα την ανάγκη που προκύπτει από τον δεσμό, κατόπιν ομιλεί περί της λύσεως. Διότι, αφού είπε: «Είσαι συνδεδεμένος με γυναίκα; Μην αναζητάς λύση», αμέσως μετά πρόσθεσε: «Έχεις λυθεί από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα». Το κάνει δε αυτό, ώστε εσύ, αφού πρώτα εξετάσεις με ακρίβεια και κατανοήσεις τον καταναγκασμό της συζυγίας, να αποδεχθείς ευκολότερα τον λόγο περί της αγαμίας. «Εάν όμως και νυμφευθείς», λέγει, «δεν αμάρτησες· και εάν νυμφευθεί η παρθένος, δεν αμάρτησε». Ιδού πού καταλήγει το μέγα κατόρθωμα του γάμου: στο να μην κατηγορηθεί κανείς, και όχι στο να θαυμαστεί· διότι αυτό ανήκει στην παρθενία, ενώ ο νυμφευμένος αρκείται να ακούει ότι δεν αμάρτησε.

Γιατί προτρέπει στην παρθενία με αφορμή τα ευχάριστα της παρούσας ζωής; Τι λες; Ενώ με προσκαλείς να πολεμήσω με δαίμονες —«Διότι η πάλη μας δεν είναι ενάντια σε αίμα και σάρκα»—, προτρέποντάς με να αντισταθώ στη μανία της φύσης, και παρακαλώντας με να κατορθώσω, αν και φέρω σάρκα και αίμα, τα ίδια που κατορθώνουν οι ασώματες δυνάμεις, μνημονεύεις τα επίγεια καλά και το ότι δεν θα έχουμε τις θλίψεις του γάμου; Γιατί, αλήθεια, δεν είπε το εξής: Διότι, ακόμη και αν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε, αλλά στέρησε τον εαυτό της από τα στεφάνια της παρθενίας, από τις μεγάλες και ανείπωτες δωρεές; Γιατί δεν περιέγραψε τα αγαθά που είναι αποταμιευμένα για αυτές στην αθανασία, πώς δηλαδή, κρατώντας τις λαμπάδες για να τον προϋπαντήσουν, εισέρχονται μαζί με τον Βασιλιά στον νυμφώνα με πολλή δόξα και παρρησία; Πώς λάμπουν, περισσότερο από όλους, κοντά σε εκείνον τον θρόνο και στους βασιλικούς νυμφώνες;

Αλλά γι' αυτά ούτε την παραμικρή μνεία δεν έκανε· αντίθετα, διαρκώς μνημονεύει την απαλλαγή από τις δυσκολίες της ζωής. «Νομίζω», λέει, «ότι αυτό είναι καλό». Και παραλείποντας να πει «για τα μελλοντικά αγαθά», λέει: «Εξαιτίας της παρούσας ανάγκης». Έπειτα, λέγοντας πάλι: «Αν όμως παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε», και αποσιωπώντας τις επουράνιες δωρεές από τις οποίες στέρησε τον εαυτό της, λέει: «Αυτοί θα έχουν θλίψη στη σάρκα». Και δεν το κάνει αυτό μόνο μέχρι εδώ, αλλά ενεργεί με τον ίδιο τρόπο μέχρι το τέλος. Δεν εισάγει το ζήτημα με βάση τα μελλοντικά αγαθά, αλλά καταφεύγει πάλι στην ίδια αιτία, λέγοντας: «Ο καιρός είναι περιορισμένος». Και αντί να πει: «Θέλω να αστράψετε στους ουρανούς και να αναδειχθείτε πολύ πιο λαμπροί από τους έγγαμους», προσκολλάται πάλι στα επίγεια λέγοντας: «Θέλω να είστε αμέριμνοι». Δεν το κάνει όμως αυτό μόνο εδώ, αλλά και όταν ομιλεί περί ανεξικακίας ακολούθησε τον ίδιο δρόμο συμβουλής. Διότι, αφού είπε «Αν πεινάει ο εχθρός σου, τρέφε τον, αν διψάει, δίνε του να πιει», και αφού επέβαλε ένα τόσο σπουδαίο έργο, προστάζοντας να παραβιάσουμε την ανάγκη της φύσης και να παραταχθούμε απέναντι σε μια τόσο ανυπόφορη φωτιά, όταν κάνει λόγο για τις ανταμοιβές, αποσιωπώντας τον ουρανό και τα επουράνια αγαθά, τοποθετεί την ανταπόδοση στη βλάβη εκείνου που προκάλεσε τη λύπη. «Διότι, κάνοντας αυτό», λέει, «θα συσσωρεύσεις αναμμένα κάρβουνα στο κεφάλι του».

Διότι, επειδή σας λυπάμαι, λέγει, και δεν επιθυμώ να υποστείτε θλίψη, γι' αυτόν τον λόγο δεν θέλω να έλθετε σε γάμο.

Ότι μαζί με τα άλλα κακά, η τρυφή καθιστά ανυπόφορες και τις μεταβολές της ζωής. Και γιατί αναφέρομαι στις γυναίκες; Διότι και οι ίδιοι οι άνδρες αιχμαλωτίζονται οικτρά από τέτοιου είδους καταστάσεις. Εκείνος μεν που ζει με αυτάρκεια δεν φοβάται καμία μεταβολή. Εκείνος όμως που έχει αναλωθεί σε εκείνον τον μαλθακό και έκλυτο βίο, εάν ποτέ συμβεί από κάποια περίσταση και ανάγκη να παραδοθεί στη φτώχεια, θα πεθάνει προτού αντέξει αυτή τη μεταβολή, επειδή είναι απροετοίμαστος και αγύμναστος. Γι' αυτόν τον λόγο ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Θλίψη στη σάρκα θα έχουν οι άνθρωποι αυτοί· εγώ όμως σας λυπάμαι». Έπειτα, μετά από αυτό προσθέτει: «Ο καιρός από εδώ και στο εξής είναι περιορισμένος».

Αυτό σημαίνει να έχει κανείς γυναίκα και να μην έχει, αυτό σημαίνει να χρησιμοποιεί τον κόσμο και να μην τον καταχράται. «Εκείνος δε που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου.» Όταν λοιπόν και εδώ και εκεί υπάρχει μέριμνα, αλλά εδώ μεν είναι άσκοπη και μάταιη, ή μάλλον φέρνει και λύπη —«διότι οι τέτοιοι», λέει, «θα έχουν θλίψη στη σάρκα»—, ενώ εκεί αποβλέπει στα άρρητα αγαθά, γιατί να μην επιλέξουμε μάλλον αυτήν τη φροντίδα, όχι μόνο επειδή έχει τέτοιες και τόσες ανταποδόσεις, αλλά και επειδή από τη φύση της είναι ελαφρότερη από την άλλη; Διότι για ποιο πράγμα μεριμνά η ανύπαντρη γυναίκα; Μήπως για χρήματα, για υπηρέτες, για οικονόμους, για χωράφια και για τα υπόλοιπα; Μήπως επιβλέπει μάγειρες και υφαντές και το υπόλοιπο υπηρετικό προσωπικό; Κάθε άλλο. Τίποτε από αυτά δεν βάζει στο μυαλό της, αλλά ένα πράγμα μόνο φροντίζει: πώς να οικοδομεί την ψυχή της, πώς να στολίζει εκείνον τον άγιο ναό όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια, όχι με ψιμύθια και καλλυντικά, ούτε με τις άλλες δυσκολίες και ταλαιπωρίες, αλλά με την αγιότητα κατά το σώμα και κατά το πνεύμα. «Η δε παντρεμένη», λέει, «μεριμνά πώς θα αρέσει στον άνδρα της.» Πολύ συνετά δεν προχώρησε στην εξέταση των ίδιων των πραγμάτων, ούτε ανέφερε όσα υποφέρουν οι γυναίκες προκειμένου να αρέσουν στους άνδρες τους και στο σώμα και στην ψυχή, το μεν σώμα βασανίζοντας, ασπρίζοντας με πούδρες και ταλαιπωρώντας το με άλλες τιμωρίες, τη δε ψυχή γεμίζοντας με ανελευθερία, κολακεία, υποκρισία, μικροψυχία, και με περιττές και ανώφελες φροντίδες.

Αλλά, αφού υπαινίχθηκε όλα αυτά με μία μόνο φράση, τα άφησε στη συνείδηση των ακροατών για να τα αναλογιστούν, και αφού κατέδειξε με αυτόν τον τρόπο την υπεροχή της παρθενίας και την ανύψωσε έως τον ίδιο τον ουρανό, μεταφέρει και πάλι τον λόγο στην παραχώρηση του γάμου, καθώς πάντοτε φοβόταν μήπως θεωρήσει κανείς ότι το ζήτημα αυτό αποτελεί προσταγή. Γι' αυτό τον λόγο δεν αρκέστηκε ούτε στις προηγούμενες προτροπές, αλλά, αφού είπε: «Προσταγή Κυρίου δεν έχω» και «Εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε», λέει πάλι εδώ: «Όχι για να σας επιβάλω βρόχο».

Διότι προτρέποντας και συμβουλεύοντας να επιλέγει κανείς την παρθενία, έλεγε περίπου τα εξής: «Νομίζω ότι είναι καλό για τον άνθρωπο να παραμένει έτσι εξαιτίας της παρούσας ανάγκης»· και πάλι: «Και αν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε»· εννοώντας εδώ ως παρθένο όχι εκείνη που έχει αφιερωθεί εγκαταλείποντας τον κόσμο, αλλά απλώς εκείνη που δεν έχει γνωρίσει γάμο και δεν έχει καταστεί υπόχρεη από την υπόσχεση της διαρκούς παρθενίας. «Όμως, θλίψη στη σάρκα θα έχουν οι τέτοιοι· εγώ όμως θέλω να σας προφυλάξω».

Είδες, Θεόδωρε, τα ναυάγια εκείνων που πλέουν σε τούτη τη θάλασσα· γι' αυτό, σε παρακαλώ, φύγε από το πέλαγος, φύγε από τα κύματα, και κατέφυγε σε τόπο υψηλό, από όπου δεν είναι δυνατόν να αλωθείς. Υπάρχει ανάσταση, Θεόδωρε, υπάρχει κρίση, ένα φοβερό δικαστήριο μας περιμένει μόλις αναχωρήσουμε από εδώ. «Όλοι μας πρέπει να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Όχι μάταια μας απειλεί η γέεννα, ούτε τυχαία έχουν ετοιμαστεί τόσα αγαθά. Σκιά, και πιο μηδαμινά από τη σκιά είναι τα πράγματα του βίου, γεμάτα από πολλούς φόβους, από πολλούς κινδύνους και από έσχατη δουλεία. Μη ζημιωθείς, λοιπόν, και τον τωρινό και τον μελλοντικό αιώνα, ενώ είναι δυνατόν να κερδίσεις και τους δύο, εάν το θελήσεις. Ότι, εξάλλου, και τα επίγεια τα κερδίζουν όσοι ζουν κατά Χριστόν, το διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Εγώ όμως σας λυπάμαι». Και πάλι: «Αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον». Βλέπεις ⟨λοιπόν, ω Θεόδωρε⟩, ότι και σε αυτή τη ζωή εκείνος που μεριμνά για τα του Κυρίου είναι ανώτερος από τον έγγαμο; Δεν υπάρχει δυνατότητα μετάνοιας όταν αναχωρήσουμε εκεί. Κανένας αθλητής, αφού βγει από το στάδιο και διαλυθεί το θέατρο, δεν μπορεί πια να παλέψει ξανά [ή να αγωνιστεί].

Εάν όμως παντρευτείς, δεν αμάρτησες· και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Θλίψη όμως στη σάρκα θα έχουν όσοι πράξουν έτσι. Εγώ όμως θέλω να σας προφυλάξω. Και σας λέω τούτο, αδελφοί, ότι ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος· ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν· και εκείνοι που κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και εκείνοι που χαίρονται, σαν να μη χαίρονται· και εκείνοι που αγοράζουν, σαν να μην τα κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου. Θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο. Εκείνος όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον κόσμο· είναι μοιρασμένος. Και η γυναίκα η παρθένος, η άγαμη, μεριμνά για τα του Κυρίου, για να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Εκείνη όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της. Και αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον· όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά για να σας οδηγήσω στο πρέπον και στην απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο. Εάν όμως κάποιος νομίζει ότι συμπεριφέρεται απρεπώς απέναντι στην παρθένο του, εφόσον αυτή έχει περάσει την ακμή της ηλικίας της, και έτσι πρέπει να γίνει, ας κάνει αυτό που θέλει. Δεν αμαρτάνει· ας παντρευτούν.

Διότι είναι προτιμότερο να έρχονται σε γάμο, παρά να φλέγονται από τα πάθη. Στους παντρεμένους παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωρίζεται από τον άνδρα της. Εάν όμως και χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην αφήνει τη γυναίκα του. Όσον αφορά δε τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός. Νομίζω λοιπόν ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης, ότι δηλαδή είναι καλό στον άνθρωπο να παραμένει ως έχει. Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο· είσαι ελεύθερος από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα. Εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες, και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Οι άνθρωποι αυτοί όμως θα έχουν θλίψη στη σάρκα». Και πάλι: «Θέλω να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ο παντρεμένος, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στη γυναίκα του, και είναι μοιρασμένος. Η γυναίκα η άγαμη και η παντρεμένη. Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα· η παντρεμένη, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στον άνδρα της. Αυτό το λέγω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά αποσκοπώντας στην ευσχημοσύνη και στην αναπόσπαστη προσήλωση στον Κύριο.» «Εκείνος που αγαπά τη γυναίκα του, τον εαυτό του αγαπά.»

γʹ. Βλέποντας, λοιπόν, τη διένεξη σχετικά με τις άγιες νηστείες να έχει κορυφωθεί υπερβολικά, θρηνούσα πικρά και στενοχωριόμουν, διότι μέσω του αγαθού η αμαρτία κατεργάζεται για εμένα τον θάνατο. Διότι ποιο είναι το όφελος της νηστείας, για εκείνους που νηστεύουν μέσα σε έριδες και διαμάχες; Γι' αυτό, σε όσους υποστήριζαν ότι οι εβδομάδες των αγίων νηστειών είναι επτά, συμβούλευα να μην αντιδικούν και να μη διχάζουν το ωραίο σώμα του Χριστού, δηλαδή την Εκκλησία· αλλά μάλλον να υπακούν σε εκείνους που τους έχει εμπιστευθεί η προεδρία και η οικονόμηση του λόγου. Διότι το να περισσεύει κανείς στο αγαθό, να προκόβει, να ανεβαίνει στα μεγαλύτερα και υψηλότερα, και να προσθέτει σε κάθε αίνο προς τον Κύριο, αποτελεί γνώρισμα εκείνων που πράττουν σωστά. Σε εκείνους δε που νομοθετούσαν τις οκτώ εβδομάδες, επισήμαινα ότι ούτε το καλό είναι καλό, εάν δεν γίνεται με καλό τρόπο. Διότι καλή μεν είναι η παρθενία, αλλά εάν παντρευτείς, δεν αμάρτησες· καλό είναι να νηστεύει κανείς κάθε ημέρα· αλλά αυτός που δεν τρώει ας μην κατακρίνει αυτόν που τρώει. Σε τέτοιου είδους ζητήματα δεν αρμόζει να επιβάλλουμε νόμους, ούτε να ασκούμε βία, ούτε να καθοδηγούμε καταναγκαστικά το ποίμνιο που μας έχει εμπιστευθεί, αλλά μάλλον με την πειθώ, με ηπιότητα, και με λόγο αρτυμένο με αλάτι, αυτά υποδεικνύαμε και σε τούτους.

«Η περιτομή δεν είναι τίποτα.» Ούτε η περιτομή, λέει, μπορεί από μόνη της να ωφελήσει κάποιον, ούτε η ακροβυστία. Η ωφέλεια όμως προέρχεται από την τήρηση της εντολής, ομοίως και για την περιτομή και για την ακροβυστία. Διότι από τις ανθρώπινες πράξεις, άλλες είναι από μόνες τους χρήσιμες, ακόμη κι αν δεν συνδέονται με θεία εντολή, όπως η δικαιοσύνη και τα παρόμοια, και άλλες μόνο εξαιτίας της εντολής, όπως τα περισσότερα από τα παραγγέλματα του νόμου. 1 Κορ. 7,21-22 Για να μη θεωρηθεί από τους δούλους ότι η δουλεία αποτελεί εμπόδιο για την ευσέβεια, λέει ρητώς ότι αυτό απέχει τόσο πολύ από το να είναι εμπόδιο, ώστε δεν χρειάζεται καν να ανησυχούν γι' αυτό. «Να μη σε απασχολεί», λέει. «Αλλά και αν μπορείς» με κάποια σπουδή και επιμέλεια να γίνεις ελεύθερος, άφησέ το και «προτίμησε μάλλον να κάνεις χρήση» της δουλείας. Ούτε και έτσι υστερείς σε τίποτα από τον αφέντη σου. Διότι είσαι «απελεύθερος» του κοινού Κυρίου όπως ακριβώς κι εκείνος· δηλαδή, είσαι δούλος του κοινού Κυρίου, όπως κι εκείνος, και πάλι απελεύθερος, όπως κι εκείνος. Τι σε νοιάζει, λοιπόν, για τη σωματική δουλεία, η οποία ούτε σε μειώνει, ούτε προσθέτει κάτι περισσότερο σε εκείνον που υπηρετείται, και δεν βλάπτει κανέναν από τους δύο ως προς το να επιτύχουν τα ίδια πνευματικά αγαθά; 1 Κορ. 7,25-28 «Ως ελεημένος από τον Κύριο» ώστε να είμαι αξιόπιστος στο να σας νουθετώ και να σας διδάσκω τα ωφέλιμα.

Το «έχεις λυθεί» μπορεί να εκληφθεί με δύο τρόπους: είτε ότι δεν δέθηκες ακόμη καθόλου, είτε ότι, αφού λύθηκες από τον δεσμό με τον οποίο είχες δεθεί, δεν οφείλεις να συνδεθείς και πάλι με άλλον δεσμό γυναίκας. Το «εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες» και τα εξής, πρέπει να συνταχθεί με τα προηγούμενα καθ' υπερβατόν, δηλαδή: καλό είναι για τον άνθρωπο να παραμένει έτσι, «εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες» και τα εξής. Διότι δεν πρέπει να το συνάψουμε με το «έχεις λυθεί από γυναίκα; μην αναζητάς γυναίκα. εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες». Πρώτον, διότι εάν το νόημα ληφθεί κατ' αυτόν τον τρόπο, στερείται ακολουθίας· διότι για ποιον λόγο αρμόζει να λέγεται σε κάποιον που έχει ήδη παντρευτεί και διαζευχθεί το «εάν όμως και παντρευτείς»; Αυτό ταιριάζει σε εκείνους που δεν έχουν παντρευτεί ακόμη. Έπειτα είναι και μεγάλο αμάρτημα, αφού χωρίσει κάποιος από τη γυναίκα του, να παντρευτεί άλλη· ώστε δεν επιτρέπεται να συνάψουμε το χωρίο με αυτόν τον τρόπο, αλλά όπως ελέχθη προηγουμένως. Διότι και λίγο πριν αναφέρει: «εάν όμως και χωριστεί, ας μείνει άγαμη». Επομένως, τόσο εξαιτίας των προαναφερθέντων όσο και αυτού που ειπώθηκε τώρα, προκειμένου να μη φανεί ότι αντιφάσκει προς τον εαυτό του, πρέπει να γίνει η σύνταξη καθ' υπερβατόν. Εάν όμως το «έχεις λυθεί» το εκλάβεις όχι για εκείνους που συνδέθηκαν και έπειτα χώρισαν, αλλά απλώς για εκείνους που δεν ήλθαν καθόλου σε κοινωνία γάμου, αλλά είναι ελεύθεροι από τέτοιου είδους δεσμό, τότε επιτρέπεται και η άμεση σύνταξη. «Έχει μερισθεί και η γυναίκα και η παρθένος», δηλαδή είναι μεγάλη η μεταξύ τους παραλλαγή και διαφορά.