Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:30

Διότι δεν είναι πλέον δύο, αλλά μία σάρκα. Ώστε μέσω της γυναίκας, η αδελφή μεταβαίνει στη συγγένεια του ανδρός. Διότι, όπως ακριβώς δεν θα λάβει ως σύζυγο τη μητέρα της γυναίκας του ούτε την κόρη της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του μητέρα ούτε τη δική του κόρη, έτσι δεν μπορεί να λάβει ούτε την αδελφή της γυναίκας του, επειδή δεν λαμβάνει ούτε τη δική του αδελφή. Και αντιστρόφως, ούτε στη γυναίκα θα επιτρέπεται να συνοικήσει με τους συγγενείς του ανδρός. Διότι τα δίκαια της συγγένειας είναι κοινά και για τους δύο. Εγώ, εξάλλου, προς καθέναν που σκέπτεται τον γάμο διακηρύσσω ότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου και ο καιρός είναι συνεσταλμένος, «ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Αν όμως κάποιος μου προβάλλει το «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», περιγελώ αυτόν που δεν διακρίνει τους καιρούς των νομοθεσιών. Παραμυθία της πορνείας είναι ο δεύτερος γάμος, όχι εφόδιο για ασέλγεια. «Αν δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν», λέγει· όχι όμως, παντρευόμενοι, να παρανομούν.

ΛΟΥΚΑΣ. Όταν δείτε το νέφος να ανατέλλει από τα δυτικά, αμέσως λέτε ότι έρχεται βροχή· και γίνεται έτσι. Και όταν πνέει νότιος άνεμος, λέτε ότι θα υπάρξει καύσωνας· και γίνεται. Υποκριτές, την όψη της γης και του ουρανού γνωρίζετε να την διακρίνετε, αυτόν όμως τον καιρό πώς δεν τον διακρίνετε; ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν· και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε· και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου.

Αλλά κατά τη νουμηνία, λέει, του μήνα, κατά τον οποίο συγκεντρώνετε τους καρπούς, θα υπάρχει για εσάς ανάπαυση, σε ανάμνηση των σαλπίγγων. Διότι ο καθένας θησαυρίζει τα αγαθά που προέρχονται από τους δικούς του ιδρώτες, και θα προνοήσει και θα επιμεληθεί για την αιώνια τρυφή και ανάπαυση, ενθυμούμενος ότι, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «Ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού θα κατεβεί από τον ουρανό». «Διότι θα σαλπίσει», λέει, «και οι νεκροί θα αναστηθούν άφθαρτοι». —«Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την αμοιβή για όσα έπραξε δια του σώματος, είτε αγαθό είτε φαύλο». Ενθυμούμαστε λοιπόν αυτή την ιερή και φοβερότατη σάλπιγγα, όταν είναι και η επισημότατη εορτή των αγίων, κλητή και άγια, κατά την οποία αυτοί που έζησαν με ελπίδες λαμβάνουν πλέον ως κλήρο πλούσια ανταπόδοση για τα λαμπρά τους ανδραγαθήματα. Είναι αναγκαίο λοιπόν για εμάς, υψώνοντας τον νου μας με αυτές τις σκέψεις προς την άκρα αρετή, να απέχουμε από κάθε έργο που γνωρίζουμε ότι δεν ωφελεί καθόλου, αλλά μάλλον συνηθίζει και να κηλιδώνει. Διότι αυτό νομίζω είναι που μας είπε σοφά και ο Παύλος: «Ο καιρός είναι πλέον συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο να είναι σαν να μην τον καταχρώνται». ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Έπειτα λέει ότι: «Κατά τη δεκάτη ημέρα αυτού του έβδομου μήνα, που είναι ημέρα εξιλασμού, θα είναι για εσάς κλητή και άγια».

Ας προσέχουμε λοιπόν, αγαπητοί αδελφοί, μήπως, θέλοντας να ικανοποιήσουμε την επιθυμία μας, αποδώσουμε την αιτία στην αποστολική παραγγελία, μη κατανοώντας το βαθύτερο νόημα του λόγου. Διότι είναι γραμμένο: οι δόλιες ψυχές πλανώνται μέσα στις αμαρτίες. Και πάλι: για τον αμαρτωλό άνθρωπο υπάρχει μεγάλη παγίδα, ενώ ο δίκαιος θα βρίσκεται σε χαρά και ευφροσύνη. Άκουσες ότι είναι καλύτερο να παντρεύεται κανείς παρά να κατακαίγεται από το πάθος, αλλά δεν άκουσες αυτό που προσθέτει, λέγοντας: ο καιρός είναι πλέον σύντομος, ώστε και αυτοί που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και αυτοί που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και αυτοί που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και αυτοί που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και αυτοί που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι το σχήμα τούτου του κόσμου παρέρχεται.

Μία λοιπόν εξήγηση είναι αυτή· δεύτερη δε θα μπορούσε να είναι η εξής. Στους παλαιούς, που ακολουθούσαν έναν βίο άνετο και ελεύθερο, τίποτα δεν αποτελούσε εμπόδιο στο να προΐστανται οίκου και παιδιών παράλληλα με την ενασχόλησή τους με το θείο, αφού μπορούσαν να ζουν θεοσεβώς χωρίς περισπασμούς μαζί με τις ίδιες τους τις συζύγους, τα παιδιά και τους οίκους τους, και καθόλου να μην αποσπώνται από τα εξωτερικά πράγματα, μακριά από την προσήλωσή τους στα ανώτερα. Στην εποχή μας, όμως, είναι άπειρα τα εξωτερικά πράγματα που μας τραβούν προς τα κάτω και μας παρασύρουν σε αλλόκοτες φροντίδες, απομακρύνοντάς μας από τον ζήλο για τα αρεστά στον Θεό. Ότι ακριβώς αυτό είναι το αίτιο του περιορισμού των γάμων, το αποδεικνύει ο λόγος της ευαγγελικής διδασκαλίας, που λέει: «Αυτό, λοιπόν, σας λέω, αδελφοί, ο καιρός είναι περιορισμένος. Στο εξής, και εκείνοι που έχουν γυναίκες ας είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου· θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο· ενώ εκείνος που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στη γυναίκα του, και είναι διχασμένος. Και η άγαμη γυναίκα και η παρθένος μεριμνά για τα του Κυρίου, για να αρέσει στον Κύριο, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα· ενώ εκείνη που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της».

Και μην απορήσεις, ούτε να στενοχωρηθείς, αν, από τη μία πλευρά, στις έγγαμες γυναίκες δεν απευθύνεται από τη Γραφή καμία μομφή επειδή μεριμνούν για τα πράγματα του κόσμου και όχι για τα του Κυρίου, ενώ από την άλλη, σε εκείνες που υποσχέθηκαν την παρθενία στον Θεό τούς απαγορεύεται εντελώς ακόμα και να αγγίζουν τα κοσμικά πράγματα, και δεν τους επιτρέπεται καθόλου να ζουν με ανέσεις. Αν και ο Παύλος απευθύνεται και στους έγγαμους λέγοντας: «ο καιρός πλέον είναι λιγοστός, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται»· πράγμα που εγώ το θεωρώ πιο δυσκατόρθωτο από τον αγώνα της παρθενίας. Διότι και η πείρα αποδεικνύει ότι η νηστεία είναι ευκολότερη από την εγκράτεια απέναντι στην καλοπέραση και το ποτό. Και θα μπορούσε κάποιος να πει δίκαια και αληθινά πως, αν βέβαια κάποιος δεν επιλέγει να σωθεί, δεν έχουμε κανέναν λόγο να του απευθυνθούμε, αν όμως κάποιος νοιάζεται για τη δική του σωτηρία, αυτός ας γνωρίζει ότι ο παρθενικός βίος είναι πολύ πιο κατορθωτός και λιγότερο κοπιαστικός από τον έγγαμο.

Εκείνους, λοιπόν, αφού τους προέτρεψε με αυτόν τον τρόπο τότε, τους παρουσίασε στον Χριστό· εμάς, όμως, μας διδάσκει με το να εγκαταλείψει και το σπίτι και τη στάμνα, να θεωρούμε πολυτιμότερη και από τις πλέον αναγκαίες ανάγκες την ωφέλεια που προέρχεται από τη διδασκαλία, την οποία και ο Κύριος ονόμασε αγαθή μερίδα απευθυνόμενος στη Μάρθα του Ευαγγελίου, όταν μιλούσε για τη Μαρία που άκουγε τον λόγο. Εάν όμως πρέπει να περιφρονούμε τα αναγκαία, πόσο μάλλον τα υπόλοιπα; Διότι τι σε επείγει τόσο και σε απομακρύνει από τα ψυχωφελή ακούσματα; Η φροντίδα για το σπίτι, τα παιδιά και τη γυναίκα; Κάποιο προσωπικό ή συγγενικό πένθος ή χαρά; Κάποια αγορά ή πώληση κτημάτων; Η χρήση όλων των υπαρχόντων σου, ή μάλλον η κατάχρηση; Αλλά άκουγε με σύνεση τα αποστολικά διδάγματα: «ο καιρός, αδελφοί, είναι πλέον περιορισμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν τίποτα, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου».

Εμείς όμως, από τους οποίους απαιτούνται περισσότερα από εκείνους, ούτε καν στα έργα δεν τους μοιάζουμε ή έστω δεν τους πλησιάζουμε λίγο, αλλά εμείς, αν και διδαχθήκαμε να εγκρατευόμαστε ακόμη και από τους συζύγους μας (διότι, λέει, «ο καιρός στο εξής είναι περιορισμένος, ώστε και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν· διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου»)· εμείς λοιπόν, που τα ακούσαμε και τα πιστέψαμε αυτά, όχι μόνο δεν εγκρατευόμαστε από τις δικές μας, αλλά και επιθυμούμε μανιωδώς τις ξένες· εμείς που έχουμε διαταχθεί να μην ορκιζόμαστε ούτε για μια τρίχα («διότι ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς», λέει, «επειδή δεν μπορείς να κάνεις μια τρίχα λευκή ή μαύρη»)· εμείς, λοιπόν, χρησιμοποιώντας συχνά ως όρκο την ανώτατη κεφαλή του παντός, τον ίδιο τον Θεό και τα άγια του Θεού, δεν φρίττουμε· αλλά σε τόσο μεγάλο βαθμό, αλίμονο!, προχώρησε η πάντολμη θρασύτητα, ώστε ακόμη και αυτά τα μυστικά σύμβολα του σωτήριου πάθους, το θείο αίμα του Θεού των θεών, το οποίο χύθηκε μία φορά στους αιώνες για τη ζωή του κόσμου (αλίμονο! πώς δεν μας εγκαταλείπεις, ήλιε, όπως ακριβώς τότε τους θεοκτόνους;), να το τοποθετούμε πάνω στο χαρτί σαν μελάνι για να επιβεβαιώνουμε τους όρκους, τους οποίους όλους ο αληθινός Κύριος διακήρυξε ότι είναι έργο του πονηρού, και κάνουμε —αλίμονο!— συνεργό του πονηρού Εκείνον που κατέλυσε την εξουσία του.

Διότι, αν και του εμπιστεύθηκαν δύο τάλαντα, εντούτοις εκπλήρωσε στο ακέραιο ό,τι εξαρτάτο από αυτόν, και απέδωσε διπλάσια όσα του εμπιστεύθηκαν. Γιατί, λοιπόν, βιαζόμαστε να μας εμπιστευθούν πολλά, όταν είναι δυνατόν μέσα από τα λίγα να καρπωθούμε τα ίδια, ή ακόμη και περισσότερα; Όταν ο μεν κόπος είναι μικρότερος, ο δε μισθός πολύ μεγαλύτερος; Διότι ευκολότερα θα αποχωριστεί ο φτωχός τα υπάρχοντά του, παρά ο πλούσιος που έχει αποκτήσει πολλά και μεγάλα. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι όσο περισσότερα αποκτά κανείς, τόσο περισσότερα επιθυμεί; Για να μην πάθουμε λοιπόν αυτό, ας μην αναζητούμε τον πλούτο, ούτε να δυσανασχετούμε απέναντι στην πενία, ούτε να βιαζόμαστε να πλουτίσουμε, αλλά και όσοι έχουμε, ας τον χρησιμοποιούμε έτσι, όπως παρήγγειλε ο Παύλος: «Εκείνοι που έχουν», λέει, «να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται»· ώστε να αξιωθούμε τα υποσχεμένα αγαθά. Τα οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία.

Εάν, ενώ έχουμε γυναίκα, ζούμε σαν να μην έχουμε· εάν δεν χαιρόμαστε για τα αποκτήματα, εάν κάνουμε χρήση του κόσμου σαν να μην τον καταχρώμαστε. Εάν, πάλι, κάποιοι εμποδίστηκαν από τον γάμο, ας κατανοήσουν ότι δεν αποτελεί εμπόδιο ο γάμος, αλλά η προαίρεση που έκανε κακή χρήση του γάμου· επειδή ούτε ο οίνος προκαλεί τη μέθη, αλλά η κακή προαίρεση και η πέραν του μέτρου χρήση. Να κάνεις χρήση του γάμου με μέτρο, και θα είσαι πρώτος στη βασιλεία, και θα απολαύσεις όλα τα αγαθά. Τα οποία είθε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι ούτε τον γάμο εμποδίζω, ούτε απαγορεύω την τέρψη· αλλά επιθυμώ αυτό να γίνεται με σωφροσύνη, και όχι με αισχύνη, κατηγορίες και μύρια εγκλήματα. Δεν επιβάλλω ως νόμο να καταφεύγετε στα όρη και στις ερήμους, αλλά να είστε χρηστοί, επιεικείς και σώφρονες, κατοικώντας μέσα στην πόλη. Διότι όλες οι επιταγές των νόμων είναι κοινές για εμάς και για τους μοναχούς, εκτός από τον γάμο· μάλλον δε, ακόμη και ως προς αυτό ο Παύλος παραγγέλλει να εξισωνόμαστε σε όλα με εκείνους, λέγοντας: «Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου, έτσι ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν». Επομένως, λέει, δεν σας προστάζω να καταφεύγετε στις κορυφές των ορέων· θα το ήθελα βέβαια, επειδή οι πόλεις μιμούνται αυτά που γίνονταν στα Σόδομα, όμως δεν σας αναγκάζω σε αυτό. Μείνε έχοντας σπίτι, παιδιά και γυναίκα· αλλά μην υβρίζεις τη γυναίκα σου, ούτε να εκθέτεις σε ντροπή τα παιδιά σου, ούτε να εισάγεις στο σπίτι το μίασμα των θεάτρων. Δεν ακούς τον Παύλο που λέει: «Ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα, αλλά η γυναίκα», και ο οποίος θέτει κοινούς νόμους και για τους δύο; Εσύ όμως, εάν μεν η γυναίκα σου πηγαίνει συνεχώς στην εκκλησία, γίνεσαι αυστηρός κατήγορός της· ενώ ο ίδιος, που περνάς ολόκληρες τις ημέρες σου στα θέατρα, δεν θεωρείς τον εαυτό σου άξιο κατηγορίας. Αλλά όσον αφορά μεν τη σωφροσύνη της γυναίκας είσαι τόσο σχολαστικός, ώστε να καταντάς υπερβολικός και άμετρος, μην επιτρέποντάς της ούτε καν τις αναγκαίες εξόδους· για τον εαυτό σου όμως νομίζεις ότι επιτρέπονται τα πάντα.

Εάν όμως δυσφορείς, και επιθυμείς περισσότερα, και δεν αντέχεις ακόμη να απορρίψεις όλα τα περιττά, λέγει και σε αυτόν που ασθενεί κατ' αυτόν τον τρόπο, πώς πρέπει να τα χρησιμοποιεί. Ώστε εκείνοι που χαίρονται για τα αποκτήματά τους, να είναι σαν να μην χαίρονται· και εκείνοι που έχουν, σαν να μην κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται. Είδες τι προστάζει;

Ο πατήρ Ισαάκ έπαιζε με τη γυναίκα του· αλλά για σένα έχουν διαταχθεί πιο σεμνά πράγματα ακόμη και στη σχέση με τη γυναίκα σου, διότι «ο καιρός είναι συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι το σχήμα τούτου του κόσμου παρέρχεται». Εσύ όμως δεν θέλεις να ζεις με συστολή, παρόλο που όλα τα πράγματα συστέλλονται, αλλά και μπροστά σε γυναίκες χύνεις δάκρυα αδιακρίτως, και πληθαίνεις τα παιχνίδια, και προβάλλεις γελοιότητες, και συμπεριφέρεσαι με χαύνωση ξεστομίζοντας αισχρολογίες· διότι, μη μπορώντας να υποφέρεις την πύρωση στο ακόλαστο σώμα σου, βγάζεις πλέον τον βούρκο προς τα έξω και φανερώνεις τον εαυτό σου. Τέτοιος που φαίνεσαι μέσα από τα λόγια σου, τέτοιος οπωσδήποτε θα είσαι, και πολύ χειρότερος, στον εσωτερικό σου άνθρωπο. Γιατί συναναστρέφεσαι άφοβα με γυναίκες; Γιατί τρέχεις από μόνος σου στην παγίδα; Γιατί ρίχνεις τον εαυτό σου στον κίνδυνο; Γιατί χαριεντίζεσαι με τις γυναίκες και τολμάς να συνδιατρίβεις μαζί τους; Γι' αυτό υπάρχουν οι νηστείες, γι' αυτό οι προσευχές, γι' αυτό η ξηροφαγία, γι' αυτό οι άνθρωποι επινοούν πολυποίκιλες ασκήσεις, γι' αυτό καταφεύγουν στις ερήμους· μερικοί μάλιστα δεν χορταίνουν ούτε ψωμί ούτε νερό, για κανέναν άλλο λόγο παρά για να αποφύγουν εκείνα τα σκάνδαλα, ώστε να μην περιπέσουν στις γυναίκες και υποστούν αισχρή πτώση.

Ετοίμασε λογικό ναό· στόλισέ τον με αρετές· σε αυτό συμβάλλει ο παρών καιρός. Περί αυτού λέγει ο Παύλος: «Ιδού, ο καιρός είναι συνεσταλμένος· ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο τούτο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου». Δεν έχει ανάγκη από χρυσό ούτε από άργυρο, δεν έχει ανάγκη από πολύτιμους λίθους ούτε από μεγάλα οικοδομήματα, αλλά έχει ανάγκη από λαμπρή ψυχή, από ανόθευτη μετάνοια. Οι πρόδρομοι του επίγειου βασιλιά, αυτοί που αναγγέλλουν την παρουσία του, δεν βαστούν τίποτα το ουράνιο, αλλά τα πάντα επίγεια: άλλος μεν ασπίδα, άλλος θώρακα, άλλος χρυσούς δράκοντες, άλλος ολόχρυσα ενδύματα· ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς φέρει την εξουσία των πάντων επάνω του, την πορφύρα και το διάδημα. Οι πρόδρομοι όμως του επουράνιου βασιλιά δεν φέρουν τίποτα το γήινο, αλλά τα πάντα είναι άξια του βασιλιά: ο Μωυσής εξαγγέλλοντας τον βασιλικό νόμο, ο Ησαΐας τη νηστεία, ο Ιερεμίας την προσευχή, ο Ιωάννης το βάπτισμα της μετανοίας· ενώ ο ίδιος ο βασιλιάς φέρει την πορφύρα και το διάδημα, μέσω των οποίων ελευθερώνει τους πάντες. Διότι δική του είναι η πορφύρα: πορφύρα είναι το σώμα, και διάδημα ο Λόγος. Βλέποντάς τον αυτόν, ο Ιωάννης βοά και λέγει: Εμείς όλοι είμαστε εκ μέρους. Ο Μωυσής νομοθετεί για τον Ισραήλ, ο Ησαΐας προφητεύει για τον Ισραήλ, ο Ιερεμίας ομοίως, εγώ δε προσφέρω βάπτισμα μετανοίας στον κόσμο· αλλά κανείς δεν ελευθερώνει.

Διότι το ότι εννοεί αυτό, το κατέστησε σαφές με τη συνέχεια του λόγου του: «Και εκείνοι που κλαίνε, σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται για τα αποκτήματά τους, σαν να μην χαίρονται.» Επειδή όσοι δεν χαίρονται, δεν θα μεριμνήσουν καν για την περιουσία τους, και όσοι δεν κλαίνε, δεν θα μπορέσουν ούτε τη φτώχεια να υπομείνουν ούτε την αυτάρκεια να αποστραφούν.

Αυτό σημαίνει να έχει κανείς γυναίκα και να μην έχει, αυτό σημαίνει να χρησιμοποιεί τον κόσμο και να μην τον καταχράται. «Εκείνος δε που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου.» Όταν λοιπόν και εδώ και εκεί υπάρχει μέριμνα, αλλά εδώ μεν είναι άσκοπη και μάταιη, ή μάλλον φέρνει και λύπη —«διότι οι τέτοιοι», λέει, «θα έχουν θλίψη στη σάρκα»—, ενώ εκεί αποβλέπει στα άρρητα αγαθά, γιατί να μην επιλέξουμε μάλλον αυτήν τη φροντίδα, όχι μόνο επειδή έχει τέτοιες και τόσες ανταποδόσεις, αλλά και επειδή από τη φύση της είναι ελαφρότερη από την άλλη; Διότι για ποιο πράγμα μεριμνά η ανύπαντρη γυναίκα; Μήπως για χρήματα, για υπηρέτες, για οικονόμους, για χωράφια και για τα υπόλοιπα; Μήπως επιβλέπει μάγειρες και υφαντές και το υπόλοιπο υπηρετικό προσωπικό; Κάθε άλλο. Τίποτε από αυτά δεν βάζει στο μυαλό της, αλλά ένα πράγμα μόνο φροντίζει: πώς να οικοδομεί την ψυχή της, πώς να στολίζει εκείνον τον άγιο ναό όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια, όχι με ψιμύθια και καλλυντικά, ούτε με τις άλλες δυσκολίες και ταλαιπωρίες, αλλά με την αγιότητα κατά το σώμα και κατά το πνεύμα. «Η δε παντρεμένη», λέει, «μεριμνά πώς θα αρέσει στον άνδρα της.» Πολύ συνετά δεν προχώρησε στην εξέταση των ίδιων των πραγμάτων, ούτε ανέφερε όσα υποφέρουν οι γυναίκες προκειμένου να αρέσουν στους άνδρες τους και στο σώμα και στην ψυχή, το μεν σώμα βασανίζοντας, ασπρίζοντας με πούδρες και ταλαιπωρώντας το με άλλες τιμωρίες, τη δε ψυχή γεμίζοντας με ανελευθερία, κολακεία, υποκρισία, μικροψυχία, και με περιττές και ανώφελες φροντίδες.

Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο, αν μεν οδηγούσες τον υιό σου στα ανάκτορα, να κάνεις και να υπομένεις τα πάντα, πείθοντας και εκείνον να πράττει παρομοίως, ώστε να τον φέρεις κοντά στον βασιλιά, και να μην υπολογίζεις απολύτως τίποτα, ούτε δαπάνες, ούτε κίνδυνο, ούτε τον ίδιο τον θάνατο· ενώ τώρα που η σκέψη μας αφορά τη στρατεία στους ουρανούς, να μην πονάς, αν αυτός λάβει την τελευταία θέση και γίνει ο έσχατος όλων; Πλην όμως, εάν νομίζεις, ας εξετάσουμε και αυτό ακριβώς: αν δηλαδή είναι δυνατόν εκείνος που αναστρέφεται μέσα στον κόσμο να λάβει έστω και αυτόν τον κλήρο. Διότι ο μακάριος Παύλος αποφάνθηκε εν συντομία περί αυτού και είπε ότι όσοι έχουν γυναίκες δεν μπορούν να σωθούν με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν τις έχουν σαν να μην τις έχουν, και εάν δεν κάνουν κατάχρηση του κόσμου. Εμείς όμως, αν θέλεις, ας προσεγγίσουμε αυτό το ζήτημα και με τον λόγο. Μπορείς λοιπόν να ισχυριστείς ότι ο υιός σου, είτε ακούγοντας τις δικές σου συμβουλές είτε αντιλαμβανόμενος από μόνος του κάποτε, κατανόησε ότι εκείνος που ορκίζεται, έστω και αν τηρεί τον όρκο του, προσβάλλει τον Θεό; Και τι να πεις για το ότι αυτός που μνησικακεί δεν είναι δυνατόν να σωθεί; Διότι, λέγει, οι οδοί των μνησίκακων οδηγούν στον θάνατο. Ή ότι τον κακολόγο τόσο πολύ τον ατίμασε ο Θεός, ώστε να τον αποκλείσει ακόμη και από την ανάγνωση των θείων λόγων; Και τι για το ότι τον αλαζόνα και τον υβριστή τον απέβαλε από τους ουρανούς και τον παρέδωσε στο πυρ της γεέννης; Και τι για το ότι εκείνον που κοιτάζει με ακόλαστα μάτια, τον τιμώρησε ως ολοκληρωμένο μοιχό;

Εάν όμως παντρευτείς, δεν αμάρτησες· και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Θλίψη όμως στη σάρκα θα έχουν όσοι πράξουν έτσι. Εγώ όμως θέλω να σας προφυλάξω. Και σας λέω τούτο, αδελφοί, ότι ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος· ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν· και εκείνοι που κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και εκείνοι που χαίρονται, σαν να μη χαίρονται· και εκείνοι που αγοράζουν, σαν να μην τα κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου. Θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο. Εκείνος όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον κόσμο· είναι μοιρασμένος. Και η γυναίκα η παρθένος, η άγαμη, μεριμνά για τα του Κυρίου, για να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Εκείνη όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της. Και αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον· όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά για να σας οδηγήσω στο πρέπον και στην απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο. Εάν όμως κάποιος νομίζει ότι συμπεριφέρεται απρεπώς απέναντι στην παρθένο του, εφόσον αυτή έχει περάσει την ακμή της ηλικίας της, και έτσι πρέπει να γίνει, ας κάνει αυτό που θέλει. Δεν αμαρτάνει· ας παντρευτούν.

Να μη ζυγίζεις την αρετή με μικρά σταθμά. Εκείνος που φροντίζει καλά τον εαυτό του, φροντίζεται από τον Θεό. ΤΙΤΛΟΣ Γʹ. — Περί των πρόσκαιρων και των αιώνιων· και ότι σφάλλουν τα μέγιστα όσοι προτιμούν τα παρόντα έναντι των μελλόντων. «Πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων.» «Στο κεφάλι τους θα υπάρχει άνεση, αγαλλίαση και ευφροσύνη. Έφυγε πλέον η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός.» «Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρος ο δρόμος που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι εκείνοι που εισέρχονται από αυτήν· διότι στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένος ο δρόμος που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τον βρίσκουν.» «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, αδελφοί, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται σαν να μη χαίρονται· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα τούτου του κόσμου.» «Διότι η προσωρινή και ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς, από υπερβολή σε υπερβολή, ένα αιώνιο βάρος δόξας· εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα. Διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια.» «Εάν μόνο σε αυτήν τη ζωή έχουμε ελπίσει, είμαστε οι πιο ελεεινοί από όλους τους ανθρώπους.» «Δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική.» «Καινούργιους ουρανούς, και καινούργια γη, και τις υποσχέσεις του προσδοκούμε, όπου κατοικεί η δικαιοσύνη.»

«Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή; Και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει», και τα λοιπά. «Ο καιρός είναι περιορισμένος. Στο εξής, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται, σαν να μην χαίρονται· και όσοι κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και όσοι αγοράζουν, σαν να μην κατέχουν· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον χρησιμοποιούν. Διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου». Γνώρισμα της τέλειας ψυχής είναι το να είναι αμέριμνη, ενώ του ασεβούς το να φθείρεται από τις μέριμνες. Διότι για μεν την τέλεια ψυχή έχει ειπωθεί ότι είναι κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια. Αυτό δε υποδηλώνει την αμεριμνησία. Ενώ για όσους έχουν πολλή μέριμνα για τα βιοτικά λέγει: Όλος ο βίος του ασεβούς βρίσκεται μέσα στη μέριμνα.

Αυτοί εκπλήρωσαν εμπράκτως το αποστολικό θέσπισμα, ότι «ο καιρός πλέον είναι περιορισμένος», λέει, «αδελφοί, ώστε και αυτοί που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν και αυτοί που κλαίνε σαν να μην κλαίνε και αυτοί που χαίρονται σαν να μην χαίρονται και αυτοί που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται. Διότι παρέρχεται το σχήμα του» «σε πάρα πολύ λίγο» και ιδού παύει να υπάρχει.

Αν πάλι πολλοί από τους ιερούς Αποστόλους ήταν συζευγμένοι με γυναίκα, τι το παράδοξο υπάρχει σε αυτό; Ομοίως, πολλοί από αυτούς ήταν άγαμοι και παρθένοι: ο αγαπημένος Ιωάννης, ο οποίος κατ' εξοχήν ονομάζεται και παρθένος, ο πρωτόκλητος Ανδρέας, ο αδελφόθεος Ιάκωβος, και ο ίδιος ο έξαρχος των αποστόλων Παύλος, ο οποίος μάλιστα, υπερεπαινώντας την παρθενία, επιθυμεί να γίνουν όλοι μιμητές του, λέγοντας: «Λέγω δε στους άγαμους και στις χήρες, καλό είναι γι' αυτούς εάν μείνουν όπως κι εγώ»· και αλλού προστάζει ότι και αυτοί που θα φθάσουν να συνδεθούν με γυναίκα, πρέπει να ζουν με τόση σωφροσύνη και καθαρότητα, σαν να μην είχαν γυναίκα καθόλου: «Ο καιρός είναι συνεσταλμένος, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο τούτο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου».

Τα σχετικά με τη ζωοποιό νέκρωση του Ιησού και Θεού και τη θαυμαστή ενέργειά της, η οποία συντελείται πάντοτε σε όσους είναι τέλειοι στην αρετή και τη γνώση, δεν θα τα κατανοήσει ο καθένας που τα ακούει, ακόμη κι αν το νομίζει, παρά μόνο εκείνοι που έχουν γνωρίσει και έχουν καταλάβει ξεκάθαρα το ιερότατο λόγιο του Αποστόλου που λέει τα εξής: «Διότι παρέρχεται η μορφή του κόσμου τούτου, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μην χαίρονται, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται», έτσι και εκείνοι που μεριμνούν σαν να μην μεριμνούν, και εκείνοι που εργάζονται σαν να μην εργάζονται. Και πάλι: «Σαν νεκροί, και ιδού ζούμε, σαν να μην έχουμε τίποτα και τα πάντα κατέχουμε.» Μην τα προσπεράσεις λοιπόν αυτά απλώς και νομίζεις έτσι πως κατανοείς την κρυμμένη μέσα τους δύναμη, αλλά κατανόησε με ακρίβεια, αγαπητέ, την εσωτερική διάθεση της ψυχής σου, και από τα ορατά πράγματα θα σου παρουσιάσουμε τη θεωρία όσων ειπώθηκαν· πρόσεχε λοιπόν τα λεγόμενα με ακρίβεια.

Αυτό ακριβώς πολλοί από τους παλαιούς και τους σύγχρονους αγίους, το γνωρίζω καλά, το φύλαξαν και το φυλάττουν, ζώντας μέσα στα πράγματα, τις φροντίδες και τις μέριμνες του βίου και διανύοντας τη ζωή τους με τέλεια αγιότητα, καθώς ο Παύλος μαρτυρεί γι' αυτούς και για τους παρόμοιους λέγοντας: «Διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου, ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται.» Είναι δυνατόν, λοιπόν, και τα υπόλοιπα να τα κατανοήσει κανείς από αυτά: για παράδειγμα, αυτός που θυμώνει να μην οργίζεται, αυτός που δικαιολογείται να μην προσκολλάται καθόλου με την καρδιά του στα όσα λέγονται, αυτός που υπερασπίζεται τον εαυτό του να είναι σαν νεκρός για τον κόσμο ως προς τη διάθεση της ψυχής του, και αυτός που έγινε μια φορά τέτοιος, να επιδιώκει και να έχει την προθυμία να μην λυπάται ούτε το ίδιο του το σώμα. Διότι τέτοιοι υπήρξαν και γίνονται σε κάθε γενεά όσοι αγωνίζονται.

Γι' αυτό πώς είναι δυνατόν να μη φοβάμαι; Πώς να μην είμαι πρόθυμος, όχι μόνο αυτά τα σύντομα λόγια να πω, αλλά και αυτήν την ίδια την ταπεινή μου ψυχή να προσφέρω για τον καθένα από όλους εσάς; Επομένως, αδελφοί, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «Ο καιρός είναι περιορισμένος· στο εξής, και εκείνοι που έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και εκείνοι που κλαίνε σαν να μην κλαίνε, και εκείνοι που χαίρονται σαν να μη χαίρονται, και εκείνοι που αγοράζουν σαν να μην κατέχουν, και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου.» Τι σημαίνει «Παρέρχεται το σχήμα του κόσμου τούτου;»; Δηλαδή· περνάει, φεύγει γρήγορα, χωρίς να παραμένει στάσιμο ούτε για μία ημέρα.