Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 7:35

Γνωρίζοντας αυτό ο Γέροντας εν πνεύματι, είπε να του γραφτούν τα εξής: Προπάντων ασπαζόμαστε εν Κυρίω την αγάπη σου, και σε παρακαλούμε να αποβάλεις κάθε λυπηρό λογισμό, και με χαρά και φόβο Θεού να μελετήσεις και να κατανοήσεις όσα σου γράφτηκαν προηγουμένως στην πρώτη επιστολή. Διότι δεν σας γράψαμε τίποτα ως εντολή, έχοντας διδαχθεί από τον Απόστολο που λέει: «Όχι για να σας βάλω θηλιά». Αλλά διακρίνοντας για εσάς την καθεμία από τις πράξεις, ποια διαφορά ωφελείας έχει, καθώς όλοι ακούσαμε τον Σωτήρα να λέει στα Ευαγγέλια όσα είναι γραμμένα στον νόμο, το «Ου μοιχεύσεις, ου φονεύσεις», και τα εξής. Όταν δε εκείνος που τον ρώτησε είπε: «Όλα αυτά τα τήρησα, σε τι ακόμη υστερώ;», του απάντησε περί τελειότητος ότι «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πώλησε τα υπάρχοντά σου», και τα υπόλοιπα τα οποία γνωρίζεις. Αλλά ο μισόκαλος περιφέρεται πάντοτε εμποδίζοντας κάθε αγαθό έργο. Διότι, βλέποντας την ωφέλεια που σας γράφτηκε, και πριν ακόμη κατανοήσετε τη δύναμη των όσων γράφτηκαν, παραλίγο να ταράξει τον λογισμό σας. Και είναι να απορεί κανείς πώς σκοτίζει τον νου του ανθρώπου, αρπάζοντας τον λογισμό του, ώστε να μην ωφεληθεί απολύτως τίποτα. Και δεν τον αφήνει να αναρωτηθεί ο ίδιος γιατί ταράσσεται και να πει στον εαυτό του «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου, και γιατί με ταράσσεις; Έλπισε στον Θεό, διότι θα τον δοξολογήσω», και τα εξής.

Επιθυμώ δε να γνωρίζετε ότι εμείς ευχόμαστε να έχουμε τάγματα και ανδρών και γυναικών, των οποίων το πολίτευμα βρίσκεται στους ουρανούς, εκείνων που σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες, οι οποίοι δεν μεριμνούν για τροφές και ενδύματα, αλλά, όντες απερίσπαστοι και προσηλωμένοι στον Κύριο, επιμένουν νύχτα και μέρα στις δεήσεις. Το στόμα αυτών δεν ομιλεί για τα έργα των ανθρώπων, αλλά ψάλλουν ύμνους στον Θεό μας ακατάπαυστα, εργαζόμενοι με τα ίδια τους τα χέρια, ώστε να έχουν να μεταδίδουν σε όσους έχουν ανάγκη.

Όταν ο Χριστός, ο Νυμφίος, επιδείξει τη στοργή Του, όταν στενάξει με στεναγμό, τότε πάλι εκείνη θα κατακρίνει τον εαυτό της, τότε θα μεταμεληθεί βαθύτατα και η μετάνοιά της θα είναι ανωφελής. Αλλά ας μην πείθουν μόνο το γένος των γυναικών να τηρεί την αγνεία του, αλλά και οι άνδρες ας μην επιδεικνύουν ραθυμία, αλλά να πείθονται να αγιάζουν τα δικά τους σώματα, ψάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τα εξής από τις Θείες Γραφές: «Μακάριος ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου», και το: «Μακάριοι οι άμωμοι», και το: «Ο άγαμος μεριμνά τα του Κυρίου», και το: «Μακάριοι οι εγκρατείς, διότι σε αυτούς θα μιλήσει ο Θεός», και το ότι: «η φθορά δεν πρόκειται να κληρονομήσει την αφθαρσία», και το ότι: «εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια», και το ότι: «όσοι ζουν σαρκικά δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό», και ότι είναι «ευπρεπές» και εξασφαλίζει «απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο», και το ότι: «είναι καλό για τον άνθρωπο να παραμένει έτσι», καθώς και εκείνο που λέχθηκε στον προφήτη Ιερεμία από τον Κύριο, ότι: «μην πάρεις γυναίκα και δεν θα γεννηθεί σε σένα υιός ούτε θυγατέρα σε τούτον τον τόπο», και εκείνο που λέχθηκε στον προφήτη Ησαΐα από τον Κύριο που λέγει ότι: «ας μην λέει ο ευνούχος, ότι εγώ είμαι ξύλο ξηρό».

Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Η έγγαμη, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της. Αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον· όχι για να σας επιβάλω βρόχο, αλλά αποβλέποντας στο ευπρεπές και στην απερίσπαστη προσήλωση στον Κύριο.

Διότι όποιος πράττει, λέγει ο Κύριος, το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα μου. Και κρίνουμε ότι η μέριμνα γι' αυτούς ανήκει στον προεστώτα της αδελφότητας. Εάν όμως είναι εμπλεγμένοι στον κοσμικό βίο, δεν υπάρχει κανένας κοινός λόγος ανάμεσα σε αυτούς και σε εμάς, οι οποίοι έχουμε επιδείξει σπουδή στο να κατορθώσουμε απερίσπαστα την ευσχημοσύνη και την προσήλωση στον Κύριο. Διότι, εκτός του ότι δεν προσφέρουμε σε εκείνους κανένα όφελος, γεμίζουμε επιπλέον τη δική μας ζωή με θορύβους και ταραχή, και προσελκύουμε αφορμές αμαρτιών. Αλλά δεν είναι ορθό ούτε να δεχόμαστε όσους έρχονται για να επισκεφθούν τους άλλοτε οικείους τους, εάν αυτοί καταφρονούν τις εντολές του Θεού και περιφρονούν το έργο της ευσέβειας, διότι αποδεικνύονται ως άνθρωποι που δεν αγαπούν τον Κύριο, ο οποίος είπε:

Παρομοίως, και στην περίπτωση της σκυτοτομικής, ας εξυπηρετούμε μέσω της τέχνης αυτής εκείνους που επιζητούν τα αναγκαία για τις ανάγκες τους. Η οικοδομική, η τεκτονική, η χαλκευτική και η γεωργία, είναι μεν από μόνες τους αναγκαίες για τη ζωή, και προσφέρουν μεγάλη χρησιμότητα, και λόγω της φύσεώς τους δεν είναι απορριπτέες από εμάς· πλην όμως, όταν τυχόν μας προκαλούν θορύβους ή διασπούν την ενότητα της ζωής των αδελφών, τότε αναγκαστικά ας τις αποφεύγουμε. Πρέπει να προτιμούμε τις τέχνες που διατηρούν για εμάς τη ζωή απερίσπαστη και αφοσιωμένη στον Κύριο, και οι οποίες δεν αποσπούν από την ώρα της ψαλμωδίας, ούτε της προσευχής, ούτε της υπόλοιπης ευταξίας εκείνους που προσκαρτερούν στην άσκηση της ευσέβειας. Επειδή, όταν δεν προκύπτει από αυτές καμία βλάβη για τον προκείμενο βίο μας, είναι προτιμότερες από πολλές άλλες, και μάλιστα η γεωργία, η οποία παρέχει άμεσα τον πορισμό των αναγκαίων, και απαλλάσσει όσους ασχολούνται με αυτήν από την πολλή περιπλάνηση και τις συνεχείς μετακινήσεις, αρκεί μόνο, με τον τρόπο που προείπαμε, να μη μας επιφέρει θορύβους και ταραχές ούτε από τους γείτονες ούτε από τους συνοίκους.

Διότι η αληθινή ευνουχία και η αληθινή παρθενία εν Κυρίω είναι άγια στο σώμα και στο πνεύμα, λατρεύοντας τον Κύριο απερίσπαστα και με αφοσίωση εν Πνεύματι Θεού, ευαρεστώντας τον Κύριο με τρόπο καθαρό και αμόλυντο, και μεριμνώντας πάντοτε πώς θα του είναι αρεστή.

Και πώς τολμούν να αποκαλούν τον Θεό ποιητή και δημιουργό του σατανά και των κακών του έργων, μου προκαλεί μεγάλη απορία. Και μακάρι βέβαια η ματαιοπονία τους να έφτανε μέχρις αυτού του σημείου, και να μην έλεγαν ότι ο Μονογενής, ο Χριστός που κατέβηκε από τους κόλπους του Πατρός, είναι υιός κάποιας γυναίκας, της Μαρίας, γεννημένος από αίμα και σάρκα και την άλλη δυσωδία των γυναικών. Και για να μην καταχραστώ επί μακρόν την επιείκειά σου γράφοντας πολλά σε τούτη την επιστολή, καθώς στερούμαι της φυσικής ευφράδειας, θα αρκεστώ σε αυτά. Θα τα μάθεις δε όλα εν εκτάσει όταν θα βρεθώ ενώπιόν σου, εφόσον βέβαια φροντίζεις ακόμη για τη δική σου σωτηρία. Διότι εγώ δεν περνώ θηλιά στον λαιμό κανενός, όπως κάνουν οι πιο άφρονες από το πλήθος. Να κατανοείς όσα λέω, τιμιότατο τέκνο». 7. Αφού διάβασε αυτήν την επιστολή ο αξιολογότατος Μάρκελλος, ένας άνδρας θεοσεβέστατος και διαπρεπής, απορούσε και εξεπλήσσετο. Διότι συνέβη να βρίσκεται στο σπίτι μαζί του εκείνη την ημέρα ο επίσκοπος της πόλεως Αρχέλαος, όταν ο δούλος του Θεού πήρε στα χέρια του την επιστολή του Μανιχαίου. Ο δε Αρχέλαος, όταν έμαθε την αιτία και διάβασε την επιστολή, έτριζε τα δόντια του σαν λιοντάρι που ωρύεται, και γεμάτος από θείο ζήλο, προσπαθούσε μάλλον να ορμήσει εναντίον του και να τον εξουδετερώσει, ως έναν ξένο εισβολέα από τους βαρβάρους, από όπου και προήλθε, ο οποίος εξεγέρθηκε για να αφανίσει τους υιούς των ανθρώπων.

«Αυτό δε το λέω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά για να σας οδηγήσω στην ευσχημοσύνη και στην απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο». Ρητά, λοιπόν, με αυτά τα λόγια παρουσιάζει την αιτία της αποχής από τον γάμο, επικρίνοντας την αβελτηρία των καιρών και των εξωτερικών πραγμάτων, τίποτα από τα οποία δεν συνέβαινε στους παλαιούς.

Αλλά, αν το μπορείς, άσκησε και την παρθενία, για να μπορέσεις να γίνεις εξ ολοκλήρου του Θεού και να προσκολληθείς σε Αυτόν μέσω τέλειας αγάπης, παραμένοντας αφοσιωμένος σε Αυτόν σε όλη σου τη ζωή, μεριμνώντας διαρκώς και απερίσπαστα για τα του Κυρίου, προγευόμενος τη μέλλουσα ζωή και ζώντας ως άγγελος του Θεού πάνω στη γη. Διότι σε αυτούς ανήκει η παρθενία και με αυτούς εξομοιώνεται έχοντας σώμα, κατά το δυνατόν, όποιος προσκολλάται στην παρθενία· ή μάλλον, πριν από αυτούς, εξομοιώνεται με τον Πατέρα που γέννησε εν παρθενία πριν από όλους τους αιώνες, και με τον παρθένο Υιό που προήλθε εν αρχή γεννητώς από παρθένο Πατέρα και γεννήθηκε σαρκικά από παρθένο μητέρα κατά τους έσχατους χρόνους, και με το Πνεύμα, το οποίο προέρχεται αρρήτως εκ μόνου του Πατρός, όχι γεννητώς αλλά εκπορευτώς. Με αυτόν τον Θεό εξομοιώνεται και συνάπτεται σε άφθαρτο γάμο εκείνος που έχει αναλάβει την αληθινή παρθενία και διατηρεί παρθένα και την ψυχή και το σώμα, στολίζοντας κάθε αίσθηση, λόγο και διάνοια με τα κάλλη της παρθενίας.

Επομένως, με τη συγκατάβαση μάλλον τους προσείλκυσε και τους συγκράτησε, λέγοντας: «Αυτό δε το λέω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας επιβάλω θηλιά, αλλά αποβλέποντας στην ευσχημοσύνη και στην απερίσπαστη αφοσίωση». Ας ακούσουν οι παρθένες ότι η παρθενία δεν ορίζεται μόνο από αυτό· διότι εκείνη που μεριμνά για τα του κόσμου, δεν θα μπορούσε να είναι ούτε παρθένος ούτε σεμνή. Διότι, λέγοντας «Υπάρχει διαφορά μεταξύ της γυναίκας και της παρθένου», αυτό ακριβώς έθεσε ως γνώρισμα της διαφοράς τους και ως το σημείο διαχωρισμού τους. Και δίνοντας τον ορισμό της παρθένου και της μη παρθένου, δεν ανέφερε τον γάμο ούτε την εγκράτεια, αλλά την απαλλαγή από τις βιοτικές μέριμνες και την πολυπραγμοσύνη.

Γι' αυτό, όταν αρχίζουμε να μιλούμε, ο λαός αντιφωνεί: «Τω Πνεύματί σου», δείχνοντας ότι παλαιότερα έτσι μιλούσαν, όχι από δική τους σοφία, αλλά κινούμενοι από το Πνεύμα. Αλλά όχι τώρα· προς το παρόν μιλώ για τον εαυτό μου. Όμως, η Εκκλησία σήμερα μοιάζει με γυναίκα που έχει ξεπέσει από την παλαιά της ευημερία, η οποία διατηρεί σε πολλά σημεία μόνο τα σύμβολα εκείνης της αρχαίας ευπραγίας, και επιδεικνύει μεν τις θήκες των χρυσών κοσμημάτων και τα κιβώτια, αλλά έχει στερηθεί τον πλούτο της· με μια τέτοια γυναίκα μοιάζει σήμερα η Εκκλησία. Και δεν το λέω αυτό αναφερόμενος στην έλλειψη των πνευματικών χαρισμάτων· διότι δεν θα ήταν φοβερό, αν η έλλειψη αφορούσε μόνο αυτό· αλλά το λέω αναφερόμενος στον βίο και στην αρετή. Διότι ο αριθμός των χηρών και ο χορός των παρθένων αποτελούσαν τότε μεγάλο στολίδι για τις Εκκλησίες· σήμερα όμως αυτά έχουν ερημωθεί και αδειάσει, και παραμένουν μόνο τα σύμβολα. Διότι υπάρχουν βέβαια χήρες και σήμερα, υπάρχουν και παρθένες, αλλά αυτές δεν διαθέτουν εκείνο το πνευματικό κόσμημα, το οποίο πρέπει να έχουν όσες έχουν αποδυθεί σε τέτοιους πνευματικούς αγώνες. Διότι το κατεξοχήν γνώρισμα της παρθένου είναι το να μεριμνά μόνο για τα του Θεού και η απερίσπαστη προσήλωση σε Αυτόν· και για τη χήρα, απόδειξη της αξίας της δεν θα αποτελούσε τόσο η αποφυγή ενός δεύτερου γάμου, όσο τα υπόλοιπα: τα έργα της φιλοξενίας, της φιλοπτωχίας, της καρτερίας στις προσευχές, και όλα τα άλλα, τα οποία με πολλή ακρίβεια και αυστηρότητα απαιτεί ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο.

Και όταν μεν μιλάει για την παρθενία, λέει: «Δεν έχω εντολή από τον Κύριο»· και: «Αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά»· όταν όμως ο λόγος του αναφέρεται στα χρήματα, λέει: «Εφόσον έχουμε σκεπάσματα και τροφή, θα αρκεστούμε σε αυτά». Πώς λοιπόν, λέει, αιχμαλωτίζονται πολλοί περισσότερο από αυτό το πάθος; Διότι δεν παρατάσσονται απέναντί του όπως απέναντι στην ασέλγεια και την πορνεία· γιατί, αν το θεωρούσαν εξίσου φοβερό, δεν θα αιχμαλωτίζονταν τόσο γρήγορα. Έτσι και εκείνες οι άθλιες παρθένες εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα, επειδή, αν και κατέβαλαν τον ισχυρότερο αντίπαλο, νικήθηκαν από τον ασθενέστερο και μηδαμινό. Μαζί με αυτό μπορεί να ειπωθεί και τούτο, ότι αν κάποιος, ενώ ελέγχει τη σαρκική επιθυμία, νικιέται από τα χρήματα, συχνά ούτε την επιθυμία ελέγχει πραγματικά, αλλά του έλαχε από τη φύση του να μην ενοχλείται σφοδρά από αυτήν· διότι δεν είναι όλοι εξίσου επιρρεπείς. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, και αναλογιζόμενοι συνεχώς μέσα μας το παράδειγμα των παρθένων, ας αποφεύγουμε αυτό το πονηρό θηρίο.

Τέτοια ήταν η Άννα. Πρόσεξε πόση ακρίβεια απαιτεί από τη χήρα, όση ούτε καν από τις παρθένες· και όμως, και από εκείνες απαίτησε πολλή ακρίβεια και άκρα αρετή. Διότι το να πει, «να είστε ευπρεπείς και προσηλωμένοι στον Κύριο απερίσπαστα», περιλαμβάνει κατά κάποιο τρόπο εν συντομία ολόκληρη την αρετή. Βλέπεις ότι δεν αρκεί μόνο το να μην προχωρήσει σε δεύτερο γάμο για να αναδείξει την αληθινή χήρα, αλλά χρειάζονται πολλά άλλα; Διότι για ποιον λόγο, πες μου, προτρέπει στο να μην συνάπτουν δεύτερο γάμο; Άραγε καταδίκασε την πράξη;

Γρηγορείτε λοιπόν, διότι δεν γνωρίζετε την ημέρα ούτε την ώρα. Βλέπεις πώς συνεχώς προσθέτει αυτόν τον λόγο, αποδεικνύοντας πόσο χρήσιμη είναι η άγνοια της εξόδου από αυτή τη ζωή; Πού βρίσκονται τώρα εκείνοι που σε όλη τους τη ζωή δείχνουν ραθυμία, και όταν ελέγχονται από εμάς, απαντούν λέγοντας: «Την ώρα του θανάτου μου θα αφήσω τα υπάρχοντά μου σε αυτούς που έχουν ανάγκη»; Ας ακούσουν αυτά τα λόγια και ας διορθωθούν. Διότι και εκείνη τη στιγμή πολλοί απέτυχαν σε αυτό, καθώς αρπάχτηκαν ξαφνικά από τον θάνατο και δεν τους επιτράπηκε καν να αφήσουν εντολές στους οικείους τους για όσα επιθυμούσαν. Αυτή λοιπόν η παραβολή έχει ειπωθεί για την ελεημοσύνη που γίνεται με χρήματα· η επόμενη, όμως, απευθύνεται σε εκείνους που δεν επιθυμούν να ωφελήσουν τον πλησίον ούτε με χρήματα, ούτε με λόγια, ούτε με προστασία, ούτε με οποιονδήποτε άλλον τρόπο, αλλά τα αποκρύπτουν όλα. Και για ποιον άραγε λόγο αυτή μεν η παραβολή παρουσιάζει βασιλιά, ενώ εκείνη νυμφίο; Για να μάθεις πόσο οικεία σχέση έχει ο Χριστός με τις παρθένους, οι οποίες αποβάλλουν τα υπάρχοντά τους· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει και η παρθενία. Γι' αυτό και ο Παύλος αυτόν τον ορισμό θέτει για το ζήτημα. «Η άγαμη», λέει, «μεριμνά για τα του Κυρίου»· και: «Με σκοπό την ευπρεπή και απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο. Αυτά προτρέπουμε», λέει. Εάν πάλι στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο η παραβολή των ταλάντων αναφέρεται με διαφορετικό τρόπο, πρέπει να λεχθεί το εξής, ότι άλλη είναι τούτη η παραβολή, και άλλη εκείνη.

Ώστε και στη φυλακή να εισέρχεται, και τους φυλακισμένους να επισκέπτεται, και τους ασθενείς να φροντίζει, και τους θλιβομένους να παρηγορεί, και όσους υποφέρουν να ενθαρρύνει, και με κάθε τρόπο να προσφέρει τα πάντα σύμφωνα με τις δυνάμεις της, και να μην αποφεύγει απολύτως τίποτα από όσα συντελούν στη σωτηρία και την ανάπαυση των αδελφών μας. Εάν, λοιπόν, από μια χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια κατορθώματα, ποια δικαιολογία θα άξιζε σε εμάς τους άνδρες όταν δεν πράττουμε αυτά που ο Παύλος όρισε να πράττουν οι χήρες γυναίκες; Αλλά ίσως πει κάποιος: Και πώς από τη χήρα γυναίκα απαιτεί τέτοια αυστηρότητα, ενώ, όταν έγραφε για την παρθενία, δεν ανέφερε τίποτα τέτοιο; Από εκείνες απαίτησε ανώτερη φιλοσοφία σε σχέση με αυτά. Διότι, όταν λέει: «Υπάρχει διαφορά μεταξύ της γυναίκας και της παρθένου», και: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο», και πάλι: «Αυτό το λέω για το ευπρεπές και την απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο», δεν υπονοεί τίποτε άλλο με αυτά τα λόγια, παρά ότι η παρθένος, αφού αποκόψει τον εαυτό της μια για πάντα από όλες τις βιωτικές μέριμνες, πρέπει να αφιερώσει ολόκληρη την ψυχή της στον Θεό και να μην έχει τίποτα κοινό με τα γήινα, ούτε να διαθέτει τον χρόνο της πότε σε αυτά και πότε σε εκείνα, αλλά, έχοντας αποταχθεί απολύτως αυτά, να αναλώνει όλο της τον χρόνο στα πνευματικά πράγματα. Και η παραβολή των δέκα παρθένων αυτό ακριβώς μας φανέρωσε.

Και δεν φείσθηκαν. Δηλαδή, ενήργησαν με απληστία, δηλαδή χωρίς καμία φειδώ. Πρόσεξε πώς διαρκώς τους εγκαλεί για την ένταση και την υπερβολή της κακίας τους. Ότι εάν νηστέψουν, δεν θα τους εισακούσω. Και όμως, η νηστεία δεν αποτελεί μικρή πνευματική πολιτεία. Αλλά οι δικές τους νηστείες, άκου πώς ήταν. Τι λέει ο Ησαΐας; Για έριδες και μάχες νηστεύετε· προς τι λοιπόν νηστεύετε για εμένα; Διότι νηστεία δεν είναι απλώς και μόνο η αποχή από τις τροφές, αλλά η φιλοσοφία της ψυχής. Διότι, όπως ακριβώς παρθενία δεν είναι απλώς η αποχή από τον γάμο, αλλά αυτό που χαρακτηρίζει κατεξοχήν την αρετή της είναι η ευπρέπεια και η απερίσπαστη προσήλωση στον Κύριο, έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τη νηστεία.

Παρίστανται διαρκώς και υπηρετούν τον Θεό· το ίδιο πράττει και η παρθένος. Γι' αυτό και ο Παύλος τις απάλλαξε από όλες τις μέριμνες, χάριν της συνεχούς και απερίσπαστης αφοσίωσής τους. Εάν όμως δεν μπορούν προς το παρόν να ανέλθουν στον ουρανό όπως εκείνοι, επειδή τις έλκει προς τα κάτω η σάρκα, εντούτοις και ως προς αυτό έχουν μεγάλη παρηγοριά, καθώς υποδέχονται τον ίδιο τον Δεσπότη των ουρανών, εφόσον παραμένουν άγιες στο σώμα και στο πνεύμα.

Αλλά, αφού υπαινίχθηκε όλα αυτά με μία μόνο φράση, τα άφησε στη συνείδηση των ακροατών για να τα αναλογιστούν, και αφού κατέδειξε με αυτόν τον τρόπο την υπεροχή της παρθενίας και την ανύψωσε έως τον ίδιο τον ουρανό, μεταφέρει και πάλι τον λόγο στην παραχώρηση του γάμου, καθώς πάντοτε φοβόταν μήπως θεωρήσει κανείς ότι το ζήτημα αυτό αποτελεί προσταγή. Γι' αυτό τον λόγο δεν αρκέστηκε ούτε στις προηγούμενες προτροπές, αλλά, αφού είπε: «Προσταγή Κυρίου δεν έχω» και «Εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε», λέει πάλι εδώ: «Όχι για να σας επιβάλω βρόχο».

Ότι δεν είναι βρόχος η παρθενία, αλλά η δική μας απροθυμία. Σχετικά με αυτό, εύλογα θα μπορούσε κάποιος να απορήσει, πώς, ενώ προηγουμένως ονομάζει το πράγμα λύση των δεσμών και λέει ότι το συμβουλεύει για το συμφέρον μας, και για να μην έχουμε θλίψη και να είμαστε αμέριμνοι, και επειδή μας σπλαχνίζεται, και μέσω όλων αυτών αποδεικνύει το πόσο ελαφρύ και υποφερτό είναι, εδώ λέει: «Όχι για να σας ρίξω βρόχο». Τι συμβαίνει λοιπόν; Δεν ονόμασε βρόχο την παρθενία —μη γένοιτο— αλλά το να επιλέγει κάποιος αυτό το καλό με βία και καταναγκασμό. Διότι έτσι ακριβώς έχουν τα πράγματα. Καθετί που αποδέχεται κανείς ενώ πιέζεται και χωρίς να το επιθυμεί, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ ελαφρύ, γίνεται το πιο αφόρητο από όλα και πνίγει την ψυχή μας χειρότερα από αγχόνη. Γι’ αυτό είπε: «Όχι για να σας ρίξω βρόχο», το οποίο σημαίνει: ανέφερα και απέδειξα όλα τα καλά της παρθενίας, και όμως, μετά από όλα αυτά, αφήνω σε εσάς την επιλογή του πράγματος, δεν σας έλκω προς την αρετή χωρίς τη θέλησή σας. Διότι σας συμβούλευσα αυτά όχι επειδή επιθυμώ να σας θλίψω, αλλά για να μη διακοπεί η εύσχημη προσήλωσή σας από τις βιοτικές υποθέσεις.

Παρατήρησε όμως και εδώ τη σύνεση του Παύλου, πώς μέσα στις παραχωρήσεις εισήγαγε πάλι την προτροπή και μέσω της συγκατάβασης τη συμβουλή. Διότι με το να πει «Δεν σας αναγκάζω, αλλά σας προτρέπω», και με το να προσθέσει «για το ευπρεπές και την απερίσπαστη αφοσίωση», ανέδειξε το θαυμαστό μεγαλείο της παρθενίας και το πόσο μεγάλο κέρδος προκύπτει από αυτήν για εμάς στην κατά Θεόν πολιτεία.

Διότι δεν είναι δυνατόν εκείνη που είναι εμπλεγμένη στις βιοτικές μέριμνες και περισπάται από παντού, να είναι προσηλωμένη, εφόσον όλος ο ζήλος και ο χρόνος της μοιράζονται σε πολλά, δηλαδή στον σύζυγο, στη φροντίδα του οίκου και σε όλα τα υπόλοιπα τα οποία συνήθως συνεπάγεται ο γάμος.

Τι είναι το εύσχημο και ευπρόσεδρο; Διότι για εκείνους τα πάντα ήταν περιττά, όχι μόνο αυτά που είναι όντως περιττά, δηλαδή η τρυφή, ο πλούτος, η εξουσία, η δόξα και ο υπόλοιπος ορμαθός αυτών των ονείρων, αλλά ακόμη και εκείνα που θεωρούνται αναγκαία: τα σπίτια, οι πόλεις και οι τέχνες. Αυτό ακριβώς σημαίνει το «Εύσχημον και ευπρόσεδρον», αυτή είναι η αρετή της παρθενίας. Διότι είναι βεβαίως θαυμαστό και άξιο πολλών στεφάνων το να υπερισχύσει κανείς της λύσσας των επιθυμιών και να χαλιναγωγήσει τη μανιασμένη φύση, αλλά τότε γίνεται πραγματικά θαυμαστό, όταν συνοδεύεται από έναν τέτοιο βίο· από μόνο του, όμως, είναι ασθενές και ανίκανο να σώσει εκείνους που το κατέχουν. Και αυτό θα μπορούσαν να μας το μαρτυρήσουν όσες ασκούν την παρθενία και σήμερα, οι οποίες όμως υπολείπονται τόσο πολύ από τον Ηλία, τον Ελισσαίο και τον Ιωάννη, όσο απέχει η γη από τον ουρανό.

Διότι, όπως ακριβώς εάν αφαιρέσεις την κοσμιότητα και την απερίσπαστη αφοσίωση, έχεις αποκόψει τα ίδια τα νεύρα της παρθενίας, έτσι και όταν την έχεις συνδυασμένη με άριστη πολιτεία, κατέχεις τη ρίζα και την προϋπόθεση των αγαθών. Επειδή, όπως η παχιά και εύφορη γη τρέφει τη ρίζα, έτσι και η άριστη πολιτεία γνωρίζει να τρέφει τους καρπούς της παρθενίας· ή μάλλον, ο εσταυρωμένος βίος είναι ταυτόχρονα και ρίζα και καρπός της παρθενίας. Αυτή προετοίμασε σαν αθλητές εκείνους τους γενναίους για τον θαυμαστό δρόμο, αποκόπτοντας αφενός όλα τα δεσμά τους, και αφήνοντάς τους αφετέρου να πετούν προς τον ουρανό σαν πτηνά, με πόδια ελεύθερα και ελαφριά. Διότι όπου δεν υπάρχει ούτε φροντίδα συζύγου ούτε μέριμνα για παιδιά, η ευκολία της ακτημοσύνης είναι μεγάλη· και η ακτημοσύνη μάς φέρνει κοντά στους ουρανούς, απαλλάσσοντάς μας όχι μόνο από φόβους, ούτε μόνο από φροντίδες και κινδύνους, αλλά και από τις υπόλοιπες δυσκολίες.

Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος την ονόμασε ρίζα όλων των κακών. Όμως αυτήν τη ρίζα είναι ικανή να την ξηράνει η παρθενία και να εμφυτεύσει σε εμάς μιαν άλλη, την άριστη, η οποία βλαστάνει όλα τα αγαθά: την ελευθερία, την παρρησία, την ανδρεία, τον φλογερό ζήλο, τον θερμό έρωτα για τα επουράνια και την περιφρόνηση όλων των επιγείων. Έτσι επιτυγχάνεται «το ευσχήμον και ευπρόσεδρον».

Ακόμη λοιπόν, πείτε μου, μνημονεύετε ποίμνια και κοπάδια και γάμους και παιδιά; Τι συμβαίνει λοιπόν, λέει (κάποιος), όταν πολλοί από αυτούς που έζησαν την παρθενία, μετά από πολλούς ιδρώτες, εύχονται να εισέλθουν εκεί; Εγώ όμως θα πω κάτι μεγαλύτερο από αυτό: ότι πολλοί από όσους έζησαν την παρθενία δεν θα αξιωθούν ούτε εκείνους τους κόλπους ούτε κατώτερους, αλλά θα απέλθουν στην ίδια τη γέεννα, και αυτό το φανερώνουν οι παρθένες που αποκλείστηκαν από τον νυμφώνα. Μήπως λοιπόν, εξαιτίας αυτού, ο γάμος είναι ίσος με την παρθενία ή και η παρθενία χειρότερη; Διότι το δικό σου παράδειγμα την καθιστά και χειρότερη. Επειδή, αν ο μεν έγγαμος Αβραάμ βρίσκεται σε άνεση και τρυφή, ενώ όσοι έζησαν την παρθενία βρίσκονται στη γέεννα, αυτό υπολείπεται να υποψιαστούμε σύμφωνα με τον συλλογισμό σας. Αλλά δεν είναι έτσι τα πράγματα, δεν είναι· διότι η παρθενία όχι μόνο δεν είναι κατώτερη, αλλά είναι και κατά πολύ ανώτερη από τον γάμο. Πώς; Διότι ούτε τον Αβραάμ ο γάμος τον έκανε τέτοιον, ούτε την απώλεια εκείνων των άθλιων γυναικών προκάλεσε η παρθενία, αλλά τον μεν πατριάρχη τον ανέδειξε λαμπρό η υπόλοιπη αρετή της ψυχής του, ενώ αυτές τις παρέδωσε στο πυρ η υπόλοιπη κακία του βίου τους. Επειδή εκείνος, αν και ζούσε εν γάμω, αγωνίστηκε να κατορθώσει τα καλά της παρθενίας, εννοώ την ευπρέπεια και την απερίσπαστη αφοσίωση.

Άκου λοιπόν και όσα τους καταμαρτυρεί. Διότι, ενώ θα έπρεπε να είναι στραμμένες στις προσευχές και στις ικεσίες καθ' όλο τον χρόνο, «αυτές όμως», λέει, «είναι αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας εκείνα που δεν πρέπει». Αυτός όμως δεν επιθυμεί κάτι τέτοιο, αλλά να είναι εκείνη διαρκώς προσηλωμένη στα πνευματικά· «διότι αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις», λέει, «ενώ ζει, είναι νεκρή». Επειδή και για την παρθένο δεν επιθυμεί να ορίζει αυτήν την αρετή μόνο με τη σωματική αγνεία, αλλά με το να αναλώνει όλο της τον χρόνο στη λατρεία του Θεού· «διότι αυτό», λέει, «σας το λέω όχι για να σας επιβάλω θηλιά, αλλά για την ευπρέπεια και την απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο». Διότι δεν θέλει εκείνη να μοιράζεται, αλλά να είναι ολοκληρωτικά δοσμένη στα πνευματικά και στα επουράνια, και να μεριμνά για τα του Κυρίου. Έτσι προτρέπει και τη χήρα να ζει, λέγοντας: «Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και εγκαρτερεί στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα». Όταν λοιπόν τον χρόνο που θα έπρεπε να αναλώνουν στα ευαγγελικά έργα, τον δαπανούν καθ' όλη τη διάρκεια του βίου τους όχι μόνο σε περιττά και ανωφελή, αλλά και σε εξαιρετικά βλαβερά πράγματα, ευλόγως πλέον τις οδηγεί προς τον γάμο.

Είδες, Θεόδωρε, τα ναυάγια εκείνων που πλέουν σε τούτη τη θάλασσα· γι' αυτό, σε παρακαλώ, φύγε από το πέλαγος, φύγε από τα κύματα, και κατέφυγε σε τόπο υψηλό, από όπου δεν είναι δυνατόν να αλωθείς. Υπάρχει ανάσταση, Θεόδωρε, υπάρχει κρίση, ένα φοβερό δικαστήριο μας περιμένει μόλις αναχωρήσουμε από εδώ. «Όλοι μας πρέπει να παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού». Όχι μάταια μας απειλεί η γέεννα, ούτε τυχαία έχουν ετοιμαστεί τόσα αγαθά. Σκιά, και πιο μηδαμινά από τη σκιά είναι τα πράγματα του βίου, γεμάτα από πολλούς φόβους, από πολλούς κινδύνους και από έσχατη δουλεία. Μη ζημιωθείς, λοιπόν, και τον τωρινό και τον μελλοντικό αιώνα, ενώ είναι δυνατόν να κερδίσεις και τους δύο, εάν το θελήσεις. Ότι, εξάλλου, και τα επίγεια τα κερδίζουν όσοι ζουν κατά Χριστόν, το διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Εγώ όμως σας λυπάμαι». Και πάλι: «Αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον». Βλέπεις ⟨λοιπόν, ω Θεόδωρε⟩, ότι και σε αυτή τη ζωή εκείνος που μεριμνά για τα του Κυρίου είναι ανώτερος από τον έγγαμο; Δεν υπάρχει δυνατότητα μετάνοιας όταν αναχωρήσουμε εκεί. Κανένας αθλητής, αφού βγει από το στάδιο και διαλυθεί το θέατρο, δεν μπορεί πια να παλέψει ξανά [ή να αγωνιστεί].

Εάν όμως παντρευτείς, δεν αμάρτησες· και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Θλίψη όμως στη σάρκα θα έχουν όσοι πράξουν έτσι. Εγώ όμως θέλω να σας προφυλάξω. Και σας λέω τούτο, αδελφοί, ότι ο καιρός είναι πλέον περιορισμένος· ώστε και εκείνοι που έχουν γυναίκες, να είναι σαν να μην έχουν· και εκείνοι που κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και εκείνοι που χαίρονται, σαν να μη χαίρονται· και εκείνοι που αγοράζουν, σαν να μην τα κατέχουν· και εκείνοι που χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον καταχρώνται· διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου. Θέλω δε να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς να αρέσει στον Κύριο. Εκείνος όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον κόσμο· είναι μοιρασμένος. Και η γυναίκα η παρθένος, η άγαμη, μεριμνά για τα του Κυρίου, για να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα. Εκείνη όμως που παντρεύτηκε, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς να αρέσει στον άνδρα της. Και αυτό το λέω για το δικό σας συμφέρον· όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά για να σας οδηγήσω στο πρέπον και στην απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο. Εάν όμως κάποιος νομίζει ότι συμπεριφέρεται απρεπώς απέναντι στην παρθένο του, εφόσον αυτή έχει περάσει την ακμή της ηλικίας της, και έτσι πρέπει να γίνει, ας κάνει αυτό που θέλει. Δεν αμαρτάνει· ας παντρευτούν.

Διότι είναι προτιμότερο να έρχονται σε γάμο, παρά να φλέγονται από τα πάθη. Στους παντρεμένους παραγγέλλω, όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωρίζεται από τον άνδρα της. Εάν όμως και χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιωθεί με τον άνδρα της· και ο άνδρας να μην αφήνει τη γυναίκα του. Όσον αφορά δε τους παρθένους δεν έχω προσταγή του Κυρίου, αλλά καταθέτω τη γνώμη μου, ως άνθρωπος που έχει ελεηθεί από τον Κύριο ώστε να είναι πιστός. Νομίζω λοιπόν ότι αυτό είναι καλό εξαιτίας της παρούσας ανάγκης, ότι δηλαδή είναι καλό στον άνθρωπο να παραμένει ως έχει. Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μην αναζητάς διαζύγιο· είσαι ελεύθερος από γυναίκα; Μην αναζητάς γυναίκα. Εάν όμως και παντρευτείς, δεν αμάρτησες, και εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε. Οι άνθρωποι αυτοί όμως θα έχουν θλίψη στη σάρκα». Και πάλι: «Θέλω να είστε αμέριμνοι. Ο άγαμος μεριμνά για τα του Κυρίου, πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ο παντρεμένος, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στη γυναίκα του, και είναι μοιρασμένος. Η γυναίκα η άγαμη και η παντρεμένη. Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου, ώστε να είναι άγια και στο σώμα και στο πνεύμα· η παντρεμένη, όμως, μεριμνά για τα του κόσμου, πώς θα αρέσει στον άνδρα της. Αυτό το λέγω για το δικό σας συμφέρον, όχι για να σας βάλω θηλιά, αλλά αποσκοπώντας στην ευσχημοσύνη και στην αναπόσπαστη προσήλωση στον Κύριο.» «Εκείνος που αγαπά τη γυναίκα του, τον εαυτό του αγαπά.»